ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷട്ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
തതോദ്യാമ്പൃഥിവീഞ്ചൈവവീക്ഷമാണാവനൌകസഃ ।
ദദൃശുഃസന്തതൌബാണൈര്ഭ്രാതരൌരാമലക്ഷ്മണൌ ॥ 1 ॥
വൃഷ്ടവേവോപരതേദേവേകൃതകര്മണിരാക്ഷസേ ।
ആജഗാമാഥതന്ദേശംസസുഗ്രീവോവിഭീഷണഃ ॥ 2 ॥
നീലദ്വിവിദമൈന്ദാശ്ചസുഷേണഃകുമുദാങ്ഗദാഃ ।
തൂര്ണംഹനുമതാസാര്ധമന്വശോചന്തരാഘവൌ ॥ 3 ॥
അചേഷ്ടൌമന്ദനിശ്ശ്വാസൌശോണിതൌഘപരിപ്ലുതൌ ।
ശരജാലാചിതൌസ്തബ്ദൌശയാനൌശരതല്പയോഃ ॥ 4 ॥
നിഃശ്വസന്തൌയഥാസര്പൌനിശ്ചേഷ്ടൌമന്ദവിക്രമൌ ।
രുധിരസ്രാദ്വിഗ്ധാങ്ഗൌതാപനീയാവിവധ്വജൌ ॥ 5 ॥
തൌവീരശയനേവീരൌശയാനൌമന്ദചേഷ്ടിതൌ ।
യൂഥപൈസ്തൈഃ പരിവൃതൌബാഷ്പവ്യാകുലലോചനൈഃ ॥ 6 ॥
രാഘവൌപതിതൌദൃഷ്ടവാശരജാലസമാവൃതൌ ।
ബഭൂവുര്വേര്വ്യഥിതാസ്സര്വേവാനരാസ്സവിഭീഷണാഃ ॥ 7 ॥
അന്തരിക്ഷന്നിരീക്ഷന്തോദിശസ്സര്വാശ്ചവാനരാഃ ।
നചൈനമ്മായയാഛന്നന്ദദൃശൂരാവണിഃരണേ ॥ 8 ॥
തന്തുമായാപ്രതിച്ഛന്നമ്മായയൈവവിഭീഷണഃ ।
വീക്ഷമാണോദദര്ശാഥഭ്രാതുഃപുത്രമവസ്ഥിതമ് ॥ 9 ॥
തമപ്രതികര്മാണമപ്രതിദ്വന്ദ്വമാഹവേ ।
ദദര്ശാന്തര്ഹിതംവീരംവരദാനാദ്വിഭീഷണഃ ॥ 10 ॥
തേജസായശസാചൈവവിക്രമേണചസമ്യുതമ് ।
ഇന്ദ്രജിത്ത്വാത്മനഃകര്മതൌശയാനൌസമീക്ഷ്യച ॥ 11 ॥
ഉവാചപരമപ്രീതോഹര്ഷയന് സര്വനൈരൃതാന് ।
ദൂഷണസ്യചഹന്താരൌഖരസ്യചമഹാബലൌ ॥ 12 ॥
സാദിതൌമാമകൈര്ബാണൈര്ഭ്രാതരൌരാമലക്ഷ്മണൌ ।
നേമൌമോക്ഷയിതുംശക്യാവേതസ്മാദിഷുബന്ധനാത് ॥ 13 ॥
സര്വൈരപിസമാഗമ്യസര്ഷിസങ്ഘൈസ്സുരാസുരൈഃ ।
യത്കൃതേചിന്തയാനസ്യശോകാര്തസ്യപിതുര്മമ ॥ 14 ॥
അസ്പൃഷ്ടവാശയനങ്ഗാത്രൈസ്ത്രിയാമായാതിശര്വരീ ।
ത്സ്നേയംയത്കൃതേലങ്കാനദീവര്ഷാസ്വിവാകുലാ ॥ 15 ॥
സോഽയമ്മൂലഹരോഽനര്ഥഃസര്വേഷാന്നിഹതോമയാ ।
രാമസ്യലക്ഷ്മണസ്യൈവസര്വേഷാഞ്ചവനൌകസാമ് ।
വിക്രമാനിഷ്ഫലാഃസര്വേയഥാശരദിതോയദാഃ ॥ 16 ॥
ഏവമുക്ത്വാതുതാന് സര്വാന്രാക്ഷസാന്പരിപാര്ശ്വതഃ ॥ 17 ॥
യൂഥപാനപിതാന്സര്വാംസ്താഡയാമാസരാവണിഃ ।
നീലന്നവഭിരാഹത്യമൈന്ദഞ്ചദ്വിവിദന്തഥാ ॥ 18 ॥
ത്രിഭിസ്ത്രിഭിരമിത്രഘ്നസ്തതാപപ്രവരേഷുഭിഃ ।
ജാമ്ബവന്തമ്മഹേഷ്വാസോവിദ് ധ്വാബാണേനവക്ഷസി ॥ 19 ॥
ഹനൂമതോവേഗവതോവിസസര്ജശരാന്ദശ ।
ഗവാക്ഷംശരഭഞ്ചൈവദ്വാവപ്യമിതതേജസൌ ॥ 20 ॥
ദ്വാഭ്യാന്ദ്വാഭ്യാമ്മഹാവേഗോവിവ്യാധയുധിരാവണിഃ ।
ഗോലാങ്ഗൂലേശ്വരഞ്ചൈവവാലിപുത്രമഥാങ്ഗദമ് ॥ 21 ॥
വിവ്യാധബഹുഭിര്ബാണൈസ്ത്വരമാണോഽഥരാവണിഃ ।
താന്വാനരവരാന്ഭിത്ത്വാശരൈരഗ്നിശിഖോപമൈഃ ॥ 22 ॥
നനാദബലവാംസ്തത്രമഹാസത്ത്വസ്സരാവണിഃ ।
താനര്ധയിത്വാബാണൌഘൈസ്ത്രാസയിത്വാചവാനരാന് ॥ 23 ॥
പ്രജഹാസമഹാബാഹുര്വചനഞ്ചേദമബ്രവീത് ।
ശരശബ്ദേനഘോരേണമയാബദ്ധൌചമൂമുഖേ ॥ 24 ॥
സഹിതൌഭ്രാതരവേതൌനിശാമയതരാക്ഷസാഃ ।
ഏവമുക്താസ്തുതേസര്വേരാക്ഷസാഃകൂടയോധിനഃ ॥ 25 ॥
പരംവിസ്മയാമാജഗ്മുഃകര്മണാതേനഹര്ഷിതാഃ ।
വിനേദുശ്ചമഹാനാദാന് സര്വേതേജലദോപമാഃ ॥ 26 ॥
