ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே யுத்தகாண்டம் ।
அத ஏகஸப்ததிதமஸ்ஸர்கஃ ।
ஸ்வபலம்வ்யதிதந்த்ரு'ஷ்டவாதுமுலம்ரோமஹர்ஷணம் ।
ப்ராத்ரு'ம்ஶ்சநிஹதாந் த்ரு'ஷ்டவாஶக்ரதுல்யபராக்ரமாந் ॥ 1 ॥
பித்ரு'வ்யௌசாபிஸந்ரு'த்ரு'ஶ்யஸமரேஸந்நிகாதிதௌ ।
யுத்தோந்மத்தம் ச மத்தம் ச ப்ராதரௌராக்ஷஸர்ஷபௌ ॥ 2 ॥
சுகோப ச மஹாதேஜாப்ரஹ்மதத்தவரோயுதி ।
அதிகாயோऽத்ரிஸங்காஶோதேவதாநவதர்பஹா ॥ 3 ॥
ஸ பாஸ்கரஸஹஸ்ரஸ்யஸங்காதமிவபாஸ்வரம் ।
ரதமாஸ்தாயஶக்ராரிரபிதுத்ராவவாநராந் ॥ 4 ॥
ஸ விஸ்பார்யமஹாசாபங்கிரீடீம்ரு'ஷ்டகுண்டலஃ ।
நாமவிஶ்ராவயாமாஸநநாத ச மஹாஸ்வநம் ॥ 5 ॥
தேநஸிம்ஹப்ரணாதேநநாமவிஶ்ராவணேந ச ।
ஜ்யாஶப்தேந ச பீமேநத்ராஸயாமாஸவாநராந் ॥ 6 ॥
தேத்ரு'ஷ்டவாதேஹமாஹாத்ம்யங்கும்பகர்ணோऽயமுததிதஃ ।
பயார்தாவாநராஸ்ஸர்வேஸம்ஶ்ரயந்தேபரஸ்பரம் ॥ 7 ॥
தேதஸ்யரூபமாலோக்யயதாவிஷ்டோஸ்த்ரிவிக்ரமே ।
பயாத்வாநரயூதாஸ்தேவித்ரவந்திததஸ்ததஃ ॥ 8 ॥
தேऽதிகாயம்ஸமாஸாத்யவாநராமூடசேதஸஃ ।
ஶரண்யம்ஶரணஞ்ஜக்முர்லக்ஷ்மணாக்ரஜமாஹவே ॥ 9 ॥
தோऽதிகாயங்காகுத்ஸ்தோரதஸ்தம்பர்வதோபமம் ।
ததர்ஶதவநிநந்தூராத்கர்ஜந்தங்காலமேகவத் ॥ 10 ॥
ஸ தந்த்ரு'ஷ்டவாமஹாத்மாநம்ராகவஸ்துவிஸிஸ்மியே ।
வாநராந் ஸாந்த்வயித்வா ச விபீஷணமுவாச ஹ ॥ 11 ॥
கோऽஸௌபர்வதஸங்காஶோதநுஷ்மாந்ஹரிலோசநஃ ।
யுக்தேஹயஸஹஸ்ரேணவிஶாலேஸ்யந்தநேஸ்திதஃ ॥ 12 ॥
ய ஏஷநிஶிதைஶ்ஶூலைஸ்ஸுதீக்ணைஃப்ராஸமுத்கரைஃ ।
அர்சிஷ்மத்பிர்வ்ரு'தோபாதிபூதைரிவமஹேஶ்வரஃ ॥ 13 ॥
காலஜிஹ்வாப்ரகாஶாபிர்யஏஷோऽதிவிராஜதே ।
ஆவ்ரு'தோரதஶக்தீபிர்வித்யுத்பிரிவதோயதஃ ॥ 14 ॥
தநூம்ஷிசாஸ்யஸஜ்ஜாநிஹேமப்ரு'ஷ்டாநிஸர்வஶஃ ।
ஶோபயந்திரதஶ்ரேஷ்டம்ஶக்ரசாபமிவாம்பரம் ॥ 15 ॥
க ஏஷரக்ஷஶ்ஶார்தூலோரணபூமிவிராஜயந் ।
அப்யேதிரதிநாம்ஶ்ரேஷ்டோரதேநாதித்யதேஜஸா ॥ 16 ॥
த்வஜஶ்ரு'ங்கப்ரதிஷ்டேநராஹுணாபிவிராஜதே ।
ஸூர்யரமஶிநிபைர்பாணைர்திஶோ தஶ விராஜயந் ॥ 17 ॥
த்ரிணதம்மேகஸந்நாதம்ஹேமப்ரு'ஷ்டமலங்க்ரு'தம் ।
ஶதக்ரதுதநுஃப்ரக்யந்தநுஶ்சாஸ்யவிராஜதே ॥ 18 ॥
ஸ த்வஜஸ்ஸபதாகஶ்சஸாநுகர்ஷோமஹாரதஃ ।
சதுஸ்ஸாதிஸமாயுக்தோமேகஸ்தநிதாநி ॥ 19 ॥
விம்ஶதிர்தஶ சாஷ்டௌ ச தூணீரரதமாஸ்திதாஃ ।
கார்முகாணி ச பீமாநி ஜ்யாஶ்ச காஞ்சநபிங்கலாஃ ॥ 20 ॥
த்வௌ ச கடகௌரதகதௌபார்ஶ்வஸ்தௌபார்ஶ்வஶோபிதௌ ।
சதுர்ஹஸ்தத்ஸருயுதௌவ்யக்தஹஸ்ததஶாயதௌ ॥ 21 ॥
ரக்தகண்டகுணோ தீரோ மஹாபர்வதஸந்நிபஃ ।
காலஃ காலமஹாவக்த்ரோ மேகஸ்த இவ பாஸ்கரஃ ॥ 22 ॥
காஞ்சநாங்கதநத்தாப்யாம்பூஜாப்யாமேஷஶோபதே ।
ஶ்ரு'ங்காப்யாமிவதுங்காப்யாம்ஹிமவாந் பர்வதோத்தமஃ ॥ 23 ॥
குண்டலாப்யாந்துயஸ்யைதத்பதத்பாதிஶுபேக்ஷ ।
புநர்வஸ்வந்தரகதம்பூர்ணம்பிம்பமிவைந்தவம் ॥ 24 ॥
ஆசக்ஷ்வமேமஹாபாஹோத்வமேநம்ராக்ஷஸோத்தமம் ।
யந்த்ரு'ஷ்டவாவாநராஸ்ஸர்வேபயார்தாவித்ருதாதிஶஃ ॥ 25 ॥
ஸ ப்ரு'ஷ்டோராஜபுத்ரேணராமேணாமிததேஜஸா ।
ஆசசக்ஷேமஹாதேஜாரகவாயவிபீஷணஃ ॥ 26 ॥
தஶக்ரீவோமஹாதேஜாராஜாவைஶ்ரவணாநுஜஃ ।
பீமகர்மாமஹோத்ஸாஹோராவணோராக்ஷஸாதிபஃ ॥ 27 ॥
தஸ்யாஸீத்வீர்யவாந்புத்ரோராவணப்ரதிமோரணே ।
வ்ரு'த்தஸேவீஶ்ருதிதரஸ்ஸர்வாஸ்த்ரவிதுஷாம்வரஃ ॥ 28 ॥
அஶ்வப்ரு'ஷ்டேரதேநாகேகடகேதநுஷிகர்ஷணே ।
பேதேஸாந்த்வே ச தாநே ச நயேமந்த்ரே ச ஸம்மதஃ ॥ 29 ॥
யஸ்யபாஹூஸமாஶ்ரித்யலங்காவஸதிநிர்பயா ।
தநயந்தாந்யமாலிந்யாஅதிகாயமிமம்விதுஃ ॥ 30 ॥
ஏதேநாராதிதோப்ரஹ்மோதபஸாபாவிதாத்மநா ।
அஸ்த்ராணிசாப்யவாப்தாநிரிபவஶ்சபராஜிதாஃ ॥ 31 ॥
ஸுராஸுரைரவத்யத்வந்தத்தமஸ்மைஸ்வயம்புவா ।
ஏதச்சகவசந்திவ்யம்ரதஶ்சைஷோऽரபாஸ்வரஃ ॥ 32 ॥
ஏதேநஶதஶோதேவாதாநவாஶ்சபராஜிதாஃ ।
ரக்ஷிதாநி ச ரக்ஷாம்ஸியக்ஷாஶ்சாபிநிஷூதிதாஃ ॥ 33 ॥
வஜ்ரம்விஷ்டம்பிதம்யேநபாணைரிந்த்ரஸ்யதீமதஃ ।
பாஶஸ்ஸலிலராஜஸ்யரணேப்ரதிஹதஸ்ததா ॥ 34 ॥
ஏஷோऽதிகாயோபலவாந்ராக்ஷஸாநாமதர்ஷபஃ ।
ராவணஸ்யதோதீமாந்தேவதாநவதர்பஹா ॥ 35 ॥
ததஸ்மிந்க்ரியதாம்யத்நஃக்ஷிப்ரம்புருஷபுங்கவ ।
புராவாநரஸைந்யாநிக்ஷ்யந்நயதிஸாயகைஃ ॥ 36 ॥
ததோதிகாயோபலவாந்ப்ரவிஶ்யஹரிவாஹிநீம் ।
விஷ்பாரயாமாஸதநுர்நநாத ச புநஃபுநஃ ॥ 37 ॥
தம்பீமவபுஷந்த்ரு'ஷ்டவாரதஸ்தம்ரதிநாம்வரம் ।
அபிபேதுர்மஹாத்மாநோயேப்ரதாநாவநௌகஸஃ ॥ 38 ॥
குமுதோத்விவிதோமைந்தோநீலஶ்ஶரபஏவ ச ।
பாதபைர்கிரிஶ்ரு'ங்கைஶ்சயுகபத்ஸமபித்ரவந் ॥ 39 ॥
தேஷாம்வ்ரு'க்ஷாம்ஶ்சஶைலாம்ஶ்சஶரைஃகாஞ்சநபூஷணைஃ ।
அதிகாயோமஹாதேஜாஶ்சிச்சேதாஸ்த்ரவிதாம்வரஃ ॥ 40 ॥
தாம்ஶ்சைவஸர்வாந் ஸ ஹரீந் ஶரைஸ்ஸர்வாயஸைர்பலீ ।
விவ்யாதாபிமுகஸ்ஸங்க்யேபீமகாயோநிஶாசர ॥ 41 ॥
தேऽர்திதாம்பாணவர்ஷேணபிந்நகாத்ராஃப்லவங்கமாஃ ।
ந ஶேகுரதிகாயஸ்யப்ரதிகர்தும்மஹாரணே ॥ 42 ॥
தத் த்ஸைந்யம்ஹரிவீராணாந்த்ராஸயாமாஸராக்ஷஸஃ ।
ம்ரு'கயூதமிவக்ருத்தோஹரிர்யௌவநதர்பிதஃ ॥ 43 ॥
ஸராக்ஷஸேந்த்ரோஹரிஸைந்யமத்யேநாயுத்யமாநந்நிஜகாநகஞ்சித் ।
உபேத்யராமம்ஸதமஃ கலாபீ ஸ கர்விதம்வாக்யமிதம்பபாஷே ॥ 44 ॥
ரதேஸ்திதோஹம்ஶரசாபபாணிர்நப்ராக்ரு'தங்கஞ்சநயோதயாமி ।
யஸ்யாஸ்திகஶ்சித்வ்யவஸாயயுக்தோததாதுமேக்ஷிப்ரமிஹாத்யயுத்தம் ॥ 45 ॥
தத்தஸ்யவாக்யம்ப்ருவதோநிஶம்யசுகோபஸௌமித்ரிரமித்ரஹந்தா ।
அம்ரு'ஷ்யமாணஶ்சஸமுத்பபாதஜக்ராஹசாபம் ச ததஸ்ஸ்மயித்வா ॥ 46 ॥
க்ருத்தஸ்ஸௌமித்ரிருத்பத்யதூணாதாக்ஷிப்யஸாயகம் ।
புரஸ்தாததிகாயஸ்யவிசகர்ஷமஹத்தநுஃ ॥ 47 ॥
பூரயந் ஸ மஹீம்ஶைலாநாகாஶம்ஸாகரந்திஶஃ ।
ஜ்யாஶப்தோலக்ஷ்மணஸ்யோக்ரஸ்த்ராஸயந் ரஜநீசராந் ॥ 48 ॥
ஸௌமித்ரேஶ்சாபநிர்கோஷம்ஶ்ருத்வாப்ரதிபயந்ததா ।
விஸிஷ்மியேமஹாதேஜாராக்ஷஸேந்த்ராத்மஜோபலீ ॥ 49 ॥
அதாதிகாயஃகுபிதோத்ரு'ஷ்டவாலக்ஷ்மணமுத்திதம் ।
ஆதாயநிஶிதம்பாணமிதம்வசநமப்ரவீத் ॥ 50 ॥
பாலஸ்த்வமஸிஸௌமித்ரேவிக்ரமேஷ்வவிசக்ஷணஃ ।
கச்சகிங்காலஸத்ரு'ஶம்மாம்யோதயதுமிச்சஸி ॥ 51 ॥
ந ஹிமத்பாஹுஸ்ரு'ஷ்டாநாமஸ்த்ராணாஹிமவாநபி ।
ஸோடுமுத்ஸஹதேவேகமந்தரிக்ஷமதோமஹீ ॥ 52 ॥
ஸுகப்ரஸுப்தங்காலாக்நிம்விபோதயிதுமிச்சஸி ।
ந்யஸ்யசாபந்நிவர்தஸ்வமாப்ராணாந் ஜஹிமத்கதஃ ॥ 53 ॥
அதவாத்வம்ப்ரதிஷ்டப்தோ ந நிவர்திதுமிச்சஸி ।
திஷ்டப்ராணாந் பரித்யஜ்யகமிஷ்யஸியமக்ஷ்யம் ॥ 54 ॥
பஶ்யமேநிஶிதாந்பாணாநரிதர்பநிஷூதநாந் ।
ஈஶ்வராயுதஸங்காஶாம்ஸ்தப்தகாஞ்சநபூஷணாந் ॥ 55 ॥
ஏஷ தே ஸர்பஸங்காஶோ பாணஃ பாஸ்யதி ஶோணிதம் ।
ம்ரு'கராஜ இவ க்ருத்தோ நாகராஜஸ்ய ஶோணிதம் ॥ 56 ॥
இத்யேவமுக்த்வாஸங்க்ருத்தஶ்ஶரந்தநுஷிஸந்ததே ।
ஶ்ருத்வாதிகாயஸ்யவசஸ்ஸரோஷம்ஸகர்விதம்ஸம்யதிராஜபுத்ரஃ ।
ஸ ஸஞ்சுகோபாதிபலோமநஸ்வீருவாசவாக்யம் ச ததோமஹார்தம் ॥ 57 ॥
ந வாக்யமாத்ரேணபவாந் ப்ரதாநோ ந கத்தநாத்ஸத்புருஷாபவந்தி ।
மயிஸ்திதேதந்விநிபாணபாணௌநிதர்ஶயஸ்வாத்மபலந்துராத்மந் ॥ 58 ॥
கர்மணா ஸூசயாத்மாநம் ந விகத்திதுமர்ஹஸி ।
பௌருஷேண து யோ யுக்தஃ ஸ து ஶூர இதி ஸ்ம்ரு'தஃ ॥ 59 ॥
ஸர்வாயுதஸமாயுக்தோதந்வீத்வம்ரதமாஸ்திதஃ ।
ஶரைர்வாயதிவாப்யஸ்த்ரைர்தர்ஶயஸ்வபராக்ரமம் ॥ 60 ॥
ததஃ ஶிரஸ்தே நிஶிதைஃ பாதயிஷ்யாம்யஹம் ஶரைஃ ।
மாருதஃ காலஸம்பக்வம் வ்ரு'ந்தாத்தாலபலம் யதா ॥ 61 ॥
அத்யதேமாமகாபாணாஸ்தப்தகாஞ்சநபூஷணாஃ ।
பாஸ்யந்திருதிரங்காத்ராத்பாணஶல்யாந்தரோத்திதம் ॥ 62 ॥
பாலோऽயமிதிவிஜ்ஞாய ந மாவஜ்ஞாதுமர்ஹஸி ।
