ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಏಕಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಸ್ವಬಲಂವ್ಯಥಿತನ್ದೃಷ್ಟವಾತುಮುಲಂರೋಮಹರ್ಷಣಮ್ ।
ಭ್ರಾತೃಂಶ್ಚನಿಹತಾನ್ ದೃಷ್ಟವಾಶಕ್ರತುಲ್ಯಪರಾಕ್ರಮಾನ್ ॥ 1 ॥
ಪಿತೃವ್ಯೌಚಾಪಿಸನೃದೃಶ್ಯಸಮರೇಸನ್ನಿಘಾದಿತೌ ।
ಯುದ್ಧೋನ್ಮತ್ತಂ ಚ ಮತ್ತಂ ಚ ಭ್ರಾತರೌರಾಕ್ಷಸರ್ಷಭೌ ॥ 2 ॥
ಚುಕೋಪ ಚ ಮಹಾತೇಜಾಬ್ರಹ್ಮದತ್ತವರೋಯುಧಿ ।
ಅತಿಕಾಯೋಽದ್ರಿಸಙ್ಕಾಶೋದೇವದಾನವದರ್ಪಹಾ ॥ 3 ॥
ಸ ಭಾಸ್ಕರಸಹಸ್ರಸ್ಯಸಙ್ಘಾತಮಿವಭಾಸ್ವರಮ್ ।
ರಥಮಾಸ್ಥಾಯಶಕ್ರಾರಿರಭಿದುದ್ರಾವವಾನರಾನ್ ॥ 4 ॥
ಸ ವಿಸ್ಫಾರ್ಯಮಹಾಚಾಪಙ್ಕಿರೀಟೀಮೃಷ್ಟಕುಣ್ಡಲಃ ।
ನಾಮವಿಶ್ರಾವಯಾಮಾಸನನಾದ ಚ ಮಹಾಸ್ವನಮ್ ॥ 5 ॥
ತೇನಸಿಂಹಪ್ರಣಾದೇನನಾಮವಿಶ್ರಾವಣೇನ ಚ ।
ಜ್ಯಾಶಬ್ದೇನ ಚ ಭೀಮೇನತ್ರಾಸಯಾಮಾಸವಾನರಾನ್ ॥ 6 ॥
ತೇದೃಷ್ಟವಾದೇಹಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಙ್ಕುಮ್ಭಕರ್ಣೋಽಯಮುಥತಿತಃ ।
ಭಯಾರ್ತಾವಾನರಾಸ್ಸರ್ವೇಸಂಶ್ರಯನ್ತೇಪರಸ್ಪರಮ್ ॥ 7 ॥
ತೇತಸ್ಯರೂಪಮಾಲೋಕ್ಯಯಥಾವಿಷ್ಟೋಸ್ತ್ರಿವಿಕ್ರಮೇ ।
ಭಯಾದ್ವಾನರಯೂಧಾಸ್ತೇವಿದ್ರವನ್ತಿತತಸ್ತತಃ ॥ 8 ॥
ತೇಽತಿಕಾಯಂಸಮಾಸಾದ್ಯವಾನರಾಮೂಢಚೇತಸಃ ।
ಶರಣ್ಯಂಶರಣಞ್ಜಗ್ಮುರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಗ್ರಜಮಾಹವೇ ॥ 9 ॥
ತೋಽತಿಕಾಯಙ್ಕಾಕುತ್ಸ್ಥೋರಥಸ್ಥಮ್ಪರ್ವತೋಪಮಮ್ ।
ದದರ್ಶಧವನಿನನ್ದೂರಾದ್ಗರ್ಜನ್ತಙ್ಕಾಲಮೇಘವತ್ ॥ 10 ॥
ಸ ತನ್ದೃಷ್ಟವಾಮಹಾತ್ಮಾನಂರಾಘವಸ್ತುವಿಸಿಸ್ಮಿಯೇ ।
ವಾನರಾನ್ ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ ಚ ವಿಭೀಷಣಮುವಾಚ ಹ ॥ 11 ॥
ಕೋಽಸೌಪರ್ವತಸಙ್ಕಾಶೋಧನುಷ್ಮಾನ್ಹರಿಲೋಚನಃ ।
ಯುಕ್ತೇಹಯಸಹಸ್ರೇಣವಿಶಾಲೇಸ್ಯನ್ದನೇಸ್ಥಿತಃ ॥ 12 ॥
ಯ ಏಷನಿಶಿತೈಶ್ಶೂಲೈಸ್ಸುತೀಕ್ಣೈಃಪ್ರಾಸಮುದ್ಗರೈಃ ।
ಅರ್ಚಿಷ್ಮದ್ಭಿರ್ವೃತೋಭಾತಿಭೂತೈರಿವಮಹೇಶ್ವರಃ ॥ 13 ॥
ಕಾಲಜಿಹ್ವಾಪ್ರಕಾಶಾಭಿರ್ಯಏಷೋಽತಿವಿರಾಜತೇ ।
ಆವೃತೋರಥಶಕ್ತೀಭಿರ್ವಿದ್ಯುದ್ಭಿರಿವತೋಯದಃ ॥ 14 ॥
ಧನೂಂಷಿಚಾಸ್ಯಸಜ್ಜಾನಿಹೇಮಪೃಷ್ಠಾನಿಸರ್ವಶಃ ।
ಶೋಭಯನ್ತಿರಥಶ್ರೇಷ್ಠಂಶಕ್ರಚಾಪಮಿವಾಮ್ಬರಮ್ ॥ 15 ॥
ಕ ಏಷರಕ್ಷಶ್ಶಾರ್ದೂಲೋರಣಭೂಮಿವಿರಾಜಯನ್ ।
ಅಭ್ಯೇತಿರಥಿನಾಂಶ್ರೇಷ್ಠೋರಥೇನಾದಿತ್ಯತೇಜಸಾ ॥ 16 ॥
ಧ್ವಜಶೃಙ್ಗಪ್ರತಿಷ್ಠೇನರಾಹುಣಾಭಿವಿರಾಜತೇ ।
ಸೂರ್ಯರಮಶಿನಿಭೈರ್ಬಾಣೈರ್ದಿಶೋ ದಶ ವಿರಾಜಯನ್ ॥ 17 ॥
ತ್ರಿಣತಮ್ಮೇಘಸನ್ನಾದಂಹೇಮಪೃಷ್ಠಮಲಙ್ಕೃತಮ್ ।
ಶತಕ್ರತುಧನುಃಪ್ರಖ್ಯನ್ಧನುಶ್ಚಾಸ್ಯವಿರಾಜತೇ ॥ 18 ॥
ಸ ಧ್ವಜಸ್ಸಪತಾಕಶ್ಚಸಾನುಕರ್ಷೋಮಹಾರಥಃ ।
ಚತುಸ್ಸಾದಿಸಮಾಯುಕ್ತೋಮೇಘಸ್ತನಿತಾನಿ ॥ 19 ॥
ವಿಂಶತಿರ್ದಶ ಚಾಷ್ಟೌ ಚ ತೂಣೀರರಥಮಾಸ್ಥಿತಾಃ ।
ಕಾರ್ಮುಕಾಣಿ ಚ ಭೀಮಾನಿ ಜ್ಯಾಶ್ಚ ಕಾಞ್ಚನಪಿಙ್ಗಲಾಃ ॥ 20 ॥
ದ್ವೌ ಚ ಖಡಗೌರಥಗತೌಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥೌಪಾರ್ಶ್ವಶೋಭಿತೌ ।
ಚತುರ್ಹಸ್ತತ್ಸರುಯುತೌವ್ಯಕ್ತಹಸ್ತದಶಾಯತೌ ॥ 21 ॥
ರಕ್ತಕಣ್ಠಗುಣೋ ಧೀರೋ ಮಹಾಪರ್ವತಸನ್ನಿಭಃ ।
ಕಾಲಃ ಕಾಲಮಹಾವಕ್ತ್ರೋ ಮೇಘಸ್ಥ ಇವ ಭಾಸ್ಕರಃ ॥ 22 ॥
ಕಾಞ್ಚನಾಙ್ಗದನದ್ಧಾಭ್ಯಾಮ್ಭೂಜಾಭ್ಯಾಮೇಷಶೋಭತೇ ।
ಶೃಙ್ಗಾಭ್ಯಾಮಿವತುಙ್ಗಾಭ್ಯಾಂಹಿಮವಾನ್ ಪರ್ವತೋತ್ತಮಃ ॥ 23 ॥
ಕುಣ್ಡಲಾಭ್ಯಾನ್ತುಯಸ್ಯೈತದ್ಭತಧ್ಭಾತಿಶುಭೇಕ್ಷ ।
ಪುನರ್ವಸ್ವನ್ತರಗತಮ್ಪೂರ್ಣಮ್ಭಿಮ್ಬಮಿವೈನ್ದವಮ್ ॥ 24 ॥
ಆಚಕ್ಷ್ವಮೇಮಹಾಬಾಹೋತ್ವಮೇನಂರಾಕ್ಷಸೋತ್ತಮಮ್ ।
ಯನ್ದೃಷ್ಟವಾವಾನರಾಸ್ಸರ್ವೇಭಯಾರ್ತಾವಿದ್ರುತಾದಿಶಃ ॥ 25 ॥
ಸ ಪೃಷ್ಟೋರಾಜಪುತ್ರೇಣರಾಮೇಣಾಮಿತತೇಜಸಾ ।
ಆಚಚಕ್ಷೇಮಹಾತೇಜಾರಘವಾಯವಿಭೀಷಣಃ ॥ 26 ॥
ದಶಗ್ರೀವೋಮಹಾತೇಜಾರಾಜಾವೈಶ್ರವಣಾನುಜಃ ।
ಭೀಮಕರ್ಮಾಮಹೋತ್ಸಾಹೋರಾವಣೋರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಃ ॥ 27 ॥
ತಸ್ಯಾಸೀದ್ವೀರ್ಯವಾನ್ಪುತ್ರೋರಾವಣಪ್ರತಿಮೋರಣೇ ।
ವೃದ್ಧಸೇವೀಶ್ರುತಿಧರಸ್ಸರ್ವಾಸ್ತ್ರವಿದುಷಾಂವರಃ ॥ 28 ॥
ಅಶ್ವಪೃಷ್ಠೇರಥೇನಾಗೇಖಡಗೇಧನುಷಿಕರ್ಷಣೇ ।
ಭೇದೇಸಾನ್ತ್ವೇ ಚ ದಾನೇ ಚ ನಯೇಮನ್ತ್ರೇ ಚ ಸಮ್ಮತಃ ॥ 29 ॥
ಯಸ್ಯಬಾಹೂಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯಲಙ್ಕಾವಸತಿನಿರ್ಭಯಾ ।
ತನಯನ್ಧಾನ್ಯಮಾಲಿನ್ಯಾಅತಿಕಾಯಮಿಮಂವಿದುಃ ॥ 30 ॥
ಏತೇನಾರಾಧಿತೋಬ್ರಹ್ಮೋತಪಸಾಭಾವಿತಾತ್ಮನಾ ।
ಅಸ್ತ್ರಾಣಿಚಾಪ್ಯವಾಪ್ತಾನಿರಿಪವಶ್ಚಪರಾಜಿತಾಃ ॥ 31 ॥
ಸುರಾಸುರೈರವಧ್ಯತ್ವನ್ದತ್ತಮಸ್ಮೈಸ್ವಯಮ್ಭುವಾ ।
ಏತಚ್ಚಕವಚನ್ದಿವ್ಯಂರಧಶ್ಚೈಷೋಽರಭಾಸ್ವರಃ ॥ 32 ॥
ಏತೇನಶತಶೋದೇವಾದಾನವಾಶ್ಚಪರಾಜಿತಾಃ ।
ರಕ್ಷಿತಾನಿ ಚ ರಕ್ಷಾಂಸಿಯಕ್ಷಾಶ್ಚಾಪಿನಿಷೂದಿತಾಃ ॥ 33 ॥
ವಜ್ರಂವಿಷ್ಟಮ್ಭಿತಂಯೇನಬಾಣೈರಿನ್ದ್ರಸ್ಯಧೀಮತಃ ।
ಪಾಶಸ್ಸಲಿಲರಾಜಸ್ಯರಣೇಪ್ರತಿಹತಸ್ತಥಾ ॥ 34 ॥
ಏಷೋಽತಿಕಾಯೋಬಲವಾನ್ರಾಕ್ಷಸಾನಾಮಥರ್ಷಭಃ ।
ರಾವಣಸ್ಯತೋಧೀಮಾನ್ದೇವದಾನವದರ್ಪಹಾ ॥ 35 ॥
ತದಸ್ಮಿನ್ಕ್ರಿಯತಾಂಯತ್ನಃಕ್ಷಿಪ್ರಮ್ಪುರುಷಪುಙ್ಗವ ।
ಪುರಾವಾನರಸೈನ್ಯಾನಿಕ್ಷ್ಯನ್ನಯತಿಸಾಯಕೈಃ ॥ 36 ॥
ತತೋತಿಕಾಯೋಬಲವಾನ್ಪ್ರವಿಶ್ಯಹರಿವಾಹಿನೀಮ್ ।
ವಿಷ್ಫಾರಯಾಮಾಸಧನುರ್ನನಾದ ಚ ಪುನಃಪುನಃ ॥ 37 ॥
ತಮ್ಭೀಮವಪುಷನ್ದೃಷ್ಟವಾರಥಸ್ಥಂರಥಿನಾಂವರಮ್ ।
ಅಭಿಪೇತುರ್ಮಹಾತ್ಮಾನೋಯೇಪ್ರಧಾನಾವನೌಕಸಃ ॥ 38 ॥
ಕುಮುದೋದ್ವಿವಿದೋಮೈನ್ದೋನೀಲಶ್ಶರಭಏವ ಚ ।
ಪಾದಪೈರ್ಗಿರಿಶೃಙ್ಗೈಶ್ಚಯುಗಪತ್ಸಮಭಿದ್ರವನ್ ॥ 39 ॥
ತೇಷಾಂವೃಕ್ಷಾಂಶ್ಚಶೈಲಾಂಶ್ಚಶರೈಃಕಾಞ್ಚನಭೂಷಣೈಃ ।
ಅತಿಕಾಯೋಮಹಾತೇಜಾಶ್ಚಿಚ್ಛೇದಾಸ್ತ್ರವಿದಾಂವರಃ ॥ 40 ॥
ತಾಂಶ್ಚೈವಸರ್ವಾನ್ ಸ ಹರೀನ್ ಶರೈಸ್ಸರ್ವಾಯಸೈರ್ಬಲೀ ।
ವಿವ್ಯಾಥಾಭಿಮುಖಸ್ಸಙ್ಖ್ಯೇಭೀಮಕಾಯೋನಿಶಾಚರ ॥ 41 ॥
ತೇಽರ್ದಿತಾಮ್ಬಾಣವರ್ಷೇಣಭಿನ್ನಗಾತ್ರಾಃಪ್ಲವಙ್ಗಮಾಃ ।
ನ ಶೇಕುರತಿಕಾಯಸ್ಯಪ್ರತಿಕರ್ತುಮ್ಮಹಾರಣೇ ॥ 42 ॥
ತತ್ ತ್ಸೈನ್ಯಂಹರಿವೀರಾಣಾನ್ತ್ರಾಸಯಾಮಾಸರಾಕ್ಷಸಃ ।
ಮೃಗಯೂಥಮಿವಕ್ರುದ್ಧೋಹರಿರ್ಯೌವನದರ್ಪಿತಃ ॥ 43 ॥
ಸರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೋಹರಿಸೈನ್ಯಮಧ್ಯೇನಾಯುಧ್ಯಮಾನನ್ನಿಜಘಾನಕಞ್ಚಿತ್ ।
ಉಪೇತ್ಯರಾಮಂಸಧಮಃ ಕಲಾಪೀ ಸ ಗರ್ವಿತಂವಾಕ್ಯಮಿದಮ್ಬಭಾಷೇ ॥ 44 ॥
ರಥೇಸ್ಥಿತೋಹಂಶರಚಾಪಪಾಣಿರ್ನಪ್ರಾಕೃತಙ್ಕಞ್ಚನಯೋಧಯಾಮಿ ।
ಯಸ್ಯಾಸ್ತಿಕಶ್ಚಿದ್ವ್ಯವಸಾಯಯುಕ್ತೋದದಾತುಮೇಕ್ಷಿಪ್ರಮಿಹಾದ್ಯಯುದ್ಧಮ್ ॥ 45 ॥
ತತ್ತಸ್ಯವಾಕ್ಯಮ್ಬ್ರುವತೋನಿಶಮ್ಯಚುಕೋಪಸೌಮಿತ್ರಿರಮಿತ್ರಹನ್ತಾ ।
ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣಶ್ಚಸಮುತ್ಪಪಾತಜಗ್ರಾಹಚಾಪಂ ಚ ತತಸ್ಸ್ಮಯಿತ್ವಾ ॥ 46 ॥
ಕ್ರುದ್ಧಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿರುತ್ಪತ್ಯತೂಣಾದಾಕ್ಷಿಪ್ಯಸಾಯಕಮ್ ।
ಪುರಸ್ತಾದತಿಕಾಯಸ್ಯವಿಚಕರ್ಷಮಹದ್ಧನುಃ ॥ 47 ॥
ಪೂರಯನ್ ಸ ಮಹೀಂಶೈಲಾನಾಕಾಶಂಸಾಗರನ್ದಿಶಃ ।
ಜ್ಯಾಶಬ್ದೋಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯೋಗ್ರಸ್ತ್ರಾಸಯನ್ ರಜನೀಚರಾನ್ ॥ 48 ॥
ಸೌಮಿತ್ರೇಶ್ಚಾಪನಿರ್ಘೋಷಂಶ್ರುತ್ವಾಪ್ರತಿಭಯನ್ತದಾ ।
ವಿಸಿಷ್ಮಿಯೇಮಹಾತೇಜಾರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಾತ್ಮಜೋಬಲೀ ॥ 49 ॥
ಅಥಾತಿಕಾಯಃಕುಪಿತೋದೃಷ್ಟವಾಲಕ್ಷ್ಮಣಮುತ್ಥಿತಮ್ ।
ಆದಾಯನಿಶಿತಮ್ಬಾಣಮಿದಂವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 50 ॥
ಬಾಲಸ್ತ್ವಮಸಿಸೌಮಿತ್ರೇವಿಕ್ರಮೇಷ್ವವಿಚಕ್ಷಣಃ ।
ಗಚ್ಛಕಿಙ್ಕಾಲಸದೃಶಮ್ಮಾಂಯೋಧಯತುಮಿಚ್ಛಸಿ ॥ 51 ॥
ನ ಹಿಮದ್ಬಾಹುಸೃಷ್ಟಾನಾಮಸ್ತ್ರಾಣಾಹಿಮವಾನಪಿ ।
ಸೋಢುಮುತ್ಸಹತೇವೇಗಮನ್ತರಿಕ್ಷಮಥೋಮಹೀ ॥ 52 ॥
ಸುಖಪ್ರಸುಪ್ತಙ್ಕಾಲಾಗ್ನಿಂವಿಬೋಧಯಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ ।
ನ್ಯಸ್ಯಚಾಪನ್ನಿವರ್ತಸ್ವಮಾಪ್ರಾಣಾನ್ ಜಹಿಮದ್ಗತಃ ॥ 53 ॥
ಅಥವಾತ್ವಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಟಬ್ಧೋ ನ ನಿವರ್ತಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ ।
ತಿಷ್ಠಪ್ರಾಣಾನ್ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯಗಮಿಷ್ಯಸಿಯಮಕ್ಷ್ಯಮ್ ॥ 54 ॥
ಪಶ್ಯಮೇನಿಶಿತಾನ್ಬಾಣಾನರಿದರ್ಪನಿಷೂದನಾನ್ ।
ಈಶ್ವರಾಯುಧಸಙ್ಕಾಶಾಂಸ್ತಪ್ತಕಾಞ್ಚನಭೂಷಣಾನ್ ॥ 55 ॥
ಏಷ ತೇ ಸರ್ಪಸಙ್ಕಾಶೋ ಬಾಣಃ ಪಾಸ್ಯತಿ ಶೋಣಿತಮ್ ।
ಮೃಗರಾಜ ಇವ ಕ್ರುದ್ಧೋ ನಾಗರಾಜಸ್ಯ ಶೋಣಿತಮ್ ॥ 56 ॥
ಇತ್ಯೇವಮುಕ್ತ್ವಾಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧಶ್ಶರನ್ಧನುಷಿಸನ್ದಧೇ ।
ಶ್ರುತ್ವಾತಿಕಾಯಸ್ಯವಚಸ್ಸರೋಷಂಸಗರ್ವಿತಂಸಮ್ಯತಿರಾಜಪುತ್ರಃ ।
ಸ ಸಞ್ಚುಕೋಪಾತಿಬಲೋಮನಸ್ವೀರುವಾಚವಾಕ್ಯಂ ಚ ತತೋಮಹಾರ್ಥಮ್ ॥ 57 ॥
ನ ವಾಕ್ಯಮಾತ್ರೇಣಭವಾನ್ ಪ್ರಧಾನೋ ನ ಕತ್ಥನಾತ್ಸತ್ಪುರುಷಾಭವನ್ತಿ ।
ಮಯಿಸ್ಥಿತೇಧನ್ವಿನಿಬಾಣಪಾಣೌನಿದರ್ಶಯಸ್ವಾತ್ಮಬಲನ್ದುರಾತ್ಮನ್ ॥ 58 ॥