ഹതോ രാമ;ഇതി ജ്നാത്വാ രാവണിം സമപൂജയന് ।
നിഷ്പന്ദൌ തു തദാ ദൃഷ്ട്വാ താവ് ഉഭൌ രാമ ലക്ഷ്മണൌ ॥ 27 ॥
വസുധായാം നിരുച്ച്വാസൌ ഹതാവ് ഇത്യ് അന്വമന്യത ।
ഹര്ഷേണ തു സമാവിഷ്ട;ഇന്ദ്രജിത് സമിതിം ജയഃ ॥ 28 ॥
പ്രവിവേശപുരീംലങ്കാംഹര്ഷയന് സര്വനൈര്വൃതാന് ।
രാമലക്ഷ്മണയോര്ദൃഷ്ടവാശരീരേസായകൈശ്ചിതേ ॥ 29 ॥
സര്വാണിചാങ്ഗോപാങ്ഗാനിസുഗ്രീവമ്ഭയമാവിശത് ।
പര്യവസ്ഥാപയാത്മാനമനാഥമ്മാഞ്ചവാനര ॥ 30 ॥
സത്യധര്മാഭിരക്താനാന്നാസ്തിമൃത്യുകൃതമ്ഭയമ് ।
ഏവമുക്ത്വാതതസ്തസ്യജലക്ലന്നേനപാണിനാ ॥ 31 ॥
സുഗ്രീവസ്യശുഭേനേത്രേപ്രമമാര്ജവിഭീഷണഃ ।
തതസ്സലിലമാദായവിദ്യയാപരിജപ്യച ॥ 32 ॥
സുഗ്രീവനേത്രേധര്മാത്മാസമമാര്ജവിഭീഷണഃ ।
വിമൃജ്യവദനന്തസ്യകപിരാജസ്യധീമതഃ ॥ 33 ॥
അബ്രവീത്കാലസമ്പ്രാപ്തസമ്ഭ്രാന്തമിദംവചഃ ।
നകാലഃകപിരാജേന്ദ്രവൈക്ലബ്യമവലമ്ബിതുമ് ॥ 34 ॥
അതിസ്നേഹോഽപ്യകാലേഽസ്മിന്മരണായോപകല്പതേ ।
തസ്മാദുത്സൃജ്യവൈക്ലബ്യംസര്വകാര്യവിനാശനമ് ॥ 35 ॥
ഹിതംരാമപുരോഗണാംസൈന്യാനാനുചിന്ത്യതാമ് ।
അഥവാരക്ഷ്യതാംരാമോയാവത്സഞ്ജ്ഞാവിപര്യയഃ ॥ 36 ॥
ലബ്ധസഞ്ജ്ഞൌഹികാകുത്സ്ഥൌഭയന്നൌവ്യപനേഷ്യതഃ ।
നൈതത്കിഞ്ചനരാമസ്യനചരാമോമുമൂര്ഷതി ॥ 37 ॥
നഹ്യേനംഹാസ്യതേലക്ഷ്മീദ്ദുര്ലഭായാഗതായുഷാമ് ।
തസ്മാദാശ്വാസയാത്മാനമ്ബലഞ്ചാശ്വാസയസ്വകമ് ॥ 38 ॥
യാവത്കാര്യാണിസര്വാണിപുനഃസംസ്ഥാപയാമ്യഹമ് ।
ഏതേഹിഫുല്ലനയനാസ്ത്രാസാദാഗതസാധ്വസാഃ ॥ 39 ॥
കര്ണേകര്ണേപ്രകഥിതാഹരയോഹരിസത്തമ ।
മാന്തുദൃഷ്ടവാപ്രധാവന്തമനീകംസമ്പ്രഹര്ഷിതുമ് ॥ 40 ॥
ത്യജസ്തുഹരയസ്ത്രാസമ്ഭുക്തപൂര്വാമിവസ്രജമ് ।
സമാശ്വാസ്യതുസുഗ്രീവംരാക്ഷസേന്ദ്രോവിഭീഷണഃ ॥ 41 ॥
വിദ്രുതംവാനരാനീകന്തത്സമാശ്വാസയത്പുനഃ ।
ഇന്ദ്രജിത്തുമഹാമായഃസര്വസൈന്യസമാവൃതഃ ॥ 42 ॥
കര്ണേ കര്ണേ പ്രകഥിതാ ഹരയോ ഹരി പുമ്ഗവ ।
മാം തു ദൃഷ്ട്വാ പ്രധാവന്തം അനീകം സമ്പ്രഹര്ഷിതുമ് ॥ 43 ॥
ആചചക്ഷേപ്രിയമ്പിത്രേനിഹതൌരാമലക്ഷ്മണൌ ।
ഉത്പപാതതതോഹൃഷ്ടഃപുത്രഞ്ചപരിഷസ്വജേ ॥ 44 ॥
രാവണോരക്ഷസാമ്മധ്യേശ്രുത്വാശത്രൂനിപാതിതൌ ।
ഉപാഘ്രായചതമ്മൂദ് ര്നേനമ്പപ്രച്ഛപ്രീതമാനസഃ ॥ 45 ॥
പൃച്ഛതേചയഥാവൃത്തമ്പിത്രേതസ്മൈസര്വന്ന്യവേദയത് ।
യഥാതൌശരബന്ധേനനിശ്ചേഷ്ടൌനിഷ്പ്രഭൌകൃതൌ ॥ 46 ॥
സഹര്ഷവേഗാനുഗതാന്തരാത്മാശ്രുത്വാവചസ്തസ്യമഹാരഥസ്യ ।
ജഹൌജ്വരന്ദാശരഥേഃസമുത്ഥിതമ്പ്രഹൃഷ്യവാചാഽഭിനനന്ദപുത്രമ് ॥ 47 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഷട്ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |
tatodyāmpṛthivīñcaivavīkṣamāṇāvanaukasaḥ |
dadṛśuḥsantataubāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau || 1 ||
vṛṣṭavevoparatedevekṛtakarmaṇirākṣase |
ājagāmāthatandeśaṃsasugrīvovibhīṣaṇaḥ || 2 ||
nīladvividamaindāścasuṣeṇaḥkumudāṅgadāḥ |
tūrṇaṃhanumatāsārdhamanvaśocantarāghavau || 3 ||