பாலோவாயதிவாவ்ரு'த்தோம்ரு'த்யுஞ்ஜாநீஹிஸம்யுகே ॥ 63 ॥
பாலேநவிஷ்ணுநாலோகாஸ்த்ரயஃக்ராந்தாஸ்த்ரிவிக்ரமைஃ ।
லக்ஷ்மணஸ்யவசஶ்ஶ்ருத்வாஹேதுமத்பரமார்தவத் ॥ 64 ॥
அதிகாயஃப்ரசுக்ரோதபாணஞ்சோத்தமமாததே ।
ததோவித்யாதராபூதாதேவாதைத்யாமஹர்ஷயஃ ॥ 65 ॥
குஹ்யகாஶ்சமஹாத்மாநஸ்தத்யுத்தந்த்ரஷ்டுமாகமந் ।
தோऽதிகாயஃகுபிதஶ்சாபமாரோப்யஸாயகம் ॥ 66 ॥
லக்ஷ்மணாயப்ரசிக்ஷேபஸங்க்ஷிபந்நிவசாம்பரம் ।
தமாபதந்தந்நிஶிதம்ஶரமாஶீவிஷோபமம் ॥ 67 ॥
அர்தசந்த்ரேணசிச்சேதலக்ஷ்மணஃபரவீரஹா ।
தந்நிக்ரு'த்தம்ஶரந்த்ரு'ஷ்டவாக்ரு'த்தபோகமிவோரகம் ॥ 68 ॥
அதிகாயோப்ரு'ஶங்க்ருத்தஃபஞ்சபாணாந் ஸமாததே ।
தாந்ஶராந் ஸம்ப்ரசிக்ஷேபலக்ஷ்மணாயநிஶாசரஃ ॥ 69 ॥
தாநப்ராப்தாந் ஶரைஸ்தீக்ஷ்ணைஶ்சிச்சேதபரதாநுஜஃ ।
ஸதாந் சித்த்வாஶிதைர்பாணைர்லக்ஷ்மணஃபரவீரஹா ॥ 70 ॥
ஆததேநிஶிதம்பாணஞ்ஜ்வலந்தமிவதேஜஸா ।
தமாதாயதநுஶ்ஶ்ரேஷ்டேயோஜயாமாஸலக்ஷ்மணஃ ॥ 71 ॥
விசகர்ஷ ச வேகேநவிஸஸர்ஜ ச வீர்யவாந் ।
பூர்ணாயதவிஸ்ரு'ஷேநஶரேணநதபர்வணா ॥ 72 ॥
லலாடேராக்ஷஸஶ்ரேஷ்டமாஜகாந ஸ வீர்யவாந் ।
ஸலலாடேஶரோமக்நஸ்தஸ்யபீமஸ்யரக்ஷஸஃ ॥ 73 ॥
தத்ரு'ஶே ஶோணிதேநாக்தஃ பந்நகேந்த்ர இவாஹவே ।
ராக்ஷஸஃ ப்ரசகம்பே ச லக்ஷ்மணேஷு ப்ரகம்பிதஃ ॥ 74 ॥
ருத்ரபாணஹதங்கோரம்யதாத்ரிபுரகோபுரம் ।
சிந்தயாமாஸசாஶ்வாஸ்யவிம்ரு'ஶ்ய ச மஹாபலஃ ॥ 75 ॥
ஸாதுபாணநிபாதேநஶ்லாகநீயோऽஸிமேரிபுஃ ।
விதாயைவம்விநம்யாஸ்யந்நியம்ய ச புஜாவுபௌ ॥ 76 ॥
ஸ ரதோபஸ்தமாஸ்தாயரதேநப்ரசசார ஹ ।
கந்த்ரீந்பஞ்சஸப்தேதிஸாயந்ராக்ஷஸர்ஷபஃ ॥ 77 ॥
ஆததேஸந்ததேசாபிவிசகர்ஷோத்ஸஸர்ஜ ச ।
தேபாணாஃகாலஸங்காஶாராக்ஷஸேந்த்ரதுநுஶ்ச்யுதாஃ ॥ 78 ॥
ஹேமபுங்காரவிப்ரக்யாஶ்சக்ருர்தீப்தமிவாம்பரம் ।
தஸ்தாந்ராக்ஷஸோத்ஸ்ரு'ஷ்டாந்ஶரௌகாந்ராகவாநுஜஃ ॥ 79 ॥
அஸம்ப்ராந்தஃப்ரசிச்சேதநிஶிதைர்பஹுபிஶ்ஶரைஃ ।
தாந் ஶராந்யுதிஸம்ப்ரேக்ஷ்யநிக்ரு'த்தாந்ராவணாத்மஜஃ ॥ 80 ॥
சுகோபத்ரிதஶேந்த்ராரிர்ஜக்ராஹநிஶிதம்ஶரம் ।
ஸஸந்தாயமஹாதேஜாஸ்தம்பாணம்ஸஹஸோத்ஸ்ரு'ஜத் ॥ 81 ॥
தேநஸ்ஸௌமித்ரிமாயாந்தமாஜகாநஸ்தநாந்தரே ।
அதிகாயேநஸௌமித்ரிஸ்தாடிதோயுதிவக்ஷஸி ॥ 82 ॥
ஸுஸ்ராவ ருதிரம் தீவ்ரம் மதம் மத்த இவ த்விபஃ ।
ஸ சகார ததாத்மாநம் விஶல்யம் ஸஹஸா விபுஃ ॥ 83 ॥
ஜக்ராஹ ச ஶரந்தீக்ஷ்ணமஸ்த்ரேணாபிசஸந்ததே ।
ஆக்நேயேநததாऽஸ்த்ரேணயோஜயாமாஸஸாயகம் ॥ 84 ॥
ஸ ஜஜ்வாலததாபாணோதநுஷ்யஸ்யமஹாத்மநஃ ।
அதிகாயோதிதேஜஸ்வீஸௌரமஸ்த்ரம்ஸமாததே ॥ 85 ॥
தேநபாணம்புஜங்காபம்ஹேமபுங்கமயோஜயத் ।
ததஸ்த்ரஞ்ஜ்வலிதங்கோரம்லக்ஷ்மணஶ்ஶரமாஹிதம் ॥ 86 ॥
அதிகாயாயசிக்ஷேபகாலதண்டமிவாந்தகஃ ।
ஆக்நேயேநாபிஸம்யுக்தந்த்ரு'ஷ்டவாபாணந்நிஶாசரஃ ॥ 87 ॥
உத்ஸஸர்ஜததாபாணந்தீப்தம்ஸூர்யாஸ்த்ரயோஜிதம் ।
தாவுபாவம்பரேபாணாவந்யோந்யமபிஜக்நதுஃ ॥ 88 ॥
தேஜஸாஸம்ப்ரதீப்தாக்ரௌக்ருத்தாவிவபுஜங்கமௌ ।
தாவந்யோந்யம்விநிர்தஹ்யபேததுர்தரணீதலே ॥ 89 ॥
நிரர்சிஷௌபஸ்மக்ரு'தௌ ந ப்ராஜேதேஶரோத்தமௌ ।
தாவுபௌதீப்யமாநௌஸ்ம ந ப்ராஜேதேமஹீதலே ॥ 90 ॥
ததோऽதிகாயஸ்ஸங்க்ரு'த்தஸ்த்வஸ்த்ரமைஷீகமுத்ஸ்ரு'ஜத் ।
தத்ப்ரசிச்சேதஸௌமித்ரிரஸ்த்ரமைந்த்ரேணவீர்யவாந் ॥ 91 ॥
ஐஷீகந்நிஹதந்த்ரு'ஷ்டவாருஷிதோராவணாத்மஜஃ ।
யாம்யேநார்ஸ்தேணஸங்க்ரு'த்தோயோஜயாமாஸஸாயகம் ॥ 92 ॥
ததஸ்ததஸ்த்ரஞ்சிக்ஷேபலக்ஷ்மணாயநிஶாசரஃ ।
வாயவ்யேநததஸ்த்ரேணநிஜகாந ஸ லக்ஷ்மணஃ ॥ 93 ॥
அதைநம்ஶரதாராபிர்தாராபிரிவதோயதஃ ।
அப்யவர்ஷத்ஸுஸங்க்ரு'த்தோலக்ஷ்மணோராவணாத்மஜம் ॥ 94 ॥
தேऽதிகாயம்ஸமாஸாத்யகவசேவஜ்ரபூஷிதே ।
பக்நாக்ரஶல்யாஸ்ஸஹஸாபேதுர்பாணாமஹீதலே ॥ 95 ॥
தாந்மோகாநபிஸம்ப்ரேக்ஷ்யலக்ஷ்மணஃபரவீரஹா ।
அப்யவர்ஷந்மஹேஷூணாம்ஸஹஸ்ரேணமஹாயஶாஃ ॥ 96 ॥
ஸ வ்ரு'ஷ்யமாணோபாணௌகைரதிகாயோமஹாபலஃ ।
அவத்யகவசஸ்ஸங்க்யேராக்ஷஸோநைவவிவ்யதே ॥ 97 ॥
ஶரஞ்சாஶீவிஷாகாரம்லக்ஷ்மணாயவ்யபாஸ்ரு'ஜத் ।
ஸ தேநவித்தஸ்ஸௌமித்ரிர்மர்மதேஶேஶரேண ஹ ॥ 98 ॥
முஹூர்தமாத்ரந்நிஸ்ஸஞ்ஜ்ஞோஹ்யபவச்சத்ருதாபநஃ ।
ததஃஸ்ஸஞ்ஜ்ஞாமுபாலப்யசதுர்பிஸ்ஸாயகோத்தமைஃ ॥ 99 ॥
நிஜகாநஹயாந்ஸங்க்யேஸாரதிம் ச மஹாபலஃ ।
த்வஜஸ்யோந்மதநங்க்ரு'த்வாஶரவர்ஷைரரிந்தமஃ ॥ 100 ॥
அஸம்ப்ராந்தஸ்ஸஸௌமித்ரிஸ்தாந்ஶராநபிலக்ஷிதாந் ।
முமோசலக்ஷ்மணோபாணாந்வதார்தந்தஸ்யரக்ஷஸஃ ॥ 101 ॥
ந ஶஶாகருஜங்கர்தும்யுதிதஸ்யநரோத்தமஃ ।
அதைநமப்யுபாகம்யவாயுர்வாக்யமுவாச ஹ ॥ 102 ॥
ப்ரஹ்மதத்தவரோ ஹ்யேஷ அவத்ய கவசாவ்ரு'தஃ ।
ப்ராஹ்மேணாஸ்த்ரேண பிந்த்யேநமேஷ வத்யோ ஹி நாந்யதா ॥ 103 ॥
அவத்யஏஷஹ்யந்யேஷாமஸ்த்ராணாங்கவசீபலீ ।
ததஸ்துவாயோர்வசநந்நிஶம்யஸௌமித்ரிரிந்த்ரப்ரதிமாநவீர்யஃ ।
ஸமாததேபாணமமோகவேகந்தத்ப்ராஹ்மமஸ்த்ரம்ஸஹஸாநியோஜ்ய ॥ 104 ॥
நியுஜ்யமாநேஸௌமித்ரிணாபாணவரேஶிதாக்ரே ।
திஶஶ்சசந்த்ரர்கமஹாக்ரஹாஶ்சநபஶ்சதத்ராஸசசாலசோர்வீ ॥ 105 ॥
தம்ப்ரஹ்மணோऽஸ்த்ரேணநியுஜ்யசாபேஶரம்ஸுபுங்கம்யமதூதகல்பம் ।
ஸௌமித்ரிரிந்த்ராரிஸுதஸ்யதஸ்யஸஸர்ஜபாணம்யுதிவஜ்ரகல்பம் ॥ 106 ॥
தம்லக்ஷ்மணோத்ஸ்ரு'ஷ்டமமோகவேகம்ஸமாபதந்தஞ்ஜ்யலநப்ரகாஶம் ।
ஸுபர்ணவஜ்ரோத்தமசித்ரபுங்கந்ததாऽதிகாயஸ்ஸமரேததர்ஶ ॥ 107 ॥
தம்ப்ரேக்ஷமாணஸ்ஸஹஸாऽதிகாயோஜகாநபாணைர்நிஶிதைரநேகைஃ ।
ஸ ஸாயகஸ்தஸ்யஸுபர்ணவேகஸ்ததாதிகாயஸ்யஜகாமபார்ஶ்வம் ॥ 108 ॥
தமாகதம்ப்ரேக்ஷ்யததாதிகாயோபாணம்ப்ரதீப்தாந்தககாலகல்பம் ।
ஜகாநக்த்ய்ரு'ஷ்டிகதாகுடாரைஶூலைர்ஹுலைஶ்சாப்யவிபந்நசேதா ॥ 109 ॥
தாந்யாயுதாந்யத்புதவிக்ரஹாணிமோகாநிக்ரு'த்வா ஸ ஶரோऽக்நிதீப்தஃ ।
ப்ரக்ரு'ஹ்யதஸ்யைவகிரீடஜுஷ்டம் ததோऽதிகாயஸ்யஶிரோஜஹார ॥ 110 ॥
தசசிரஸ்ஸஶிரஸ்த்ராணம்லக்ஷ்மணேஷுப்ரபீடிதம் ।
பபாதஸஹஸாபூமௌஶ்ரு'ங்கம்ஹிமவதோயதா ॥ 111 ॥
தம்பூமௌநிபதிதந்த்ரு'ஷ்டவாவிக்ஷிப்தபூஷணம் பபூவுர்வ்யதிதாஸ்ஸர்வேஹதஶேஷாநிஶாசராஃ ॥ 112 ॥
தேவிஷண்ணமுகாதீநாஃப்ரஹாரஜநிதஶ்ரமாஃ ।
விநேதுருச்சைர்பஹவஸ்ஸஹஸாவிஸ்வரைஸ்ஸ்வரைஃ ॥ 113 ॥
ததஸ்தேத்வரிதம்யாதாநிரபேக்ஷாநிஶாசராஃ ।
புரீமபிமுகாபீதாத்ரவந்தோநாயகேஹதே ॥ 114 ॥
ப்ரஹர்ஷயுக்தாபஹவஸ்துவாநராஃப்ரபுத்தபத்மப்ரதிமாநநாஸ்ததா ।
அபூஜயந்லக்ஷ்மணவிஷ்டபாகிநம்ஹதேரிபௌபீமபலேதுராஸதே ॥ 115 ॥
அதிபலமதிகாயமப்ரகல்பம்யுதிவிநிபாத்ய ஸ லக்ஷ்மணஃப்ரஹ்ரு'ஷ்டஃ ।
த்வரிதமதததா ஸ ராமபார்ஶ்வங்கபிநிவஹைஶ்சஸுபூஜிதோஜகாம ॥ 116 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே யுத்தகாண்டே ஏகஸப்ததிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
svabalaṃvyathitandṛṣṭavātumulaṃromaharṣaṇam |
bhrātṛṃścanihatān dṛṣṭavāśakratulyaparākramān || 1 ||
pitṛvyaucāpisanṛdṛśyasamaresannighāditau |
yuddhonmattaṃ ca mattaṃ ca bhrātaraurākṣasarṣabhau || 2 ||
cukopa ca mahātejābrahmadattavaroyudhi |
atikāyo'drisaṅkāśodevadānavadarpahā || 3 ||
sa bhāskarasahasrasyasaṅghātamivabhāsvaram |
rathamāsthāyaśakrārirabhidudrāvavānarān || 4 ||
sa visphāryamahācāpaṅkirīṭīmṛṣṭakuṇḍalaḥ |
nāmaviśrāvayāmāsananāda ca mahāsvanam || 5 ||
tenasiṃhapraṇādenanāmaviśrāvaṇena ca |
jyāśabdena ca bhīmenatrāsayāmāsavānarān || 6 ||
tedṛṣṭavādehamāhātmyaṅkumbhakarṇo'yamuthatitaḥ |
