Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 46 — Gurmukhi Script

⚠️ AI-generated translation — the Marathi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Marathi

या सर्गात इंद्रजिताने राम आणि लक्ष्मण यांना बाणांनी जखमी करून त्यांना बेशुद्ध केल्याचे वर्णन आहे. वानर आणि विभीषण यांनी त्यांना बाणांच्या शय्येवर पडलेले पाहून शोक केला. विभीषणाने सुग्रीवाला धीर देऊन राम-लक्ष्मण मरणार नाहीत असे सांगितले. इंद्रजिताने लंकेत जाऊन रावणाला ही वार्ता सांगितली आणि रावणाने आनंद व्यक्त केला.

AI-generated · not yet verified

The Marathi meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ षਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

Shloka 1

ਤਤੋਦ੍ਯਾਮ੍ਪृਥਿਵੀਞ੍ਚੈਵਵੀਕ੍षਮਾਣਾਵਨੌਕਸਃ ।
ਦਦृਸ਼ੁਃਸਨ੍ਤਤੌਬਾਣੈਰ੍ਭ੍ਰਾਤਰੌਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 1 ॥

tatodyāmpṛthivīñcaivavīkṣamāṇāvanaukasaḥ |
dadṛśuḥsantataubāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau || 1 ||

तेव्हा आकाशातून पाहणारे वानर राम आणि लक्ष्मण या बंधूंना सतत बाणांनी व्यापलेले पाहू लागले. ^AI

Shloka 2

ਵृष੍ਟਵੇਵੋਪਰਤੇਦੇਵੇਕृਤਕਰ੍ਮਣਿਰਾਕ੍षਸੇ ।
ਆਜਗਾਮਾਥਤਨ੍ਦੇਸ਼ਂਸਸੁਗ੍ਰੀਵੋਵਿਭੀषਣਃ ॥ 2 ॥

vṛṣṭavevoparatedevekṛtakarmaṇirākṣase |
ājagāmāthatandeśaṃsasugrīvovibhīṣaṇaḥ || 2 ||

जसा पाऊस पडून थांबलेला असतो आणि राक्षसांनी आपले काम केलेले असते, तसे झाल्यावर सुग्रीव आणि विभीषण त्या ठिकाणी आले. ^AI

Shloka 3

ਨੀਲਦ੍ਵਿਵਿਦਮੈਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚਸੁषੇਣਃਕੁਮੁਦਾਙ੍ਗਦਾਃ ।
ਤੂਰ੍ਣਂਹਨੁਮਤਾਸਾਰ੍ਧਮਨ੍ਵਸ਼ੋਚਨ੍ਤਰਾਘਵੌ ॥ 3 ॥

nīladvividamaindāścasuṣeṇaḥkumudāṅgadāḥ |
tūrṇaṃhanumatāsārdhamanvaśocantarāghavau || 3 ||

नील, द्विविद, मैंद, सुषेण, कुमुद, अंगद आणि हनुमान यांच्यासह सर्व वानर लवकरच राघवांसाठी शोक करू लागले. ^AI

Shloka 4

ਅਚੇष੍ਟੌਮਨ੍ਦਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਾਸੌਸ਼ੋਣਿਤੌਘਪਰਿਪ੍ਲੁਤੌ ।
ਸ਼ਰਜਾਲਾਚਿਤੌਸ੍ਤਬ੍ਦੌਸ਼ਯਾਨੌਸ਼ਰਤਲ੍ਪਯੋਃ ॥ 4 ॥

aceṣṭaumandaniśśvāsauśoṇitaughapariplutau |
śarajālācitaustabdauśayānauśaratalpayoḥ || 4 ||

ते दोघे हालचाल न करणारे, मंद श्वास घेणारे, रक्ताच्या प्रवाहात बुडालेले, बाणांच्या जाळ्यांनी झाकलेले, स्तब्ध आणि बाणांच्या शय्येवर पडलेले होते. ^AI

Shloka 5

ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤੌਯਥਾਸਰ੍ਪੌਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟੌਮਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮੌ ।
ਰੁਧਿਰਸ੍ਰਾਦ੍ਵਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗੌਤਾਪਨੀਯਾਵਿਵਧ੍ਵਜੌ ॥ 5 ॥

niḥśvasantauyathāsarpauniśceṣṭaumandavikramau |
rudhirasrādvigdhāṅgautāpanīyāvivadhvajau || 5 ||

ते दोघे सर्पांप्रमाणे श्वास घेत होते, हालचाल न करणारे, मंद पराक्रमाचे, रक्ताच्या प्रवाहाने माखलेले शरीर असलेले, तापवलेल्या सुवर्णाच्या ध्वजांप्रमाणे दिसत होते. ^AI

Shloka 6

ਤੌਵੀਰਸ਼ਯਨੇਵੀਰੌਸ਼ਯਾਨੌਮਨ੍ਦਚੇष੍ਟਿਤੌ ।
ਯੂਥਪੈਸ੍ਤੈਃ ਪਰਿਵृਤੌਬਾष੍ਪਵ੍ਯਾਕੁਲਲੋਚਨੈਃ ॥ 6 ॥

tauvīraśayanevīrauśayānaumandaceṣṭitau |
yūthapaistaiḥ parivṛtaubāṣpavyākulalocanaiḥ || 6 ||

त्या वीरशय्येवर पडलेले ते दोन वीर मंद हालचाल करत होते, आणि अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी युक्त त्या यूथप वानरांनी त्यांना वेढले होते. ^AI