aceṣṭaumandaniśśvāsauśoṇitaughapariplutau |
śarajālācitaustabdauśayānauśaratalpayoḥ || 4 ||
niḥśvasantauyathāsarpauniśceṣṭaumandavikramau |
rudhirasrādvigdhāṅgautāpanīyāvivadhvajau || 5 ||
tauvīraśayanevīrauśayānaumandaceṣṭitau |
yūthapaistaiḥ parivṛtaubāṣpavyākulalocanaiḥ || 6 ||
rāghavaupatitaudṛṣṭavāśarajālasamāvṛtau |
babhūvurvervyathitāssarvevānarāssavibhīṣaṇāḥ || 7 ||
antarikṣannirīkṣantodiśassarvāścavānarāḥ |
nacainammāyayāchannandadṛśūrāvaṇiḥraṇe || 8 ||
tantumāyāpraticchannammāyayaivavibhīṣaṇaḥ |
vīkṣamāṇodadarśāthabhrātuḥputramavasthitam || 9 ||
tamapratikarmāṇamapratidvandvamāhave |
dadarśāntarhitaṃvīraṃvaradānādvibhīṣaṇaḥ || 10 ||
tejasāyaśasācaivavikrameṇacasamyutam |
indrajittvātmanaḥkarmatauśayānausamīkṣyaca || 11 ||
uvācaparamaprītoharṣayan sarvanairṛtān |
dūṣaṇasyacahantāraukharasyacamahābalau || 12 ||
sāditaumāmakairbāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |
nemaumokṣayituṃśakyāvetasmādiṣubandhanāt || 13 ||
sarvairapisamāgamyasarṣisaṅghaissurāsuraiḥ |
yatkṛtecintayānasyaśokārtasyapiturmama || 14 ||
aspṛṣṭavāśayanaṅgātraistriyāmāyātiśarvarī |
tsneyaṃyatkṛtelaṅkānadīvarṣāsvivākulā || 15 ||
so'yammūlaharo'narthaḥsarveṣānnihatomayā |
rāmasyalakṣmaṇasyaivasarveṣāñcavanaukasām |
vikramāniṣphalāḥsarveyathāśaraditoyadāḥ || 16 ||
evamuktvātutān sarvānrākṣasānparipārśvataḥ || 17 ||
yūthapānapitānsarvāṃstāḍayāmāsarāvaṇiḥ |
nīlannavabhirāhatyamaindañcadvividantathā || 18 ||
tribhistribhiramitraghnastatāpapravareṣubhiḥ |
jāmbavantammaheṣvāsovid dhvābāṇenavakṣasi || 19 ||
hanūmatovegavatovisasarjaśarāndaśa |
gavākṣaṃśarabhañcaivadvāvapyamitatejasau || 20 ||
dvābhyāndvābhyāmmahāvegovivyādhayudhirāvaṇiḥ |
golāṅgūleśvarañcaivavāliputramathāṅgadam || 21 ||
vivyādhabahubhirbāṇaistvaramāṇo'tharāvaṇiḥ |
tānvānaravarānbhittvāśarairagniśikhopamaiḥ || 22 ||
nanādabalavāṃstatramahāsattvassarāvaṇiḥ |
tānardhayitvābāṇaughaistrāsayitvācavānarān || 23 ||
prajahāsamahābāhurvacanañcedamabravīt |
śaraśabdenaghoreṇamayābaddhaucamūmukhe || 24 ||
sahitaubhrātaravetauniśāmayatarākṣasāḥ |
evamuktāstutesarverākṣasāḥkūṭayodhinaḥ || 25 ||
paraṃvismayāmājagmuḥkarmaṇātenaharṣitāḥ |
vineduścamahānādān sarvetejaladopamāḥ || 26 ||
hato rāma;iti jnātvā rāvaṇiṃ samapūjayan |
niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāv ubhau rāma lakṣmaṇau || 27 ||
vasudhāyāṃ niruccvāsau hatāv ity anvamanyata |
harṣeṇa tu samāviṣṭa;indrajit samitiṃ jayaḥ || 28 ||
praviveśapurīṃlaṅkāṃharṣayan sarvanairvṛtān |
rāmalakṣmaṇayordṛṣṭavāśarīresāyakaiścite || 29 ||
sarvāṇicāṅgopāṅgānisugrīvambhayamāviśat |
paryavasthāpayātmānamanāthammāñcavānara || 30 ||
satyadharmābhiraktānānnāstimṛtyukṛtambhayam |
evamuktvātatastasyajalaklannenapāṇinā || 31 ||
sugrīvasyaśubhenetrepramamārjavibhīṣaṇaḥ |
tatassalilamādāyavidyayāparijapyaca || 32 ||
sugrīvanetredharmātmāsamamārjavibhīṣaṇaḥ |
vimṛjyavadanantasyakapirājasyadhīmataḥ || 33 ||
abravītkālasamprāptasambhrāntamidaṃvacaḥ |
nakālaḥkapirājendravaiklabyamavalambitum || 34 ||
atisneho'pyakāle'sminmaraṇāyopakalpate |
tasmādutsṛjyavaiklabyaṃsarvakāryavināśanam || 35 ||
hitaṃrāmapurogaṇāṃsainyānānucintyatām |
athavārakṣyatāṃrāmoyāvatsañjñāviparyayaḥ || 36 ||
labdhasañjñauhikākutsthaubhayannauvyapaneṣyataḥ |
naitatkiñcanarāmasyanacarāmomumūrṣati || 37 ||
nahyenaṃhāsyatelakṣmīddurlabhāyāgatāyuṣām |
tasmādāśvāsayātmānambalañcāśvāsayasvakam || 38 ||
yāvatkāryāṇisarvāṇipunaḥsaṃsthāpayāmyaham |
etehiphullanayanāstrāsādāgatasādhvasāḥ || 39 ||
karṇekarṇeprakathitāharayoharisattama |
māntudṛṣṭavāpradhāvantamanīkaṃsampraharṣitum || 40 ||
tyajastuharayastrāsambhuktapūrvāmivasrajam |
samāśvāsyatusugrīvaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 41 ||
vidrutaṃvānarānīkantatsamāśvāsayatpunaḥ |
indrajittumahāmāyaḥsarvasainyasamāvṛtaḥ || 42 ||
karṇe karṇe prakathitā harayo hari pumgava |
māṃ tu dṛṣṭvā pradhāvantaṃ anīkaṃ sampraharṣitum || 43 ||
ācacakṣepriyampitrenihataurāmalakṣmaṇau |
utpapātatatohṛṣṭaḥputrañcapariṣasvaje || 44 ||
rāvaṇorakṣasāmmadhyeśrutvāśatrūnipātitau |
upāghrāyacatammūd rnenampapracchaprītamānasaḥ || 45 ||
pṛcchatecayathāvṛttampitretasmaisarvannyavedayat |
yathātauśarabandhenaniśceṣṭauniṣprabhaukṛtau || 46 ||
saharṣavegānugatāntarātmāśrutvāvacastasyamahārathasya |
jahaujvarandāśaratheḥsamutthitamprahṛṣyavācā'bhinanandaputram || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षट्चत्वारिंशस्सर्गः ।
ततोद्याम्पृथिवीञ्चैववीक्षमाणावनौकसः ।
ददृशुःसन्ततौबाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ॥ 1 ॥