bhayārtāvānarāssarvesaṃśrayanteparasparam || 7 ||
tetasyarūpamālokyayathāviṣṭostrivikrame |
bhayādvānarayūdhāstevidravantitatastataḥ || 8 ||
te'tikāyaṃsamāsādyavānarāmūḍhacetasaḥ |
śaraṇyaṃśaraṇañjagmurlakṣmaṇāgrajamāhave || 9 ||
to'tikāyaṅkākutsthorathasthamparvatopamam |
dadarśadhavaninandūrādgarjantaṅkālameghavat || 10 ||
sa tandṛṣṭavāmahātmānaṃrāghavastuvisismiye |
vānarān sāntvayitvā ca vibhīṣaṇamuvāca ha || 11 ||
ko'sauparvatasaṅkāśodhanuṣmānharilocanaḥ |
yuktehayasahasreṇaviśālesyandanesthitaḥ || 12 ||
ya eṣaniśitaiśśūlaissutīkṇaiḥprāsamudgaraiḥ |
arciṣmadbhirvṛtobhātibhūtairivamaheśvaraḥ || 13 ||
kālajihvāprakāśābhiryaeṣo'tivirājate |
āvṛtorathaśaktībhirvidyudbhirivatoyadaḥ || 14 ||
dhanūṃṣicāsyasajjānihemapṛṣṭhānisarvaśaḥ |
śobhayantirathaśreṣṭhaṃśakracāpamivāmbaram || 15 ||
ka eṣarakṣaśśārdūloraṇabhūmivirājayan |
abhyetirathināṃśreṣṭhorathenādityatejasā || 16 ||
dhvajaśṛṅgapratiṣṭhenarāhuṇābhivirājate |
sūryaramaśinibhairbāṇairdiśo daśa virājayan || 17 ||
triṇatammeghasannādaṃhemapṛṣṭhamalaṅkṛtam |
śatakratudhanuḥprakhyandhanuścāsyavirājate || 18 ||
sa dhvajassapatākaścasānukarṣomahārathaḥ |
catussādisamāyuktomeghastanitāni || 19 ||
viṃśatirdaśa cāṣṭau ca tūṇīrarathamāsthitāḥ |
kārmukāṇi ca bhīmāni jyāśca kāñcanapiṅgalāḥ || 20 ||
dvau ca khaḍagaurathagataupārśvasthaupārśvaśobhitau |
caturhastatsaruyutauvyaktahastadaśāyatau || 21 ||
raktakaṇṭhaguṇo dhīro mahāparvatasannibhaḥ |
kālaḥ kālamahāvaktro meghastha iva bhāskaraḥ || 22 ||
kāñcanāṅgadanaddhābhyāmbhūjābhyāmeṣaśobhate |
śṛṅgābhyāmivatuṅgābhyāṃhimavān parvatottamaḥ || 23 ||
kuṇḍalābhyāntuyasyaitadbhatadhbhātiśubhekṣa |
punarvasvantaragatampūrṇambhimbamivaindavam || 24 ||
ācakṣvamemahābāhotvamenaṃrākṣasottamam |
yandṛṣṭavāvānarāssarvebhayārtāvidrutādiśaḥ || 25 ||
sa pṛṣṭorājaputreṇarāmeṇāmitatejasā |
ācacakṣemahātejāraghavāyavibhīṣaṇaḥ || 26 ||
daśagrīvomahātejārājāvaiśravaṇānujaḥ |
bhīmakarmāmahotsāhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
tasyāsīdvīryavānputrorāvaṇapratimoraṇe |
vṛddhasevīśrutidharassarvāstraviduṣāṃvaraḥ || 28 ||
aśvapṛṣṭherathenāgekhaḍagedhanuṣikarṣaṇe |
bhedesāntve ca dāne ca nayemantre ca sammataḥ || 29 ||
yasyabāhūsamāśrityalaṅkāvasatinirbhayā |
tanayandhānyamālinyāatikāyamimaṃviduḥ || 30 ||
etenārādhitobrahmotapasābhāvitātmanā |
astrāṇicāpyavāptāniripavaścaparājitāḥ || 31 ||
surāsurairavadhyatvandattamasmaisvayambhuvā |
etaccakavacandivyaṃradhaścaiṣo'rabhāsvaraḥ || 32 ||
etenaśataśodevādānavāścaparājitāḥ |
rakṣitāni ca rakṣāṃsiyakṣāścāpiniṣūditāḥ || 33 ||
vajraṃviṣṭambhitaṃyenabāṇairindrasyadhīmataḥ |
pāśassalilarājasyaraṇepratihatastathā || 34 ||
eṣo'tikāyobalavānrākṣasānāmatharṣabhaḥ |
rāvaṇasyatodhīmāndevadānavadarpahā || 35 ||
tadasminkriyatāṃyatnaḥkṣiprampuruṣapuṅgava |
purāvānarasainyānikṣyannayatisāyakaiḥ || 36 ||
tatotikāyobalavānpraviśyaharivāhinīm |
viṣphārayāmāsadhanurnanāda ca punaḥpunaḥ || 37 ||
tambhīmavapuṣandṛṣṭavārathasthaṃrathināṃvaram |
abhipeturmahātmānoyepradhānāvanaukasaḥ || 38 ||
kumudodvividomaindonīlaśśarabhaeva ca |
pādapairgiriśṛṅgaiścayugapatsamabhidravan || 39 ||
teṣāṃvṛkṣāṃścaśailāṃścaśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
atikāyomahātejāścicchedāstravidāṃvaraḥ || 40 ||
tāṃścaivasarvān sa harīn śaraissarvāyasairbalī |
vivyāthābhimukhassaṅkhyebhīmakāyoniśācara || 41 ||
te'rditāmbāṇavarṣeṇabhinnagātrāḥplavaṅgamāḥ |
na śekuratikāyasyapratikartummahāraṇe || 42 ||
tat tsainyaṃharivīrāṇāntrāsayāmāsarākṣasaḥ |
mṛgayūthamivakruddhohariryauvanadarpitaḥ || 43 ||
sarākṣasendroharisainyamadhyenāyudhyamānannijaghānakañcit |
upetyarāmaṃsadhamaḥ kalāpī sa garvitaṃvākyamidambabhāṣe || 44 ||
rathesthitohaṃśaracāpapāṇirnaprākṛtaṅkañcanayodhayāmi |
yasyāstikaścidvyavasāyayuktodadātumekṣipramihādyayuddham || 45 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyacukopasaumitriramitrahantā |
amṛṣyamāṇaścasamutpapātajagrāhacāpaṃ ca tatassmayitvā || 46 ||
kruddhassaumitrirutpatyatūṇādākṣipyasāyakam |
purastādatikāyasyavicakarṣamahaddhanuḥ || 47 ||
pūrayan sa mahīṃśailānākāśaṃsāgarandiśaḥ |
jyāśabdolakṣmaṇasyograstrāsayan rajanīcarān || 48 ||
saumitreścāpanirghoṣaṃśrutvāpratibhayantadā |
visiṣmiyemahātejārākṣasendrātmajobalī || 49 ||
athātikāyaḥkupitodṛṣṭavālakṣmaṇamutthitam |
ādāyaniśitambāṇamidaṃvacanamabravīt || 50 ||
bālastvamasisaumitrevikrameṣvavicakṣaṇaḥ |
gacchakiṅkālasadṛśammāṃyodhayatumicchasi || 51 ||
na himadbāhusṛṣṭānāmastrāṇāhimavānapi |
soḍhumutsahatevegamantarikṣamathomahī || 52 ||
sukhaprasuptaṅkālāgniṃvibodhayitumicchasi |
nyasyacāpannivartasvamāprāṇān jahimadgataḥ || 53 ||
athavātvampratiṣṭabdho na nivartitumicchasi |
tiṣṭhaprāṇān parityajyagamiṣyasiyamakṣyam || 54 ||
paśyameniśitānbāṇānaridarpaniṣūdanān |
īśvarāyudhasaṅkāśāṃstaptakāñcanabhūṣaṇān || 55 ||
eṣa te sarpasaṅkāśo bāṇaḥ pāsyati śoṇitam |
mṛgarāja iva kruddho nāgarājasya śoṇitam || 56 ||
ityevamuktvāsaṅkruddhaśśarandhanuṣisandadhe |
śrutvātikāyasyavacassaroṣaṃsagarvitaṃsamyatirājaputraḥ |
sa sañcukopātibalomanasvīruvācavākyaṃ ca tatomahārtham || 57 ||
na vākyamātreṇabhavān pradhāno na katthanātsatpuruṣābhavanti |
mayisthitedhanvinibāṇapāṇaunidarśayasvātmabalandurātman || 58 ||
karmaṇā sūcayātmānaṃ na vikatthitumarhasi |
pauruṣeṇa tu yo yuktaḥ sa tu śūra iti smṛtaḥ || 59 ||
sarvāyudhasamāyuktodhanvītvaṃrathamāsthitaḥ |
śarairvāyadivāpyastrairdarśayasvaparākramam || 60 ||
tataḥ śiraste niśitaiḥ pātayiṣyāmyahaṃ śaraiḥ |
mārutaḥ kālasampakvaṃ vṛntāttālaphalaṃ yathā || 61 ||
adyatemāmakābāṇāstaptakāñcanabhūṣaṇāḥ |
pāsyantirudhiraṅgātrādbāṇaśalyāntarotthitam || 62 ||
bālo'yamitivijñāya na māvajñātumarhasi |
bālovāyadivāvṛddhomṛtyuñjānīhisaṃyuge || 63 ||