Shloka 7

ਰਾਘਵੌਪਤਿਤੌਦृष੍ਟਵਾਸ਼ਰਜਾਲਸਮਾਵृਤੌ ।
ਬਭੂਵੁਰ੍ਵੇਰ੍ਵ੍ਯਥਿਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਵਾਨਰਾਸ੍ਸਵਿਭੀषਣਾਃ ॥ 7 ॥

rāghavaupatitaudṛṣṭavāśarajālasamāvṛtau |
babhūvurvervyathitāssarvevānarāssavibhīṣaṇāḥ || 7 ||

बाणांच्या जाळ्यांनी झाकलेले पडलेले राघवांना पाहून विभीषणासह सर्व वानर अत्यंत व्यथित झाले. ^AI

Shloka 8

ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षਨ੍ਨਿਰੀਕ੍षਨ੍ਤੋਦਿਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਵਾਨਰਾਃ ।
ਨਚੈਨਮ੍ਮਾਯਯਾਛਨ੍ਨਨ੍ਦਦृਸ਼ੂਰਾਵਣਿਃਰਣੇ ॥ 8 ॥

antarikṣannirīkṣantodiśassarvāścavānarāḥ |
nacainammāyayāchannandadṛśūrāvaṇiḥraṇe || 8 ||

सर्व वानर आकाशाकडे आणि सर्व दिशांकडे पाहू लागले, परंतु रावणाला युद्धात मायेने झाकलेला असल्यामुळे त्यांना दिसला नाही. ^AI

Shloka 9

ਤਨ੍ਤੁਮਾਯਾਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਮ੍ਮਾਯਯੈਵਵਿਭੀषਣਃ ।
ਵੀਕ੍षਮਾਣੋਦਦਰ੍ਸ਼ਾਥਭ੍ਰਾਤੁਃਪੁਤ੍ਰਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 9 ॥

tantumāyāpraticchannammāyayaivavibhīṣaṇaḥ |
vīkṣamāṇodadarśāthabhrātuḥputramavasthitam || 9 ||

मायेच्या तंतूंनी झाकलेल्या (रावणाला) मायेनेच पाहत असलेल्या विभीषणाने आपल्या भावाच्या मुलाला (इंद्रजिताला) तेथे उभे असलेले पाहिले. ^AI

Shloka 10

ਤਮਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਾਣਮਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮਾਹਵੇ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਂਵੀਰਂਵਰਦਾਨਾਦ੍ਵਿਭੀषਣਃ ॥ 10 ॥

tamapratikarmāṇamapratidvandvamāhave |
dadarśāntarhitaṃvīraṃvaradānādvibhīṣaṇaḥ || 10 ||

विभीषणाने वरदानामुळे अदृश्य झालेल्या, युद्धात ज्याचा प्रतिकार करता येत नाही आणि ज्याच्याशी द्वंद्व करता येत नाही अशा त्या वीराला पाहिले. ^AI

Shloka 11

ਤੇਜਸਾਯਸ਼ਸਾਚੈਵਵਿਕ੍ਰਮੇਣਚਸਮ੍ਯੁਤਮ੍ ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨਃਕਰ੍ਮਤੌਸ਼ਯਾਨੌਸਮੀਕ੍ष੍ਯਚ ॥ 11 ॥

tejasāyaśasācaivavikrameṇacasamyutam |
indrajittvātmanaḥkarmatauśayānausamīkṣyaca || 11 ||

तेज, कीर्ती आणि पराक्रम यांनी युक्त अशा इंद्रजिताने आपल्या कर्मांनी (बाणांनी) त्या दोघांना (राम-लक्ष्मणांना) शयनस्थ (पडलेले) पाहून, ^AI

Shloka 12

ਉਵਾਚਪਰਮਪ੍ਰੀਤੋਹਰ੍षਯਨ੍ ਸਰ੍ਵਨੈਰृਤਾਨ੍ ।
ਦੂषਣਸ੍ਯਚਹਨ੍ਤਾਰੌਖਰਸ੍ਯਚਮਹਾਬਲੌ ॥ 12 ॥

uvācaparamaprītoharṣayan sarvanairṛtān |
dūṣaṇasyacahantāraukharasyacamahābalau || 12 ||

अत्यंत प्रसन्न होऊन सर्व राक्षसांना आनंदित करताना म्हणाला, "दूषणाचा आणि खराचा संहार करणारे, महाबलवान असे हे दोघे भाऊ राम आणि लक्ष्मण, ^AI

Shloka 13

ਸਾਦਿਤੌਮਾਮਕੈਰ੍ਬਾਣੈਰ੍ਭ੍ਰਾਤਰੌਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਨੇਮੌਮੋਕ੍षਯਿਤੁਂਸ਼ਕ੍ਯਾਵੇਤਸ੍ਮਾਦਿषੁਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ॥ 13 ॥

sāditaumāmakairbāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |
nemaumokṣayituṃśakyāvetasmādiṣubandhanāt || 13 ||

माझ्या बाणांनी मारले गेले आहेत. हे दोघे या बाणांच्या बंधनातून सुटू शकत नाहीत." ^AI

Shloka 14

ਸਰ੍ਵੈਰਪਿਸਮਾਗਮ੍ਯਸਰ੍षਿਸਙ੍ਘੈਸ੍ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ ।
ਯਤ੍ਕृਤੇਚਿਨ੍ਤਯਾਨਸ੍ਯਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਸ੍ਯਪਿਤੁਰ੍ਮਮ ॥ 14 ॥

sarvairapisamāgamyasarṣisaṅghaissurāsuraiḥ |
yatkṛtecintayānasyaśokārtasyapiturmama || 14 ||

