ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತತೋದ್ಯಾಮ್ಪೃಥಿವೀಞ್ಚೈವವೀಕ್ಷಮಾಣಾವನೌಕಸಃ ।
ದದೃಶುಃಸನ್ತತೌಬಾಣೈರ್ಭ್ರಾತರೌರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ॥ 1 ॥
ವೃಷ್ಟವೇವೋಪರತೇದೇವೇಕೃತಕರ್ಮಣಿರಾಕ್ಷಸೇ ।
ಆಜಗಾಮಾಥತನ್ದೇಶಂಸಸುಗ್ರೀವೋವಿಭೀಷಣಃ ॥ 2 ॥
ನೀಲದ್ವಿವಿದಮೈನ್ದಾಶ್ಚಸುಷೇಣಃಕುಮುದಾಙ್ಗದಾಃ ।
ತೂರ್ಣಂಹನುಮತಾಸಾರ್ಧಮನ್ವಶೋಚನ್ತರಾಘವೌ ॥ 3 ॥
ಅಚೇಷ್ಟೌಮನ್ದನಿಶ್ಶ್ವಾಸೌಶೋಣಿತೌಘಪರಿಪ್ಲುತೌ ।
ಶರಜಾಲಾಚಿತೌಸ್ತಬ್ದೌಶಯಾನೌಶರತಲ್ಪಯೋಃ ॥ 4 ॥
ನಿಃಶ್ವಸನ್ತೌಯಥಾಸರ್ಪೌನಿಶ್ಚೇಷ್ಟೌಮನ್ದವಿಕ್ರಮೌ ।
ರುಧಿರಸ್ರಾದ್ವಿಗ್ಧಾಙ್ಗೌತಾಪನೀಯಾವಿವಧ್ವಜೌ ॥ 5 ॥
ತೌವೀರಶಯನೇವೀರೌಶಯಾನೌಮನ್ದಚೇಷ್ಟಿತೌ ।
ಯೂಥಪೈಸ್ತೈಃ ಪರಿವೃತೌಬಾಷ್ಪವ್ಯಾಕುಲಲೋಚನೈಃ ॥ 6 ॥
ರಾಘವೌಪತಿತೌದೃಷ್ಟವಾಶರಜಾಲಸಮಾವೃತೌ ।
ಬಭೂವುರ್ವೇರ್ವ್ಯಥಿತಾಸ್ಸರ್ವೇವಾನರಾಸ್ಸವಿಭೀಷಣಾಃ ॥ 7 ॥
ಅನ್ತರಿಕ್ಷನ್ನಿರೀಕ್ಷನ್ತೋದಿಶಸ್ಸರ್ವಾಶ್ಚವಾನರಾಃ ।
ನಚೈನಮ್ಮಾಯಯಾಛನ್ನನ್ದದೃಶೂರಾವಣಿಃರಣೇ ॥ 8 ॥
ತನ್ತುಮಾಯಾಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ನಮ್ಮಾಯಯೈವವಿಭೀಷಣಃ ।
ವೀಕ್ಷಮಾಣೋದದರ್ಶಾಥಭ್ರಾತುಃಪುತ್ರಮವಸ್ಥಿತಮ್ ॥ 9 ॥
ತಮಪ್ರತಿಕರ್ಮಾಣಮಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವಮಾಹವೇ ।
ದದರ್ಶಾನ್ತರ್ಹಿತಂವೀರಂವರದಾನಾದ್ವಿಭೀಷಣಃ ॥ 10 ॥
ತೇಜಸಾಯಶಸಾಚೈವವಿಕ್ರಮೇಣಚಸಮ್ಯುತಮ್ ।
ಇನ್ದ್ರಜಿತ್ತ್ವಾತ್ಮನಃಕರ್ಮತೌಶಯಾನೌಸಮೀಕ್ಷ್ಯಚ ॥ 11 ॥
ಉವಾಚಪರಮಪ್ರೀತೋಹರ್ಷಯನ್ ಸರ್ವನೈರೃತಾನ್ ।
ದೂಷಣಸ್ಯಚಹನ್ತಾರೌಖರಸ್ಯಚಮಹಾಬಲೌ ॥ 12 ॥
ಸಾದಿತೌಮಾಮಕೈರ್ಬಾಣೈರ್ಭ್ರಾತರೌರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ।
ನೇಮೌಮೋಕ್ಷಯಿತುಂಶಕ್ಯಾವೇತಸ್ಮಾದಿಷುಬನ್ಧನಾತ್ ॥ 13 ॥
ಸರ್ವೈರಪಿಸಮಾಗಮ್ಯಸರ್ಷಿಸಙ್ಘೈಸ್ಸುರಾಸುರೈಃ ।
ಯತ್ಕೃತೇಚಿನ್ತಯಾನಸ್ಯಶೋಕಾರ್ತಸ್ಯಪಿತುರ್ಮಮ ॥ 14 ॥
ಅಸ್ಪೃಷ್ಟವಾಶಯನಙ್ಗಾತ್ರೈಸ್ತ್ರಿಯಾಮಾಯಾತಿಶರ್ವರೀ ।
ತ್ಸ್ನೇಯಂಯತ್ಕೃತೇಲಙ್ಕಾನದೀವರ್ಷಾಸ್ವಿವಾಕುಲಾ ॥ 15 ॥
ಸೋಽಯಮ್ಮೂಲಹರೋಽನರ್ಥಃಸರ್ವೇಷಾನ್ನಿಹತೋಮಯಾ ।
ರಾಮಸ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯೈವಸರ್ವೇಷಾಞ್ಚವನೌಕಸಾಮ್ ।
ವಿಕ್ರಮಾನಿಷ್ಫಲಾಃಸರ್ವೇಯಥಾಶರದಿತೋಯದಾಃ ॥ 16 ॥
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾತುತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ರಾಕ್ಷಸಾನ್ಪರಿಪಾರ್ಶ್ವತಃ ॥ 17 ॥
ಯೂಥಪಾನಪಿತಾನ್ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾಡಯಾಮಾಸರಾವಣಿಃ ।
ನೀಲನ್ನವಭಿರಾಹತ್ಯಮೈನ್ದಞ್ಚದ್ವಿವಿದನ್ತಥಾ ॥ 18 ॥
ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರಮಿತ್ರಘ್ನಸ್ತತಾಪಪ್ರವರೇಷುಭಿಃ ।
ಜಾಮ್ಬವನ್ತಮ್ಮಹೇಷ್ವಾಸೋವಿದ್ ಧ್ವಾಬಾಣೇನವಕ್ಷಸಿ ॥ 19 ॥
ಹನೂಮತೋವೇಗವತೋವಿಸಸರ್ಜಶರಾನ್ದಶ ।
ಗವಾಕ್ಷಂಶರಭಞ್ಚೈವದ್ವಾವಪ್ಯಮಿತತೇಜಸೌ ॥ 20 ॥
ದ್ವಾಭ್ಯಾನ್ದ್ವಾಭ್ಯಾಮ್ಮಹಾವೇಗೋವಿವ್ಯಾಧಯುಧಿರಾವಣಿಃ ।
ಗೋಲಾಙ್ಗೂಲೇಶ್ವರಞ್ಚೈವವಾಲಿಪುತ್ರಮಥಾಙ್ಗದಮ್ ॥ 21 ॥
ವಿವ್ಯಾಧಬಹುಭಿರ್ಬಾಣೈಸ್ತ್ವರಮಾಣೋಽಥರಾವಣಿಃ ।
ತಾನ್ವಾನರವರಾನ್ಭಿತ್ತ್ವಾಶರೈರಗ್ನಿಶಿಖೋಪಮೈಃ ॥ 22 ॥
ನನಾದಬಲವಾಂಸ್ತತ್ರಮಹಾಸತ್ತ್ವಸ್ಸರಾವಣಿಃ ।
ತಾನರ್ಧಯಿತ್ವಾಬಾಣೌಘೈಸ್ತ್ರಾಸಯಿತ್ವಾಚವಾನರಾನ್ ॥ 23 ॥