bālenaviṣṇunālokāstrayaḥkrāntāstrivikramaiḥ |
lakṣmaṇasyavacaśśrutvāhetumatparamārthavat || 64 ||
atikāyaḥpracukrodhabāṇañcottamamādade |
tatovidyādharābhūtādevādaityāmaharṣayaḥ || 65 ||
guhyakāścamahātmānastadyuddhandraṣṭumāgaman |
to'tikāyaḥkupitaścāpamāropyasāyakam || 66 ||
lakṣmaṇāyapracikṣepasaṅkṣipannivacāmbaram |
tamāpatantanniśitaṃśaramāśīviṣopamam || 67 ||
ardhacandreṇacicchedalakṣmaṇaḥparavīrahā |
tannikṛttaṃśarandṛṣṭavākṛttabhogamivoragam || 68 ||
atikāyobhṛśaṅkruddhaḥpañcabāṇān samādade |
tānśarān sampracikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ || 69 ||
tānaprāptān śaraistīkṣṇaiścicchedabharatānujaḥ |
satān chittvāśitairbāṇairlakṣmaṇaḥparavīrahā || 70 ||
ādadeniśitambāṇañjvalantamivatejasā |
tamādāyadhanuśśreṣṭheyojayāmāsalakṣmaṇaḥ || 71 ||
vicakarṣa ca vegenavisasarja ca vīryavān |
pūrṇāyatavisṛṣenaśareṇanataparvaṇā || 72 ||
lalāṭerākṣasaśreṣṭhamājaghāna sa vīryavān |
salalāṭeśaromagnastasyabhīmasyarakṣasaḥ || 73 ||
dadṛśe śoṇitenāktaḥ pannagendra ivāhave |
rākṣasaḥ pracakampe ca lakṣmaṇeṣu prakampitaḥ || 74 ||
rudrabāṇahataṅghoraṃyathātripuragopuram |
cintayāmāsacāśvāsyavimṛśya ca mahābalaḥ || 75 ||
sādhubāṇanipātenaślāghanīyo'simeripuḥ |
vidhāyaivaṃvinamyāsyanniyamya ca bhujāvubhau || 76 ||
sa rathopasthamāsthāyarathenapracacāra ha |
kantrīnpañcasaptetisāyanrākṣasarṣabhaḥ || 77 ||
ādadesandadhecāpivicakarṣotsasarja ca |
tebāṇāḥkālasaṅkāśārākṣasendradhunuścyutāḥ || 78 ||
hemapuṅkhāraviprakhyāścakrurdīptamivāmbaram |
tastānrākṣasotsṛṣṭānśaraughānrāghavānujaḥ || 79 ||
asambrāntaḥpracicchedaniśitairbahubhiśśaraiḥ |
tān śarānyudhisamprekṣyanikṛttānrāvaṇātmajaḥ || 80 ||
cukopatridaśendrārirjagrāhaniśitaṃśaram |
sasandhāyamahātejāstambāṇaṃsahasotsṛjat || 81 ||
tenassaumitrimāyāntamājaghānastanāntare |
atikāyenasaumitristāḍitoyudhivakṣasi || 82 ||
susrāva rudhiraṃ tīvraṃ madaṃ matta iva dvipaḥ |
sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ || 83 ||
jagrāha ca śarantīkṣṇamastreṇāpicasandadhe |
āgneyenatadā'streṇayojayāmāsasāyakam || 84 ||
sa jajvālatadābāṇodhanuṣyasyamahātmanaḥ |
atikāyotitejasvīsauramastraṃsamādadhe || 85 ||
tenabāṇambhujaṅgābhaṃhemapuṅkhamayojayat |
tadastrañjvalitaṅghoraṃlakṣmaṇaśśaramāhitam || 86 ||
atikāyāyacikṣepakāladaṇḍamivāntakaḥ |
āgneyenābhisaṃyuktandṛṣṭavābāṇanniśācaraḥ || 87 ||
utsasarjatadābāṇandīptaṃsūryāstrayojitam |
tāvubhāvambarebāṇāvanyonyamabhijaghnatuḥ || 88 ||
tejasāsampradīptāgraukruddhāvivabhujaṅgamau |
tāvanyonyaṃvinirdahyapetaturdharaṇītale || 89 ||
nirarciṣaubhasmakṛtau na bhrājeteśarottamau |
tāvubhaudīpyamānausma na bhrājetemahītale || 90 ||
tato'tikāyassaṅkṛddhastvastramaiṣīkamutsṛjat |
tatpracicchedasaumitrirastramaindreṇavīryavān || 91 ||
aiṣīkannihatandṛṣṭavāruṣitorāvaṇātmajaḥ |
yāmyenārsteṇasaṅkṛddhoyojayāmāsasāyakam || 92 ||
tatastadastrañcikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ |
vāyavyenatadastreṇanijaghāna sa lakṣmaṇaḥ || 93 ||
athainaṃśaradhārābhirdhārābhirivatoyadaḥ |
abhyavarṣatsusaṅkṛddholakṣmaṇorāvaṇātmajam || 94 ||
te'tikāyaṃsamāsādyakavacevajrabhūṣite |
bhagnāgraśalyāssahasāpeturbāṇāmahītale || 95 ||
tānmoghānabhisamprekṣyalakṣmaṇaḥparavīrahā |
abhyavarṣanmaheṣūṇāṃsahasreṇamahāyaśāḥ || 96 ||
sa vṛṣyamāṇobāṇaughairatikāyomahābalaḥ |
avadhyakavacassaṅkhyerākṣasonaivavivyathe || 97 ||
śarañcāśīviṣākāraṃlakṣmaṇāyavyapāsṛjat |
sa tenaviddhassaumitrirmarmadeśeśareṇa ha || 98 ||
muhūrtamātrannissañjñohyabhavacchatrutāpanaḥ |
tataḥssañjñāmupālabhyacaturbhissāyakottamaiḥ || 99 ||
nijaghānahayānsaṅkhyesārathiṃ ca mahābalaḥ |
dhvajasyonmathanaṅkṛtvāśaravarṣairarindamaḥ || 100 ||
asambhrāntassasaumitristānśarānabhilakṣitān |
mumocalakṣmaṇobāṇānvadhārthantasyarakṣasaḥ || 101 ||
na śaśākarujaṅkartuṃyudhitasyanarottamaḥ |
athainamabhyupāgamyavāyurvākyamuvāca ha || 102 ||
brahmadattavaro hyeṣa avadhya kavacāvṛtaḥ |
brāhmeṇāstreṇa bhindhyenameṣa vadhyo hi nānyathā || 103 ||
avadhyaeṣahyanyeṣāmastrāṇāṅkavacībalī |
tatastuvāyorvacananniśamyasaumitririndrapratimānavīryaḥ |
samādadebāṇamamoghavegantadbrāhmamastraṃsahasāniyojya || 104 ||
niyujyamānesaumitriṇābāṇavareśitāgre |
diśaścacandrarkamahāgrahāścanabhaścatatrāsacacālacorvī || 105 ||
tambrahmaṇo'streṇaniyujyacāpeśaraṃsupuṅkhaṃyamadūtakalpam |
saumitririndrārisutasyatasyasasarjabāṇaṃyudhivajrakalpam || 106 ||
taṃlakṣmaṇotsṛṣṭamamoghavegaṃsamāpatantañjyalanaprakāśam |
suparṇavajrottamacitrapuṅkhantadā'tikāyassamaredadarśa || 107 ||
tamprekṣamāṇassahasā'tikāyojaghānabāṇairniśitairanekaiḥ |
sa sāyakastasyasuparṇavegastadātikāyasyajagāmapārśvam || 108 ||
tamāgatamprekṣyatadātikāyobāṇampradīptāntakakālakalpam |
jaghānaktyṛṣṭigadākuṭhāraiśūlairhulaiścāpyavipannacetā || 109 ||
tānyāyudhānyadbhutavigrahāṇimoghānikṛtvā sa śaro'gnidīptaḥ |
pragṛhyatasyaivakirīṭajuṣṭaṃ tato'tikāyasyaśirojahāra || 110 ||
tachacirassaśirastrāṇaṃlakṣmaṇeṣuprapīḍitam |
papātasahasābhūmauśṛṅgaṃhimavatoyathā || 111 ||
tambhūmaunipatitandṛṣṭavāvikṣiptabhūṣaṇaṃ babhūvurvyathitāssarvehataśeṣāniśācarāḥ || 112 ||
teviṣaṇṇamukhādīnāḥprahārajanitaśramāḥ |
vineduruccairbahavassahasāvisvaraissvaraiḥ || 113 ||
tatastetvaritaṃyātānirapekṣāniśācarāḥ |
purīmabhimukhābhītādravantonāyakehate || 114 ||
praharṣayuktābahavastuvānarāḥprabuddapadmapratimānanāstadā |
apūjayanlakṣmaṇaviṣṭabhāginaṃhateripaubhīmabaledurāsade || 115 ||
atibalamatikāyamabhrakalpaṃyudhivinipātya sa lakṣmaṇaḥprahṛṣṭaḥ |
tvaritamathatadā sa rāmapārśvaṅkapinivahaiścasupūjitojagāma || 116 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकसप्ततितमस्सर्गः ।
स्वबलंव्यथितन्दृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् ।
भ्रातृंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् ॥ 1 ॥
पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ ।
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ ॥ 2 ॥
चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि ।
अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा ॥ 3 ॥
स भास्करसहस्रस्यसङ्घातमिवभास्वरम् ।
रथमास्थायशक्रारिरभिदुद्राववानरान् ॥ 4 ॥
स विस्फार्यमहाचापङ्किरीटीमृष्टकुण्डलः ।
नामविश्रावयामासननाद च महास्वनम् ॥ 5 ॥
तेनसिंहप्रणादेननामविश्रावणेन च ।
ज्याशब्देन च भीमेनत्रासयामासवानरान् ॥ 6 ॥
तेदृष्टवादेहमाहात्म्यङ्कुम्भकर्णोऽयमुथतितः ।
भयार्तावानरास्सर्वेसंश्रयन्तेपरस्परम् ॥ 7 ॥
तेतस्यरूपमालोक्ययथाविष्टोस्त्रिविक्रमे ।
भयाद्वानरयूधास्तेविद्रवन्तिततस्ततः ॥ 8 ॥
तेऽतिकायंसमासाद्यवानरामूढचेतसः ।
शरण्यंशरणञ्जग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे ॥ 9 ॥
तोऽतिकायङ्काकुत्स्थोरथस्थम्पर्वतोपमम् ।
ददर्शधवनिनन्दूराद्गर्जन्तङ्कालमेघवत् ॥ 10 ॥
स तन्दृष्टवामहात्मानंराघवस्तुविसिस्मिये ।
वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह ॥ 11 ॥
कोऽसौपर्वतसङ्काशोधनुष्मान्हरिलोचनः ।
युक्तेहयसहस्रेणविशालेस्यन्दनेस्थितः ॥ 12 ॥
य एषनिशितैश्शूलैस्सुतीक्णैःप्रासमुद्गरैः ।
अर्चिष्मद्भिर्वृतोभातिभूतैरिवमहेश्वरः ॥ 13 ॥
कालजिह्वाप्रकाशाभिर्यएषोऽतिविराजते ।
आवृतोरथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिवतोयदः ॥ 14 ॥
धनूंषिचास्यसज्जानिहेमपृष्ठानिसर्वशः ।
शोभयन्तिरथश्रेष्ठंशक्रचापमिवाम्बरम् ॥ 15 ॥
क एषरक्षश्शार्दूलोरणभूमिविराजयन् ।
अभ्येतिरथिनांश्रेष्ठोरथेनादित्यतेजसा ॥ 16 ॥
ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेनराहुणाभिविराजते ।
सूर्यरमशिनिभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन् ॥ 17 ॥
त्रिणतम्मेघसन्नादंहेमपृष्ठमलङ्कृतम् ।
शतक्रतुधनुःप्रख्यन्धनुश्चास्यविराजते ॥ 18 ॥
स ध्वजस्सपताकश्चसानुकर्षोमहारथः ।
चतुस्सादिसमायुक्तोमेघस्तनितानि ॥ 19 ॥
विंशतिर्दश चाष्टौ च तूणीररथमास्थिताः ।
कार्मुकाणि च भीमानि ज्याश्च काञ्चनपिङ्गलाः ॥ 20 ॥
द्वौ च खडगौरथगतौपार्श्वस्थौपार्श्वशोभितौ ।
चतुर्हस्तत्सरुयुतौव्यक्तहस्तदशायतौ ॥ 21 ॥
रक्तकण्ठगुणो धीरो महापर्वतसन्निभः ।
कालः कालमहावक्त्रो मेघस्थ इव भास्करः ॥ 22 ॥
काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्याम्भूजाभ्यामेषशोभते ।
शृङ्गाभ्यामिवतुङ्गाभ्यांहिमवान् पर्वतोत्तमः ॥ 23 ॥
कुण्डलाभ्यान्तुयस्यैतद्भतध्भातिशुभेक्ष ।
पुनर्वस्वन्तरगतम्पूर्णम्भिम्बमिवैन्दवम् ॥ 24 ॥
आचक्ष्वमेमहाबाहोत्वमेनंराक्षसोत्तमम् ।
यन्दृष्टवावानरास्सर्वेभयार्ताविद्रुतादिशः ॥ 25 ॥
स पृष्टोराजपुत्रेणरामेणामिततेजसा ।
आचचक्षेमहातेजारघवायविभीषणः ॥ 26 ॥
दशग्रीवोमहातेजाराजावैश्रवणानुजः ।
भीमकर्मामहोत्साहोरावणोराक्षसाधिपः ॥ 27 ॥
तस्यासीद्वीर्यवान्पुत्रोरावणप्रतिमोरणे ।
वृद्धसेवीश्रुतिधरस्सर्वास्त्रविदुषांवरः ॥ 28 ॥
अश्वपृष्ठेरथेनागेखडगेधनुषिकर्षणे ।
भेदेसान्त्वे च दाने च नयेमन्त्रे च सम्मतः ॥ 29 ॥
यस्यबाहूसमाश्रित्यलङ्कावसतिनिर्भया ।
तनयन्धान्यमालिन्याअतिकायमिमंविदुः ॥ 30 ॥
एतेनाराधितोब्रह्मोतपसाभावितात्मना ।
अस्त्राणिचाप्यवाप्तानिरिपवश्चपराजिताः ॥ 31 ॥
सुरासुरैरवध्यत्वन्दत्तमस्मैस्वयम्भुवा ।
एतच्चकवचन्दिव्यंरधश्चैषोऽरभास्वरः ॥ 32 ॥
एतेनशतशोदेवादानवाश्चपराजिताः ।
रक्षितानि च रक्षांसियक्षाश्चापिनिषूदिताः ॥ 33 ॥
वज्रंविष्टम्भितंयेनबाणैरिन्द्रस्यधीमतः ।
पाशस्सलिलराजस्यरणेप्रतिहतस्तथा ॥ 34 ॥
एषोऽतिकायोबलवान्राक्षसानामथर्षभः ।
रावणस्यतोधीमान्देवदानवदर्पहा ॥ 35 ॥
तदस्मिन्क्रियतांयत्नःक्षिप्रम्पुरुषपुङ्गव ।
पुरावानरसैन्यानिक्ष्यन्नयतिसायकैः ॥ 36 ॥
ततोतिकायोबलवान्प्रविश्यहरिवाहिनीम् ।
विष्फारयामासधनुर्ननाद च पुनःपुनः ॥ 37 ॥
तम्भीमवपुषन्दृष्टवारथस्थंरथिनांवरम् ।
अभिपेतुर्महात्मानोयेप्रधानावनौकसः ॥ 38 ॥
कुमुदोद्विविदोमैन्दोनीलश्शरभएव च ।
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चयुगपत्समभिद्रवन् ॥ 39 ॥
तेषांवृक्षांश्चशैलांश्चशरैःकाञ्चनभूषणैः ।
अतिकायोमहातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदांवरः ॥ 40 ॥
तांश्चैवसर्वान् स हरीन् शरैस्सर्वायसैर्बली ।
विव्याथाभिमुखस्सङ्ख्येभीमकायोनिशाचर ॥ 41 ॥
तेऽर्दिताम्बाणवर्षेणभिन्नगात्राःप्लवङ्गमाः ।
न शेकुरतिकायस्यप्रतिकर्तुम्महारणे ॥ 42 ॥
तत् त्सैन्यंहरिवीराणान्त्रासयामासराक्षसः ।
मृगयूथमिवक्रुद्धोहरिर्यौवनदर्पितः ॥ 43 ॥
सराक्षसेन्द्रोहरिसैन्यमध्येनायुध्यमानन्निजघानकञ्चित् ।
उपेत्यरामंसधमः कलापी स गर्वितंवाक्यमिदम्बभाषे ॥ 44 ॥
रथेस्थितोहंशरचापपाणिर्नप्राकृतङ्कञ्चनयोधयामि ।
यस्यास्तिकश्चिद्व्यवसाययुक्तोददातुमेक्षिप्रमिहाद्ययुद्धम् ॥ 45 ॥
तत्तस्यवाक्यम्ब्रुवतोनिशम्यचुकोपसौमित्रिरमित्रहन्ता ।
अमृष्यमाणश्चसमुत्पपातजग्राहचापं च ततस्स्मयित्वा ॥ 46 ॥
क्रुद्धस्सौमित्रिरुत्पत्यतूणादाक्षिप्यसायकम् ।
पुरस्तादतिकायस्यविचकर्षमहद्धनुः ॥ 47 ॥
पूरयन् स महींशैलानाकाशंसागरन्दिशः ।
ज्याशब्दोलक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान् ॥ 48 ॥
सौमित्रेश्चापनिर्घोषंश्रुत्वाप्रतिभयन्तदा ।
विसिष्मियेमहातेजाराक्षसेन्द्रात्मजोबली ॥ 49 ॥
अथातिकायःकुपितोदृष्टवालक्ष्मणमुत्थितम् ।
आदायनिशितम्बाणमिदंवचनमब्रवीत् ॥ 50 ॥
बालस्त्वमसिसौमित्रेविक्रमेष्वविचक्षणः ।
गच्छकिङ्कालसदृशम्मांयोधयतुमिच्छसि ॥ 51 ॥
न हिमद्बाहुसृष्टानामस्त्राणाहिमवानपि ।
सोढुमुत्सहतेवेगमन्तरिक्षमथोमही ॥ 52 ॥
सुखप्रसुप्तङ्कालाग्निंविबोधयितुमिच्छसि ।
न्यस्यचापन्निवर्तस्वमाप्राणान् जहिमद्गतः ॥ 53 ॥
अथवात्वम्प्रतिष्टब्धो न निवर्तितुमिच्छसि ।
तिष्ठप्राणान् परित्यज्यगमिष्यसियमक्ष्यम् ॥ 54 ॥
पश्यमेनिशितान्बाणानरिदर्पनिषूदनान् ।
ईश्वरायुधसङ्काशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान् ॥ 55 ॥
एष ते सर्पसङ्काशो बाणः पास्यति शोणितम् ।
मृगराज इव क्रुद्धो नागराजस्य शोणितम् ॥ 56 ॥
इत्येवमुक्त्वासङ्क्रुद्धश्शरन्धनुषिसन्दधे ।
श्रुत्वातिकायस्यवचस्सरोषंसगर्वितंसम्यतिराजपुत्रः ।
स सञ्चुकोपातिबलोमनस्वीरुवाचवाक्यं च ततोमहार्थम् ॥ 57 ॥
न वाक्यमात्रेणभवान् प्रधानो न कत्थनात्सत्पुरुषाभवन्ति ।
मयिस्थितेधन्विनिबाणपाणौनिदर्शयस्वात्मबलन्दुरात्मन् ॥ 58 ॥
कर्मणा सूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि ।
पौरुषेण तु यो युक्तः स तु शूर इति स्मृतः ॥ 59 ॥
सर्वायुधसमायुक्तोधन्वीत्वंरथमास्थितः ।
शरैर्वायदिवाप्यस्त्रैर्दर्शयस्वपराक्रमम् ॥ 60 ॥
ततः शिरस्ते निशितैः पातयिष्याम्यहं शरैः ।
मारुतः कालसम्पक्वं वृन्तात्तालफलं यथा ॥ 61 ॥
अद्यतेमामकाबाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः ।