ಕರ್ಮಣಾ ಸೂಚಯಾತ್ಮಾನಂ ನ ವಿಕತ್ಥಿತುಮರ್ಹಸಿ ।
ಪೌರುಷೇಣ ತು ಯೋ ಯುಕ್ತಃ ಸ ತು ಶೂರ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ ॥ 59 ॥
ಸರ್ವಾಯುಧಸಮಾಯುಕ್ತೋಧನ್ವೀತ್ವಂರಥಮಾಸ್ಥಿತಃ ।
ಶರೈರ್ವಾಯದಿವಾಪ್ಯಸ್ತ್ರೈರ್ದರ್ಶಯಸ್ವಪರಾಕ್ರಮಮ್ ॥ 60 ॥
ತತಃ ಶಿರಸ್ತೇ ನಿಶಿತೈಃ ಪಾತಯಿಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಶರೈಃ ।
ಮಾರುತಃ ಕಾಲಸಮ್ಪಕ್ವಂ ವೃನ್ತಾತ್ತಾಲಫಲಂ ಯಥಾ ॥ 61 ॥
ಅದ್ಯತೇಮಾಮಕಾಬಾಣಾಸ್ತಪ್ತಕಾಞ್ಚನಭೂಷಣಾಃ ।
ಪಾಸ್ಯನ್ತಿರುಧಿರಙ್ಗಾತ್ರಾದ್ಬಾಣಶಲ್ಯಾನ್ತರೋತ್ಥಿತಮ್ ॥ 62 ॥
ಬಾಲೋಽಯಮಿತಿವಿಜ್ಞಾಯ ನ ಮಾವಜ್ಞಾತುಮರ್ಹಸಿ ।
ಬಾಲೋವಾಯದಿವಾವೃದ್ಧೋಮೃತ್ಯುಞ್ಜಾನೀಹಿಸಂಯುಗೇ ॥ 63 ॥
ಬಾಲೇನವಿಷ್ಣುನಾಲೋಕಾಸ್ತ್ರಯಃಕ್ರಾನ್ತಾಸ್ತ್ರಿವಿಕ್ರಮೈಃ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯವಚಶ್ಶ್ರುತ್ವಾಹೇತುಮತ್ಪರಮಾರ್ಥವತ್ ॥ 64 ॥
ಅತಿಕಾಯಃಪ್ರಚುಕ್ರೋಧಬಾಣಞ್ಚೋತ್ತಮಮಾದದೇ ।
ತತೋವಿದ್ಯಾಧರಾಭೂತಾದೇವಾದೈತ್ಯಾಮಹರ್ಷಯಃ ॥ 65 ॥
ಗುಹ್ಯಕಾಶ್ಚಮಹಾತ್ಮಾನಸ್ತದ್ಯುದ್ಧನ್ದ್ರಷ್ಟುಮಾಗಮನ್ ।
ತೋಽತಿಕಾಯಃಕುಪಿತಶ್ಚಾಪಮಾರೋಪ್ಯಸಾಯಕಮ್ ॥ 66 ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಯಪ್ರಚಿಕ್ಷೇಪಸಙ್ಕ್ಷಿಪನ್ನಿವಚಾಮ್ಬರಮ್ ।
ತಮಾಪತನ್ತನ್ನಿಶಿತಂಶರಮಾಶೀವಿಷೋಪಮಮ್ ॥ 67 ॥
ಅರ್ಧಚನ್ದ್ರೇಣಚಿಚ್ಛೇದಲಕ್ಷ್ಮಣಃಪರವೀರಹಾ ।
ತನ್ನಿಕೃತ್ತಂಶರನ್ದೃಷ್ಟವಾಕೃತ್ತಭೋಗಮಿವೋರಗಮ್ ॥ 68 ॥
ಅತಿಕಾಯೋಭೃಶಙ್ಕ್ರುದ್ಧಃಪಞ್ಚಬಾಣಾನ್ ಸಮಾದದೇ ।
ತಾನ್ಶರಾನ್ ಸಮ್ಪ್ರಚಿಕ್ಷೇಪಲಕ್ಷ್ಮಣಾಯನಿಶಾಚರಃ ॥ 69 ॥
ತಾನಪ್ರಾಪ್ತಾನ್ ಶರೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಶ್ಚಿಚ್ಛೇದಭರತಾನುಜಃ ।
ಸತಾನ್ ಛಿತ್ತ್ವಾಶಿತೈರ್ಬಾಣೈರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಃಪರವೀರಹಾ ॥ 70 ॥
ಆದದೇನಿಶಿತಮ್ಬಾಣಞ್ಜ್ವಲನ್ತಮಿವತೇಜಸಾ ।
ತಮಾದಾಯಧನುಶ್ಶ್ರೇಷ್ಠೇಯೋಜಯಾಮಾಸಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 71 ॥
ವಿಚಕರ್ಷ ಚ ವೇಗೇನವಿಸಸರ್ಜ ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।
ಪೂರ್ಣಾಯತವಿಸೃಷೇನಶರೇಣನತಪರ್ವಣಾ ॥ 72 ॥
ಲಲಾಟೇರಾಕ್ಷಸಶ್ರೇಷ್ಠಮಾಜಘಾನ ಸ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।
ಸಲಲಾಟೇಶರೋಮಗ್ನಸ್ತಸ್ಯಭೀಮಸ್ಯರಕ್ಷಸಃ ॥ 73 ॥
ದದೃಶೇ ಶೋಣಿತೇನಾಕ್ತಃ ಪನ್ನಗೇನ್ದ್ರ ಇವಾಹವೇ ।
ರಾಕ್ಷಸಃ ಪ್ರಚಕಮ್ಪೇ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಷು ಪ್ರಕಮ್ಪಿತಃ ॥ 74 ॥
ರುದ್ರಬಾಣಹತಙ್ಘೋರಂಯಥಾತ್ರಿಪುರಗೋಪುರಮ್ ।
ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸಚಾಶ್ವಾಸ್ಯವಿಮೃಶ್ಯ ಚ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 75 ॥
ಸಾಧುಬಾಣನಿಪಾತೇನಶ್ಲಾಘನೀಯೋಽಸಿಮೇರಿಪುಃ ।
ವಿಧಾಯೈವಂವಿನಮ್ಯಾಸ್ಯನ್ನಿಯಮ್ಯ ಚ ಭುಜಾವುಭೌ ॥ 76 ॥
ಸ ರಥೋಪಸ್ಥಮಾಸ್ಥಾಯರಥೇನಪ್ರಚಚಾರ ಹ ।
ಕನ್ತ್ರೀನ್ಪಞ್ಚಸಪ್ತೇತಿಸಾಯನ್ರಾಕ್ಷಸರ್ಷಭಃ ॥ 77 ॥
ಆದದೇಸನ್ದಧೇಚಾಪಿವಿಚಕರ್ಷೋತ್ಸಸರ್ಜ ಚ ।
ತೇಬಾಣಾಃಕಾಲಸಙ್ಕಾಶಾರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಧುನುಶ್ಚ್ಯುತಾಃ ॥ 78 ॥
ಹೇಮಪುಙ್ಖಾರವಿಪ್ರಖ್ಯಾಶ್ಚಕ್ರುರ್ದೀಪ್ತಮಿವಾಮ್ಬರಮ್ ।
ತಸ್ತಾನ್ರಾಕ್ಷಸೋತ್ಸೃಷ್ಟಾನ್ಶರೌಘಾನ್ರಾಘವಾನುಜಃ ॥ 79 ॥
ಅಸಮ್ಬ್ರಾನ್ತಃಪ್ರಚಿಚ್ಛೇದನಿಶಿತೈರ್ಬಹುಭಿಶ್ಶರೈಃ ।
ತಾನ್ ಶರಾನ್ಯುಧಿಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯನಿಕೃತ್ತಾನ್ರಾವಣಾತ್ಮಜಃ ॥ 80 ॥
ಚುಕೋಪತ್ರಿದಶೇನ್ದ್ರಾರಿರ್ಜಗ್ರಾಹನಿಶಿತಂಶರಮ್ ।
ಸಸನ್ಧಾಯಮಹಾತೇಜಾಸ್ತಮ್ಬಾಣಂಸಹಸೋತ್ಸೃಜತ್ ॥ 81 ॥
ತೇನಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿಮಾಯಾನ್ತಮಾಜಘಾನಸ್ತನಾನ್ತರೇ ।
ಅತಿಕಾಯೇನಸೌಮಿತ್ರಿಸ್ತಾಡಿತೋಯುಧಿವಕ್ಷಸಿ ॥ 82 ॥
ಸುಸ್ರಾವ ರುಧಿರಂ ತೀವ್ರಂ ಮದಂ ಮತ್ತ ಇವ ದ್ವಿಪಃ ।
ಸ ಚಕಾರ ತದಾತ್ಮಾನಂ ವಿಶಲ್ಯಂ ಸಹಸಾ ವಿಭುಃ ॥ 83 ॥
ಜಗ್ರಾಹ ಚ ಶರನ್ತೀಕ್ಷ್ಣಮಸ್ತ್ರೇಣಾಪಿಚಸನ್ದಧೇ ।
ಆಗ್ನೇಯೇನತದಾಽಸ್ತ್ರೇಣಯೋಜಯಾಮಾಸಸಾಯಕಮ್ ॥ 84 ॥
ಸ ಜಜ್ವಾಲತದಾಬಾಣೋಧನುಷ್ಯಸ್ಯಮಹಾತ್ಮನಃ ।
ಅತಿಕಾಯೋತಿತೇಜಸ್ವೀಸೌರಮಸ್ತ್ರಂಸಮಾದಧೇ ॥ 85 ॥
ತೇನಬಾಣಮ್ಭುಜಙ್ಗಾಭಂಹೇಮಪುಙ್ಖಮಯೋಜಯತ್ ।
ತದಸ್ತ್ರಞ್ಜ್ವಲಿತಙ್ಘೋರಂಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಶರಮಾಹಿತಮ್ ॥ 86 ॥
ಅತಿಕಾಯಾಯಚಿಕ್ಷೇಪಕಾಲದಣ್ಡಮಿವಾನ್ತಕಃ ।
ಆಗ್ನೇಯೇನಾಭಿಸಂಯುಕ್ತನ್ದೃಷ್ಟವಾಬಾಣನ್ನಿಶಾಚರಃ ॥ 87 ॥
ಉತ್ಸಸರ್ಜತದಾಬಾಣನ್ದೀಪ್ತಂಸೂರ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋಜಿತಮ್ ।
ತಾವುಭಾವಮ್ಬರೇಬಾಣಾವನ್ಯೋನ್ಯಮಭಿಜಘ್ನತುಃ ॥ 88 ॥
ತೇಜಸಾಸಮ್ಪ್ರದೀಪ್ತಾಗ್ರೌಕ್ರುದ್ಧಾವಿವಭುಜಙ್ಗಮೌ ।
ತಾವನ್ಯೋನ್ಯಂವಿನಿರ್ದಹ್ಯಪೇತತುರ್ಧರಣೀತಲೇ ॥ 89 ॥
ನಿರರ್ಚಿಷೌಭಸ್ಮಕೃತೌ ನ ಭ್ರಾಜೇತೇಶರೋತ್ತಮೌ ।
ತಾವುಭೌದೀಪ್ಯಮಾನೌಸ್ಮ ನ ಭ್ರಾಜೇತೇಮಹೀತಲೇ ॥ 90 ॥
ತತೋಽತಿಕಾಯಸ್ಸಙ್ಕೃದ್ಧಸ್ತ್ವಸ್ತ್ರಮೈಷೀಕಮುತ್ಸೃಜತ್ ।
ತತ್ಪ್ರಚಿಚ್ಛೇದಸೌಮಿತ್ರಿರಸ್ತ್ರಮೈನ್ದ್ರೇಣವೀರ್ಯವಾನ್ ॥ 91 ॥
ಐಷೀಕನ್ನಿಹತನ್ದೃಷ್ಟವಾರುಷಿತೋರಾವಣಾತ್ಮಜಃ ।
ಯಾಮ್ಯೇನಾರ್ಸ್ತೇಣಸಙ್ಕೃದ್ಧೋಯೋಜಯಾಮಾಸಸಾಯಕಮ್ ॥ 92 ॥
ತತಸ್ತದಸ್ತ್ರಞ್ಚಿಕ್ಷೇಪಲಕ್ಷ್ಮಣಾಯನಿಶಾಚರಃ ।
ವಾಯವ್ಯೇನತದಸ್ತ್ರೇಣನಿಜಘಾನ ಸ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 93 ॥
ಅಥೈನಂಶರಧಾರಾಭಿರ್ಧಾರಾಭಿರಿವತೋಯದಃ ।
ಅಭ್ಯವರ್ಷತ್ಸುಸಙ್ಕೃದ್ಧೋಲಕ್ಷ್ಮಣೋರಾವಣಾತ್ಮಜಮ್ ॥ 94 ॥
ತೇಽತಿಕಾಯಂಸಮಾಸಾದ್ಯಕವಚೇವಜ್ರಭೂಷಿತೇ ।
ಭಗ್ನಾಗ್ರಶಲ್ಯಾಸ್ಸಹಸಾಪೇತುರ್ಬಾಣಾಮಹೀತಲೇ ॥ 95 ॥
ತಾನ್ಮೋಘಾನಭಿಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಣಃಪರವೀರಹಾ ।
ಅಭ್ಯವರ್ಷನ್ಮಹೇಷೂಣಾಂಸಹಸ್ರೇಣಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 96 ॥
ಸ ವೃಷ್ಯಮಾಣೋಬಾಣೌಘೈರತಿಕಾಯೋಮಹಾಬಲಃ ।
ಅವಧ್ಯಕವಚಸ್ಸಙ್ಖ್ಯೇರಾಕ್ಷಸೋನೈವವಿವ್ಯಥೇ ॥ 97 ॥
ಶರಞ್ಚಾಶೀವಿಷಾಕಾರಂಲಕ್ಷ್ಮಣಾಯವ್ಯಪಾಸೃಜತ್ ।
ಸ ತೇನವಿದ್ಧಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿರ್ಮರ್ಮದೇಶೇಶರೇಣ ಹ ॥ 98 ॥
ಮುಹೂರ್ತಮಾತ್ರನ್ನಿಸ್ಸಞ್ಜ್ಞೋಹ್ಯಭವಚ್ಛತ್ರುತಾಪನಃ ।
ತತಃಸ್ಸಞ್ಜ್ಞಾಮುಪಾಲಭ್ಯಚತುರ್ಭಿಸ್ಸಾಯಕೋತ್ತಮೈಃ ॥ 99 ॥
ನಿಜಘಾನಹಯಾನ್ಸಙ್ಖ್ಯೇಸಾರಥಿಂ ಚ ಮಹಾಬಲಃ ।
ಧ್ವಜಸ್ಯೋನ್ಮಥನಙ್ಕೃತ್ವಾಶರವರ್ಷೈರರಿನ್ದಮಃ ॥ 100 ॥
ಅಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಸ್ಸಸೌಮಿತ್ರಿಸ್ತಾನ್ಶರಾನಭಿಲಕ್ಷಿತಾನ್ ।
ಮುಮೋಚಲಕ್ಷ್ಮಣೋಬಾಣಾನ್ವಧಾರ್ಥನ್ತಸ್ಯರಕ್ಷಸಃ ॥ 101 ॥
ನ ಶಶಾಕರುಜಙ್ಕರ್ತುಂಯುಧಿತಸ್ಯನರೋತ್ತಮಃ ।
ಅಥೈನಮಭ್ಯುಪಾಗಮ್ಯವಾಯುರ್ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ಹ ॥ 102 ॥
ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತವರೋ ಹ್ಯೇಷ ಅವಧ್ಯ ಕವಚಾವೃತಃ ।
ಬ್ರಾಹ್ಮೇಣಾಸ್ತ್ರೇಣ ಭಿನ್ಧ್ಯೇನಮೇಷ ವಧ್ಯೋ ಹಿ ನಾನ್ಯಥಾ ॥ 103 ॥
ಅವಧ್ಯಏಷಹ್ಯನ್ಯೇಷಾಮಸ್ತ್ರಾಣಾಙ್ಕವಚೀಬಲೀ ।
ತತಸ್ತುವಾಯೋರ್ವಚನನ್ನಿಶಮ್ಯಸೌಮಿತ್ರಿರಿನ್ದ್ರಪ್ರತಿಮಾನವೀರ್ಯಃ ।
ಸಮಾದದೇಬಾಣಮಮೋಘವೇಗನ್ತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಮಸ್ತ್ರಂಸಹಸಾನಿಯೋಜ್ಯ ॥ 104 ॥
ನಿಯುಜ್ಯಮಾನೇಸೌಮಿತ್ರಿಣಾಬಾಣವರೇಶಿತಾಗ್ರೇ ।
ದಿಶಶ್ಚಚನ್ದ್ರರ್ಕಮಹಾಗ್ರಹಾಶ್ಚನಭಶ್ಚತತ್ರಾಸಚಚಾಲಚೋರ್ವೀ ॥ 105 ॥
ತಮ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಸ್ತ್ರೇಣನಿಯುಜ್ಯಚಾಪೇಶರಂಸುಪುಙ್ಖಂಯಮದೂತಕಲ್ಪಮ್ ।
ಸೌಮಿತ್ರಿರಿನ್ದ್ರಾರಿಸುತಸ್ಯತಸ್ಯಸಸರ್ಜಬಾಣಂಯುಧಿವಜ್ರಕಲ್ಪಮ್ ॥ 106 ॥
ತಂಲಕ್ಷ್ಮಣೋತ್ಸೃಷ್ಟಮಮೋಘವೇಗಂಸಮಾಪತನ್ತಞ್ಜ್ಯಲನಪ್ರಕಾಶಮ್ ।
ಸುಪರ್ಣವಜ್ರೋತ್ತಮಚಿತ್ರಪುಙ್ಖನ್ತದಾಽತಿಕಾಯಸ್ಸಮರೇದದರ್ಶ ॥ 107 ॥
ತಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷಮಾಣಸ್ಸಹಸಾಽತಿಕಾಯೋಜಘಾನಬಾಣೈರ್ನಿಶಿತೈರನೇಕೈಃ ।
ಸ ಸಾಯಕಸ್ತಸ್ಯಸುಪರ್ಣವೇಗಸ್ತದಾತಿಕಾಯಸ್ಯಜಗಾಮಪಾರ್ಶ್ವಮ್ ॥ 108 ॥
ತಮಾಗತಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯತದಾತಿಕಾಯೋಬಾಣಮ್ಪ್ರದೀಪ್ತಾನ್ತಕಕಾಲಕಲ್ಪಮ್ ।
ಜಘಾನಕ್ತ್ಯೃಷ್ಟಿಗದಾಕುಠಾರೈಶೂಲೈರ್ಹುಲೈಶ್ಚಾಪ್ಯವಿಪನ್ನಚೇತಾ ॥ 109 ॥
ತಾನ್ಯಾಯುಧಾನ್ಯದ್ಭುತವಿಗ್ರಹಾಣಿಮೋಘಾನಿಕೃತ್ವಾ ಸ ಶರೋಽಗ್ನಿದೀಪ್ತಃ ।
ಪ್ರಗೃಹ್ಯತಸ್ಯೈವಕಿರೀಟಜುಷ್ಟಂ ತತೋಽತಿಕಾಯಸ್ಯಶಿರೋಜಹಾರ ॥ 110 ॥