ಪ್ರಜಹಾಸಮಹಾಬಾಹುರ್ವಚನಞ್ಚೇದಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಶರಶಬ್ದೇನಘೋರೇಣಮಯಾಬದ್ಧೌಚಮೂಮುಖೇ ॥ 24 ॥
ಸಹಿತೌಭ್ರಾತರವೇತೌನಿಶಾಮಯತರಾಕ್ಷಸಾಃ ।
ಏವಮುಕ್ತಾಸ್ತುತೇಸರ್ವೇರಾಕ್ಷಸಾಃಕೂಟಯೋಧಿನಃ ॥ 25 ॥
ಪರಂವಿಸ್ಮಯಾಮಾಜಗ್ಮುಃಕರ್ಮಣಾತೇನಹರ್ಷಿತಾಃ ।
ವಿನೇದುಶ್ಚಮಹಾನಾದಾನ್ ಸರ್ವೇತೇಜಲದೋಪಮಾಃ ॥ 26 ॥
ಹತೋ ರಾಮ;ಇತಿ ಜ್ನಾತ್ವಾ ರಾವಣಿಂ ಸಮಪೂಜಯನ್ ।
ನಿಷ್ಪನ್ದೌ ತು ತದಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಾವ್ ಉಭೌ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ॥ 27 ॥
ವಸುಧಾಯಾಂ ನಿರುಚ್ಚ್ವಾಸೌ ಹತಾವ್ ಇತ್ಯ್ ಅನ್ವಮನ್ಯತ ।
ಹರ್ಷೇಣ ತು ಸಮಾವಿಷ್ಟ;ಇನ್ದ್ರಜಿತ್ ಸಮಿತಿಂ ಜಯಃ ॥ 28 ॥
ಪ್ರವಿವೇಶಪುರೀಂಲಙ್ಕಾಂಹರ್ಷಯನ್ ಸರ್ವನೈರ್ವೃತಾನ್ ।
ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣಯೋರ್ದೃಷ್ಟವಾಶರೀರೇಸಾಯಕೈಶ್ಚಿತೇ ॥ 29 ॥
ಸರ್ವಾಣಿಚಾಙ್ಗೋಪಾಙ್ಗಾನಿಸುಗ್ರೀವಮ್ಭಯಮಾವಿಶತ್ ।
ಪರ್ಯವಸ್ಥಾಪಯಾತ್ಮಾನಮನಾಥಮ್ಮಾಞ್ಚವಾನರ ॥ 30 ॥
ಸತ್ಯಧರ್ಮಾಭಿರಕ್ತಾನಾನ್ನಾಸ್ತಿಮೃತ್ಯುಕೃತಮ್ಭಯಮ್ ।
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾತತಸ್ತಸ್ಯಜಲಕ್ಲನ್ನೇನಪಾಣಿನಾ ॥ 31 ॥
ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯಶುಭೇನೇತ್ರೇಪ್ರಮಮಾರ್ಜವಿಭೀಷಣಃ ।
ತತಸ್ಸಲಿಲಮಾದಾಯವಿದ್ಯಯಾಪರಿಜಪ್ಯಚ ॥ 32 ॥
ಸುಗ್ರೀವನೇತ್ರೇಧರ್ಮಾತ್ಮಾಸಮಮಾರ್ಜವಿಭೀಷಣಃ ।
ವಿಮೃಜ್ಯವದನನ್ತಸ್ಯಕಪಿರಾಜಸ್ಯಧೀಮತಃ ॥ 33 ॥
ಅಬ್ರವೀತ್ಕಾಲಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಮಿದಂವಚಃ ।
ನಕಾಲಃಕಪಿರಾಜೇನ್ದ್ರವೈಕ್ಲಬ್ಯಮವಲಮ್ಬಿತುಮ್ ॥ 34 ॥
ಅತಿಸ್ನೇಹೋಽಪ್ಯಕಾಲೇಽಸ್ಮಿನ್ಮರಣಾಯೋಪಕಲ್ಪತೇ ।
ತಸ್ಮಾದುತ್ಸೃಜ್ಯವೈಕ್ಲಬ್ಯಂಸರ್ವಕಾರ್ಯವಿನಾಶನಮ್ ॥ 35 ॥
ಹಿತಂರಾಮಪುರೋಗಣಾಂಸೈನ್ಯಾನಾನುಚಿನ್ತ್ಯತಾಮ್ ।
ಅಥವಾರಕ್ಷ್ಯತಾಂರಾಮೋಯಾವತ್ಸಞ್ಜ್ಞಾವಿಪರ್ಯಯಃ ॥ 36 ॥
ಲಬ್ಧಸಞ್ಜ್ಞೌಹಿಕಾಕುತ್ಸ್ಥೌಭಯನ್ನೌವ್ಯಪನೇಷ್ಯತಃ ।
ನೈತತ್ಕಿಞ್ಚನರಾಮಸ್ಯನಚರಾಮೋಮುಮೂರ್ಷತಿ ॥ 37 ॥
ನಹ್ಯೇನಂಹಾಸ್ಯತೇಲಕ್ಷ್ಮೀದ್ದುರ್ಲಭಾಯಾಗತಾಯುಷಾಮ್ ।
ತಸ್ಮಾದಾಶ್ವಾಸಯಾತ್ಮಾನಮ್ಬಲಞ್ಚಾಶ್ವಾಸಯಸ್ವಕಮ್ ॥ 38 ॥
ಯಾವತ್ಕಾರ್ಯಾಣಿಸರ್ವಾಣಿಪುನಃಸಂಸ್ಥಾಪಯಾಮ್ಯಹಮ್ ।
ಏತೇಹಿಫುಲ್ಲನಯನಾಸ್ತ್ರಾಸಾದಾಗತಸಾಧ್ವಸಾಃ ॥ 39 ॥
ಕರ್ಣೇಕರ್ಣೇಪ್ರಕಥಿತಾಹರಯೋಹರಿಸತ್ತಮ ।
ಮಾನ್ತುದೃಷ್ಟವಾಪ್ರಧಾವನ್ತಮನೀಕಂಸಮ್ಪ್ರಹರ್ಷಿತುಮ್ ॥ 40 ॥
ತ್ಯಜಸ್ತುಹರಯಸ್ತ್ರಾಸಮ್ಭುಕ್ತಪೂರ್ವಾಮಿವಸ್ರಜಮ್ ।
ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯತುಸುಗ್ರೀವಂರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೋವಿಭೀಷಣಃ ॥ 41 ॥
ವಿದ್ರುತಂವಾನರಾನೀಕನ್ತತ್ಸಮಾಶ್ವಾಸಯತ್ಪುನಃ ।
ಇನ್ದ್ರಜಿತ್ತುಮಹಾಮಾಯಃಸರ್ವಸೈನ್ಯಸಮಾವೃತಃ ॥ 42 ॥
ಕರ್ಣೇ ಕರ್ಣೇ ಪ್ರಕಥಿತಾ ಹರಯೋ ಹರಿ ಪುಮ್ಗವ ।
ಮಾಂ ತು ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಧಾವನ್ತಂ ಅನೀಕಂ ಸಮ್ಪ್ರಹರ್ಷಿತುಮ್ ॥ 43 ॥
ಆಚಚಕ್ಷೇಪ್ರಿಯಮ್ಪಿತ್ರೇನಿಹತೌರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ।
ಉತ್ಪಪಾತತತೋಹೃಷ್ಟಃಪುತ್ರಞ್ಚಪರಿಷಸ್ವಜೇ ॥ 44 ॥
ರಾವಣೋರಕ್ಷಸಾಮ್ಮಧ್ಯೇಶ್ರುತ್ವಾಶತ್ರೂನಿಪಾತಿತೌ ।
ಉಪಾಘ್ರಾಯಚತಮ್ಮೂದ್ ರ್ನೇನಮ್ಪಪ್ರಚ್ಛಪ್ರೀತಮಾನಸಃ ॥ 45 ॥