ज्यांच्यासाठी सर्व ऋषीसंघ, देव आणि दानव एकत्र येऊनही, शोकाकुल झालेल्या माझ्या वडिलांना चिंता वाटत होती, ^AI

Shloka 15

ਅਸ੍ਪृष੍ਟਵਾਸ਼ਯਨਙ੍ਗਾਤ੍ਰੈਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਮਾਯਾਤਿਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ।
ਤ੍ਸ੍ਨੇਯਂਯਤ੍ਕृਤੇਲਙ੍ਕਾਨਦੀਵਰ੍षਾਸ੍ਵਿਵਾਕੁਲਾ ॥ 15 ॥

aspṛṣṭavāśayanaṅgātraistriyāmāyātiśarvarī |
tsneyaṃyatkṛtelaṅkānadīvarṣāsvivākulā || 15 ||

ज्यांच्यामुळे शरीराला शयनाचा स्पर्श न झालेल्या माझ्या रात्री (रात्र) वर्षाऋतूतील नदीप्रमाणे क्षुब्ध होऊन जात होती, ^AI

Shloka 16

ਸੋऽਯਮ੍ਮੂਲਹਰੋऽਨਰ੍ਥਃਸਰ੍ਵੇषਾਨ੍ਨਿਹਤੋਮਯਾ ।
ਰਾਮਸ੍ਯਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯੈਵਸਰ੍ਵੇषਾਞ੍ਚਵਨੌਕਸਾਮ੍ ।
ਵਿਕ੍ਰਮਾਨਿष੍ਫਲਾਃਸਰ੍ਵੇਯਥਾਸ਼ਰਦਿਤੋਯਦਾਃ ॥ 16 ॥

so'yammūlaharo'narthaḥsarveṣānnihatomayā |
rāmasyalakṣmaṇasyaivasarveṣāñcavanaukasām |
vikramāniṣphalāḥsarveyathāśaraditoyadāḥ || 16 ||

असा हा मूळ नाश करणारा अनर्थ मी सर्वांचा (राम, लक्ष्मण आणि सर्व वानरांचा) नाश केला आहे. शरदऋतूतील ढगांप्रमाणे त्यांचे सर्व पराक्रम निष्फळ झाले आहेत. ^AI

Shloka 17

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਤੁਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ਪਰਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ॥ 17 ॥

evamuktvātutān sarvānrākṣasānparipārśvataḥ || 17 ||

असे म्हणून त्या सर्व राक्षसांना आजूबाजूला (उभ्या असलेल्या) [संबोधले]. ^AI

Shloka 18

ਯੂਥਪਾਨਪਿਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਡਯਾਮਾਸਰਾਵਣਿਃ ।
ਨੀਲਨ੍ਨਵਭਿਰਾਹਤ੍ਯਮੈਨ੍ਦਞ੍ਚਦ੍ਵਿਵਿਦਨ੍ਤਥਾ ॥ 18 ॥

yūthapānapitānsarvāṃstāḍayāmāsarāvaṇiḥ |
nīlannavabhirāhatyamaindañcadvividantathā || 18 ||

रावणाचा पुत्र (इंद्रजित) त्या सर्व यूथपतींना आणि पितरांना मारू लागला. नीलाला नऊ बाणांनी आणि मैंदाला तसेच द्विविदाला [मारले]. ^AI

Shloka 19

ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਮਿਤ੍ਰਘ੍ਨਸ੍ਤਤਾਪਪ੍ਰਵਰੇषੁਭਿਃ ।
ਜਾਮ੍ਬਵਨ੍ਤਮ੍ਮਹੇष੍ਵਾਸੋਵਿਦ੍ ਧ੍ਵਾਬਾਣੇਨਵਕ੍षਸਿ ॥ 19 ॥

tribhistribhiramitraghnastatāpapravareṣubhiḥ |
jāmbavantammaheṣvāsovid dhvābāṇenavakṣasi || 19 ||

शत्रुनाशक (इंद्रजित) तीन-तीन उत्तम बाणांनी त्यांना तापवू लागला. महाधनुर्धर (इंद्रजित) जांबवंताला छातीत बाणाने विंधला. ^AI

Shloka 20

ਹਨੂਮਤੋਵੇਗਵਤੋਵਿਸਸਰ੍ਜਸ਼ਰਾਨ੍ਦਸ਼ ।
ਗਵਾਕ੍षਂਸ਼ਰਭਞ੍ਚੈਵਦ੍ਵਾਵਪ੍ਯਮਿਤਤੇਜਸੌ ॥ 20 ॥

hanūmatovegavatovisasarjaśarāndaśa |
gavākṣaṃśarabhañcaivadvāvapyamitatejasau || 20 ||

वेगवान हनुमंतावर दहा बाण सोडले. तसेच अमित तेजस्वी गवाक्ष आणि शरभ या दोघांनाही [बाण मारले]. ^AI

Shloka 21

ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਨ੍ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮ੍ਮਹਾਵੇਗੋਵਿਵ੍ਯਾਧਯੁਧਿਰਾਵਣਿਃ ।
ਗੋਲਾਙ੍ਗੂਲੇਸ਼੍ਵਰਞ੍ਚੈਵਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰਮਥਾਙ੍ਗਦਮ੍ ॥ 21 ॥

dvābhyāndvābhyāmmahāvegovivyādhayudhirāvaṇiḥ |
golāṅgūleśvarañcaivavāliputramathāṅgadam || 21 ||

महावेगवान युधिरावणी (इंद्रजित) दोन-दोन बाणांनी विंधला. तसेच गोलांगूलेश्वर (वानरश्रेष्ठ) आणि वालिपुत्र अंगद यांनाही [विंधले]. ^AI