पास्यन्तिरुधिरङ्गात्राद्बाणशल्यान्तरोत्थितम् ॥ 62 ॥
बालोऽयमितिविज्ञाय न मावज्ञातुमर्हसि ।
बालोवायदिवावृद्धोमृत्युञ्जानीहिसंयुगे ॥ 63 ॥
बालेनविष्णुनालोकास्त्रयःक्रान्तास्त्रिविक्रमैः ।
लक्ष्मणस्यवचश्श्रुत्वाहेतुमत्परमार्थवत् ॥ 64 ॥
अतिकायःप्रचुक्रोधबाणञ्चोत्तममाददे ।
ततोविद्याधराभूतादेवादैत्यामहर्षयः ॥ 65 ॥
गुह्यकाश्चमहात्मानस्तद्युद्धन्द्रष्टुमागमन् ।
तोऽतिकायःकुपितश्चापमारोप्यसायकम् ॥ 66 ॥
लक्ष्मणायप्रचिक्षेपसङ्क्षिपन्निवचाम्बरम् ।
तमापतन्तन्निशितंशरमाशीविषोपमम् ॥ 67 ॥
अर्धचन्द्रेणचिच्छेदलक्ष्मणःपरवीरहा ।
तन्निकृत्तंशरन्दृष्टवाकृत्तभोगमिवोरगम् ॥ 68 ॥
अतिकायोभृशङ्क्रुद्धःपञ्चबाणान् समाददे ।
तान्शरान् सम्प्रचिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः ॥ 69 ॥
तानप्राप्तान् शरैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदभरतानुजः ।
सतान् छित्त्वाशितैर्बाणैर्लक्ष्मणःपरवीरहा ॥ 70 ॥
आददेनिशितम्बाणञ्ज्वलन्तमिवतेजसा ।
तमादायधनुश्श्रेष्ठेयोजयामासलक्ष्मणः ॥ 71 ॥
विचकर्ष च वेगेनविससर्ज च वीर्यवान् ।
पूर्णायतविसृषेनशरेणनतपर्वणा ॥ 72 ॥
ललाटेराक्षसश्रेष्ठमाजघान स वीर्यवान् ।
सललाटेशरोमग्नस्तस्यभीमस्यरक्षसः ॥ 73 ॥
ददृशे शोणितेनाक्तः पन्नगेन्द्र इवाहवे ।
राक्षसः प्रचकम्पे च लक्ष्मणेषु प्रकम्पितः ॥ 74 ॥
रुद्रबाणहतङ्घोरंयथात्रिपुरगोपुरम् ।
चिन्तयामासचाश्वास्यविमृश्य च महाबलः ॥ 75 ॥
साधुबाणनिपातेनश्लाघनीयोऽसिमेरिपुः ।
विधायैवंविनम्यास्यन्नियम्य च भुजावुभौ ॥ 76 ॥
स रथोपस्थमास्थायरथेनप्रचचार ह ।
कन्त्रीन्पञ्चसप्तेतिसायन्राक्षसर्षभः ॥ 77 ॥
आददेसन्दधेचापिविचकर्षोत्ससर्ज च ।
तेबाणाःकालसङ्काशाराक्षसेन्द्रधुनुश्च्युताः ॥ 78 ॥
हेमपुङ्खारविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम् ।
तस्तान्राक्षसोत्सृष्टान्शरौघान्राघवानुजः ॥ 79 ॥
असम्ब्रान्तःप्रचिच्छेदनिशितैर्बहुभिश्शरैः ।
तान् शरान्युधिसम्प्रेक्ष्यनिकृत्तान्रावणात्मजः ॥ 80 ॥
चुकोपत्रिदशेन्द्रारिर्जग्राहनिशितंशरम् ।
ससन्धायमहातेजास्तम्बाणंसहसोत्सृजत् ॥ 81 ॥
तेनस्सौमित्रिमायान्तमाजघानस्तनान्तरे ।
अतिकायेनसौमित्रिस्ताडितोयुधिवक्षसि ॥ 82 ॥
सुस्राव रुधिरं तीव्रं मदं मत्त इव द्विपः ।
स चकार तदात्मानं विशल्यं सहसा विभुः ॥ 83 ॥
जग्राह च शरन्तीक्ष्णमस्त्रेणापिचसन्दधे ।
आग्नेयेनतदाऽस्त्रेणयोजयामाससायकम् ॥ 84 ॥
स जज्वालतदाबाणोधनुष्यस्यमहात्मनः ।
अतिकायोतितेजस्वीसौरमस्त्रंसमादधे ॥ 85 ॥
तेनबाणम्भुजङ्गाभंहेमपुङ्खमयोजयत् ।
तदस्त्रञ्ज्वलितङ्घोरंलक्ष्मणश्शरमाहितम् ॥ 86 ॥
अतिकायायचिक्षेपकालदण्डमिवान्तकः ।
आग्नेयेनाभिसंयुक्तन्दृष्टवाबाणन्निशाचरः ॥ 87 ॥
उत्ससर्जतदाबाणन्दीप्तंसूर्यास्त्रयोजितम् ।
तावुभावम्बरेबाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ 88 ॥
तेजसासम्प्रदीप्ताग्रौक्रुद्धाविवभुजङ्गमौ ।
तावन्योन्यंविनिर्दह्यपेततुर्धरणीतले ॥ 89 ॥
निरर्चिषौभस्मकृतौ न भ्राजेतेशरोत्तमौ ।
तावुभौदीप्यमानौस्म न भ्राजेतेमहीतले ॥ 90 ॥
ततोऽतिकायस्सङ्कृद्धस्त्वस्त्रमैषीकमुत्सृजत् ।
तत्प्रचिच्छेदसौमित्रिरस्त्रमैन्द्रेणवीर्यवान् ॥ 91 ॥
ऐषीकन्निहतन्दृष्टवारुषितोरावणात्मजः ।
याम्येनार्स्तेणसङ्कृद्धोयोजयामाससायकम् ॥ 92 ॥
ततस्तदस्त्रञ्चिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः ।
वायव्येनतदस्त्रेणनिजघान स लक्ष्मणः ॥ 93 ॥
अथैनंशरधाराभिर्धाराभिरिवतोयदः ।
अभ्यवर्षत्सुसङ्कृद्धोलक्ष्मणोरावणात्मजम् ॥ 94 ॥
तेऽतिकायंसमासाद्यकवचेवज्रभूषिते ।
भग्नाग्रशल्यास्सहसापेतुर्बाणामहीतले ॥ 95 ॥
तान्मोघानभिसम्प्रेक्ष्यलक्ष्मणःपरवीरहा ।
अभ्यवर्षन्महेषूणांसहस्रेणमहायशाः ॥ 96 ॥
स वृष्यमाणोबाणौघैरतिकायोमहाबलः ।
अवध्यकवचस्सङ्ख्येराक्षसोनैवविव्यथे ॥ 97 ॥
शरञ्चाशीविषाकारंलक्ष्मणायव्यपासृजत् ।
स तेनविद्धस्सौमित्रिर्मर्मदेशेशरेण ह ॥ 98 ॥
मुहूर्तमात्रन्निस्सञ्ज्ञोह्यभवच्छत्रुतापनः ।
ततःस्सञ्ज्ञामुपालभ्यचतुर्भिस्सायकोत्तमैः ॥ 99 ॥
निजघानहयान्सङ्ख्येसारथिं च महाबलः ।
ध्वजस्योन्मथनङ्कृत्वाशरवर्षैररिन्दमः ॥ 100 ॥
असम्भ्रान्तस्ससौमित्रिस्तान्शरानभिलक्षितान् ।
मुमोचलक्ष्मणोबाणान्वधार्थन्तस्यरक्षसः ॥ 101 ॥
न शशाकरुजङ्कर्तुंयुधितस्यनरोत्तमः ।
अथैनमभ्युपागम्यवायुर्वाक्यमुवाच ह ॥ 102 ॥
ब्रह्मदत्तवरो ह्येष अवध्य कवचावृतः ।
ब्राह्मेणास्त्रेण भिन्ध्येनमेष वध्यो हि नान्यथा ॥ 103 ॥
अवध्यएषह्यन्येषामस्त्राणाङ्कवचीबली ।
ततस्तुवायोर्वचनन्निशम्यसौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः ।
समाददेबाणममोघवेगन्तद्ब्राह्ममस्त्रंसहसानियोज्य ॥ 104 ॥
नियुज्यमानेसौमित्रिणाबाणवरेशिताग्रे ।
दिशश्चचन्द्रर्कमहाग्रहाश्चनभश्चतत्रासचचालचोर्वी ॥ 105 ॥
तम्ब्रह्मणोऽस्त्रेणनियुज्यचापेशरंसुपुङ्खंयमदूतकल्पम् ।
सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्यतस्यससर्जबाणंयुधिवज्रकल्पम् ॥ 106 ॥
तंलक्ष्मणोत्सृष्टममोघवेगंसमापतन्तञ्ज्यलनप्रकाशम् ।
सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खन्तदाऽतिकायस्समरेददर्श ॥ 107 ॥
तम्प्रेक्षमाणस्सहसाऽतिकायोजघानबाणैर्निशितैरनेकैः ।
स सायकस्तस्यसुपर्णवेगस्तदातिकायस्यजगामपार्श्वम् ॥ 108 ॥
तमागतम्प्रेक्ष्यतदातिकायोबाणम्प्रदीप्तान्तककालकल्पम् ।
जघानक्त्यृष्टिगदाकुठारैशूलैर्हुलैश्चाप्यविपन्नचेता ॥ 109 ॥
तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणिमोघानिकृत्वा स शरोऽग्निदीप्तः ।
प्रगृह्यतस्यैवकिरीटजुष्टं ततोऽतिकायस्यशिरोजहार ॥ 110 ॥
तछचिरस्सशिरस्त्राणंलक्ष्मणेषुप्रपीडितम् ।
पपातसहसाभूमौशृङ्गंहिमवतोयथा ॥ 111 ॥
तम्भूमौनिपतितन्दृष्टवाविक्षिप्तभूषणं बभूवुर्व्यथितास्सर्वेहतशेषानिशाचराः ॥ 112 ॥
तेविषण्णमुखादीनाःप्रहारजनितश्रमाः ।
विनेदुरुच्चैर्बहवस्सहसाविस्वरैस्स्वरैः ॥ 113 ॥
ततस्तेत्वरितंयातानिरपेक्षानिशाचराः ।
पुरीमभिमुखाभीताद्रवन्तोनायकेहते ॥ 114 ॥
प्रहर्षयुक्ताबहवस्तुवानराःप्रबुद्दपद्मप्रतिमाननास्तदा ।
अपूजयन्लक्ष्मणविष्टभागिनंहतेरिपौभीमबलेदुरासदे ॥ 115 ॥
अतिबलमतिकायमभ्रकल्पंयुधिविनिपात्य स लक्ष्मणःप्रहृष्टः ।
त्वरितमथतदा स रामपार्श्वङ्कपिनिवहैश्चसुपूजितोजगाम ॥ 116 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
svabalaṃvyathitandṛṣṭavātumulaṃromaharṣaṇam |
bhrātṛṃścanihatān dṛṣṭavāśakratulyaparākramān || 1 ||
pitṛvyaucāpisanṛdṛśyasamaresannighāditau |
yuddhonmattaṃ ca mattaṃ ca bhrātaraurākṣasarṣabhau || 2 ||
cukopa ca mahātejābrahmadattavaroyudhi |
atikāyo'drisaṅkāśodevadānavadarpahā || 3 ||
sa bhāskarasahasrasyasaṅghātamivabhāsvaram |
rathamāsthāyaśakrārirabhidudrāvavānarān || 4 ||
sa visphāryamahācāpaṅkirīṭīmṛṣṭakuṇḍalaḥ |
