ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ਼ੁਕੇਨਤੁਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾਸਹਰਿਯੂਥਪਾਨ੍ ।
ਸਮੀਪਸ੍ਥਞ੍ਚਰਾਮਸ੍ਯਭ੍ਰਾਤਰਂਸ੍ਵਂਵਿਭੀषਣਮ੍ ॥ 1 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣਞ੍ਚਮਹਾਵੀਰ੍ਯਮ੍ਭੁਜਂਰਾਮਸ੍ਯਦਕ੍षਿਣਮ੍ ।
ਸਰ੍ਵਵਾਨਰਰਾਜਞ੍ਚਸੁਗ੍ਰੀਵਮ੍ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 2 ॥
ਅਙ੍ਗਦਞ੍ਚਾਪਿਬਲਿਨਂਵਜ੍ਰਹਸ੍ਤਾਤ੍ਮਜਾਤ੍ਮਜਮ੍ ।
ਹਨੂਮਨ੍ਤਞ੍ਚਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਞ੍ਜਾਮ੍ਬਵਨ੍ਤਞ੍ਚਦੁਰ੍ਜਯਮ੍ ॥ 3 ॥
ਸੁषੇਣਙ੍ਕੁਮੁਦਨ੍ਨੀਲਨ੍ਨਲਞ੍ਚਪ੍ਲਵਗਰ੍षਭਮ੍ ।
ਗਜਙ੍ਗਵਾਕ੍षਂਸ਼ਰਭਮ੍ਮੈਨ੍ਦਞ੍ਚਦ੍ਵਿਵਿਦਨ੍ਤਥਾ ॥ 4 ॥
ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਵਿਗ੍ਨਹृਦਯੋਜਾਤਕ੍ਰੋਧਸ਼੍ਚਰਾਵਣਃ ।
ਭਰ੍ਤ੍ਸਯਾਮਾਸਤੌਵੀਰੌਕਥਾਨ੍ਤੇਸ਼ੁਕਸਾਰਣੌ ॥ 5 ॥
ਅਧੋਮੁਖੌਤੌਪ੍ਰਣਤਾਵਬ੍ਰਵੀਚ੍ਛੁਕਸਾਰਣੌ ।
ਰੋषਗਦ੍ਗਦਯਾਵਾਚਾਸਂਰਬ੍ਧਮ੍ਪਰੁषਂਵਚਃ ॥ 6 ॥
ਨਤਾਵਤ੍ਸਦृਸ਼ਨ੍ਨਾਮਸਚਿਵੈਰੁਪਜੀਵਿਭਿਃ ।
ਵਿਪ੍ਰਿਯਨ੍ਨृਪਤੇਰ੍ਵਕ੍ਤੁਨ੍ਨਿਗ੍ਰਹੇਪ੍ਰਗ੍ਰਹੇਪ੍ਰਭੋਃ ॥ 7 ॥
ਰਿਪੂਣਾਮ੍ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾਨਾਂਯੁਦ੍ਧਾਰ੍ਥਮਭਿਵਰ੍ਤਤਾਮ੍ ।
ਉਭਾਭ੍ਯਾਂਸਦृਸ਼ਨ੍ਨਾਮਵਕ੍ਤੁਮਪ੍ਰਸ੍ਤਵੇਸ੍ਤਵਮ੍ ॥ 8 ॥
ਆਚਾਰ੍ਯਾਗੁਰਵੋਵृਦ੍ਧਾਵृਥਾਵਾਮ੍ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਿਤਾਃ ।
ਸਾਰਂਯਦ੍ਰਾਜਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਨੁਜੀਵ੍ਯਨ੍ਨਗृਹ੍ਯਤੇ ॥ 9 ॥
ਗृਹੀਤੋਵਾਨਵਿਜ੍ਞਾਤੋਭਾਰੋऽਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯਵਾਹ੍ਯਤੇ ।
ਈਦृਸ਼ੈਃ ਸਚਿਵੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋਮੂਰ੍ਖੈਰ੍ਦਿष੍ਟ੍ਯਧਰਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ 10 ॥
ਕਿਨ੍ਨੁਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਭਯਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿਵਕ੍ਤੁਮ੍ਮਾਮ੍ਪਰੁषਂਵਚਃ ।
ਯਸ੍ਯਮੇਸ਼ਾਸਤੋਜਿਹ੍ਵਾਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ 11 ॥
ਅਪ੍ਯੇਵਦਹਨਂਸ੍ਪृष੍ਟਵਾਵਨੇਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿਪਾਦਪਾਃ ।
ਰਾਜਦੋषਪਰਾਮृष੍ਟਾਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇਨਾਪਰਾਧਿਨਃ ॥ 12 ॥
ਹਨ੍ਯਾਮਹਨ੍ਤ੍ਵਿਮੌਪਾਪੌਸ਼ਤ੍ਰੁਪਕ੍षਪ੍ਰਸ਼ਂਸਕੌ ।
ਯਦਿਪੂਰ੍ਵੋਪਕਾਰੈਸ੍ਤੁਨਕ੍ਰੋਧੋਮृਦੁਤਾਂਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ 13 ॥