ತಛಚಿರಸ್ಸಶಿರಸ್ತ್ರಾಣಂಲಕ್ಷ್ಮಣೇಷುಪ್ರಪೀಡಿತಮ್ ।
ಪಪಾತಸಹಸಾಭೂಮೌಶೃಙ್ಗಂಹಿಮವತೋಯಥಾ ॥ 111 ॥
ತಮ್ಭೂಮೌನಿಪತಿತನ್ದೃಷ್ಟವಾವಿಕ್ಷಿಪ್ತಭೂಷಣಂ ಬಭೂವುರ್ವ್ಯಥಿತಾಸ್ಸರ್ವೇಹತಶೇಷಾನಿಶಾಚರಾಃ ॥ 112 ॥
ತೇವಿಷಣ್ಣಮುಖಾದೀನಾಃಪ್ರಹಾರಜನಿತಶ್ರಮಾಃ ।
ವಿನೇದುರುಚ್ಚೈರ್ಬಹವಸ್ಸಹಸಾವಿಸ್ವರೈಸ್ಸ್ವರೈಃ ॥ 113 ॥
ತತಸ್ತೇತ್ವರಿತಂಯಾತಾನಿರಪೇಕ್ಷಾನಿಶಾಚರಾಃ ।
ಪುರೀಮಭಿಮುಖಾಭೀತಾದ್ರವನ್ತೋನಾಯಕೇಹತೇ ॥ 114 ॥
ಪ್ರಹರ್ಷಯುಕ್ತಾಬಹವಸ್ತುವಾನರಾಃಪ್ರಬುದ್ದಪದ್ಮಪ್ರತಿಮಾನನಾಸ್ತದಾ ।
ಅಪೂಜಯನ್ಲಕ್ಷ್ಮಣವಿಷ್ಟಭಾಗಿನಂಹತೇರಿಪೌಭೀಮಬಲೇದುರಾಸದೇ ॥ 115 ॥
ಅತಿಬಲಮತಿಕಾಯಮಭ್ರಕಲ್ಪಂಯುಧಿವಿನಿಪಾತ್ಯ ಸ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃಪ್ರಹೃಷ್ಟಃ ।
ತ್ವರಿತಮಥತದಾ ಸ ರಾಮಪಾರ್ಶ್ವಙ್ಕಪಿನಿವಹೈಶ್ಚಸುಪೂಜಿತೋಜಗಾಮ ॥ 116 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
svabalaṃvyathitandṛṣṭavātumulaṃromaharṣaṇam |
bhrātṛṃścanihatān dṛṣṭavāśakratulyaparākramān || 1 ||
pitṛvyaucāpisanṛdṛśyasamaresannighāditau |
yuddhonmattaṃ ca mattaṃ ca bhrātaraurākṣasarṣabhau || 2 ||
cukopa ca mahātejābrahmadattavaroyudhi |
atikāyo'drisaṅkāśodevadānavadarpahā || 3 ||
sa bhāskarasahasrasyasaṅghātamivabhāsvaram |
rathamāsthāyaśakrārirabhidudrāvavānarān || 4 ||
sa visphāryamahācāpaṅkirīṭīmṛṣṭakuṇḍalaḥ |
nāmaviśrāvayāmāsananāda ca mahāsvanam || 5 ||
tenasiṃhapraṇādenanāmaviśrāvaṇena ca |
jyāśabdena ca bhīmenatrāsayāmāsavānarān || 6 ||
tedṛṣṭavādehamāhātmyaṅkumbhakarṇo'yamuthatitaḥ |
bhayārtāvānarāssarvesaṃśrayanteparasparam || 7 ||
tetasyarūpamālokyayathāviṣṭostrivikrame |
bhayādvānarayūdhāstevidravantitatastataḥ || 8 ||
te'tikāyaṃsamāsādyavānarāmūḍhacetasaḥ |
śaraṇyaṃśaraṇañjagmurlakṣmaṇāgrajamāhave || 9 ||
to'tikāyaṅkākutsthorathasthamparvatopamam |
dadarśadhavaninandūrādgarjantaṅkālameghavat || 10 ||
sa tandṛṣṭavāmahātmānaṃrāghavastuvisismiye |
vānarān sāntvayitvā ca vibhīṣaṇamuvāca ha || 11 ||
ko'sauparvatasaṅkāśodhanuṣmānharilocanaḥ |
yuktehayasahasreṇaviśālesyandanesthitaḥ || 12 ||
ya eṣaniśitaiśśūlaissutīkṇaiḥprāsamudgaraiḥ |
arciṣmadbhirvṛtobhātibhūtairivamaheśvaraḥ || 13 ||
kālajihvāprakāśābhiryaeṣo'tivirājate |
āvṛtorathaśaktībhirvidyudbhirivatoyadaḥ || 14 ||
dhanūṃṣicāsyasajjānihemapṛṣṭhānisarvaśaḥ |
śobhayantirathaśreṣṭhaṃśakracāpamivāmbaram || 15 ||
ka eṣarakṣaśśārdūloraṇabhūmivirājayan |
abhyetirathināṃśreṣṭhorathenādityatejasā || 16 ||
dhvajaśṛṅgapratiṣṭhenarāhuṇābhivirājate |
sūryaramaśinibhairbāṇairdiśo daśa virājayan || 17 ||
triṇatammeghasannādaṃhemapṛṣṭhamalaṅkṛtam |
śatakratudhanuḥprakhyandhanuścāsyavirājate || 18 ||
sa dhvajassapatākaścasānukarṣomahārathaḥ |
catussādisamāyuktomeghastanitāni || 19 ||
viṃśatirdaśa cāṣṭau ca tūṇīrarathamāsthitāḥ |
kārmukāṇi ca bhīmāni jyāśca kāñcanapiṅgalāḥ || 20 ||
dvau ca khaḍagaurathagataupārśvasthaupārśvaśobhitau |
caturhastatsaruyutauvyaktahastadaśāyatau || 21 ||
raktakaṇṭhaguṇo dhīro mahāparvatasannibhaḥ |
kālaḥ kālamahāvaktro meghastha iva bhāskaraḥ || 22 ||
kāñcanāṅgadanaddhābhyāmbhūjābhyāmeṣaśobhate |
śṛṅgābhyāmivatuṅgābhyāṃhimavān parvatottamaḥ || 23 ||
kuṇḍalābhyāntuyasyaitadbhatadhbhātiśubhekṣa |
punarvasvantaragatampūrṇambhimbamivaindavam || 24 ||
ācakṣvamemahābāhotvamenaṃrākṣasottamam |
yandṛṣṭavāvānarāssarvebhayārtāvidrutādiśaḥ || 25 ||
sa pṛṣṭorājaputreṇarāmeṇāmitatejasā |
ācacakṣemahātejāraghavāyavibhīṣaṇaḥ || 26 ||
daśagrīvomahātejārājāvaiśravaṇānujaḥ |
bhīmakarmāmahotsāhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
tasyāsīdvīryavānputrorāvaṇapratimoraṇe |
vṛddhasevīśrutidharassarvāstraviduṣāṃvaraḥ || 28 ||
aśvapṛṣṭherathenāgekhaḍagedhanuṣikarṣaṇe |
bhedesāntve ca dāne ca nayemantre ca sammataḥ || 29 ||
yasyabāhūsamāśrityalaṅkāvasatinirbhayā |
tanayandhānyamālinyāatikāyamimaṃviduḥ || 30 ||
etenārādhitobrahmotapasābhāvitātmanā |
astrāṇicāpyavāptāniripavaścaparājitāḥ || 31 ||
surāsurairavadhyatvandattamasmaisvayambhuvā |
etaccakavacandivyaṃradhaścaiṣo'rabhāsvaraḥ || 32 ||
etenaśataśodevādānavāścaparājitāḥ |
rakṣitāni ca rakṣāṃsiyakṣāścāpiniṣūditāḥ || 33 ||
vajraṃviṣṭambhitaṃyenabāṇairindrasyadhīmataḥ |
pāśassalilarājasyaraṇepratihatastathā || 34 ||
eṣo'tikāyobalavānrākṣasānāmatharṣabhaḥ |
rāvaṇasyatodhīmāndevadānavadarpahā || 35 ||
tadasminkriyatāṃyatnaḥkṣiprampuruṣapuṅgava |
purāvānarasainyānikṣyannayatisāyakaiḥ || 36 ||
tatotikāyobalavānpraviśyaharivāhinīm |
viṣphārayāmāsadhanurnanāda ca punaḥpunaḥ || 37 ||
tambhīmavapuṣandṛṣṭavārathasthaṃrathināṃvaram |
abhipeturmahātmānoyepradhānāvanaukasaḥ || 38 ||
kumudodvividomaindonīlaśśarabhaeva ca |
pādapairgiriśṛṅgaiścayugapatsamabhidravan || 39 ||
teṣāṃvṛkṣāṃścaśailāṃścaśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
atikāyomahātejāścicchedāstravidāṃvaraḥ || 40 ||
tāṃścaivasarvān sa harīn śaraissarvāyasairbalī |
vivyāthābhimukhassaṅkhyebhīmakāyoniśācara || 41 ||
te'rditāmbāṇavarṣeṇabhinnagātrāḥplavaṅgamāḥ |
na śekuratikāyasyapratikartummahāraṇe || 42 ||
tat tsainyaṃharivīrāṇāntrāsayāmāsarākṣasaḥ |
mṛgayūthamivakruddhohariryauvanadarpitaḥ || 43 ||
sarākṣasendroharisainyamadhyenāyudhyamānannijaghānakañcit |
upetyarāmaṃsadhamaḥ kalāpī sa garvitaṃvākyamidambabhāṣe || 44 ||
rathesthitohaṃśaracāpapāṇirnaprākṛtaṅkañcanayodhayāmi |
yasyāstikaścidvyavasāyayuktodadātumekṣipramihādyayuddham || 45 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyacukopasaumitriramitrahantā |
amṛṣyamāṇaścasamutpapātajagrāhacāpaṃ ca tatassmayitvā || 46 ||
kruddhassaumitrirutpatyatūṇādākṣipyasāyakam |
purastādatikāyasyavicakarṣamahaddhanuḥ || 47 ||
pūrayan sa mahīṃśailānākāśaṃsāgarandiśaḥ |
jyāśabdolakṣmaṇasyograstrāsayan rajanīcarān || 48 ||
saumitreścāpanirghoṣaṃśrutvāpratibhayantadā |
visiṣmiyemahātejārākṣasendrātmajobalī || 49 ||
athātikāyaḥkupitodṛṣṭavālakṣmaṇamutthitam |
ādāyaniśitambāṇamidaṃvacanamabravīt || 50 ||
bālastvamasisaumitrevikrameṣvavicakṣaṇaḥ |
gacchakiṅkālasadṛśammāṃyodhayatumicchasi || 51 ||
na himadbāhusṛṣṭānāmastrāṇāhimavānapi |
soḍhumutsahatevegamantarikṣamathomahī || 52 ||
sukhaprasuptaṅkālāgniṃvibodhayitumicchasi |
nyasyacāpannivartasvamāprāṇān jahimadgataḥ || 53 ||
