6.46 Yuddhakanda - Shatchatvarimsha Sargah

ॐ

6.46 യുദ്ധകാണ്ഡ - ഷട്ചത്വാരിംശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഷട്ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।

തതോദ്യാമ്പൃഥിവീഞ്ചൈവവീക്ഷമാണാവനൌകസഃ ।

ദദൃശുഃസന്തതൌബാണൈര്ഭ്രാതരൌരാമലക്ഷ്മണൌ ॥ 1 ॥

വൃഷ്ടവേവോപരതേദേവേകൃതകര്മണിരാക്ഷസേ ।

ആജഗാമാഥതന്ദേശംസസുഗ്രീവോവിഭീഷണഃ ॥ 2 ॥

നീലദ്വിവിദമൈന്ദാശ്ചസുഷേണഃകുമുദാങ്ഗദാഃ ।

തൂര്ണംഹനുമതാസാര്ധമന്വശോചന്തരാഘവൌ ॥ 3 ॥

അചേഷ്ടൌമന്ദനിശ്ശ്വാസൌശോണിതൌഘപരിപ്ലുതൌ ।

ശരജാലാചിതൌസ്തബ്ദൌശയാനൌശരതല്പയോഃ ॥ 4 ॥

നിഃശ്വസന്തൌയഥാസര്പൌനിശ്ചേഷ്ടൌമന്ദവിക്രമൌ ।

രുധിരസ്രാദ്വിഗ്ധാങ്ഗൌതാപനീയാവിവധ്വജൌ ॥ 5 ॥

തൌവീരശയനേവീരൌശയാനൌമന്ദചേഷ്ടിതൌ ।

യൂഥപൈസ്തൈഃ പരിവൃതൌബാഷ്പവ്യാകുലലോചനൈഃ ॥ 6 ॥

രാഘവൌപതിതൌദൃഷ്ടവാശരജാലസമാവൃതൌ ।

ബഭൂവുര്വേര്വ്യഥിതാസ്സര്വേവാനരാസ്സവിഭീഷണാഃ ॥ 7 ॥

അന്തരിക്ഷന്നിരീക്ഷന്തോദിശസ്സര്വാശ്ചവാനരാഃ ।

നചൈനമ്മായയാഛന്നന്ദദൃശൂരാവണിഃരണേ ॥ 8 ॥

തന്തുമായാപ്രതിച്ഛന്നമ്മായയൈവവിഭീഷണഃ ।

വീക്ഷമാണോദദര്ശാഥഭ്രാതുഃപുത്രമവസ്ഥിതമ് ॥ 9 ॥

തമപ്രതികര്മാണമപ്രതിദ്വന്ദ്വമാഹവേ ।

ദദര്ശാന്തര്ഹിതംവീരംവരദാനാദ്വിഭീഷണഃ ॥ 10 ॥

തേജസായശസാചൈവവിക്രമേണചസമ്യുതമ് ।

ഇന്ദ്രജിത്ത്വാത്മനഃകര്മതൌശയാനൌസമീക്ഷ്യച ॥ 11 ॥

ഉവാചപരമപ്രീതോഹര്ഷയന് സര്വനൈരൃതാന് ।

ദൂഷണസ്യചഹന്താരൌഖരസ്യചമഹാബലൌ ॥ 12 ॥

സാദിതൌമാമകൈര്ബാണൈര്ഭ്രാതരൌരാമലക്ഷ്മണൌ ।

നേമൌമോക്ഷയിതുംശക്യാവേതസ്മാദിഷുബന്ധനാത് ॥ 13 ॥

സര്വൈരപിസമാഗമ്യസര്ഷിസങ്ഘൈസ്സുരാസുരൈഃ ।

യത്കൃതേചിന്തയാനസ്യശോകാര്തസ്യപിതുര്മമ ॥ 14 ॥

അസ്പൃഷ്ടവാശയനങ്ഗാത്രൈസ്ത്രിയാമായാതിശര്വരീ ।

ത്സ്നേയംയത്കൃതേലങ്കാനദീവര്ഷാസ്വിവാകുലാ ॥ 15 ॥

സോഽയമ്മൂലഹരോഽനര്ഥഃസര്വേഷാന്നിഹതോമയാ ।