nāmaviśrāvayāmāsananāda ca mahāsvanam || 5 ||
tenasiṃhapraṇādenanāmaviśrāvaṇena ca |
jyāśabdena ca bhīmenatrāsayāmāsavānarān || 6 ||
tedṛṣṭavādehamāhātmyaṅkumbhakarṇo'yamuthatitaḥ |
bhayārtāvānarāssarvesaṃśrayanteparasparam || 7 ||
tetasyarūpamālokyayathāviṣṭostrivikrame |
bhayādvānarayūdhāstevidravantitatastataḥ || 8 ||
te'tikāyaṃsamāsādyavānarāmūḍhacetasaḥ |
śaraṇyaṃśaraṇañjagmurlakṣmaṇāgrajamāhave || 9 ||
to'tikāyaṅkākutsthorathasthamparvatopamam |
dadarśadhavaninandūrādgarjantaṅkālameghavat || 10 ||
sa tandṛṣṭavāmahātmānaṃrāghavastuvisismiye |
vānarān sāntvayitvā ca vibhīṣaṇamuvāca ha || 11 ||
ko'sauparvatasaṅkāśodhanuṣmānharilocanaḥ |
yuktehayasahasreṇaviśālesyandanesthitaḥ || 12 ||
ya eṣaniśitaiśśūlaissutīkṇaiḥprāsamudgaraiḥ |
arciṣmadbhirvṛtobhātibhūtairivamaheśvaraḥ || 13 ||
kālajihvāprakāśābhiryaeṣo'tivirājate |
āvṛtorathaśaktībhirvidyudbhirivatoyadaḥ || 14 ||
dhanūṃṣicāsyasajjānihemapṛṣṭhānisarvaśaḥ |
śobhayantirathaśreṣṭhaṃśakracāpamivāmbaram || 15 ||
ka eṣarakṣaśśārdūloraṇabhūmivirājayan |
abhyetirathināṃśreṣṭhorathenādityatejasā || 16 ||
dhvajaśṛṅgapratiṣṭhenarāhuṇābhivirājate |
sūryaramaśinibhairbāṇairdiśo daśa virājayan || 17 ||
triṇatammeghasannādaṃhemapṛṣṭhamalaṅkṛtam |
śatakratudhanuḥprakhyandhanuścāsyavirājate || 18 ||
sa dhvajassapatākaścasānukarṣomahārathaḥ |
catussādisamāyuktomeghastanitāni || 19 ||
viṃśatirdaśa cāṣṭau ca tūṇīrarathamāsthitāḥ |
kārmukāṇi ca bhīmāni jyāśca kāñcanapiṅgalāḥ || 20 ||
dvau ca khaḍagaurathagataupārśvasthaupārśvaśobhitau |
caturhastatsaruyutauvyaktahastadaśāyatau || 21 ||
raktakaṇṭhaguṇo dhīro mahāparvatasannibhaḥ |
kālaḥ kālamahāvaktro meghastha iva bhāskaraḥ || 22 ||
kāñcanāṅgadanaddhābhyāmbhūjābhyāmeṣaśobhate |
śṛṅgābhyāmivatuṅgābhyāṃhimavān parvatottamaḥ || 23 ||
kuṇḍalābhyāntuyasyaitadbhatadhbhātiśubhekṣa |
punarvasvantaragatampūrṇambhimbamivaindavam || 24 ||
ācakṣvamemahābāhotvamenaṃrākṣasottamam |
yandṛṣṭavāvānarāssarvebhayārtāvidrutādiśaḥ || 25 ||
sa pṛṣṭorājaputreṇarāmeṇāmitatejasā |
ācacakṣemahātejāraghavāyavibhīṣaṇaḥ || 26 ||
daśagrīvomahātejārājāvaiśravaṇānujaḥ |
bhīmakarmāmahotsāhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
tasyāsīdvīryavānputrorāvaṇapratimoraṇe |
vṛddhasevīśrutidharassarvāstraviduṣāṃvaraḥ || 28 ||
aśvapṛṣṭherathenāgekhaḍagedhanuṣikarṣaṇe |
bhedesāntve ca dāne ca nayemantre ca sammataḥ || 29 ||
yasyabāhūsamāśrityalaṅkāvasatinirbhayā |
tanayandhānyamālinyāatikāyamimaṃviduḥ || 30 ||
etenārādhitobrahmotapasābhāvitātmanā |
astrāṇicāpyavāptāniripavaścaparājitāḥ || 31 ||
surāsurairavadhyatvandattamasmaisvayambhuvā |
etaccakavacandivyaṃradhaścaiṣo'rabhāsvaraḥ || 32 ||
etenaśataśodevādānavāścaparājitāḥ |
rakṣitāni ca rakṣāṃsiyakṣāścāpiniṣūditāḥ || 33 ||
vajraṃviṣṭambhitaṃyenabāṇairindrasyadhīmataḥ |
pāśassalilarājasyaraṇepratihatastathā || 34 ||
eṣo'tikāyobalavānrākṣasānāmatharṣabhaḥ |
rāvaṇasyatodhīmāndevadānavadarpahā || 35 ||
tadasminkriyatāṃyatnaḥkṣiprampuruṣapuṅgava |
purāvānarasainyānikṣyannayatisāyakaiḥ || 36 ||
tatotikāyobalavānpraviśyaharivāhinīm |
viṣphārayāmāsadhanurnanāda ca punaḥpunaḥ || 37 ||
tambhīmavapuṣandṛṣṭavārathasthaṃrathināṃvaram |
abhipeturmahātmānoyepradhānāvanaukasaḥ || 38 ||
kumudodvividomaindonīlaśśarabhaeva ca |
pādapairgiriśṛṅgaiścayugapatsamabhidravan || 39 ||
teṣāṃvṛkṣāṃścaśailāṃścaśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
atikāyomahātejāścicchedāstravidāṃvaraḥ || 40 ||
tāṃścaivasarvān sa harīn śaraissarvāyasairbalī |
vivyāthābhimukhassaṅkhyebhīmakāyoniśācara || 41 ||
te'rditāmbāṇavarṣeṇabhinnagātrāḥplavaṅgamāḥ |
na śekuratikāyasyapratikartummahāraṇe || 42 ||
tat tsainyaṃharivīrāṇāntrāsayāmāsarākṣasaḥ |
mṛgayūthamivakruddhohariryauvanadarpitaḥ || 43 ||
sarākṣasendroharisainyamadhyenāyudhyamānannijaghānakañcit |
upetyarāmaṃsadhamaḥ kalāpī sa garvitaṃvākyamidambabhāṣe || 44 ||
rathesthitohaṃśaracāpapāṇirnaprākṛtaṅkañcanayodhayāmi |
yasyāstikaścidvyavasāyayuktodadātumekṣipramihādyayuddham || 45 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyacukopasaumitriramitrahantā |
amṛṣyamāṇaścasamutpapātajagrāhacāpaṃ ca tatassmayitvā || 46 ||
kruddhassaumitrirutpatyatūṇādākṣipyasāyakam |
purastādatikāyasyavicakarṣamahaddhanuḥ || 47 ||
pūrayan sa mahīṃśailānākāśaṃsāgarandiśaḥ |
jyāśabdolakṣmaṇasyograstrāsayan rajanīcarān || 48 ||
saumitreścāpanirghoṣaṃśrutvāpratibhayantadā |
visiṣmiyemahātejārākṣasendrātmajobalī || 49 ||
athātikāyaḥkupitodṛṣṭavālakṣmaṇamutthitam |
ādāyaniśitambāṇamidaṃvacanamabravīt || 50 ||
bālastvamasisaumitrevikrameṣvavicakṣaṇaḥ |
gacchakiṅkālasadṛśammāṃyodhayatumicchasi || 51 ||
na himadbāhusṛṣṭānāmastrāṇāhimavānapi |
soḍhumutsahatevegamantarikṣamathomahī || 52 ||
sukhaprasuptaṅkālāgniṃvibodhayitumicchasi |
nyasyacāpannivartasvamāprāṇān jahimadgataḥ || 53 ||
athavātvampratiṣṭabdho na nivartitumicchasi |
tiṣṭhaprāṇān parityajyagamiṣyasiyamakṣyam || 54 ||
paśyameniśitānbāṇānaridarpaniṣūdanān |
īśvarāyudhasaṅkāśāṃstaptakāñcanabhūṣaṇān || 55 ||
eṣa te sarpasaṅkāśo bāṇaḥ pāsyati śoṇitam |
mṛgarāja iva kruddho nāgarājasya śoṇitam || 56 ||
ityevamuktvāsaṅkruddhaśśarandhanuṣisandadhe |
śrutvātikāyasyavacassaroṣaṃsagarvitaṃsamyatirājaputraḥ |
sa sañcukopātibalomanasvīruvācavākyaṃ ca tatomahārtham || 57 ||
na vākyamātreṇabhavān pradhāno na katthanātsatpuruṣābhavanti |
mayisthitedhanvinibāṇapāṇaunidarśayasvātmabalandurātman || 58 ||
karmaṇā sūcayātmānaṃ na vikatthitumarhasi |
pauruṣeṇa tu yo yuktaḥ sa tu śūra iti smṛtaḥ || 59 ||
sarvāyudhasamāyuktodhanvītvaṃrathamāsthitaḥ |
śarairvāyadivāpyastrairdarśayasvaparākramam || 60 ||
tataḥ śiraste niśitaiḥ pātayiṣyāmyahaṃ śaraiḥ |
mārutaḥ kālasampakvaṃ vṛntāttālaphalaṃ yathā || 61 ||