athavātvampratiṣṭabdho na nivartitumicchasi |
tiṣṭhaprāṇān parityajyagamiṣyasiyamakṣyam || 54 ||
paśyameniśitānbāṇānaridarpaniṣūdanān |
īśvarāyudhasaṅkāśāṃstaptakāñcanabhūṣaṇān || 55 ||
eṣa te sarpasaṅkāśo bāṇaḥ pāsyati śoṇitam |
mṛgarāja iva kruddho nāgarājasya śoṇitam || 56 ||
ityevamuktvāsaṅkruddhaśśarandhanuṣisandadhe |
śrutvātikāyasyavacassaroṣaṃsagarvitaṃsamyatirājaputraḥ |
sa sañcukopātibalomanasvīruvācavākyaṃ ca tatomahārtham || 57 ||
na vākyamātreṇabhavān pradhāno na katthanātsatpuruṣābhavanti |
mayisthitedhanvinibāṇapāṇaunidarśayasvātmabalandurātman || 58 ||
karmaṇā sūcayātmānaṃ na vikatthitumarhasi |
pauruṣeṇa tu yo yuktaḥ sa tu śūra iti smṛtaḥ || 59 ||
sarvāyudhasamāyuktodhanvītvaṃrathamāsthitaḥ |
śarairvāyadivāpyastrairdarśayasvaparākramam || 60 ||
tataḥ śiraste niśitaiḥ pātayiṣyāmyahaṃ śaraiḥ |
mārutaḥ kālasampakvaṃ vṛntāttālaphalaṃ yathā || 61 ||
adyatemāmakābāṇāstaptakāñcanabhūṣaṇāḥ |
pāsyantirudhiraṅgātrādbāṇaśalyāntarotthitam || 62 ||
bālo'yamitivijñāya na māvajñātumarhasi |
bālovāyadivāvṛddhomṛtyuñjānīhisaṃyuge || 63 ||
bālenaviṣṇunālokāstrayaḥkrāntāstrivikramaiḥ |
lakṣmaṇasyavacaśśrutvāhetumatparamārthavat || 64 ||
atikāyaḥpracukrodhabāṇañcottamamādade |
tatovidyādharābhūtādevādaityāmaharṣayaḥ || 65 ||
guhyakāścamahātmānastadyuddhandraṣṭumāgaman |
to'tikāyaḥkupitaścāpamāropyasāyakam || 66 ||
lakṣmaṇāyapracikṣepasaṅkṣipannivacāmbaram |
tamāpatantanniśitaṃśaramāśīviṣopamam || 67 ||
ardhacandreṇacicchedalakṣmaṇaḥparavīrahā |
tannikṛttaṃśarandṛṣṭavākṛttabhogamivoragam || 68 ||
atikāyobhṛśaṅkruddhaḥpañcabāṇān samādade |
tānśarān sampracikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ || 69 ||
tānaprāptān śaraistīkṣṇaiścicchedabharatānujaḥ |
satān chittvāśitairbāṇairlakṣmaṇaḥparavīrahā || 70 ||
ādadeniśitambāṇañjvalantamivatejasā |
tamādāyadhanuśśreṣṭheyojayāmāsalakṣmaṇaḥ || 71 ||
vicakarṣa ca vegenavisasarja ca vīryavān |
pūrṇāyatavisṛṣenaśareṇanataparvaṇā || 72 ||
lalāṭerākṣasaśreṣṭhamājaghāna sa vīryavān |
salalāṭeśaromagnastasyabhīmasyarakṣasaḥ || 73 ||
dadṛśe śoṇitenāktaḥ pannagendra ivāhave |
rākṣasaḥ pracakampe ca lakṣmaṇeṣu prakampitaḥ || 74 ||
rudrabāṇahataṅghoraṃyathātripuragopuram |
cintayāmāsacāśvāsyavimṛśya ca mahābalaḥ || 75 ||
sādhubāṇanipātenaślāghanīyo'simeripuḥ |
vidhāyaivaṃvinamyāsyanniyamya ca bhujāvubhau || 76 ||
sa rathopasthamāsthāyarathenapracacāra ha |
kantrīnpañcasaptetisāyanrākṣasarṣabhaḥ || 77 ||
ādadesandadhecāpivicakarṣotsasarja ca |
tebāṇāḥkālasaṅkāśārākṣasendradhunuścyutāḥ || 78 ||
hemapuṅkhāraviprakhyāścakrurdīptamivāmbaram |
tastānrākṣasotsṛṣṭānśaraughānrāghavānujaḥ || 79 ||
asambrāntaḥpracicchedaniśitairbahubhiśśaraiḥ |
tān śarānyudhisamprekṣyanikṛttānrāvaṇātmajaḥ || 80 ||
cukopatridaśendrārirjagrāhaniśitaṃśaram |
sasandhāyamahātejāstambāṇaṃsahasotsṛjat || 81 ||
tenassaumitrimāyāntamājaghānastanāntare |
atikāyenasaumitristāḍitoyudhivakṣasi || 82 ||
susrāva rudhiraṃ tīvraṃ madaṃ matta iva dvipaḥ |
sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ || 83 ||
jagrāha ca śarantīkṣṇamastreṇāpicasandadhe |
āgneyenatadā'streṇayojayāmāsasāyakam || 84 ||
sa jajvālatadābāṇodhanuṣyasyamahātmanaḥ |
atikāyotitejasvīsauramastraṃsamādadhe || 85 ||
tenabāṇambhujaṅgābhaṃhemapuṅkhamayojayat |
tadastrañjvalitaṅghoraṃlakṣmaṇaśśaramāhitam || 86 ||
atikāyāyacikṣepakāladaṇḍamivāntakaḥ |
āgneyenābhisaṃyuktandṛṣṭavābāṇanniśācaraḥ || 87 ||
utsasarjatadābāṇandīptaṃsūryāstrayojitam |
tāvubhāvambarebāṇāvanyonyamabhijaghnatuḥ || 88 ||
tejasāsampradīptāgraukruddhāvivabhujaṅgamau |
tāvanyonyaṃvinirdahyapetaturdharaṇītale || 89 ||
nirarciṣaubhasmakṛtau na bhrājeteśarottamau |
tāvubhaudīpyamānausma na bhrājetemahītale || 90 ||
tato'tikāyassaṅkṛddhastvastramaiṣīkamutsṛjat |
tatpracicchedasaumitrirastramaindreṇavīryavān || 91 ||
aiṣīkannihatandṛṣṭavāruṣitorāvaṇātmajaḥ |
yāmyenārsteṇasaṅkṛddhoyojayāmāsasāyakam || 92 ||
tatastadastrañcikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ |
vāyavyenatadastreṇanijaghāna sa lakṣmaṇaḥ || 93 ||
athainaṃśaradhārābhirdhārābhirivatoyadaḥ |
abhyavarṣatsusaṅkṛddholakṣmaṇorāvaṇātmajam || 94 ||
te'tikāyaṃsamāsādyakavacevajrabhūṣite |
bhagnāgraśalyāssahasāpeturbāṇāmahītale || 95 ||
tānmoghānabhisamprekṣyalakṣmaṇaḥparavīrahā |
abhyavarṣanmaheṣūṇāṃsahasreṇamahāyaśāḥ || 96 ||
sa vṛṣyamāṇobāṇaughairatikāyomahābalaḥ |
avadhyakavacassaṅkhyerākṣasonaivavivyathe || 97 ||
śarañcāśīviṣākāraṃlakṣmaṇāyavyapāsṛjat |
sa tenaviddhassaumitrirmarmadeśeśareṇa ha || 98 ||
muhūrtamātrannissañjñohyabhavacchatrutāpanaḥ |
tataḥssañjñāmupālabhyacaturbhissāyakottamaiḥ || 99 ||
nijaghānahayānsaṅkhyesārathiṃ ca mahābalaḥ |
dhvajasyonmathanaṅkṛtvāśaravarṣairarindamaḥ || 100 ||
asambhrāntassasaumitristānśarānabhilakṣitān |
mumocalakṣmaṇobāṇānvadhārthantasyarakṣasaḥ || 101 ||
na śaśākarujaṅkartuṃyudhitasyanarottamaḥ |
athainamabhyupāgamyavāyurvākyamuvāca ha || 102 ||
brahmadattavaro hyeṣa avadhya kavacāvṛtaḥ |
brāhmeṇāstreṇa bhindhyenameṣa vadhyo hi nānyathā || 103 ||
avadhyaeṣahyanyeṣāmastrāṇāṅkavacībalī |
tatastuvāyorvacananniśamyasaumitririndrapratimānavīryaḥ |
samādadebāṇamamoghavegantadbrāhmamastraṃsahasāniyojya || 104 ||
niyujyamānesaumitriṇābāṇavareśitāgre |
diśaścacandrarkamahāgrahāścanabhaścatatrāsacacālacorvī || 105 ||
tambrahmaṇo'streṇaniyujyacāpeśaraṃsupuṅkhaṃyamadūtakalpam |
saumitririndrārisutasyatasyasasarjabāṇaṃyudhivajrakalpam || 106 ||
taṃlakṣmaṇotsṛṣṭamamoghavegaṃsamāpatantañjyalanaprakāśam |
suparṇavajrottamacitrapuṅkhantadā'tikāyassamaredadarśa || 107 ||
tamprekṣamāṇassahasā'tikāyojaghānabāṇairniśitairanekaiḥ |
sa sāyakastasyasuparṇavegastadātikāyasyajagāmapārśvam || 108 ||
tamāgatamprekṣyatadātikāyobāṇampradīptāntakakālakalpam |
jaghānaktyṛṣṭigadākuṭhāraiśūlairhulaiścāpyavipannacetā || 109 ||
tānyāyudhānyadbhutavigrahāṇimoghānikṛtvā sa śaro'gnidīptaḥ |
pragṛhyatasyaivakirīṭajuṣṭaṃ tato'tikāyasyaśirojahāra || 110 ||
tachacirassaśirastrāṇaṃlakṣmaṇeṣuprapīḍitam |