രാമസ്യലക്ഷ്മണസ്യൈവസര്വേഷാഞ്ചവനൌകസാമ് ।

വിക്രമാനിഷ്ഫലാഃസര്വേയഥാശരദിതോയദാഃ ॥ 16 ॥

ഏവമുക്ത്വാതുതാന് സര്വാന്രാക്ഷസാന്പരിപാര്ശ്വതഃ ॥ 17 ॥

യൂഥപാനപിതാന്സര്വാംസ്താഡയാമാസരാവണിഃ ।

നീലന്നവഭിരാഹത്യമൈന്ദഞ്ചദ്വിവിദന്തഥാ ॥ 18 ॥

ത്രിഭിസ്ത്രിഭിരമിത്രഘ്നസ്തതാപപ്രവരേഷുഭിഃ ।

ജാമ്ബവന്തമ്മഹേഷ്വാസോവിദ് ധ്വാബാണേനവക്ഷസി ॥ 19 ॥

ഹനൂമതോവേഗവതോവിസസര്ജശരാന്ദശ ।

ഗവാക്ഷംശരഭഞ്ചൈവദ്വാവപ്യമിതതേജസൌ ॥ 20 ॥

ദ്വാഭ്യാന്ദ്വാഭ്യാമ്മഹാവേഗോവിവ്യാധയുധിരാവണിഃ ।

ഗോലാങ്ഗൂലേശ്വരഞ്ചൈവവാലിപുത്രമഥാങ്ഗദമ് ॥ 21 ॥

വിവ്യാധബഹുഭിര്ബാണൈസ്ത്വരമാണോഽഥരാവണിഃ ।

താന്വാനരവരാന്ഭിത്ത്വാശരൈരഗ്നിശിഖോപമൈഃ ॥ 22 ॥

നനാദബലവാംസ്തത്രമഹാസത്ത്വസ്സരാവണിഃ ।

താനര്ധയിത്വാബാണൌഘൈസ്ത്രാസയിത്വാചവാനരാന് ॥ 23 ॥

പ്രജഹാസമഹാബാഹുര്വചനഞ്ചേദമബ്രവീത് ।

ശരശബ്ദേനഘോരേണമയാബദ്ധൌചമൂമുഖേ ॥ 24 ॥

സഹിതൌഭ്രാതരവേതൌനിശാമയതരാക്ഷസാഃ ।

ഏവമുക്താസ്തുതേസര്വേരാക്ഷസാഃകൂടയോധിനഃ ॥ 25 ॥

പരംവിസ്മയാമാജഗ്മുഃകര്മണാതേനഹര്ഷിതാഃ ।

വിനേദുശ്ചമഹാനാദാന് സര്വേതേജലദോപമാഃ ॥ 26 ॥

ഹതോ രാമ;ഇതി ജ്നാത്വാ രാവണിം സമപൂജയന് ।

നിഷ്പന്ദൌ തു തദാ ദൃഷ്ട്വാ താവ് ഉഭൌ രാമ ലക്ഷ്മണൌ ॥ 27 ॥

വസുധായാം നിരുച്ച്വാസൌ ഹതാവ് ഇത്യ് അന്വമന്യത ।

ഹര്ഷേണ തു സമാവിഷ്ട;ഇന്ദ്രജിത് സമിതിം ജയഃ ॥ 28 ॥

പ്രവിവേശപുരീംലങ്കാംഹര്ഷയന് സര്വനൈര്വൃതാന് ।

രാമലക്ഷ്മണയോര്ദൃഷ്ടവാശരീരേസായകൈശ്ചിതേ ॥ 29 ॥

സര്വാണിചാങ്ഗോപാങ്ഗാനിസുഗ്രീവമ്ഭയമാവിശത് ।

പര്യവസ്ഥാപയാത്മാനമനാഥമ്മാഞ്ചവാനര ॥ 30 ॥

സത്യധര്മാഭിരക്താനാന്നാസ്തിമൃത്യുകൃതമ്ഭയമ് ।

ഏവമുക്ത്വാതതസ്തസ്യജലക്ലന്നേനപാണിനാ ॥ 31 ॥

സുഗ്രീവസ്യശുഭേനേത്രേപ്രമമാര്ജവിഭീഷണഃ ।

തതസ്സലിലമാദായവിദ്യയാപരിജപ്യച ॥ 32 ॥