वृष्टवेवोपरतेदेवेकृतकर्मणिराक्षसे ।
आजगामाथतन्देशंससुग्रीवोविभीषणः ॥ 2 ॥
नीलद्विविदमैन्दाश्चसुषेणःकुमुदाङ्गदाः ।
तूर्णंहनुमतासार्धमन्वशोचन्तराघवौ ॥ 3 ॥
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।
शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ॥ 4 ॥
निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।
रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ॥ 5 ॥
तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।
यूथपैस्तैः परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ॥ 6 ॥
राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।
बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ॥ 7 ॥
अन्तरिक्षन्निरीक्षन्तोदिशस्सर्वाश्चवानराः ।
नचैनम्माययाछन्नन्ददृशूरावणिःरणे ॥ 8 ॥
तन्तुमायाप्रतिच्छन्नम्माययैवविभीषणः ।
वीक्षमाणोददर्शाथभ्रातुःपुत्रमवस्थितम् ॥ 9 ॥
तमप्रतिकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ।
ददर्शान्तर्हितंवीरंवरदानाद्विभीषणः ॥ 10 ॥
तेजसायशसाचैवविक्रमेणचसम्युतम् ।
इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मतौशयानौसमीक्ष्यच ॥ 11 ॥
उवाचपरमप्रीतोहर्षयन् सर्वनैरृतान् ।
दूषणस्यचहन्तारौखरस्यचमहाबलौ ॥ 12 ॥
सादितौमामकैर्बाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
नेमौमोक्षयितुंशक्यावेतस्मादिषुबन्धनात् ॥ 13 ॥
सर्वैरपिसमागम्यसर्षिसङ्घैस्सुरासुरैः ।
यत्कृतेचिन्तयानस्यशोकार्तस्यपितुर्मम ॥ 14 ॥
अस्पृष्टवाशयनङ्गात्रैस्त्रियामायातिशर्वरी ।
त्स्नेयंयत्कृतेलङ्कानदीवर्षास्विवाकुला ॥ 15 ॥
सोऽयम्मूलहरोऽनर्थःसर्वेषान्निहतोमया ।
रामस्यलक्ष्मणस्यैवसर्वेषाञ्चवनौकसाम् ।
विक्रमानिष्फलाःसर्वेयथाशरदितोयदाः ॥ 16 ॥
एवमुक्त्वातुतान् सर्वान्राक्षसान्परिपार्श्वतः ॥ 17 ॥
यूथपानपितान्सर्वांस्ताडयामासरावणिः ।
नीलन्नवभिराहत्यमैन्दञ्चद्विविदन्तथा ॥ 18 ॥
त्रिभिस्त्रिभिरमित्रघ्नस्ततापप्रवरेषुभिः ।
जाम्बवन्तम्महेष्वासोविद् ध्वाबाणेनवक्षसि ॥ 19 ॥
हनूमतोवेगवतोविससर्जशरान्दश ।
गवाक्षंशरभञ्चैवद्वावप्यमिततेजसौ ॥ 20 ॥
द्वाभ्यान्द्वाभ्याम्महावेगोविव्याधयुधिरावणिः ।
गोलाङ्गूलेश्वरञ्चैववालिपुत्रमथाङ्गदम् ॥ 21 ॥
विव्याधबहुभिर्बाणैस्त्वरमाणोऽथरावणिः ।
तान्वानरवरान्भित्त्वाशरैरग्निशिखोपमैः ॥ 22 ॥
ननादबलवांस्तत्रमहासत्त्वस्सरावणिः ।
तानर्धयित्वाबाणौघैस्त्रासयित्वाचवानरान् ॥ 23 ॥
प्रजहासमहाबाहुर्वचनञ्चेदमब्रवीत् ।
शरशब्देनघोरेणमयाबद्धौचमूमुखे ॥ 24 ॥
सहितौभ्रातरवेतौनिशामयतराक्षसाः ।
एवमुक्तास्तुतेसर्वेराक्षसाःकूटयोधिनः ॥ 25 ॥
परंविस्मयामाजग्मुःकर्मणातेनहर्षिताः ।