adyatemāmakābāṇāstaptakāñcanabhūṣaṇāḥ |
pāsyantirudhiraṅgātrādbāṇaśalyāntarotthitam || 62 ||
bālo'yamitivijñāya na māvajñātumarhasi |
bālovāyadivāvṛddhomṛtyuñjānīhisaṃyuge || 63 ||
bālenaviṣṇunālokāstrayaḥkrāntāstrivikramaiḥ |
lakṣmaṇasyavacaśśrutvāhetumatparamārthavat || 64 ||
atikāyaḥpracukrodhabāṇañcottamamādade |
tatovidyādharābhūtādevādaityāmaharṣayaḥ || 65 ||
guhyakāścamahātmānastadyuddhandraṣṭumāgaman |
to'tikāyaḥkupitaścāpamāropyasāyakam || 66 ||
lakṣmaṇāyapracikṣepasaṅkṣipannivacāmbaram |
tamāpatantanniśitaṃśaramāśīviṣopamam || 67 ||
ardhacandreṇacicchedalakṣmaṇaḥparavīrahā |
tannikṛttaṃśarandṛṣṭavākṛttabhogamivoragam || 68 ||
atikāyobhṛśaṅkruddhaḥpañcabāṇān samādade |
tānśarān sampracikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ || 69 ||
tānaprāptān śaraistīkṣṇaiścicchedabharatānujaḥ |
satān chittvāśitairbāṇairlakṣmaṇaḥparavīrahā || 70 ||
ādadeniśitambāṇañjvalantamivatejasā |
tamādāyadhanuśśreṣṭheyojayāmāsalakṣmaṇaḥ || 71 ||
vicakarṣa ca vegenavisasarja ca vīryavān |
pūrṇāyatavisṛṣenaśareṇanataparvaṇā || 72 ||
lalāṭerākṣasaśreṣṭhamājaghāna sa vīryavān |
salalāṭeśaromagnastasyabhīmasyarakṣasaḥ || 73 ||
dadṛśe śoṇitenāktaḥ pannagendra ivāhave |
rākṣasaḥ pracakampe ca lakṣmaṇeṣu prakampitaḥ || 74 ||
rudrabāṇahataṅghoraṃyathātripuragopuram |
cintayāmāsacāśvāsyavimṛśya ca mahābalaḥ || 75 ||
sādhubāṇanipātenaślāghanīyo'simeripuḥ |
vidhāyaivaṃvinamyāsyanniyamya ca bhujāvubhau || 76 ||
sa rathopasthamāsthāyarathenapracacāra ha |
kantrīnpañcasaptetisāyanrākṣasarṣabhaḥ || 77 ||
ādadesandadhecāpivicakarṣotsasarja ca |
tebāṇāḥkālasaṅkāśārākṣasendradhunuścyutāḥ || 78 ||
hemapuṅkhāraviprakhyāścakrurdīptamivāmbaram |
tastānrākṣasotsṛṣṭānśaraughānrāghavānujaḥ || 79 ||
asambrāntaḥpracicchedaniśitairbahubhiśśaraiḥ |
tān śarānyudhisamprekṣyanikṛttānrāvaṇātmajaḥ || 80 ||
cukopatridaśendrārirjagrāhaniśitaṃśaram |
sasandhāyamahātejāstambāṇaṃsahasotsṛjat || 81 ||
tenassaumitrimāyāntamājaghānastanāntare |
atikāyenasaumitristāḍitoyudhivakṣasi || 82 ||
susrāva rudhiraṃ tīvraṃ madaṃ matta iva dvipaḥ |
sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ || 83 ||
jagrāha ca śarantīkṣṇamastreṇāpicasandadhe |
āgneyenatadā'streṇayojayāmāsasāyakam || 84 ||
sa jajvālatadābāṇodhanuṣyasyamahātmanaḥ |
atikāyotitejasvīsauramastraṃsamādadhe || 85 ||
tenabāṇambhujaṅgābhaṃhemapuṅkhamayojayat |
tadastrañjvalitaṅghoraṃlakṣmaṇaśśaramāhitam || 86 ||
atikāyāyacikṣepakāladaṇḍamivāntakaḥ |
āgneyenābhisaṃyuktandṛṣṭavābāṇanniśācaraḥ || 87 ||
utsasarjatadābāṇandīptaṃsūryāstrayojitam |
tāvubhāvambarebāṇāvanyonyamabhijaghnatuḥ || 88 ||
tejasāsampradīptāgraukruddhāvivabhujaṅgamau |
tāvanyonyaṃvinirdahyapetaturdharaṇītale || 89 ||
nirarciṣaubhasmakṛtau na bhrājeteśarottamau |
tāvubhaudīpyamānausma na bhrājetemahītale || 90 ||
tato'tikāyassaṅkṛddhastvastramaiṣīkamutsṛjat |
tatpracicchedasaumitrirastramaindreṇavīryavān || 91 ||
aiṣīkannihatandṛṣṭavāruṣitorāvaṇātmajaḥ |
yāmyenārsteṇasaṅkṛddhoyojayāmāsasāyakam || 92 ||
tatastadastrañcikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ |
vāyavyenatadastreṇanijaghāna sa lakṣmaṇaḥ || 93 ||
athainaṃśaradhārābhirdhārābhirivatoyadaḥ |
abhyavarṣatsusaṅkṛddholakṣmaṇorāvaṇātmajam || 94 ||
te'tikāyaṃsamāsādyakavacevajrabhūṣite |
bhagnāgraśalyāssahasāpeturbāṇāmahītale || 95 ||
tānmoghānabhisamprekṣyalakṣmaṇaḥparavīrahā |
abhyavarṣanmaheṣūṇāṃsahasreṇamahāyaśāḥ || 96 ||
sa vṛṣyamāṇobāṇaughairatikāyomahābalaḥ |
avadhyakavacassaṅkhyerākṣasonaivavivyathe || 97 ||
śarañcāśīviṣākāraṃlakṣmaṇāyavyapāsṛjat |
sa tenaviddhassaumitrirmarmadeśeśareṇa ha || 98 ||
muhūrtamātrannissañjñohyabhavacchatrutāpanaḥ |
tataḥssañjñāmupālabhyacaturbhissāyakottamaiḥ || 99 ||
nijaghānahayānsaṅkhyesārathiṃ ca mahābalaḥ |
dhvajasyonmathanaṅkṛtvāśaravarṣairarindamaḥ || 100 ||
asambhrāntassasaumitristānśarānabhilakṣitān |
mumocalakṣmaṇobāṇānvadhārthantasyarakṣasaḥ || 101 ||
na śaśākarujaṅkartuṃyudhitasyanarottamaḥ |
athainamabhyupāgamyavāyurvākyamuvāca ha || 102 ||
brahmadattavaro hyeṣa avadhya kavacāvṛtaḥ |
brāhmeṇāstreṇa bhindhyenameṣa vadhyo hi nānyathā || 103 ||
avadhyaeṣahyanyeṣāmastrāṇāṅkavacībalī |
tatastuvāyorvacananniśamyasaumitririndrapratimānavīryaḥ |
samādadebāṇamamoghavegantadbrāhmamastraṃsahasāniyojya || 104 ||
niyujyamānesaumitriṇābāṇavareśitāgre |
diśaścacandrarkamahāgrahāścanabhaścatatrāsacacālacorvī || 105 ||
tambrahmaṇo'streṇaniyujyacāpeśaraṃsupuṅkhaṃyamadūtakalpam |
saumitririndrārisutasyatasyasasarjabāṇaṃyudhivajrakalpam || 106 ||
taṃlakṣmaṇotsṛṣṭamamoghavegaṃsamāpatantañjyalanaprakāśam |
suparṇavajrottamacitrapuṅkhantadā'tikāyassamaredadarśa || 107 ||
tamprekṣamāṇassahasā'tikāyojaghānabāṇairniśitairanekaiḥ |
sa sāyakastasyasuparṇavegastadātikāyasyajagāmapārśvam || 108 ||
tamāgatamprekṣyatadātikāyobāṇampradīptāntakakālakalpam |
jaghānaktyṛṣṭigadākuṭhāraiśūlairhulaiścāpyavipannacetā || 109 ||
tānyāyudhānyadbhutavigrahāṇimoghānikṛtvā sa śaro'gnidīptaḥ |
pragṛhyatasyaivakirīṭajuṣṭaṃ tato'tikāyasyaśirojahāra || 110 ||
tachacirassaśirastrāṇaṃlakṣmaṇeṣuprapīḍitam |
papātasahasābhūmauśṛṅgaṃhimavatoyathā || 111 ||
tambhūmaunipatitandṛṣṭavāvikṣiptabhūṣaṇaṃ babhūvurvyathitāssarvehataśeṣāniśācarāḥ || 112 ||
teviṣaṇṇamukhādīnāḥprahārajanitaśramāḥ |
vineduruccairbahavassahasāvisvaraissvaraiḥ || 113 ||
tatastetvaritaṃyātānirapekṣāniśācarāḥ |
purīmabhimukhābhītādravantonāyakehate || 114 ||
praharṣayuktābahavastuvānarāḥprabuddapadmapratimānanāstadā |
apūjayanlakṣmaṇaviṣṭabhāginaṃhateripaubhīmabaledurāsade || 115 ||
atibalamatikāyamabhrakalpaṃyudhivinipātya sa lakṣmaṇaḥprahṛṣṭaḥ |
tvaritamathatadā sa rāmapārśvaṅkapinivahaiścasupūjitojagāma || 116 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.