സുഗ്രീവനേത്രേധര്മാത്മാസമമാര്ജവിഭീഷണഃ ।

വിമൃജ്യവദനന്തസ്യകപിരാജസ്യധീമതഃ ॥ 33 ॥

അബ്രവീത്കാലസമ്പ്രാപ്തസമ്ഭ്രാന്തമിദംവചഃ ।

നകാലഃകപിരാജേന്ദ്രവൈക്ലബ്യമവലമ്ബിതുമ് ॥ 34 ॥

അതിസ്നേഹോഽപ്യകാലേഽസ്മിന്മരണായോപകല്പതേ ।

തസ്മാദുത്സൃജ്യവൈക്ലബ്യംസര്വകാര്യവിനാശനമ് ॥ 35 ॥

ഹിതംരാമപുരോഗണാംസൈന്യാനാനുചിന്ത്യതാമ് ।

അഥവാരക്ഷ്യതാംരാമോയാവത്സഞ്ജ്ഞാവിപര്യയഃ ॥ 36 ॥

ലബ്ധസഞ്ജ്ഞൌഹികാകുത്സ്ഥൌഭയന്നൌവ്യപനേഷ്യതഃ ।

നൈതത്കിഞ്ചനരാമസ്യനചരാമോമുമൂര്ഷതി ॥ 37 ॥

നഹ്യേനംഹാസ്യതേലക്ഷ്മീദ്ദുര്ലഭായാഗതായുഷാമ് ।

തസ്മാദാശ്വാസയാത്മാനമ്ബലഞ്ചാശ്വാസയസ്വകമ് ॥ 38 ॥

യാവത്കാര്യാണിസര്വാണിപുനഃസംസ്ഥാപയാമ്യഹമ് ।

ഏതേഹിഫുല്ലനയനാസ്ത്രാസാദാഗതസാധ്വസാഃ ॥ 39 ॥

കര്ണേകര്ണേപ്രകഥിതാഹരയോഹരിസത്തമ ।

മാന്തുദൃഷ്ടവാപ്രധാവന്തമനീകംസമ്പ്രഹര്ഷിതുമ് ॥ 40 ॥

ത്യജസ്തുഹരയസ്ത്രാസമ്ഭുക്തപൂര്വാമിവസ്രജമ് ।

സമാശ്വാസ്യതുസുഗ്രീവംരാക്ഷസേന്ദ്രോവിഭീഷണഃ ॥ 41 ॥

വിദ്രുതംവാനരാനീകന്തത്സമാശ്വാസയത്പുനഃ ।

ഇന്ദ്രജിത്തുമഹാമായഃസര്വസൈന്യസമാവൃതഃ ॥ 42 ॥

കര്ണേ കര്ണേ പ്രകഥിതാ ഹരയോ ഹരി പുമ്ഗവ ।

മാം തു ദൃഷ്ട്വാ പ്രധാവന്തം അനീകം സമ്പ്രഹര്ഷിതുമ് ॥ 43 ॥

ആചചക്ഷേപ്രിയമ്പിത്രേനിഹതൌരാമലക്ഷ്മണൌ ।

ഉത്പപാതതതോഹൃഷ്ടഃപുത്രഞ്ചപരിഷസ്വജേ ॥ 44 ॥

രാവണോരക്ഷസാമ്മധ്യേശ്രുത്വാശത്രൂനിപാതിതൌ ।

ഉപാഘ്രായചതമ്മൂദ് ര്നേനമ്പപ്രച്ഛപ്രീതമാനസഃ ॥ 45 ॥

പൃച്ഛതേചയഥാവൃത്തമ്പിത്രേതസ്മൈസര്വന്ന്യവേദയത് ।

യഥാതൌശരബന്ധേനനിശ്ചേഷ്ടൌനിഷ്പ്രഭൌകൃതൌ ॥ 46 ॥

സഹര്ഷവേഗാനുഗതാന്തരാത്മാശ്രുത്വാവചസ്തസ്യമഹാരഥസ്യ ।

ജഹൌജ്വരന്ദാശരഥേഃസമുത്ഥിതമ്പ്രഹൃഷ്യവാചാഽഭിനനന്ദപുത്രമ് ॥ 47 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഷട്ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |

tatodyāmpṛthivīñcaivavīkṣamāṇāvanaukasaḥ |

dadṛśuḥsantataubāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau || 1 ||

vṛṣṭavevoparatedevekṛtakarmaṇirākṣase |

ājagāmāthatandeśaṃsasugrīvovibhīṣaṇaḥ || 2 ||

nīladvividamaindāścasuṣeṇaḥkumudāṅgadāḥ |

tūrṇaṃhanumatāsārdhamanvaśocantarāghavau || 3 ||

aceṣṭaumandaniśśvāsauśoṇitaughapariplutau |

śarajālācitaustabdauśayānauśaratalpayoḥ || 4 ||

niḥśvasantauyathāsarpauniśceṣṭaumandavikramau |

rudhirasrādvigdhāṅgautāpanīyāvivadhvajau || 5 ||

tauvīraśayanevīrauśayānaumandaceṣṭitau |

yūthapaistaiḥ parivṛtaubāṣpavyākulalocanaiḥ || 6 ||

rāghavaupatitaudṛṣṭavāśarajālasamāvṛtau |

babhūvurvervyathitāssarvevānarāssavibhīṣaṇāḥ || 7 ||

antarikṣannirīkṣantodiśassarvāścavānarāḥ |

nacainammāyayāchannandadṛśūrāvaṇiḥraṇe || 8 ||

tantumāyāpraticchannammāyayaivavibhīṣaṇaḥ |

vīkṣamāṇodadarśāthabhrātuḥputramavasthitam || 9 ||

tamapratikarmāṇamapratidvandvamāhave |

dadarśāntarhitaṃvīraṃvaradānādvibhīṣaṇaḥ || 10 ||

tejasāyaśasācaivavikrameṇacasamyutam |

indrajittvātmanaḥkarmatauśayānausamīkṣyaca || 11 ||

uvācaparamaprītoharṣayan sarvanairṛtān |

dūṣaṇasyacahantāraukharasyacamahābalau || 12 ||

sāditaumāmakairbāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |

nemaumokṣayituṃśakyāvetasmādiṣubandhanāt || 13 ||

sarvairapisamāgamyasarṣisaṅghaissurāsuraiḥ |

yatkṛtecintayānasyaśokārtasyapiturmama || 14 ||

aspṛṣṭavāśayanaṅgātraistriyāmāyātiśarvarī |

tsneyaṃyatkṛtelaṅkānadīvarṣāsvivākulā || 15 ||

so'yammūlaharo'narthaḥsarveṣānnihatomayā |

rāmasyalakṣmaṇasyaivasarveṣāñcavanaukasām |

vikramāniṣphalāḥsarveyathāśaraditoyadāḥ || 16 ||

evamuktvātutān sarvānrākṣasānparipārśvataḥ || 17 ||

yūthapānapitānsarvāṃstāḍayāmāsarāvaṇiḥ |

nīlannavabhirāhatyamaindañcadvividantathā || 18 ||

tribhistribhiramitraghnastatāpapravareṣubhiḥ |

jāmbavantammaheṣvāsovid dhvābāṇenavakṣasi || 19 ||

hanūmatovegavatovisasarjaśarāndaśa |

gavākṣaṃśarabhañcaivadvāvapyamitatejasau || 20 ||

dvābhyāndvābhyāmmahāvegovivyādhayudhirāvaṇiḥ |

golāṅgūleśvarañcaivavāliputramathāṅgadam || 21 ||

vivyādhabahubhirbāṇaistvaramāṇo'tharāvaṇiḥ |

tānvānaravarānbhittvāśarairagniśikhopamaiḥ || 22 ||

nanādabalavāṃstatramahāsattvassarāvaṇiḥ |

tānardhayitvābāṇaughaistrāsayitvācavānarān || 23 ||

prajahāsamahābāhurvacanañcedamabravīt |

śaraśabdenaghoreṇamayābaddhaucamūmukhe || 24 ||