papātasahasābhūmauśṛṅgaṃhimavatoyathā || 111 ||
tambhūmaunipatitandṛṣṭavāvikṣiptabhūṣaṇaṃ babhūvurvyathitāssarvehataśeṣāniśācarāḥ || 112 ||
teviṣaṇṇamukhādīnāḥprahārajanitaśramāḥ |
vineduruccairbahavassahasāvisvaraissvaraiḥ || 113 ||
tatastetvaritaṃyātānirapekṣāniśācarāḥ |
purīmabhimukhābhītādravantonāyakehate || 114 ||
praharṣayuktābahavastuvānarāḥprabuddapadmapratimānanāstadā |
apūjayanlakṣmaṇaviṣṭabhāginaṃhateripaubhīmabaledurāsade || 115 ||
atibalamatikāyamabhrakalpaṃyudhivinipātya sa lakṣmaṇaḥprahṛṣṭaḥ |
tvaritamathatadā sa rāmapārśvaṅkapinivahaiścasupūjitojagāma || 116 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकसप्ततितमस्सर्गः ।
स्वबलंव्यथितन्दृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् ।
भ्रातृंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् ॥ 1 ॥
पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ ।
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ ॥ 2 ॥
चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि ।
अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा ॥ 3 ॥
स भास्करसहस्रस्यसङ्घातमिवभास्वरम् ।
रथमास्थायशक्रारिरभिदुद्राववानरान् ॥ 4 ॥
स विस्फार्यमहाचापङ्किरीटीमृष्टकुण्डलः ।
नामविश्रावयामासननाद च महास्वनम् ॥ 5 ॥
तेनसिंहप्रणादेननामविश्रावणेन च ।
ज्याशब्देन च भीमेनत्रासयामासवानरान् ॥ 6 ॥
तेदृष्टवादेहमाहात्म्यङ्कुम्भकर्णोऽयमुथतितः ।
भयार्तावानरास्सर्वेसंश्रयन्तेपरस्परम् ॥ 7 ॥
तेतस्यरूपमालोक्ययथाविष्टोस्त्रिविक्रमे ।
भयाद्वानरयूधास्तेविद्रवन्तिततस्ततः ॥ 8 ॥
तेऽतिकायंसमासाद्यवानरामूढचेतसः ।
शरण्यंशरणञ्जग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे ॥ 9 ॥
तोऽतिकायङ्काकुत्स्थोरथस्थम्पर्वतोपमम् ।
ददर्शधवनिनन्दूराद्गर्जन्तङ्कालमेघवत् ॥ 10 ॥
स तन्दृष्टवामहात्मानंराघवस्तुविसिस्मिये ।
वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह ॥ 11 ॥
कोऽसौपर्वतसङ्काशोधनुष्मान्हरिलोचनः ।
युक्तेहयसहस्रेणविशालेस्यन्दनेस्थितः ॥ 12 ॥
य एषनिशितैश्शूलैस्सुतीक्णैःप्रासमुद्गरैः ।
अर्चिष्मद्भिर्वृतोभातिभूतैरिवमहेश्वरः ॥ 13 ॥
कालजिह्वाप्रकाशाभिर्यएषोऽतिविराजते ।
आवृतोरथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिवतोयदः ॥ 14 ॥
धनूंषिचास्यसज्जानिहेमपृष्ठानिसर्वशः ।
शोभयन्तिरथश्रेष्ठंशक्रचापमिवाम्बरम् ॥ 15 ॥
क एषरक्षश्शार्दूलोरणभूमिविराजयन् ।
अभ्येतिरथिनांश्रेष्ठोरथेनादित्यतेजसा ॥ 16 ॥
ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेनराहुणाभिविराजते ।
सूर्यरमशिनिभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन् ॥ 17 ॥
त्रिणतम्मेघसन्नादंहेमपृष्ठमलङ्कृतम् ।
शतक्रतुधनुःप्रख्यन्धनुश्चास्यविराजते ॥ 18 ॥
स ध्वजस्सपताकश्चसानुकर्षोमहारथः ।
चतुस्सादिसमायुक्तोमेघस्तनितानि ॥ 19 ॥
विंशतिर्दश चाष्टौ च तूणीररथमास्थिताः ।
कार्मुकाणि च भीमानि ज्याश्च काञ्चनपिङ्गलाः ॥ 20 ॥
द्वौ च खडगौरथगतौपार्श्वस्थौपार्श्वशोभितौ ।
चतुर्हस्तत्सरुयुतौव्यक्तहस्तदशायतौ ॥ 21 ॥
रक्तकण्ठगुणो धीरो महापर्वतसन्निभः ।
कालः कालमहावक्त्रो मेघस्थ इव भास्करः ॥ 22 ॥
काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्याम्भूजाभ्यामेषशोभते ।
शृङ्गाभ्यामिवतुङ्गाभ्यांहिमवान् पर्वतोत्तमः ॥ 23 ॥
कुण्डलाभ्यान्तुयस्यैतद्भतध्भातिशुभेक्ष ।
पुनर्वस्वन्तरगतम्पूर्णम्भिम्बमिवैन्दवम् ॥ 24 ॥
आचक्ष्वमेमहाबाहोत्वमेनंराक्षसोत्तमम् ।
यन्दृष्टवावानरास्सर्वेभयार्ताविद्रुतादिशः ॥ 25 ॥
स पृष्टोराजपुत्रेणरामेणामिततेजसा ।
आचचक्षेमहातेजारघवायविभीषणः ॥ 26 ॥
दशग्रीवोमहातेजाराजावैश्रवणानुजः ।
भीमकर्मामहोत्साहोरावणोराक्षसाधिपः ॥ 27 ॥
तस्यासीद्वीर्यवान्पुत्रोरावणप्रतिमोरणे ।
वृद्धसेवीश्रुतिधरस्सर्वास्त्रविदुषांवरः ॥ 28 ॥
अश्वपृष्ठेरथेनागेखडगेधनुषिकर्षणे ।
भेदेसान्त्वे च दाने च नयेमन्त्रे च सम्मतः ॥ 29 ॥
यस्यबाहूसमाश्रित्यलङ्कावसतिनिर्भया ।
तनयन्धान्यमालिन्याअतिकायमिमंविदुः ॥ 30 ॥
एतेनाराधितोब्रह्मोतपसाभावितात्मना ।
अस्त्राणिचाप्यवाप्तानिरिपवश्चपराजिताः ॥ 31 ॥
सुरासुरैरवध्यत्वन्दत्तमस्मैस्वयम्भुवा ।
एतच्चकवचन्दिव्यंरधश्चैषोऽरभास्वरः ॥ 32 ॥
एतेनशतशोदेवादानवाश्चपराजिताः ।
रक्षितानि च रक्षांसियक्षाश्चापिनिषूदिताः ॥ 33 ॥
वज्रंविष्टम्भितंयेनबाणैरिन्द्रस्यधीमतः ।
पाशस्सलिलराजस्यरणेप्रतिहतस्तथा ॥ 34 ॥
एषोऽतिकायोबलवान्राक्षसानामथर्षभः ।
रावणस्यतोधीमान्देवदानवदर्पहा ॥ 35 ॥
तदस्मिन्क्रियतांयत्नःक्षिप्रम्पुरुषपुङ्गव ।
पुरावानरसैन्यानिक्ष्यन्नयतिसायकैः ॥ 36 ॥
ततोतिकायोबलवान्प्रविश्यहरिवाहिनीम् ।
विष्फारयामासधनुर्ननाद च पुनःपुनः ॥ 37 ॥
तम्भीमवपुषन्दृष्टवारथस्थंरथिनांवरम् ।
अभिपेतुर्महात्मानोयेप्रधानावनौकसः ॥ 38 ॥
कुमुदोद्विविदोमैन्दोनीलश्शरभएव च ।
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चयुगपत्समभिद्रवन् ॥ 39 ॥
तेषांवृक्षांश्चशैलांश्चशरैःकाञ्चनभूषणैः ।
अतिकायोमहातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदांवरः ॥ 40 ॥
तांश्चैवसर्वान् स हरीन् शरैस्सर्वायसैर्बली ।
विव्याथाभिमुखस्सङ्ख्येभीमकायोनिशाचर ॥ 41 ॥
तेऽर्दिताम्बाणवर्षेणभिन्नगात्राःप्लवङ्गमाः ।
न शेकुरतिकायस्यप्रतिकर्तुम्महारणे ॥ 42 ॥
तत् त्सैन्यंहरिवीराणान्त्रासयामासराक्षसः ।
मृगयूथमिवक्रुद्धोहरिर्यौवनदर्पितः ॥ 43 ॥
सराक्षसेन्द्रोहरिसैन्यमध्येनायुध्यमानन्निजघानकञ्चित् ।
उपेत्यरामंसधमः कलापी स गर्वितंवाक्यमिदम्बभाषे ॥ 44 ॥
रथेस्थितोहंशरचापपाणिर्नप्राकृतङ्कञ्चनयोधयामि ।
यस्यास्तिकश्चिद्व्यवसाययुक्तोददातुमेक्षिप्रमिहाद्ययुद्धम् ॥ 45 ॥
तत्तस्यवाक्यम्ब्रुवतोनिशम्यचुकोपसौमित्रिरमित्रहन्ता ।
अमृष्यमाणश्चसमुत्पपातजग्राहचापं च ततस्स्मयित्वा ॥ 46 ॥
क्रुद्धस्सौमित्रिरुत्पत्यतूणादाक्षिप्यसायकम् ।
पुरस्तादतिकायस्यविचकर्षमहद्धनुः ॥ 47 ॥
पूरयन् स महींशैलानाकाशंसागरन्दिशः ।
ज्याशब्दोलक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान् ॥ 48 ॥
सौमित्रेश्चापनिर्घोषंश्रुत्वाप्रतिभयन्तदा ।
विसिष्मियेमहातेजाराक्षसेन्द्रात्मजोबली ॥ 49 ॥
अथातिकायःकुपितोदृष्टवालक्ष्मणमुत्थितम् ।
आदायनिशितम्बाणमिदंवचनमब्रवीत् ॥ 50 ॥
बालस्त्वमसिसौमित्रेविक्रमेष्वविचक्षणः ।
गच्छकिङ्कालसदृशम्मांयोधयतुमिच्छसि ॥ 51 ॥
न हिमद्बाहुसृष्टानामस्त्राणाहिमवानपि ।
सोढुमुत्सहतेवेगमन्तरिक्षमथोमही ॥ 52 ॥
सुखप्रसुप्तङ्कालाग्निंविबोधयितुमिच्छसि ।
न्यस्यचापन्निवर्तस्वमाप्राणान् जहिमद्गतः ॥ 53 ॥
अथवात्वम्प्रतिष्टब्धो न निवर्तितुमिच्छसि ।
तिष्ठप्राणान् परित्यज्यगमिष्यसियमक्ष्यम् ॥ 54 ॥
पश्यमेनिशितान्बाणानरिदर्पनिषूदनान् ।
ईश्वरायुधसङ्काशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान् ॥ 55 ॥
एष ते सर्पसङ्काशो बाणः पास्यति शोणितम् ।
मृगराज इव क्रुद्धो नागराजस्य शोणितम् ॥ 56 ॥