ಪೃಚ್ಛತೇಚಯಥಾವೃತ್ತಮ್ಪಿತ್ರೇತಸ್ಮೈಸರ್ವನ್ನ್ಯವೇದಯತ್ ।
ಯಥಾತೌಶರಬನ್ಧೇನನಿಶ್ಚೇಷ್ಟೌನಿಷ್ಪ್ರಭೌಕೃತೌ ॥ 46 ॥
ಸಹರ್ಷವೇಗಾನುಗತಾನ್ತರಾತ್ಮಾಶ್ರುತ್ವಾವಚಸ್ತಸ್ಯಮಹಾರಥಸ್ಯ ।
ಜಹೌಜ್ವರನ್ದಾಶರಥೇಃಸಮುತ್ಥಿತಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಯವಾಚಾಽಭಿನನನ್ದಪುತ್ರಮ್ ॥ 47 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |
tatodyāmpṛthivīñcaivavīkṣamāṇāvanaukasaḥ |
dadṛśuḥsantataubāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau || 1 ||
vṛṣṭavevoparatedevekṛtakarmaṇirākṣase |
ājagāmāthatandeśaṃsasugrīvovibhīṣaṇaḥ || 2 ||
nīladvividamaindāścasuṣeṇaḥkumudāṅgadāḥ |
tūrṇaṃhanumatāsārdhamanvaśocantarāghavau || 3 ||
aceṣṭaumandaniśśvāsauśoṇitaughapariplutau |
śarajālācitaustabdauśayānauśaratalpayoḥ || 4 ||
niḥśvasantauyathāsarpauniśceṣṭaumandavikramau |
rudhirasrādvigdhāṅgautāpanīyāvivadhvajau || 5 ||
tauvīraśayanevīrauśayānaumandaceṣṭitau |
yūthapaistaiḥ parivṛtaubāṣpavyākulalocanaiḥ || 6 ||
rāghavaupatitaudṛṣṭavāśarajālasamāvṛtau |
babhūvurvervyathitāssarvevānarāssavibhīṣaṇāḥ || 7 ||
antarikṣannirīkṣantodiśassarvāścavānarāḥ |
nacainammāyayāchannandadṛśūrāvaṇiḥraṇe || 8 ||
tantumāyāpraticchannammāyayaivavibhīṣaṇaḥ |
vīkṣamāṇodadarśāthabhrātuḥputramavasthitam || 9 ||
tamapratikarmāṇamapratidvandvamāhave |
dadarśāntarhitaṃvīraṃvaradānādvibhīṣaṇaḥ || 10 ||
tejasāyaśasācaivavikrameṇacasamyutam |
indrajittvātmanaḥkarmatauśayānausamīkṣyaca || 11 ||
uvācaparamaprītoharṣayan sarvanairṛtān |
dūṣaṇasyacahantāraukharasyacamahābalau || 12 ||
sāditaumāmakairbāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |
nemaumokṣayituṃśakyāvetasmādiṣubandhanāt || 13 ||
sarvairapisamāgamyasarṣisaṅghaissurāsuraiḥ |
yatkṛtecintayānasyaśokārtasyapiturmama || 14 ||
aspṛṣṭavāśayanaṅgātraistriyāmāyātiśarvarī |
tsneyaṃyatkṛtelaṅkānadīvarṣāsvivākulā || 15 ||
so'yammūlaharo'narthaḥsarveṣānnihatomayā |
rāmasyalakṣmaṇasyaivasarveṣāñcavanaukasām |
vikramāniṣphalāḥsarveyathāśaraditoyadāḥ || 16 ||
evamuktvātutān sarvānrākṣasānparipārśvataḥ || 17 ||
yūthapānapitānsarvāṃstāḍayāmāsarāvaṇiḥ |
nīlannavabhirāhatyamaindañcadvividantathā || 18 ||
tribhistribhiramitraghnastatāpapravareṣubhiḥ |
jāmbavantammaheṣvāsovid dhvābāṇenavakṣasi || 19 ||
hanūmatovegavatovisasarjaśarāndaśa |
gavākṣaṃśarabhañcaivadvāvapyamitatejasau || 20 ||
dvābhyāndvābhyāmmahāvegovivyādhayudhirāvaṇiḥ |
golāṅgūleśvarañcaivavāliputramathāṅgadam || 21 ||