विनेदुश्चमहानादान् सर्वेतेजलदोपमाः ॥ 26 ॥
हतो राम;इति ज्नात्वा रावणिं समपूजयन् ।
निष्पन्दौ तु तदा दृष्ट्वा ताव् उभौ राम लक्ष्मणौ ॥ 27 ॥
वसुधायां निरुच्च्वासौ हताव् इत्य् अन्वमन्यत ।
हर्षेण तु समाविष्ट;इन्द्रजित् समितिं जयः ॥ 28 ॥
प्रविवेशपुरींलङ्कांहर्षयन् सर्वनैर्वृतान् ।
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ॥ 29 ॥
सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवम्भयमाविशत् ।
पर्यवस्थापयात्मानमनाथम्माञ्चवानर ॥ 30 ॥
सत्यधर्माभिरक्तानान्नास्तिमृत्युकृतम्भयम् ।
एवमुक्त्वाततस्तस्यजलक्लन्नेनपाणिना ॥ 31 ॥
सुग्रीवस्यशुभेनेत्रेप्रममार्जविभीषणः ।
ततस्सलिलमादायविद्ययापरिजप्यच ॥ 32 ॥
सुग्रीवनेत्रेधर्मात्मासममार्जविभीषणः ।
विमृज्यवदनन्तस्यकपिराजस्यधीमतः ॥ 33 ॥
अब्रवीत्कालसम्प्राप्तसम्भ्रान्तमिदंवचः ।
नकालःकपिराजेन्द्रवैक्लब्यमवलम्बितुम् ॥ 34 ॥
अतिस्नेहोऽप्यकालेऽस्मिन्मरणायोपकल्पते ।
तस्मादुत्सृज्यवैक्लब्यंसर्वकार्यविनाशनम् ॥ 35 ॥
हितंरामपुरोगणांसैन्यानानुचिन्त्यताम् ।
अथवारक्ष्यतांरामोयावत्सञ्ज्ञाविपर्ययः ॥ 36 ॥
लब्धसञ्ज्ञौहिकाकुत्स्थौभयन्नौव्यपनेष्यतः ।
नैतत्किञ्चनरामस्यनचरामोमुमूर्षति ॥ 37 ॥
नह्येनंहास्यतेलक्ष्मीद्दुर्लभायागतायुषाम् ।
तस्मादाश्वासयात्मानम्बलञ्चाश्वासयस्वकम् ॥ 38 ॥
यावत्कार्याणिसर्वाणिपुनःसंस्थापयाम्यहम् ।
एतेहिफुल्लनयनास्त्रासादागतसाध्वसाः ॥ 39 ॥
कर्णेकर्णेप्रकथिताहरयोहरिसत्तम ।
मान्तुदृष्टवाप्रधावन्तमनीकंसम्प्रहर्षितुम् ॥ 40 ॥
त्यजस्तुहरयस्त्रासम्भुक्तपूर्वामिवस्रजम् ।
समाश्वास्यतुसुग्रीवंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 41 ॥
विद्रुतंवानरानीकन्तत्समाश्वासयत्पुनः ।
इन्द्रजित्तुमहामायःसर्वसैन्यसमावृतः ॥ 42 ॥
कर्णे कर्णे प्रकथिता हरयो हरि पुम्गव ।
मां तु दृष्ट्वा प्रधावन्तं अनीकं सम्प्रहर्षितुम् ॥ 43 ॥
आचचक्षेप्रियम्पित्रेनिहतौरामलक्ष्मणौ ।
उत्पपातततोहृष्टःपुत्रञ्चपरिषस्वजे ॥ 44 ॥
रावणोरक्षसाम्मध्येश्रुत्वाशत्रूनिपातितौ ।
उपाघ्रायचतम्मूद् र्नेनम्पप्रच्छप्रीतमानसः ॥ 45 ॥
पृच्छतेचयथावृत्तम्पित्रेतस्मैसर्वन्न्यवेदयत् ।
यथातौशरबन्धेननिश्चेष्टौनिष्प्रभौकृतौ ॥ 46 ॥
सहर्षवेगानुगतान्तरात्माश्रुत्वावचस्तस्यमहारथस्य ।
जहौज्वरन्दाशरथेःसमुत्थितम्प्रहृष्यवाचाऽभिननन्दपुत्रम् ॥ 47 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षट्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |
tatodyāmpṛthivīñcaivavīkṣamāṇāvanaukasaḥ |
dadṛśuḥsantataubāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau || 1 ||
vṛṣṭavevoparatedevekṛtakarmaṇirākṣase |