इत्येवमुक्त्वासङ्क्रुद्धश्शरन्धनुषिसन्दधे ।
श्रुत्वातिकायस्यवचस्सरोषंसगर्वितंसम्यतिराजपुत्रः ।
स सञ्चुकोपातिबलोमनस्वीरुवाचवाक्यं च ततोमहार्थम् ॥ 57 ॥
न वाक्यमात्रेणभवान् प्रधानो न कत्थनात्सत्पुरुषाभवन्ति ।
मयिस्थितेधन्विनिबाणपाणौनिदर्शयस्वात्मबलन्दुरात्मन् ॥ 58 ॥
कर्मणा सूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि ।
पौरुषेण तु यो युक्तः स तु शूर इति स्मृतः ॥ 59 ॥
सर्वायुधसमायुक्तोधन्वीत्वंरथमास्थितः ।
शरैर्वायदिवाप्यस्त्रैर्दर्शयस्वपराक्रमम् ॥ 60 ॥
ततः शिरस्ते निशितैः पातयिष्याम्यहं शरैः ।
मारुतः कालसम्पक्वं वृन्तात्तालफलं यथा ॥ 61 ॥
अद्यतेमामकाबाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः ।
पास्यन्तिरुधिरङ्गात्राद्बाणशल्यान्तरोत्थितम् ॥ 62 ॥
बालोऽयमितिविज्ञाय न मावज्ञातुमर्हसि ।
बालोवायदिवावृद्धोमृत्युञ्जानीहिसंयुगे ॥ 63 ॥
बालेनविष्णुनालोकास्त्रयःक्रान्तास्त्रिविक्रमैः ।
लक्ष्मणस्यवचश्श्रुत्वाहेतुमत्परमार्थवत् ॥ 64 ॥
अतिकायःप्रचुक्रोधबाणञ्चोत्तममाददे ।
ततोविद्याधराभूतादेवादैत्यामहर्षयः ॥ 65 ॥
गुह्यकाश्चमहात्मानस्तद्युद्धन्द्रष्टुमागमन् ।
तोऽतिकायःकुपितश्चापमारोप्यसायकम् ॥ 66 ॥
लक्ष्मणायप्रचिक्षेपसङ्क्षिपन्निवचाम्बरम् ।
तमापतन्तन्निशितंशरमाशीविषोपमम् ॥ 67 ॥
अर्धचन्द्रेणचिच्छेदलक्ष्मणःपरवीरहा ।
तन्निकृत्तंशरन्दृष्टवाकृत्तभोगमिवोरगम् ॥ 68 ॥
अतिकायोभृशङ्क्रुद्धःपञ्चबाणान् समाददे ।
तान्शरान् सम्प्रचिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः ॥ 69 ॥
तानप्राप्तान् शरैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदभरतानुजः ।
सतान् छित्त्वाशितैर्बाणैर्लक्ष्मणःपरवीरहा ॥ 70 ॥
आददेनिशितम्बाणञ्ज्वलन्तमिवतेजसा ।
तमादायधनुश्श्रेष्ठेयोजयामासलक्ष्मणः ॥ 71 ॥
विचकर्ष च वेगेनविससर्ज च वीर्यवान् ।
पूर्णायतविसृषेनशरेणनतपर्वणा ॥ 72 ॥
ललाटेराक्षसश्रेष्ठमाजघान स वीर्यवान् ।
सललाटेशरोमग्नस्तस्यभीमस्यरक्षसः ॥ 73 ॥
ददृशे शोणितेनाक्तः पन्नगेन्द्र इवाहवे ।
राक्षसः प्रचकम्पे च लक्ष्मणेषु प्रकम्पितः ॥ 74 ॥
रुद्रबाणहतङ्घोरंयथात्रिपुरगोपुरम् ।
चिन्तयामासचाश्वास्यविमृश्य च महाबलः ॥ 75 ॥
साधुबाणनिपातेनश्लाघनीयोऽसिमेरिपुः ।
विधायैवंविनम्यास्यन्नियम्य च भुजावुभौ ॥ 76 ॥
स रथोपस्थमास्थायरथेनप्रचचार ह ।
कन्त्रीन्पञ्चसप्तेतिसायन्राक्षसर्षभः ॥ 77 ॥
आददेसन्दधेचापिविचकर्षोत्ससर्ज च ।
तेबाणाःकालसङ्काशाराक्षसेन्द्रधुनुश्च्युताः ॥ 78 ॥
हेमपुङ्खारविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम् ।
तस्तान्राक्षसोत्सृष्टान्शरौघान्राघवानुजः ॥ 79 ॥
असम्ब्रान्तःप्रचिच्छेदनिशितैर्बहुभिश्शरैः ।
तान् शरान्युधिसम्प्रेक्ष्यनिकृत्तान्रावणात्मजः ॥ 80 ॥
चुकोपत्रिदशेन्द्रारिर्जग्राहनिशितंशरम् ।
ससन्धायमहातेजास्तम्बाणंसहसोत्सृजत् ॥ 81 ॥
तेनस्सौमित्रिमायान्तमाजघानस्तनान्तरे ।
अतिकायेनसौमित्रिस्ताडितोयुधिवक्षसि ॥ 82 ॥
सुस्राव रुधिरं तीव्रं मदं मत्त इव द्विपः ।
स चकार तदात्मानं विशल्यं सहसा विभुः ॥ 83 ॥
जग्राह च शरन्तीक्ष्णमस्त्रेणापिचसन्दधे ।
आग्नेयेनतदाऽस्त्रेणयोजयामाससायकम् ॥ 84 ॥
स जज्वालतदाबाणोधनुष्यस्यमहात्मनः ।
अतिकायोतितेजस्वीसौरमस्त्रंसमादधे ॥ 85 ॥
तेनबाणम्भुजङ्गाभंहेमपुङ्खमयोजयत् ।
तदस्त्रञ्ज्वलितङ्घोरंलक्ष्मणश्शरमाहितम् ॥ 86 ॥
अतिकायायचिक्षेपकालदण्डमिवान्तकः ।
आग्नेयेनाभिसंयुक्तन्दृष्टवाबाणन्निशाचरः ॥ 87 ॥
उत्ससर्जतदाबाणन्दीप्तंसूर्यास्त्रयोजितम् ।
तावुभावम्बरेबाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ 88 ॥
तेजसासम्प्रदीप्ताग्रौक्रुद्धाविवभुजङ्गमौ ।
तावन्योन्यंविनिर्दह्यपेततुर्धरणीतले ॥ 89 ॥
निरर्चिषौभस्मकृतौ न भ्राजेतेशरोत्तमौ ।
तावुभौदीप्यमानौस्म न भ्राजेतेमहीतले ॥ 90 ॥
ततोऽतिकायस्सङ्कृद्धस्त्वस्त्रमैषीकमुत्सृजत् ।
तत्प्रचिच्छेदसौमित्रिरस्त्रमैन्द्रेणवीर्यवान् ॥ 91 ॥
ऐषीकन्निहतन्दृष्टवारुषितोरावणात्मजः ।
याम्येनार्स्तेणसङ्कृद्धोयोजयामाससायकम् ॥ 92 ॥
ततस्तदस्त्रञ्चिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः ।
वायव्येनतदस्त्रेणनिजघान स लक्ष्मणः ॥ 93 ॥
अथैनंशरधाराभिर्धाराभिरिवतोयदः ।
अभ्यवर्षत्सुसङ्कृद्धोलक्ष्मणोरावणात्मजम् ॥ 94 ॥
तेऽतिकायंसमासाद्यकवचेवज्रभूषिते ।
भग्नाग्रशल्यास्सहसापेतुर्बाणामहीतले ॥ 95 ॥
तान्मोघानभिसम्प्रेक्ष्यलक्ष्मणःपरवीरहा ।
अभ्यवर्षन्महेषूणांसहस्रेणमहायशाः ॥ 96 ॥
स वृष्यमाणोबाणौघैरतिकायोमहाबलः ।
अवध्यकवचस्सङ्ख्येराक्षसोनैवविव्यथे ॥ 97 ॥
शरञ्चाशीविषाकारंलक्ष्मणायव्यपासृजत् ।
स तेनविद्धस्सौमित्रिर्मर्मदेशेशरेण ह ॥ 98 ॥
मुहूर्तमात्रन्निस्सञ्ज्ञोह्यभवच्छत्रुतापनः ।
ततःस्सञ्ज्ञामुपालभ्यचतुर्भिस्सायकोत्तमैः ॥ 99 ॥
निजघानहयान्सङ्ख्येसारथिं च महाबलः ।
ध्वजस्योन्मथनङ्कृत्वाशरवर्षैररिन्दमः ॥ 100 ॥
असम्भ्रान्तस्ससौमित्रिस्तान्शरानभिलक्षितान् ।
मुमोचलक्ष्मणोबाणान्वधार्थन्तस्यरक्षसः ॥ 101 ॥
न शशाकरुजङ्कर्तुंयुधितस्यनरोत्तमः ।
अथैनमभ्युपागम्यवायुर्वाक्यमुवाच ह ॥ 102 ॥
ब्रह्मदत्तवरो ह्येष अवध्य कवचावृतः ।
ब्राह्मेणास्त्रेण भिन्ध्येनमेष वध्यो हि नान्यथा ॥ 103 ॥
अवध्यएषह्यन्येषामस्त्राणाङ्कवचीबली ।
ततस्तुवायोर्वचनन्निशम्यसौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः ।
समाददेबाणममोघवेगन्तद्ब्राह्ममस्त्रंसहसानियोज्य ॥ 104 ॥
नियुज्यमानेसौमित्रिणाबाणवरेशिताग्रे ।
दिशश्चचन्द्रर्कमहाग्रहाश्चनभश्चतत्रासचचालचोर्वी ॥ 105 ॥
तम्ब्रह्मणोऽस्त्रेणनियुज्यचापेशरंसुपुङ्खंयमदूतकल्पम् ।
सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्यतस्यससर्जबाणंयुधिवज्रकल्पम् ॥ 106 ॥
तंलक्ष्मणोत्सृष्टममोघवेगंसमापतन्तञ्ज्यलनप्रकाशम् ।
सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खन्तदाऽतिकायस्समरेददर्श ॥ 107 ॥
तम्प्रेक्षमाणस्सहसाऽतिकायोजघानबाणैर्निशितैरनेकैः ।
स सायकस्तस्यसुपर्णवेगस्तदातिकायस्यजगामपार्श्वम् ॥ 108 ॥
तमागतम्प्रेक्ष्यतदातिकायोबाणम्प्रदीप्तान्तककालकल्पम् ।
जघानक्त्यृष्टिगदाकुठारैशूलैर्हुलैश्चाप्यविपन्नचेता ॥ 109 ॥
तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणिमोघानिकृत्वा स शरोऽग्निदीप्तः ।
प्रगृह्यतस्यैवकिरीटजुष्टं ततोऽतिकायस्यशिरोजहार ॥ 110 ॥
तछचिरस्सशिरस्त्राणंलक्ष्मणेषुप्रपीडितम् ।
पपातसहसाभूमौशृङ्गंहिमवतोयथा ॥ 111 ॥
तम्भूमौनिपतितन्दृष्टवाविक्षिप्तभूषणं बभूवुर्व्यथितास्सर्वेहतशेषानिशाचराः ॥ 112 ॥
तेविषण्णमुखादीनाःप्रहारजनितश्रमाः ।
विनेदुरुच्चैर्बहवस्सहसाविस्वरैस्स्वरैः ॥ 113 ॥
ततस्तेत्वरितंयातानिरपेक्षानिशाचराः ।
पुरीमभिमुखाभीताद्रवन्तोनायकेहते ॥ 114 ॥
प्रहर्षयुक्ताबहवस्तुवानराःप्रबुद्दपद्मप्रतिमाननास्तदा ।
अपूजयन्लक्ष्मणविष्टभागिनंहतेरिपौभीमबलेदुरासदे ॥ 115 ॥
अतिबलमतिकायमभ्रकल्पंयुधिविनिपात्य स लक्ष्मणःप्रहृष्टः ।
त्वरितमथतदा स रामपार्श्वङ्कपिनिवहैश्चसुपूजितोजगाम ॥ 116 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