vivyādhabahubhirbāṇaistvaramāṇo'tharāvaṇiḥ |
tānvānaravarānbhittvāśarairagniśikhopamaiḥ || 22 ||
nanādabalavāṃstatramahāsattvassarāvaṇiḥ |
tānardhayitvābāṇaughaistrāsayitvācavānarān || 23 ||
prajahāsamahābāhurvacanañcedamabravīt |
śaraśabdenaghoreṇamayābaddhaucamūmukhe || 24 ||
sahitaubhrātaravetauniśāmayatarākṣasāḥ |
evamuktāstutesarverākṣasāḥkūṭayodhinaḥ || 25 ||
paraṃvismayāmājagmuḥkarmaṇātenaharṣitāḥ |
vineduścamahānādān sarvetejaladopamāḥ || 26 ||
hato rāma;iti jnātvā rāvaṇiṃ samapūjayan |
niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāv ubhau rāma lakṣmaṇau || 27 ||
vasudhāyāṃ niruccvāsau hatāv ity anvamanyata |
harṣeṇa tu samāviṣṭa;indrajit samitiṃ jayaḥ || 28 ||
praviveśapurīṃlaṅkāṃharṣayan sarvanairvṛtān |
rāmalakṣmaṇayordṛṣṭavāśarīresāyakaiścite || 29 ||
sarvāṇicāṅgopāṅgānisugrīvambhayamāviśat |
paryavasthāpayātmānamanāthammāñcavānara || 30 ||
satyadharmābhiraktānānnāstimṛtyukṛtambhayam |
evamuktvātatastasyajalaklannenapāṇinā || 31 ||
sugrīvasyaśubhenetrepramamārjavibhīṣaṇaḥ |
tatassalilamādāyavidyayāparijapyaca || 32 ||
sugrīvanetredharmātmāsamamārjavibhīṣaṇaḥ |
vimṛjyavadanantasyakapirājasyadhīmataḥ || 33 ||
abravītkālasamprāptasambhrāntamidaṃvacaḥ |
nakālaḥkapirājendravaiklabyamavalambitum || 34 ||
atisneho'pyakāle'sminmaraṇāyopakalpate |
tasmādutsṛjyavaiklabyaṃsarvakāryavināśanam || 35 ||
hitaṃrāmapurogaṇāṃsainyānānucintyatām |
athavārakṣyatāṃrāmoyāvatsañjñāviparyayaḥ || 36 ||
labdhasañjñauhikākutsthaubhayannauvyapaneṣyataḥ |
naitatkiñcanarāmasyanacarāmomumūrṣati || 37 ||
nahyenaṃhāsyatelakṣmīddurlabhāyāgatāyuṣām |
tasmādāśvāsayātmānambalañcāśvāsayasvakam || 38 ||
yāvatkāryāṇisarvāṇipunaḥsaṃsthāpayāmyaham |
etehiphullanayanāstrāsādāgatasādhvasāḥ || 39 ||
karṇekarṇeprakathitāharayoharisattama |
māntudṛṣṭavāpradhāvantamanīkaṃsampraharṣitum || 40 ||
tyajastuharayastrāsambhuktapūrvāmivasrajam |
samāśvāsyatusugrīvaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 41 ||
vidrutaṃvānarānīkantatsamāśvāsayatpunaḥ |
indrajittumahāmāyaḥsarvasainyasamāvṛtaḥ || 42 ||
karṇe karṇe prakathitā harayo hari pumgava |
māṃ tu dṛṣṭvā pradhāvantaṃ anīkaṃ sampraharṣitum || 43 ||
ācacakṣepriyampitrenihataurāmalakṣmaṇau |
utpapātatatohṛṣṭaḥputrañcapariṣasvaje || 44 ||
rāvaṇorakṣasāmmadhyeśrutvāśatrūnipātitau |
upāghrāyacatammūd rnenampapracchaprītamānasaḥ || 45 ||