ājagāmāthatandeśaṃsasugrīvovibhīṣaṇaḥ || 2 ||
nīladvividamaindāścasuṣeṇaḥkumudāṅgadāḥ |
tūrṇaṃhanumatāsārdhamanvaśocantarāghavau || 3 ||
aceṣṭaumandaniśśvāsauśoṇitaughapariplutau |
śarajālācitaustabdauśayānauśaratalpayoḥ || 4 ||
niḥśvasantauyathāsarpauniśceṣṭaumandavikramau |
rudhirasrādvigdhāṅgautāpanīyāvivadhvajau || 5 ||
tauvīraśayanevīrauśayānaumandaceṣṭitau |
yūthapaistaiḥ parivṛtaubāṣpavyākulalocanaiḥ || 6 ||
rāghavaupatitaudṛṣṭavāśarajālasamāvṛtau |
babhūvurvervyathitāssarvevānarāssavibhīṣaṇāḥ || 7 ||
antarikṣannirīkṣantodiśassarvāścavānarāḥ |
nacainammāyayāchannandadṛśūrāvaṇiḥraṇe || 8 ||
tantumāyāpraticchannammāyayaivavibhīṣaṇaḥ |
vīkṣamāṇodadarśāthabhrātuḥputramavasthitam || 9 ||
tamapratikarmāṇamapratidvandvamāhave |
dadarśāntarhitaṃvīraṃvaradānādvibhīṣaṇaḥ || 10 ||
tejasāyaśasācaivavikrameṇacasamyutam |
indrajittvātmanaḥkarmatauśayānausamīkṣyaca || 11 ||
uvācaparamaprītoharṣayan sarvanairṛtān |
dūṣaṇasyacahantāraukharasyacamahābalau || 12 ||
sāditaumāmakairbāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |
nemaumokṣayituṃśakyāvetasmādiṣubandhanāt || 13 ||
sarvairapisamāgamyasarṣisaṅghaissurāsuraiḥ |
yatkṛtecintayānasyaśokārtasyapiturmama || 14 ||
aspṛṣṭavāśayanaṅgātraistriyāmāyātiśarvarī |
tsneyaṃyatkṛtelaṅkānadīvarṣāsvivākulā || 15 ||
so'yammūlaharo'narthaḥsarveṣānnihatomayā |
rāmasyalakṣmaṇasyaivasarveṣāñcavanaukasām |
vikramāniṣphalāḥsarveyathāśaraditoyadāḥ || 16 ||
evamuktvātutān sarvānrākṣasānparipārśvataḥ || 17 ||
yūthapānapitānsarvāṃstāḍayāmāsarāvaṇiḥ |
nīlannavabhirāhatyamaindañcadvividantathā || 18 ||
tribhistribhiramitraghnastatāpapravareṣubhiḥ |
jāmbavantammaheṣvāsovid dhvābāṇenavakṣasi || 19 ||
hanūmatovegavatovisasarjaśarāndaśa |
gavākṣaṃśarabhañcaivadvāvapyamitatejasau || 20 ||
dvābhyāndvābhyāmmahāvegovivyādhayudhirāvaṇiḥ |
golāṅgūleśvarañcaivavāliputramathāṅgadam || 21 ||
vivyādhabahubhirbāṇaistvaramāṇo'tharāvaṇiḥ |
tānvānaravarānbhittvāśarairagniśikhopamaiḥ || 22 ||
nanādabalavāṃstatramahāsattvassarāvaṇiḥ |
tānardhayitvābāṇaughaistrāsayitvācavānarān || 23 ||
prajahāsamahābāhurvacanañcedamabravīt |
śaraśabdenaghoreṇamayābaddhaucamūmukhe || 24 ||
sahitaubhrātaravetauniśāmayatarākṣasāḥ |
evamuktāstutesarverākṣasāḥkūṭayodhinaḥ || 25 ||