Shloka 22

ਵਿਵ੍ਯਾਧਬਹੁਭਿਰ੍ਬਾਣੈਸ੍ਤ੍ਵਰਮਾਣੋऽਥਰਾਵਣਿਃ ।
ਤਾਨ੍ਵਾਨਰਵਰਾਨ੍ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾਸ਼ਰੈਰਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖੋਪਮੈਃ ॥ 22 ॥

vivyādhabahubhirbāṇaistvaramāṇo'tharāvaṇiḥ |
tānvānaravarānbhittvāśarairagniśikhopamaiḥ || 22 ||

मग रावणाचा पुत्र (इंद्रजित) घाई करीत अनेक बाणांनी विंधला. अग्नीच्या ज्वालेसारख्या बाणांनी त्या श्रेष्ठ वानरांना भेदून [टाकले]. ^AI

Shloka 23

ਨਨਾਦਬਲਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਸਰਾਵਣਿਃ ।
ਤਾਨਰ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾਬਾਣੌਘੈਸ੍ਤ੍ਰਾਸਯਿਤ੍ਵਾਚਵਾਨਰਾਨ੍ ॥ 23 ॥

nanādabalavāṃstatramahāsattvassarāvaṇiḥ |
tānardhayitvābāṇaughaistrāsayitvācavānarān || 23 ||

त्या ठिकाणी बलवान, महासत्त्वशाली रावणाचा पुत्र (इंद्रजित) गर्जना केली. बाणांच्या समूहांनी त्यांना अर्धे करून वानरांना भयभीत करून [गर्जना केली]. ^AI

Shloka 24

ਪ੍ਰਜਹਾਸਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਵਚਨਞ੍ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਸ਼ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨਘੋਰੇਣਮਯਾਬਦ੍ਧੌਚਮੂਮੁਖੇ ॥ 24 ॥

prajahāsamahābāhurvacanañcedamabravīt |
śaraśabdenaghoreṇamayābaddhaucamūmukhe || 24 ||

महाबाहु (इंद्रजित) हसला आणि हे वचन बोलला: 'घोर बाणांच्या शब्दाने मी सैन्याच्या मुखावर बांधले आहे'. ^AI

Shloka 25

ਸਹਿਤੌਭ੍ਰਾਤਰਵੇਤੌਨਿਸ਼ਾਮਯਤਰਾਕ੍षਸਾਃ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁਤੇਸਰ੍ਵੇਰਾਕ੍षਸਾਃਕੂਟਯੋਧਿਨਃ ॥ 25 ॥

sahitaubhrātaravetauniśāmayatarākṣasāḥ |
evamuktāstutesarverākṣasāḥkūṭayodhinaḥ || 25 ||

हे राक्षसांनो, हे दोन्ही बंधू एकत्र आहेत, हे पहा. असे म्हटल्यावर ते सर्व कपटयुद्ध करणारे राक्षस... ^AI

Shloka 26

ਪਰਂਵਿਸ੍ਮਯਾਮਾਜਗ੍ਮੁਃਕਰ੍ਮਣਾਤੇਨਹਰ੍षਿਤਾਃ ।
ਵਿਨੇਦੁਸ਼੍ਚਮਹਾਨਾਦਾਨ੍ ਸਰ੍ਵੇਤੇਜਲਦੋਪਮਾਃ ॥ 26 ॥

paraṃvismayāmājagmuḥkarmaṇātenaharṣitāḥ |
vineduścamahānādān sarvetejaladopamāḥ || 26 ||

ते सर्व मेघांसारखे दिसणारे राक्षस त्या कर्माने अत्यंत विस्मययुक्त आणि आनंदित झाले, आणि त्यांनी मोठे नाद केले. ^AI

Shloka 27

ਹਤੋ ਰਾਮ;ਇਤਿ ਜ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣਿਂ ਸਮਪੂਜਯਨ੍ ।
ਨਿष੍ਪਨ੍ਦੌ ਤੁ ਤਦਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਵ੍ ਉਭੌ ਰਾਮ ਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 27 ॥

hato rāma;iti jnātvā rāvaṇiṃ samapūjayan |
niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāv ubhau rāma lakṣmaṇau || 27 ||

राम मारला गेला असे जाणून त्यांनी रावणाच्या मुलाचे पूजन केले. तेव्हा ते दोघे राम आणि लक्ष्मण निश्चल दिसल्यावर... ^AI

Shloka 28

ਵਸੁਧਾਯਾਂ ਨਿਰੁਚ੍ਚ੍ਵਾਸੌ ਹਤਾਵ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਵਮਨ੍ਯਤ ।
ਹਰ੍षੇਣ ਤੁ ਸਮਾਵਿष੍ਟ;ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ ਸਮਿਤਿਂ ਜਯਃ ॥ 28 ॥

vasudhāyāṃ niruccvāsau hatāv ity anvamanyata |
harṣeṇa tu samāviṣṭa;indrajit samitiṃ jayaḥ || 28 ||

ते दोघे पृथ्वीवर श्वास न घेता मेले आहेत असे त्यांनी मानले. आनंदाने भरलेला इंद्रजित विजयासह सभेत... ^AI

Shloka 29

ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਪੁਰੀਂਲਙ੍ਕਾਂਹਰ੍षਯਨ੍ ਸਰ੍ਵਨੈਰ੍ਵृਤਾਨ੍ ।
ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣਯੋਰ੍ਦृष੍ਟਵਾਸ਼ਰੀਰੇਸਾਯਕੈਸ਼੍ਚਿਤੇ ॥ 29 ॥

praviveśapurīṃlaṅkāṃharṣayan sarvanairvṛtān |
rāmalakṣmaṇayordṛṣṭavāśarīresāyakaiścite || 29 ||