svabalaṃvyathitandṛṣṭavātumulaṃromaharṣaṇam |
bhrātṛṃścanihatān dṛṣṭavāśakratulyaparākramān || 1 ||
pitṛvyaucāpisanṛdṛśyasamaresannighāditau |
yuddhonmattaṃ ca mattaṃ ca bhrātaraurākṣasarṣabhau || 2 ||
cukopa ca mahātejābrahmadattavaroyudhi |
atikāyo'drisaṅkāśodevadānavadarpahā || 3 ||
sa bhāskarasahasrasyasaṅghātamivabhāsvaram |
rathamāsthāyaśakrārirabhidudrāvavānarān || 4 ||
sa visphāryamahācāpaṅkirīṭīmṛṣṭakuṇḍalaḥ |
nāmaviśrāvayāmāsananāda ca mahāsvanam || 5 ||
tenasiṃhapraṇādenanāmaviśrāvaṇena ca |
jyāśabdena ca bhīmenatrāsayāmāsavānarān || 6 ||
tedṛṣṭavādehamāhātmyaṅkumbhakarṇo'yamuthatitaḥ |
bhayārtāvānarāssarvesaṃśrayanteparasparam || 7 ||
tetasyarūpamālokyayathāviṣṭostrivikrame |
bhayādvānarayūdhāstevidravantitatastataḥ || 8 ||
te'tikāyaṃsamāsādyavānarāmūḍhacetasaḥ |
śaraṇyaṃśaraṇañjagmurlakṣmaṇāgrajamāhave || 9 ||
to'tikāyaṅkākutsthorathasthamparvatopamam |
dadarśadhavaninandūrādgarjantaṅkālameghavat || 10 ||
sa tandṛṣṭavāmahātmānaṃrāghavastuvisismiye |
vānarān sāntvayitvā ca vibhīṣaṇamuvāca ha || 11 ||
ko'sauparvatasaṅkāśodhanuṣmānharilocanaḥ |
yuktehayasahasreṇaviśālesyandanesthitaḥ || 12 ||
ya eṣaniśitaiśśūlaissutīkṇaiḥprāsamudgaraiḥ |
arciṣmadbhirvṛtobhātibhūtairivamaheśvaraḥ || 13 ||
kālajihvāprakāśābhiryaeṣo'tivirājate |
āvṛtorathaśaktībhirvidyudbhirivatoyadaḥ || 14 ||
dhanūṃṣicāsyasajjānihemapṛṣṭhānisarvaśaḥ |
śobhayantirathaśreṣṭhaṃśakracāpamivāmbaram || 15 ||
ka eṣarakṣaśśārdūloraṇabhūmivirājayan |
abhyetirathināṃśreṣṭhorathenādityatejasā || 16 ||
dhvajaśṛṅgapratiṣṭhenarāhuṇābhivirājate |
sūryaramaśinibhairbāṇairdiśo daśa virājayan || 17 ||
triṇatammeghasannādaṃhemapṛṣṭhamalaṅkṛtam |
śatakratudhanuḥprakhyandhanuścāsyavirājate || 18 ||
sa dhvajassapatākaścasānukarṣomahārathaḥ |
catussādisamāyuktomeghastanitāni || 19 ||
viṃśatirdaśa cāṣṭau ca tūṇīrarathamāsthitāḥ |
kārmukāṇi ca bhīmāni jyāśca kāñcanapiṅgalāḥ || 20 ||
dvau ca khaḍagaurathagataupārśvasthaupārśvaśobhitau |
caturhastatsaruyutauvyaktahastadaśāyatau || 21 ||
raktakaṇṭhaguṇo dhīro mahāparvatasannibhaḥ |
kālaḥ kālamahāvaktro meghastha iva bhāskaraḥ || 22 ||
kāñcanāṅgadanaddhābhyāmbhūjābhyāmeṣaśobhate |
śṛṅgābhyāmivatuṅgābhyāṃhimavān parvatottamaḥ || 23 ||
kuṇḍalābhyāntuyasyaitadbhatadhbhātiśubhekṣa |
punarvasvantaragatampūrṇambhimbamivaindavam || 24 ||
ācakṣvamemahābāhotvamenaṃrākṣasottamam |
yandṛṣṭavāvānarāssarvebhayārtāvidrutādiśaḥ || 25 ||
sa pṛṣṭorājaputreṇarāmeṇāmitatejasā |
ācacakṣemahātejāraghavāyavibhīṣaṇaḥ || 26 ||
daśagrīvomahātejārājāvaiśravaṇānujaḥ |
bhīmakarmāmahotsāhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
tasyāsīdvīryavānputrorāvaṇapratimoraṇe |
vṛddhasevīśrutidharassarvāstraviduṣāṃvaraḥ || 28 ||
aśvapṛṣṭherathenāgekhaḍagedhanuṣikarṣaṇe |
bhedesāntve ca dāne ca nayemantre ca sammataḥ || 29 ||
yasyabāhūsamāśrityalaṅkāvasatinirbhayā |
tanayandhānyamālinyāatikāyamimaṃviduḥ || 30 ||
etenārādhitobrahmotapasābhāvitātmanā |
astrāṇicāpyavāptāniripavaścaparājitāḥ || 31 ||
surāsurairavadhyatvandattamasmaisvayambhuvā |
etaccakavacandivyaṃradhaścaiṣo'rabhāsvaraḥ || 32 ||
etenaśataśodevādānavāścaparājitāḥ |
rakṣitāni ca rakṣāṃsiyakṣāścāpiniṣūditāḥ || 33 ||
vajraṃviṣṭambhitaṃyenabāṇairindrasyadhīmataḥ |
pāśassalilarājasyaraṇepratihatastathā || 34 ||
eṣo'tikāyobalavānrākṣasānāmatharṣabhaḥ |
rāvaṇasyatodhīmāndevadānavadarpahā || 35 ||
tadasminkriyatāṃyatnaḥkṣiprampuruṣapuṅgava |
purāvānarasainyānikṣyannayatisāyakaiḥ || 36 ||
tatotikāyobalavānpraviśyaharivāhinīm |
viṣphārayāmāsadhanurnanāda ca punaḥpunaḥ || 37 ||
tambhīmavapuṣandṛṣṭavārathasthaṃrathināṃvaram |
abhipeturmahātmānoyepradhānāvanaukasaḥ || 38 ||
kumudodvividomaindonīlaśśarabhaeva ca |
pādapairgiriśṛṅgaiścayugapatsamabhidravan || 39 ||
teṣāṃvṛkṣāṃścaśailāṃścaśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
atikāyomahātejāścicchedāstravidāṃvaraḥ || 40 ||
tāṃścaivasarvān sa harīn śaraissarvāyasairbalī |
vivyāthābhimukhassaṅkhyebhīmakāyoniśācara || 41 ||
te'rditāmbāṇavarṣeṇabhinnagātrāḥplavaṅgamāḥ |
na śekuratikāyasyapratikartummahāraṇe || 42 ||
tat tsainyaṃharivīrāṇāntrāsayāmāsarākṣasaḥ |
mṛgayūthamivakruddhohariryauvanadarpitaḥ || 43 ||
sarākṣasendroharisainyamadhyenāyudhyamānannijaghānakañcit |
upetyarāmaṃsadhamaḥ kalāpī sa garvitaṃvākyamidambabhāṣe || 44 ||
rathesthitohaṃśaracāpapāṇirnaprākṛtaṅkañcanayodhayāmi |
yasyāstikaścidvyavasāyayuktodadātumekṣipramihādyayuddham || 45 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyacukopasaumitriramitrahantā |
amṛṣyamāṇaścasamutpapātajagrāhacāpaṃ ca tatassmayitvā || 46 ||
kruddhassaumitrirutpatyatūṇādākṣipyasāyakam |
purastādatikāyasyavicakarṣamahaddhanuḥ || 47 ||
pūrayan sa mahīṃśailānākāśaṃsāgarandiśaḥ |
jyāśabdolakṣmaṇasyograstrāsayan rajanīcarān || 48 ||
saumitreścāpanirghoṣaṃśrutvāpratibhayantadā |
visiṣmiyemahātejārākṣasendrātmajobalī || 49 ||
athātikāyaḥkupitodṛṣṭavālakṣmaṇamutthitam |
ādāyaniśitambāṇamidaṃvacanamabravīt || 50 ||
bālastvamasisaumitrevikrameṣvavicakṣaṇaḥ |
gacchakiṅkālasadṛśammāṃyodhayatumicchasi || 51 ||
na himadbāhusṛṣṭānāmastrāṇāhimavānapi |
soḍhumutsahatevegamantarikṣamathomahī || 52 ||
sukhaprasuptaṅkālāgniṃvibodhayitumicchasi |
nyasyacāpannivartasvamāprāṇān jahimadgataḥ || 53 ||
athavātvampratiṣṭabdho na nivartitumicchasi |
tiṣṭhaprāṇān parityajyagamiṣyasiyamakṣyam || 54 ||
paśyameniśitānbāṇānaridarpaniṣūdanān |
īśvarāyudhasaṅkāśāṃstaptakāñcanabhūṣaṇān || 55 ||
eṣa te sarpasaṅkāśo bāṇaḥ pāsyati śoṇitam |
mṛgarāja iva kruddho nāgarājasya śoṇitam || 56 ||
ityevamuktvāsaṅkruddhaśśarandhanuṣisandadhe |
śrutvātikāyasyavacassaroṣaṃsagarvitaṃsamyatirājaputraḥ |
sa sañcukopātibalomanasvīruvācavākyaṃ ca tatomahārtham || 57 ||
na vākyamātreṇabhavān pradhāno na katthanātsatpuruṣābhavanti |
mayisthitedhanvinibāṇapāṇaunidarśayasvātmabalandurātman || 58 ||
karmaṇā sūcayātmānaṃ na vikatthitumarhasi |
pauruṣeṇa tu yo yuktaḥ sa tu śūra iti smṛtaḥ || 59 ||