sahitaubhrātaravetauniśāmayatarākṣasāḥ |

evamuktāstutesarverākṣasāḥkūṭayodhinaḥ || 25 ||

paraṃvismayāmājagmuḥkarmaṇātenaharṣitāḥ |

vineduścamahānādān sarvetejaladopamāḥ || 26 ||

hato rāma;iti jnātvā rāvaṇiṃ samapūjayan |

niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāv ubhau rāma lakṣmaṇau || 27 ||

vasudhāyāṃ niruccvāsau hatāv ity anvamanyata |

harṣeṇa tu samāviṣṭa;indrajit samitiṃ jayaḥ || 28 ||

praviveśapurīṃlaṅkāṃharṣayan sarvanairvṛtān |

rāmalakṣmaṇayordṛṣṭavāśarīresāyakaiścite || 29 ||

sarvāṇicāṅgopāṅgānisugrīvambhayamāviśat |

paryavasthāpayātmānamanāthammāñcavānara || 30 ||

satyadharmābhiraktānānnāstimṛtyukṛtambhayam |

evamuktvātatastasyajalaklannenapāṇinā || 31 ||

sugrīvasyaśubhenetrepramamārjavibhīṣaṇaḥ |

tatassalilamādāyavidyayāparijapyaca || 32 ||

sugrīvanetredharmātmāsamamārjavibhīṣaṇaḥ |

vimṛjyavadanantasyakapirājasyadhīmataḥ || 33 ||

abravītkālasamprāptasambhrāntamidaṃvacaḥ |

nakālaḥkapirājendravaiklabyamavalambitum || 34 ||

atisneho'pyakāle'sminmaraṇāyopakalpate |

tasmādutsṛjyavaiklabyaṃsarvakāryavināśanam || 35 ||

hitaṃrāmapurogaṇāṃsainyānānucintyatām |

athavārakṣyatāṃrāmoyāvatsañjñāviparyayaḥ || 36 ||

labdhasañjñauhikākutsthaubhayannauvyapaneṣyataḥ |

naitatkiñcanarāmasyanacarāmomumūrṣati || 37 ||

nahyenaṃhāsyatelakṣmīddurlabhāyāgatāyuṣām |

tasmādāśvāsayātmānambalañcāśvāsayasvakam || 38 ||

yāvatkāryāṇisarvāṇipunaḥsaṃsthāpayāmyaham |

etehiphullanayanāstrāsādāgatasādhvasāḥ || 39 ||

karṇekarṇeprakathitāharayoharisattama |

māntudṛṣṭavāpradhāvantamanīkaṃsampraharṣitum || 40 ||

tyajastuharayastrāsambhuktapūrvāmivasrajam |

samāśvāsyatusugrīvaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 41 ||

vidrutaṃvānarānīkantatsamāśvāsayatpunaḥ |

indrajittumahāmāyaḥsarvasainyasamāvṛtaḥ || 42 ||

karṇe karṇe prakathitā harayo hari pumgava |

māṃ tu dṛṣṭvā pradhāvantaṃ anīkaṃ sampraharṣitum || 43 ||

ācacakṣepriyampitrenihataurāmalakṣmaṇau |

utpapātatatohṛṣṭaḥputrañcapariṣasvaje || 44 ||

rāvaṇorakṣasāmmadhyeśrutvāśatrūnipātitau |

upāghrāyacatammūd rnenampapracchaprītamānasaḥ || 45 ||

pṛcchatecayathāvṛttampitretasmaisarvannyavedayat |

yathātauśarabandhenaniśceṣṭauniṣprabhaukṛtau || 46 ||

saharṣavegānugatāntarātmāśrutvāvacastasyamahārathasya |

jahaujvarandāśaratheḥsamutthitamprahṛṣyavācā'bhinanandaputram || 47 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||