तो सर्व नगरवासियांना आनंदित करत लंकेच्या पुरात शिरला. राम आणि लक्ष्मण यांच्या शरीरांवर बाणांनी आच्छादलेले पाहून... ^AI

Shloka 30

ਸਰ੍ਵਾਣਿਚਾਙ੍ਗੋਪਾਙ੍ਗਾਨਿਸੁਗ੍ਰੀਵਮ੍ਭਯਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ ।
ਪਰ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪਯਾਤ੍ਮਾਨਮਨਾਥਮ੍ਮਾਞ੍ਚਵਾਨਰ ॥ 30 ॥

sarvāṇicāṅgopāṅgānisugrīvambhayamāviśat |
paryavasthāpayātmānamanāthammāñcavānara || 30 ||

सर्व अंगोपांगांना सुग्रीवाला भय पसरले. हे वानरा, आपल्याला अनाथ मानून स्वतःला सावर. ^AI

Shloka 31

ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਾਭਿਰਕ੍ਤਾਨਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿਮृਤ੍ਯੁਕृਤਮ੍ਭਯਮ੍ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯਜਲਕ੍ਲਨ੍ਨੇਨਪਾਣਿਨਾ ॥ 31 ॥

satyadharmābhiraktānānnāstimṛtyukṛtambhayam |
evamuktvātatastasyajalaklannenapāṇinā || 31 ||

सत्य आणि धर्मावर प्रेम करणाऱ्यांना मृत्यूपासून भय नाही. असे म्हणून नंतर त्याच्या पाण्याने ओल्या हाताने... ^AI

Shloka 32

ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯਸ਼ੁਭੇਨੇਤ੍ਰੇਪ੍ਰਮਮਾਰ੍ਜਵਿਭੀषਣਃ ।
ਤਤਸ੍ਸਲਿਲਮਾਦਾਯਵਿਦ੍ਯਯਾਪਰਿਜਪ੍ਯਚ ॥ 32 ॥

sugrīvasyaśubhenetrepramamārjavibhīṣaṇaḥ |
tatassalilamādāyavidyayāparijapyaca || 32 ||

विभीषणाने सुग्रीवाचे शुभ नेत्र पुसले. नंतर जल घेऊन विद्येने परिजप्य केले... ^AI

Shloka 33

ਸੁਗ੍ਰੀਵਨੇਤ੍ਰੇਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਸਮਮਾਰ੍ਜਵਿਭੀषਣਃ ।
ਵਿਮृਜ੍ਯਵਦਨਨ੍ਤਸ੍ਯਕਪਿਰਾਜਸ੍ਯਧੀਮਤਃ ॥ 33 ॥

sugrīvanetredharmātmāsamamārjavibhīṣaṇaḥ |
vimṛjyavadanantasyakapirājasyadhīmataḥ || 33 ||

धर्मात्मा विभीषणाने बुद्धिमान कपिराज सुग्रीवाचे डोळे आणि तोंड पुसले. ^AI

Shloka 34

ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਕਾਲਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਿਦਂਵਚਃ ।
ਨਕਾਲਃਕਪਿਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰਵੈਕ੍ਲਬ੍ਯਮਵਲਮ੍ਬਿਤੁਮ੍ ॥ 34 ॥

abravītkālasamprāptasambhrāntamidaṃvacaḥ |
nakālaḥkapirājendravaiklabyamavalambitum || 34 ||

काळ आलेला पाहून गोंधळलेल्या (सुग्रीवाला) हे वचन म्हणाला: हे कपिराजेंद्रा, खचून जाण्याचा काळ नाही. ^AI

Shloka 35

ਅਤਿਸ੍ਨੇਹੋऽਪ੍ਯਕਾਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਰਣਾਯੋਪਕਲ੍ਪਤੇ ।
ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਸृਜ੍ਯਵੈਕ੍ਲਬ੍ਯਂਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ 35 ॥

atisneho'pyakāle'sminmaraṇāyopakalpate |
tasmādutsṛjyavaiklabyaṃsarvakāryavināśanam || 35 ||

अतिशय स्नेहही अशा अकाळी मरणाला कारण होतो. म्हणून सर्व कार्यांचा नाश करणारे खचणे सोडून दे. ^AI

Shloka 36

ਹਿਤਂਰਾਮਪੁਰੋਗਣਾਂਸੈਨ੍ਯਾਨਾਨੁਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਅਥਵਾਰਕ੍ष੍ਯਤਾਂਰਾਮੋਯਾਵਤ੍ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਵਿਪਰ੍ਯਯਃ ॥ 36 ॥

hitaṃrāmapurogaṇāṃsainyānānucintyatām |
athavārakṣyatāṃrāmoyāvatsañjñāviparyayaḥ || 36 ||

रामाच्या पुढे असलेल्या सैन्याचे हित विचारात घे. किंवा शुद्धी परत येईपर्यंत रामाचे रक्षण कर. ^AI

Shloka 37

ਲਬ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞੌਹਿਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੌਭਯਨ੍ਨੌਵ੍ਯਪਨੇष੍ਯਤਃ ।
ਨੈਤਤ੍ਕਿਞ੍ਚਨਰਾਮਸ੍ਯਨਚਰਾਮੋਮੁਮੂਰ੍षਤਿ ॥ 37 ॥

labdhasañjñauhikākutsthaubhayannauvyapaneṣyataḥ |
naitatkiñcanarāmasyanacarāmomumūrṣati || 37 ||