pṛcchatecayathāvṛttampitretasmaisarvannyavedayat |
yathātauśarabandhenaniśceṣṭauniṣprabhaukṛtau || 46 ||
saharṣavegānugatāntarātmāśrutvāvacastasyamahārathasya |
jahaujvarandāśaratheḥsamutthitamprahṛṣyavācā'bhinanandaputram || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षट्चत्वारिंशस्सर्गः ।
ततोद्याम्पृथिवीञ्चैववीक्षमाणावनौकसः ।
ददृशुःसन्ततौबाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ॥ 1 ॥
वृष्टवेवोपरतेदेवेकृतकर्मणिराक्षसे ।
आजगामाथतन्देशंससुग्रीवोविभीषणः ॥ 2 ॥
नीलद्विविदमैन्दाश्चसुषेणःकुमुदाङ्गदाः ।
तूर्णंहनुमतासार्धमन्वशोचन्तराघवौ ॥ 3 ॥
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।
शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ॥ 4 ॥
निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।
रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ॥ 5 ॥
तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।
यूथपैस्तैः परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ॥ 6 ॥
राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।
बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ॥ 7 ॥
अन्तरिक्षन्निरीक्षन्तोदिशस्सर्वाश्चवानराः ।
नचैनम्माययाछन्नन्ददृशूरावणिःरणे ॥ 8 ॥
तन्तुमायाप्रतिच्छन्नम्माययैवविभीषणः ।
वीक्षमाणोददर्शाथभ्रातुःपुत्रमवस्थितम् ॥ 9 ॥
तमप्रतिकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ।
ददर्शान्तर्हितंवीरंवरदानाद्विभीषणः ॥ 10 ॥
तेजसायशसाचैवविक्रमेणचसम्युतम् ।
इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मतौशयानौसमीक्ष्यच ॥ 11 ॥
उवाचपरमप्रीतोहर्षयन् सर्वनैरृतान् ।
दूषणस्यचहन्तारौखरस्यचमहाबलौ ॥ 12 ॥
सादितौमामकैर्बाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
नेमौमोक्षयितुंशक्यावेतस्मादिषुबन्धनात् ॥ 13 ॥
सर्वैरपिसमागम्यसर्षिसङ्घैस्सुरासुरैः ।
यत्कृतेचिन्तयानस्यशोकार्तस्यपितुर्मम ॥ 14 ॥
अस्पृष्टवाशयनङ्गात्रैस्त्रियामायातिशर्वरी ।
त्स्नेयंयत्कृतेलङ्कानदीवर्षास्विवाकुला ॥ 15 ॥
सोऽयम्मूलहरोऽनर्थःसर्वेषान्निहतोमया ।
रामस्यलक्ष्मणस्यैवसर्वेषाञ्चवनौकसाम् ।
विक्रमानिष्फलाःसर्वेयथाशरदितोयदाः ॥ 16 ॥
एवमुक्त्वातुतान् सर्वान्राक्षसान्परिपार्श्वतः ॥ 17 ॥
यूथपानपितान्सर्वांस्ताडयामासरावणिः ।
नीलन्नवभिराहत्यमैन्दञ्चद्विविदन्तथा ॥ 18 ॥
त्रिभिस्त्रिभिरमित्रघ्नस्ततापप्रवरेषुभिः ।
जाम्बवन्तम्महेष्वासोविद् ध्वाबाणेनवक्षसि ॥ 19 ॥
हनूमतोवेगवतोविससर्जशरान्दश ।
गवाक्षंशरभञ्चैवद्वावप्यमिततेजसौ ॥ 20 ॥
द्वाभ्यान्द्वाभ्याम्महावेगोविव्याधयुधिरावणिः ।
गोलाङ्गूलेश्वरञ्चैववालिपुत्रमथाङ्गदम् ॥ 21 ॥
विव्याधबहुभिर्बाणैस्त्वरमाणोऽथरावणिः ।