paraṃvismayāmājagmuḥkarmaṇātenaharṣitāḥ |
vineduścamahānādān sarvetejaladopamāḥ || 26 ||
hato rāma;iti jnātvā rāvaṇiṃ samapūjayan |
niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāv ubhau rāma lakṣmaṇau || 27 ||
vasudhāyāṃ niruccvāsau hatāv ity anvamanyata |
harṣeṇa tu samāviṣṭa;indrajit samitiṃ jayaḥ || 28 ||
praviveśapurīṃlaṅkāṃharṣayan sarvanairvṛtān |
rāmalakṣmaṇayordṛṣṭavāśarīresāyakaiścite || 29 ||
sarvāṇicāṅgopāṅgānisugrīvambhayamāviśat |
paryavasthāpayātmānamanāthammāñcavānara || 30 ||
satyadharmābhiraktānānnāstimṛtyukṛtambhayam |
evamuktvātatastasyajalaklannenapāṇinā || 31 ||
sugrīvasyaśubhenetrepramamārjavibhīṣaṇaḥ |
tatassalilamādāyavidyayāparijapyaca || 32 ||
sugrīvanetredharmātmāsamamārjavibhīṣaṇaḥ |
vimṛjyavadanantasyakapirājasyadhīmataḥ || 33 ||
abravītkālasamprāptasambhrāntamidaṃvacaḥ |
nakālaḥkapirājendravaiklabyamavalambitum || 34 ||
atisneho'pyakāle'sminmaraṇāyopakalpate |
tasmādutsṛjyavaiklabyaṃsarvakāryavināśanam || 35 ||
hitaṃrāmapurogaṇāṃsainyānānucintyatām |
athavārakṣyatāṃrāmoyāvatsañjñāviparyayaḥ || 36 ||
labdhasañjñauhikākutsthaubhayannauvyapaneṣyataḥ |
naitatkiñcanarāmasyanacarāmomumūrṣati || 37 ||
nahyenaṃhāsyatelakṣmīddurlabhāyāgatāyuṣām |
tasmādāśvāsayātmānambalañcāśvāsayasvakam || 38 ||
yāvatkāryāṇisarvāṇipunaḥsaṃsthāpayāmyaham |
etehiphullanayanāstrāsādāgatasādhvasāḥ || 39 ||
karṇekarṇeprakathitāharayoharisattama |
māntudṛṣṭavāpradhāvantamanīkaṃsampraharṣitum || 40 ||
tyajastuharayastrāsambhuktapūrvāmivasrajam |
samāśvāsyatusugrīvaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 41 ||
vidrutaṃvānarānīkantatsamāśvāsayatpunaḥ |
indrajittumahāmāyaḥsarvasainyasamāvṛtaḥ || 42 ||
karṇe karṇe prakathitā harayo hari pumgava |
māṃ tu dṛṣṭvā pradhāvantaṃ anīkaṃ sampraharṣitum || 43 ||
ācacakṣepriyampitrenihataurāmalakṣmaṇau |
utpapātatatohṛṣṭaḥputrañcapariṣasvaje || 44 ||
rāvaṇorakṣasāmmadhyeśrutvāśatrūnipātitau |
upāghrāyacatammūd rnenampapracchaprītamānasaḥ || 45 ||
pṛcchatecayathāvṛttampitretasmaisarvannyavedayat |
yathātauśarabandhenaniśceṣṭauniṣprabhaukṛtau || 46 ||
saharṣavegānugatāntarātmāśrutvāvacastasyamahārathasya |
jahaujvarandāśaratheḥsamutthitamprahṛṣyavācā'bhinanandaputram || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.