शुद्धी आलेले दोघे काकुत्स्थ (राम आणि लक्ष्मण) आपल्या भयाला दूर करतील. रामाला यात काहीच नाही आणि राम मरणार नाही. ^AI

Shloka 38

ਨਹ੍ਯੇਨਂਹਾਸ੍ਯਤੇਲਕ੍ष੍ਮੀਦ੍ਦੁਰ੍ਲਭਾਯਾਗਤਾਯੁषਾਮ੍ ।
ਤਸ੍ਮਾਦਾਸ਼੍ਵਾਸਯਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ਬਲਞ੍ਚਾਸ਼੍ਵਾਸਯਸ੍ਵਕਮ੍ ॥ 38 ॥

nahyenaṃhāsyatelakṣmīddurlabhāyāgatāyuṣām |
tasmādāśvāsayātmānambalañcāśvāsayasvakam || 38 ||

दुर्लभ अशी लक्ष्मी ज्यांचे आयुष्य आले आहे त्यांना सोडणार नाही. म्हणून स्वतःला धीर दे आणि आपल्या सैन्याला धीर दे. ^AI

Shloka 39

ਯਾਵਤ੍ਕਾਰ੍ਯਾਣਿਸਰ੍ਵਾਣਿਪੁਨਃਸਂਸ੍ਥਾਪਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।
ਏਤੇਹਿਫੁਲ੍ਲਨਯਨਾਸ੍ਤ੍ਰਾਸਾਦਾਗਤਸਾਧ੍ਵਸਾਃ ॥ 39 ॥

yāvatkāryāṇisarvāṇipunaḥsaṃsthāpayāmyaham |
etehiphullanayanāstrāsādāgatasādhvasāḥ || 39 ||

जोपर्यंत मी सर्व कार्ये पुन्हा स्थापित करतो तोपर्यंत. हे वानर भयाने घाबरलेले आणि फुललेल्या डोळ्यांचे आहेत. ^AI

Shloka 40

ਕਰ੍ਣੇਕਰ੍ਣੇਪ੍ਰਕਥਿਤਾਹਰਯੋਹਰਿਸਤ੍ਤਮ ।
ਮਾਨ੍ਤੁਦृष੍ਟਵਾਪ੍ਰਧਾਵਨ੍ਤਮਨੀਕਂਸਮ੍ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤੁਮ੍ ॥ 40 ॥

karṇekarṇeprakathitāharayoharisattama |
māntudṛṣṭavāpradhāvantamanīkaṃsampraharṣitum || 40 ||

हे हरिसत्तम, कानोकानी सांगितलेले वानर, माझ्याकडे पाहून पळत येणार्‍या सैन्याला आनंदित करण्यासाठी. ^AI

Shloka 41

ਤ੍ਯਜਸ੍ਤੁਹਰਯਸ੍ਤ੍ਰਾਸਮ੍ਭੁਕ੍ਤਪੂਰ੍ਵਾਮਿਵਸ੍ਰਜਮ੍ ।
ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯਤੁਸੁਗ੍ਰੀਵਂਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੋਵਿਭੀषਣਃ ॥ 41 ॥

tyajastuharayastrāsambhuktapūrvāmivasrajam |
samāśvāsyatusugrīvaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 41 ||

त्या वानरांनी भय सोडले, जणू त्यांनी पूर्वी परिधान केलेला हार (भयरूपी) टाकून दिला. राक्षसेंद्र विभीषणाने सुग्रीवाला धीर दिला. ^AI

Shloka 42

ਵਿਦ੍ਰੁਤਂਵਾਨਰਾਨੀਕਨ੍ਤਤ੍ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਤ੍ਪੁਨਃ ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਤੁਮਹਾਮਾਯਃਸਰ੍ਵਸੈਨ੍ਯਸਮਾਵृਤਃ ॥ 42 ॥

vidrutaṃvānarānīkantatsamāśvāsayatpunaḥ |
indrajittumahāmāyaḥsarvasainyasamāvṛtaḥ || 42 ||

पळून गेलेल्या वानरसैन्याला पुन्हा महामायावी इंद्रजिताने, सर्व सैन्याने वेढलेल्या अवस्थेत, धीर दिला. ^AI

Shloka 43

ਕਰ੍ਣੇ ਕਰ੍ਣੇ ਪ੍ਰਕਥਿਤਾ ਹਰਯੋ ਹਰਿ ਪੁਮ੍ਗਵ ।
ਮਾਂ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਧਾਵਨ੍ਤਂ ਅਨੀਕਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤੁਮ੍ ॥ 43 ॥

karṇe karṇe prakathitā harayo hari pumgava |
māṃ tu dṛṣṭvā pradhāvantaṃ anīkaṃ sampraharṣitum || 43 ||

हे वानरश्रेष्ठा, प्रत्येक कानात हे वानर प्रसिद्ध झाले आहेत की, मला धावताना पाहून सैन्य आनंदित व्हावे. ^AI

Shloka 44

ਆਚਚਕ੍षੇਪ੍ਰਿਯਮ੍ਪਿਤ੍ਰੇਨਿਹਤੌਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਉਤ੍ਪਪਾਤਤਤੋਹृष੍ਟਃਪੁਤ੍ਰਞ੍ਚਪਰਿषਸ੍ਵਜੇ ॥ 44 ॥

ācacakṣepriyampitrenihataurāmalakṣmaṇau |
utpapātatatohṛṣṭaḥputrañcapariṣasvaje || 44 ||

त्याने वडिलांना प्रिय वार्ता सांगितली की राम आणि लक्ष्मण मारले गेले. तेव्हा तो आनंदाने उडी मारली आणि पुत्राला आलिंगन दिले. ^AI