तान्वानरवरान्भित्त्वाशरैरग्निशिखोपमैः ॥ 22 ॥
ननादबलवांस्तत्रमहासत्त्वस्सरावणिः ।
तानर्धयित्वाबाणौघैस्त्रासयित्वाचवानरान् ॥ 23 ॥
प्रजहासमहाबाहुर्वचनञ्चेदमब्रवीत् ।
शरशब्देनघोरेणमयाबद्धौचमूमुखे ॥ 24 ॥
सहितौभ्रातरवेतौनिशामयतराक्षसाः ।
एवमुक्तास्तुतेसर्वेराक्षसाःकूटयोधिनः ॥ 25 ॥
परंविस्मयामाजग्मुःकर्मणातेनहर्षिताः ।
विनेदुश्चमहानादान् सर्वेतेजलदोपमाः ॥ 26 ॥
हतो राम;इति ज्नात्वा रावणिं समपूजयन् ।
निष्पन्दौ तु तदा दृष्ट्वा ताव् उभौ राम लक्ष्मणौ ॥ 27 ॥
वसुधायां निरुच्च्वासौ हताव् इत्य् अन्वमन्यत ।
हर्षेण तु समाविष्ट;इन्द्रजित् समितिं जयः ॥ 28 ॥
प्रविवेशपुरींलङ्कांहर्षयन् सर्वनैर्वृतान् ।
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ॥ 29 ॥
सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवम्भयमाविशत् ।
पर्यवस्थापयात्मानमनाथम्माञ्चवानर ॥ 30 ॥
सत्यधर्माभिरक्तानान्नास्तिमृत्युकृतम्भयम् ।
एवमुक्त्वाततस्तस्यजलक्लन्नेनपाणिना ॥ 31 ॥
सुग्रीवस्यशुभेनेत्रेप्रममार्जविभीषणः ।
ततस्सलिलमादायविद्ययापरिजप्यच ॥ 32 ॥
सुग्रीवनेत्रेधर्मात्मासममार्जविभीषणः ।
विमृज्यवदनन्तस्यकपिराजस्यधीमतः ॥ 33 ॥
अब्रवीत्कालसम्प्राप्तसम्भ्रान्तमिदंवचः ।
नकालःकपिराजेन्द्रवैक्लब्यमवलम्बितुम् ॥ 34 ॥
अतिस्नेहोऽप्यकालेऽस्मिन्मरणायोपकल्पते ।
तस्मादुत्सृज्यवैक्लब्यंसर्वकार्यविनाशनम् ॥ 35 ॥
हितंरामपुरोगणांसैन्यानानुचिन्त्यताम् ।
अथवारक्ष्यतांरामोयावत्सञ्ज्ञाविपर्ययः ॥ 36 ॥
लब्धसञ्ज्ञौहिकाकुत्स्थौभयन्नौव्यपनेष्यतः ।
नैतत्किञ्चनरामस्यनचरामोमुमूर्षति ॥ 37 ॥
नह्येनंहास्यतेलक्ष्मीद्दुर्लभायागतायुषाम् ।
तस्मादाश्वासयात्मानम्बलञ्चाश्वासयस्वकम् ॥ 38 ॥
यावत्कार्याणिसर्वाणिपुनःसंस्थापयाम्यहम् ।
एतेहिफुल्लनयनास्त्रासादागतसाध्वसाः ॥ 39 ॥
कर्णेकर्णेप्रकथिताहरयोहरिसत्तम ।
मान्तुदृष्टवाप्रधावन्तमनीकंसम्प्रहर्षितुम् ॥ 40 ॥
त्यजस्तुहरयस्त्रासम्भुक्तपूर्वामिवस्रजम् ।
समाश्वास्यतुसुग्रीवंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 41 ॥
विद्रुतंवानरानीकन्तत्समाश्वासयत्पुनः ।
इन्द्रजित्तुमहामायःसर्वसैन्यसमावृतः ॥ 42 ॥
कर्णे कर्णे प्रकथिता हरयो हरि पुम्गव ।
मां तु दृष्ट्वा प्रधावन्तं अनीकं सम्प्रहर्षितुम् ॥ 43 ॥
आचचक्षेप्रियम्पित्रेनिहतौरामलक्ष्मणौ ।
उत्पपातततोहृष्टःपुत्रञ्चपरिषस्वजे ॥ 44 ॥
रावणोरक्षसाम्मध्येश्रुत्वाशत्रूनिपातितौ ।
उपाघ्रायचतम्मूद् र्नेनम्पप्रच्छप्रीतमानसः ॥ 45 ॥
पृच्छतेचयथावृत्तम्पित्रेतस्मैसर्वन्न्यवेदयत् ।
यथातौशरबन्धेननिश्चेष्टौनिष्प्रभौकृतौ ॥ 46 ॥
सहर्षवेगानुगतान्तरात्माश्रुत्वावचस्तस्यमहारथस्य ।
जहौज्वरन्दाशरथेःसमुत्थितम्प्रहृष्यवाचाऽभिननन्दपुत्रम् ॥ 47 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षट्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |
tatodyāmpṛthivīñcaivavīkṣamāṇāvanaukasaḥ |
dadṛśuḥsantataubāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau || 1 ||
vṛṣṭavevoparatedevekṛtakarmaṇirākṣase |
ājagāmāthatandeśaṃsasugrīvovibhīṣaṇaḥ || 2 ||
nīladvividamaindāścasuṣeṇaḥkumudāṅgadāḥ |
tūrṇaṃhanumatāsārdhamanvaśocantarāghavau || 3 ||
aceṣṭaumandaniśśvāsauśoṇitaughapariplutau |
śarajālācitaustabdauśayānauśaratalpayoḥ || 4 ||
niḥśvasantauyathāsarpauniśceṣṭaumandavikramau |
rudhirasrādvigdhāṅgautāpanīyāvivadhvajau || 5 ||
tauvīraśayanevīrauśayānaumandaceṣṭitau |
yūthapaistaiḥ parivṛtaubāṣpavyākulalocanaiḥ || 6 ||
rāghavaupatitaudṛṣṭavāśarajālasamāvṛtau |
babhūvurvervyathitāssarvevānarāssavibhīṣaṇāḥ || 7 ||
antarikṣannirīkṣantodiśassarvāścavānarāḥ |
nacainammāyayāchannandadṛśūrāvaṇiḥraṇe || 8 ||
tantumāyāpraticchannammāyayaivavibhīṣaṇaḥ |
vīkṣamāṇodadarśāthabhrātuḥputramavasthitam || 9 ||
tamapratikarmāṇamapratidvandvamāhave |
dadarśāntarhitaṃvīraṃvaradānādvibhīṣaṇaḥ || 10 ||
tejasāyaśasācaivavikrameṇacasamyutam |
indrajittvātmanaḥkarmatauśayānausamīkṣyaca || 11 ||
uvācaparamaprītoharṣayan sarvanairṛtān |
dūṣaṇasyacahantāraukharasyacamahābalau || 12 ||
sāditaumāmakairbāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |
nemaumokṣayituṃśakyāvetasmādiṣubandhanāt || 13 ||
sarvairapisamāgamyasarṣisaṅghaissurāsuraiḥ |
yatkṛtecintayānasyaśokārtasyapiturmama || 14 ||
aspṛṣṭavāśayanaṅgātraistriyāmāyātiśarvarī |
tsneyaṃyatkṛtelaṅkānadīvarṣāsvivākulā || 15 ||
so'yammūlaharo'narthaḥsarveṣānnihatomayā |
rāmasyalakṣmaṇasyaivasarveṣāñcavanaukasām |
vikramāniṣphalāḥsarveyathāśaraditoyadāḥ || 16 ||
evamuktvātutān sarvānrākṣasānparipārśvataḥ || 17 ||
yūthapānapitānsarvāṃstāḍayāmāsarāvaṇiḥ |
nīlannavabhirāhatyamaindañcadvividantathā || 18 ||
tribhistribhiramitraghnastatāpapravareṣubhiḥ |
jāmbavantammaheṣvāsovid dhvābāṇenavakṣasi || 19 ||
hanūmatovegavatovisasarjaśarāndaśa |
gavākṣaṃśarabhañcaivadvāvapyamitatejasau || 20 ||
dvābhyāndvābhyāmmahāvegovivyādhayudhirāvaṇiḥ |
golāṅgūleśvarañcaivavāliputramathāṅgadam || 21 ||
vivyādhabahubhirbāṇaistvaramāṇo'tharāvaṇiḥ |
tānvānaravarānbhittvāśarairagniśikhopamaiḥ || 22 ||
nanādabalavāṃstatramahāsattvassarāvaṇiḥ |
tānardhayitvābāṇaughaistrāsayitvācavānarān || 23 ||
prajahāsamahābāhurvacanañcedamabravīt |
śaraśabdenaghoreṇamayābaddhaucamūmukhe || 24 ||