sarvāyudhasamāyuktodhanvītvaṃrathamāsthitaḥ |
śarairvāyadivāpyastrairdarśayasvaparākramam || 60 ||
tataḥ śiraste niśitaiḥ pātayiṣyāmyahaṃ śaraiḥ |
mārutaḥ kālasampakvaṃ vṛntāttālaphalaṃ yathā || 61 ||
adyatemāmakābāṇāstaptakāñcanabhūṣaṇāḥ |
pāsyantirudhiraṅgātrādbāṇaśalyāntarotthitam || 62 ||
bālo'yamitivijñāya na māvajñātumarhasi |
bālovāyadivāvṛddhomṛtyuñjānīhisaṃyuge || 63 ||
bālenaviṣṇunālokāstrayaḥkrāntāstrivikramaiḥ |
lakṣmaṇasyavacaśśrutvāhetumatparamārthavat || 64 ||
atikāyaḥpracukrodhabāṇañcottamamādade |
tatovidyādharābhūtādevādaityāmaharṣayaḥ || 65 ||
guhyakāścamahātmānastadyuddhandraṣṭumāgaman |
to'tikāyaḥkupitaścāpamāropyasāyakam || 66 ||
lakṣmaṇāyapracikṣepasaṅkṣipannivacāmbaram |
tamāpatantanniśitaṃśaramāśīviṣopamam || 67 ||
ardhacandreṇacicchedalakṣmaṇaḥparavīrahā |
tannikṛttaṃśarandṛṣṭavākṛttabhogamivoragam || 68 ||
atikāyobhṛśaṅkruddhaḥpañcabāṇān samādade |
tānśarān sampracikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ || 69 ||
tānaprāptān śaraistīkṣṇaiścicchedabharatānujaḥ |
satān chittvāśitairbāṇairlakṣmaṇaḥparavīrahā || 70 ||
ādadeniśitambāṇañjvalantamivatejasā |
tamādāyadhanuśśreṣṭheyojayāmāsalakṣmaṇaḥ || 71 ||
vicakarṣa ca vegenavisasarja ca vīryavān |
pūrṇāyatavisṛṣenaśareṇanataparvaṇā || 72 ||
lalāṭerākṣasaśreṣṭhamājaghāna sa vīryavān |
salalāṭeśaromagnastasyabhīmasyarakṣasaḥ || 73 ||
dadṛśe śoṇitenāktaḥ pannagendra ivāhave |
rākṣasaḥ pracakampe ca lakṣmaṇeṣu prakampitaḥ || 74 ||
rudrabāṇahataṅghoraṃyathātripuragopuram |
cintayāmāsacāśvāsyavimṛśya ca mahābalaḥ || 75 ||
sādhubāṇanipātenaślāghanīyo'simeripuḥ |
vidhāyaivaṃvinamyāsyanniyamya ca bhujāvubhau || 76 ||
sa rathopasthamāsthāyarathenapracacāra ha |
kantrīnpañcasaptetisāyanrākṣasarṣabhaḥ || 77 ||
ādadesandadhecāpivicakarṣotsasarja ca |
tebāṇāḥkālasaṅkāśārākṣasendradhunuścyutāḥ || 78 ||
hemapuṅkhāraviprakhyāścakrurdīptamivāmbaram |
tastānrākṣasotsṛṣṭānśaraughānrāghavānujaḥ || 79 ||
asambrāntaḥpracicchedaniśitairbahubhiśśaraiḥ |
tān śarānyudhisamprekṣyanikṛttānrāvaṇātmajaḥ || 80 ||
cukopatridaśendrārirjagrāhaniśitaṃśaram |
sasandhāyamahātejāstambāṇaṃsahasotsṛjat || 81 ||
tenassaumitrimāyāntamājaghānastanāntare |
atikāyenasaumitristāḍitoyudhivakṣasi || 82 ||
susrāva rudhiraṃ tīvraṃ madaṃ matta iva dvipaḥ |
sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ || 83 ||
jagrāha ca śarantīkṣṇamastreṇāpicasandadhe |
āgneyenatadā'streṇayojayāmāsasāyakam || 84 ||
sa jajvālatadābāṇodhanuṣyasyamahātmanaḥ |
atikāyotitejasvīsauramastraṃsamādadhe || 85 ||
tenabāṇambhujaṅgābhaṃhemapuṅkhamayojayat |
tadastrañjvalitaṅghoraṃlakṣmaṇaśśaramāhitam || 86 ||
atikāyāyacikṣepakāladaṇḍamivāntakaḥ |
āgneyenābhisaṃyuktandṛṣṭavābāṇanniśācaraḥ || 87 ||
utsasarjatadābāṇandīptaṃsūryāstrayojitam |
tāvubhāvambarebāṇāvanyonyamabhijaghnatuḥ || 88 ||
tejasāsampradīptāgraukruddhāvivabhujaṅgamau |
tāvanyonyaṃvinirdahyapetaturdharaṇītale || 89 ||
nirarciṣaubhasmakṛtau na bhrājeteśarottamau |
tāvubhaudīpyamānausma na bhrājetemahītale || 90 ||
tato'tikāyassaṅkṛddhastvastramaiṣīkamutsṛjat |
tatpracicchedasaumitrirastramaindreṇavīryavān || 91 ||
aiṣīkannihatandṛṣṭavāruṣitorāvaṇātmajaḥ |
yāmyenārsteṇasaṅkṛddhoyojayāmāsasāyakam || 92 ||
tatastadastrañcikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ |
vāyavyenatadastreṇanijaghāna sa lakṣmaṇaḥ || 93 ||
athainaṃśaradhārābhirdhārābhirivatoyadaḥ |
abhyavarṣatsusaṅkṛddholakṣmaṇorāvaṇātmajam || 94 ||
te'tikāyaṃsamāsādyakavacevajrabhūṣite |
bhagnāgraśalyāssahasāpeturbāṇāmahītale || 95 ||
tānmoghānabhisamprekṣyalakṣmaṇaḥparavīrahā |
abhyavarṣanmaheṣūṇāṃsahasreṇamahāyaśāḥ || 96 ||
sa vṛṣyamāṇobāṇaughairatikāyomahābalaḥ |
avadhyakavacassaṅkhyerākṣasonaivavivyathe || 97 ||
śarañcāśīviṣākāraṃlakṣmaṇāyavyapāsṛjat |
sa tenaviddhassaumitrirmarmadeśeśareṇa ha || 98 ||
muhūrtamātrannissañjñohyabhavacchatrutāpanaḥ |
tataḥssañjñāmupālabhyacaturbhissāyakottamaiḥ || 99 ||
nijaghānahayānsaṅkhyesārathiṃ ca mahābalaḥ |
dhvajasyonmathanaṅkṛtvāśaravarṣairarindamaḥ || 100 ||
asambhrāntassasaumitristānśarānabhilakṣitān |
mumocalakṣmaṇobāṇānvadhārthantasyarakṣasaḥ || 101 ||
na śaśākarujaṅkartuṃyudhitasyanarottamaḥ |
athainamabhyupāgamyavāyurvākyamuvāca ha || 102 ||
brahmadattavaro hyeṣa avadhya kavacāvṛtaḥ |
brāhmeṇāstreṇa bhindhyenameṣa vadhyo hi nānyathā || 103 ||
avadhyaeṣahyanyeṣāmastrāṇāṅkavacībalī |
tatastuvāyorvacananniśamyasaumitririndrapratimānavīryaḥ |
samādadebāṇamamoghavegantadbrāhmamastraṃsahasāniyojya || 104 ||
niyujyamānesaumitriṇābāṇavareśitāgre |
diśaścacandrarkamahāgrahāścanabhaścatatrāsacacālacorvī || 105 ||
tambrahmaṇo'streṇaniyujyacāpeśaraṃsupuṅkhaṃyamadūtakalpam |
saumitririndrārisutasyatasyasasarjabāṇaṃyudhivajrakalpam || 106 ||
taṃlakṣmaṇotsṛṣṭamamoghavegaṃsamāpatantañjyalanaprakāśam |
suparṇavajrottamacitrapuṅkhantadā'tikāyassamaredadarśa || 107 ||
tamprekṣamāṇassahasā'tikāyojaghānabāṇairniśitairanekaiḥ |
sa sāyakastasyasuparṇavegastadātikāyasyajagāmapārśvam || 108 ||
tamāgatamprekṣyatadātikāyobāṇampradīptāntakakālakalpam |
jaghānaktyṛṣṭigadākuṭhāraiśūlairhulaiścāpyavipannacetā || 109 ||
tānyāyudhānyadbhutavigrahāṇimoghānikṛtvā sa śaro'gnidīptaḥ |
pragṛhyatasyaivakirīṭajuṣṭaṃ tato'tikāyasyaśirojahāra || 110 ||
tachacirassaśirastrāṇaṃlakṣmaṇeṣuprapīḍitam |
papātasahasābhūmauśṛṅgaṃhimavatoyathā || 111 ||
tambhūmaunipatitandṛṣṭavāvikṣiptabhūṣaṇaṃ babhūvurvyathitāssarvehataśeṣāniśācarāḥ || 112 ||
teviṣaṇṇamukhādīnāḥprahārajanitaśramāḥ |
vineduruccairbahavassahasāvisvaraissvaraiḥ || 113 ||
tatastetvaritaṃyātānirapekṣāniśācarāḥ |
purīmabhimukhābhītādravantonāyakehate || 114 ||
praharṣayuktābahavastuvānarāḥprabuddapadmapratimānanāstadā |
apūjayanlakṣmaṇaviṣṭabhāginaṃhateripaubhīmabaledurāsade || 115 ||
atibalamatikāyamabhrakalpaṃyudhivinipātya sa lakṣmaṇaḥprahṛṣṭaḥ |
tvaritamathatadā sa rāmapārśvaṅkapinivahaiścasupūjitojagāma || 116 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.