Shloka 45

ਰਾਵਣੋਰਕ੍षਸਾਮ੍ਮਧ੍ਯੇਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਸ਼ਤ੍ਰੂਨਿਪਾਤਿਤੌ ।
ਉਪਾਘ੍ਰਾਯਚਤਮ੍ਮੂਦ੍ ਰ੍ਨੇਨਮ੍ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਪ੍ਰੀਤਮਾਨਸਃ ॥ 45 ॥

rāvaṇorakṣasāmmadhyeśrutvāśatrūnipātitau |
upāghrāyacatammūd rnenampapracchaprītamānasaḥ || 45 ||

रावणाने राक्षसांमध्ये शत्रू पडले आहेत असे ऐकून, त्या पुत्राचा सुगंध घेतला आणि प्रसन्न मनाने त्याला विचारले. ^AI

Shloka 46

ਪृਚ੍ਛਤੇਚਯਥਾਵृਤ੍ਤਮ੍ਪਿਤ੍ਰੇਤਸ੍ਮੈਸਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ।
ਯਥਾਤੌਸ਼ਰਬਨ੍ਧੇਨਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟੌਨਿष੍ਪ੍ਰਭੌਕृਤੌ ॥ 46 ॥

pṛcchatecayathāvṛttampitretasmaisarvannyavedayat |
yathātauśarabandhenaniśceṣṭauniṣprabhaukṛtau || 46 ||

विचारणाऱ्या वडिलांना त्याने सर्व वृत्तांत सांगितला, की ते दोघे बाणांच्या बंधनाने निश्चेष्ट आणि निष्प्रभ केले गेले. ^AI

Shloka 47

ਸਹਰ੍षਵੇਗਾਨੁਗਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯਮਹਾਰਥਸ੍ਯ ।
ਜਹੌਜ੍ਵਰਨ੍ਦਾਸ਼ਰਥੇਃਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਯਵਾਚਾऽਭਿਨਨਨ੍ਦਪੁਤ੍ਰਮ੍ ॥ 47 ॥

saharṣavegānugatāntarātmāśrutvāvacastasyamahārathasya |
jahaujvarandāśaratheḥsamutthitamprahṛṣyavācā'bhinanandaputram || 47 ||

त्या महारथाची वाणी ऐकून, आनंदाच्या वेगाने अनुसरलेल्या अंतरात्म्याने, दशरथपुत्राने उत्पन्न झालेला ज्वर सोडला आणि आनंदाने वाणीने पुत्राचे अभिनंदन केले. ^AI

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ षਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ षट्चत्वारिंशस्सर्गः ।