sahitaubhrātaravetauniśāmayatarākṣasāḥ |
evamuktāstutesarverākṣasāḥkūṭayodhinaḥ || 25 ||
paraṃvismayāmājagmuḥkarmaṇātenaharṣitāḥ |
vineduścamahānādān sarvetejaladopamāḥ || 26 ||
hato rāma;iti jnātvā rāvaṇiṃ samapūjayan |
niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāv ubhau rāma lakṣmaṇau || 27 ||
vasudhāyāṃ niruccvāsau hatāv ity anvamanyata |
harṣeṇa tu samāviṣṭa;indrajit samitiṃ jayaḥ || 28 ||
praviveśapurīṃlaṅkāṃharṣayan sarvanairvṛtān |
rāmalakṣmaṇayordṛṣṭavāśarīresāyakaiścite || 29 ||
sarvāṇicāṅgopāṅgānisugrīvambhayamāviśat |
paryavasthāpayātmānamanāthammāñcavānara || 30 ||
satyadharmābhiraktānānnāstimṛtyukṛtambhayam |
evamuktvātatastasyajalaklannenapāṇinā || 31 ||
sugrīvasyaśubhenetrepramamārjavibhīṣaṇaḥ |
tatassalilamādāyavidyayāparijapyaca || 32 ||
sugrīvanetredharmātmāsamamārjavibhīṣaṇaḥ |
vimṛjyavadanantasyakapirājasyadhīmataḥ || 33 ||
abravītkālasamprāptasambhrāntamidaṃvacaḥ |
nakālaḥkapirājendravaiklabyamavalambitum || 34 ||
atisneho'pyakāle'sminmaraṇāyopakalpate |
tasmādutsṛjyavaiklabyaṃsarvakāryavināśanam || 35 ||
hitaṃrāmapurogaṇāṃsainyānānucintyatām |
athavārakṣyatāṃrāmoyāvatsañjñāviparyayaḥ || 36 ||
labdhasañjñauhikākutsthaubhayannauvyapaneṣyataḥ |
naitatkiñcanarāmasyanacarāmomumūrṣati || 37 ||
nahyenaṃhāsyatelakṣmīddurlabhāyāgatāyuṣām |
tasmādāśvāsayātmānambalañcāśvāsayasvakam || 38 ||
yāvatkāryāṇisarvāṇipunaḥsaṃsthāpayāmyaham |
etehiphullanayanāstrāsādāgatasādhvasāḥ || 39 ||
karṇekarṇeprakathitāharayoharisattama |
māntudṛṣṭavāpradhāvantamanīkaṃsampraharṣitum || 40 ||
tyajastuharayastrāsambhuktapūrvāmivasrajam |
samāśvāsyatusugrīvaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 41 ||
vidrutaṃvānarānīkantatsamāśvāsayatpunaḥ |
indrajittumahāmāyaḥsarvasainyasamāvṛtaḥ || 42 ||
karṇe karṇe prakathitā harayo hari pumgava |
māṃ tu dṛṣṭvā pradhāvantaṃ anīkaṃ sampraharṣitum || 43 ||
ācacakṣepriyampitrenihataurāmalakṣmaṇau |
utpapātatatohṛṣṭaḥputrañcapariṣasvaje || 44 ||
rāvaṇorakṣasāmmadhyeśrutvāśatrūnipātitau |
upāghrāyacatammūd rnenampapracchaprītamānasaḥ || 45 ||
pṛcchatecayathāvṛttampitretasmaisarvannyavedayat |
yathātauśarabandhenaniśceṣṭauniṣprabhaukṛtau || 46 ||
saharṣavegānugatāntarātmāśrutvāvacastasyamahārathasya |
jahaujvarandāśaratheḥsamutthitamprahṛṣyavācā'bhinanandaputram || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.