ततोद्याम्पृथिवीञ्चैववीक्षमाणावनौकसः ।

ददृशुःसन्ततौबाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ॥ 1 ॥

वृष्टवेवोपरतेदेवेकृतकर्मणिराक्षसे ।

आजगामाथतन्देशंससुग्रीवोविभीषणः ॥ 2 ॥

नीलद्विविदमैन्दाश्चसुषेणःकुमुदाङ्गदाः ।

तूर्णंहनुमतासार्धमन्वशोचन्तराघवौ ॥ 3 ॥

अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।

शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ॥ 4 ॥

निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।

रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ॥ 5 ॥

तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।

यूथपैस्तैः परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ॥ 6 ॥

राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।

बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ॥ 7 ॥

अन्तरिक्षन्निरीक्षन्तोदिशस्सर्वाश्चवानराः ।

नचैनम्माययाछन्नन्ददृशूरावणिःरणे ॥ 8 ॥

तन्तुमायाप्रतिच्छन्नम्माययैवविभीषणः ।

वीक्षमाणोददर्शाथभ्रातुःपुत्रमवस्थितम् ॥ 9 ॥

तमप्रतिकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ।

ददर्शान्तर्हितंवीरंवरदानाद्विभीषणः ॥ 10 ॥

तेजसायशसाचैवविक्रमेणचसम्युतम् ।

इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मतौशयानौसमीक्ष्यच ॥ 11 ॥

उवाचपरमप्रीतोहर्षयन् सर्वनैरृतान् ।

दूषणस्यचहन्तारौखरस्यचमहाबलौ ॥ 12 ॥

सादितौमामकैर्बाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।

नेमौमोक्षयितुंशक्यावेतस्मादिषुबन्धनात् ॥ 13 ॥

सर्वैरपिसमागम्यसर्षिसङ्घैस्सुरासुरैः ।

यत्कृतेचिन्तयानस्यशोकार्तस्यपितुर्मम ॥ 14 ॥

अस्पृष्टवाशयनङ्गात्रैस्त्रियामायातिशर्वरी ।

त्स्नेयंयत्कृतेलङ्कानदीवर्षास्विवाकुला ॥ 15 ॥

सोऽयम्मूलहरोऽनर्थःसर्वेषान्निहतोमया ।

रामस्यलक्ष्मणस्यैवसर्वेषाञ्चवनौकसाम् ।

विक्रमानिष्फलाःसर्वेयथाशरदितोयदाः ॥ 16 ॥

एवमुक्त्वातुतान् सर्वान्राक्षसान्परिपार्श्वतः ॥ 17 ॥

यूथपानपितान्सर्वांस्ताडयामासरावणिः ।

नीलन्नवभिराहत्यमैन्दञ्चद्विविदन्तथा ॥ 18 ॥

त्रिभिस्त्रिभिरमित्रघ्नस्ततापप्रवरेषुभिः ।

जाम्बवन्तम्महेष्वासोविद् ध्वाबाणेनवक्षसि ॥ 19 ॥

हनूमतोवेगवतोविससर्जशरान्दश ।

गवाक्षंशरभञ्चैवद्वावप्यमिततेजसौ ॥ 20 ॥

द्वाभ्यान्द्वाभ्याम्महावेगोविव्याधयुधिरावणिः ।

गोलाङ्गूलेश्वरञ्चैववालिपुत्रमथाङ्गदम् ॥ 21 ॥

विव्याधबहुभिर्बाणैस्त्वरमाणोऽथरावणिः ।

तान्वानरवरान्भित्त्वाशरैरग्निशिखोपमैः ॥ 22 ॥

ननादबलवांस्तत्रमहासत्त्वस्सरावणिः ।

तानर्धयित्वाबाणौघैस्त्रासयित्वाचवानरान् ॥ 23 ॥

प्रजहासमहाबाहुर्वचनञ्चेदमब्रवीत् ।

शरशब्देनघोरेणमयाबद्धौचमूमुखे ॥ 24 ॥

सहितौभ्रातरवेतौनिशामयतराक्षसाः ।

एवमुक्तास्तुतेसर्वेराक्षसाःकूटयोधिनः ॥ 25 ॥

परंविस्मयामाजग्मुःकर्मणातेनहर्षिताः ।

विनेदुश्चमहानादान् सर्वेतेजलदोपमाः ॥ 26 ॥

हतो राम;इति ज्नात्वा रावणिं समपूजयन् ।

निष्पन्दौ तु तदा दृष्ट्वा ताव् उभौ राम लक्ष्मणौ ॥ 27 ॥

वसुधायां निरुच्च्वासौ हताव् इत्य् अन्वमन्यत ।

हर्षेण तु समाविष्ट;इन्द्रजित् समितिं जयः ॥ 28 ॥

प्रविवेशपुरींलङ्कांहर्षयन् सर्वनैर्वृतान् ।

रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ॥ 29 ॥

सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवम्भयमाविशत् ।

पर्यवस्थापयात्मानमनाथम्माञ्चवानर ॥ 30 ॥

सत्यधर्माभिरक्तानान्नास्तिमृत्युकृतम्भयम् ।

एवमुक्त्वाततस्तस्यजलक्लन्नेनपाणिना ॥ 31 ॥

सुग्रीवस्यशुभेनेत्रेप्रममार्जविभीषणः ।

ततस्सलिलमादायविद्ययापरिजप्यच ॥ 32 ॥

सुग्रीवनेत्रेधर्मात्मासममार्जविभीषणः ।

विमृज्यवदनन्तस्यकपिराजस्यधीमतः ॥ 33 ॥

अब्रवीत्कालसम्प्राप्तसम्भ्रान्तमिदंवचः ।

नकालःकपिराजेन्द्रवैक्लब्यमवलम्बितुम् ॥ 34 ॥

अतिस्नेहोऽप्यकालेऽस्मिन्मरणायोपकल्पते ।

तस्मादुत्सृज्यवैक्लब्यंसर्वकार्यविनाशनम् ॥ 35 ॥

हितंरामपुरोगणांसैन्यानानुचिन्त्यताम् ।

अथवारक्ष्यतांरामोयावत्सञ्ज्ञाविपर्ययः ॥ 36 ॥

लब्धसञ्ज्ञौहिकाकुत्स्थौभयन्नौव्यपनेष्यतः ।

नैतत्किञ्चनरामस्यनचरामोमुमूर्षति ॥ 37 ॥

नह्येनंहास्यतेलक्ष्मीद्दुर्लभायागतायुषाम् ।

तस्मादाश्वासयात्मानम्बलञ्चाश्वासयस्वकम् ॥ 38 ॥

यावत्कार्याणिसर्वाणिपुनःसंस्थापयाम्यहम् ।

एतेहिफुल्लनयनास्त्रासादागतसाध्वसाः ॥ 39 ॥

कर्णेकर्णेप्रकथिताहरयोहरिसत्तम ।

मान्तुदृष्टवाप्रधावन्तमनीकंसम्प्रहर्षितुम् ॥ 40 ॥

त्यजस्तुहरयस्त्रासम्भुक्तपूर्वामिवस्रजम् ।

समाश्वास्यतुसुग्रीवंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 41 ॥

विद्रुतंवानरानीकन्तत्समाश्वासयत्पुनः ।

इन्द्रजित्तुमहामायःसर्वसैन्यसमावृतः ॥ 42 ॥

कर्णे कर्णे प्रकथिता हरयो हरि पुम्गव ।

मां तु दृष्ट्वा प्रधावन्तं अनीकं सम्प्रहर्षितुम् ॥ 43 ॥

आचचक्षेप्रियम्पित्रेनिहतौरामलक्ष्मणौ ।

उत्पपातततोहृष्टःपुत्रञ्चपरिषस्वजे ॥ 44 ॥

रावणोरक्षसाम्मध्येश्रुत्वाशत्रूनिपातितौ ।

उपाघ्रायचतम्मूद् र्नेनम्पप्रच्छप्रीतमानसः ॥ 45 ॥

पृच्छतेचयथावृत्तम्पित्रेतस्मैसर्वन्न्यवेदयत् ।

यथातौशरबन्धेननिश्चेष्टौनिष्प्रभौकृतौ ॥ 46 ॥

सहर्षवेगानुगतान्तरात्माश्रुत्वावचस्तस्यमहारथस्य ।

जहौज्वरन्दाशरथेःसमुत्थितम्प्रहृष्यवाचाऽभिननन्दपुत्रम् ॥ 47 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षट्चत्वारिंशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.46 ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡ - षਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