ਅਪਧ੍ਵਂਸਤ ਗਚ੍ਚਧ੍ਵਂ ਸਮ੍ਨਿਕਰ੍षਾਦ੍ ਇਤੋ ਮਮ ।
ਨ ਹਿ ਵਾਂ ਹਨ੍ਤੁਂ ਇਚ੍ਚਾਮਿ ਸ੍ਮਰਨ੍ਨ੍ ਉਪਕृਤਾਨਿ ਵਾਮ੍ ॥ 14 ॥
ਹਤਾਵ੍ ਏਵ ਕृਤਘ੍ਨੌ ਤੌ ਮਯਿ ਸ੍ਨੇਹ ਪਰਾਨ੍ ਮੁਖੌ ।
ਏਵਂ ਉਕ੍ਤੌ ਤੁ ਸਵ੍ਰੀਡੌ ਤਾਵ੍ ਉਭੌ ਸ਼ੁਕ ਸਾਰਣੌ ॥ 15 ॥
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਃ ਸਮੀਪਸ੍ਥਮ੍ਮਹੋਦਰਮ੍ ।
ਉਪਸ੍ਤਾਪਯਮੇਸ਼ੀਘ੍ਰਞ੍ਚਾਰਾਨ੍ਨੀਤਿਵਿਸ਼ਾਰਦਾਨ੍ ॥ 16 ॥
ਮਹੋਦਰਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਸ੍ਤੁਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਜ੍ਞਾਪਯਚ੍ਚਰਾਨ੍ ॥ 17 ॥
ਤਤਸ਼੍ਚਾਰਾਸ੍ਸਨ੍ਤ੍ਵਰਿਤਾਃਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃਪਾਰ੍ਥਿਵਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ ।
ਉਪਸ੍ਥਿਤਾਃਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯੋਵਰ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾਜਯਸ਼ਿषਾਃ ॥ 18 ॥
ਤਾਨਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਤੋਵਾਕ੍ਯਂਰਾਵਣੋਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਃ ।
ਚਾਰਾਨ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਯਿਤਾਨ੍ ਸ਼ੂਰਾਨ੍ਭਕ੍ਤਾਨ੍ਵਿਗਤਸਾਧ੍ਵਸਾਨ੍ ॥ 19 ॥
ਇਤੋਗਚ੍ਛਤਰਾਮਸ੍ਯਵ੍ਯਵਸਾਯਮ੍ਪਰੀਕ੍षਥ ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿष੍ਵਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਯੇऽਸ੍ਯਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾਤੇਨਸਮਾਗਤਾਃ ॥ 20 ॥
ਕਥਂਸ੍ਵਪਿਤਿਜਾਗਰ੍ਤਿਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਚਕਰਿष੍ਯਤਿ ।
ਵਿਜ੍ਞਾਯਨਿਪੁਣਂਸਰ੍ਵਮਾਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮਸ਼ੇषਤਃ ॥ 21 ॥
ਚਾਰੇਣਵਿਦਿਤਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਃਪਣ੍ਡਿਤੈਰ੍ਵਸੁਧਾਧਿਪੈਃ ।
ਯੁਦ੍ਧੇਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨਯਤ੍ਨੇਨਸਮਾਸਾਦ੍ਯਨਿਰਸ੍ਯਤੇ ॥ 22 ॥
ਚਾਰਾਸ੍ਤੁਤੇਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।
ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਮਗ੍ਰਤਃਕृਤ੍ਵਾਤਤਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਃਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਮ੍ ॥ 23 ॥
ਤਤਸ੍ਤੇਤਮ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਞ੍ਚਾਰਾਰਾਕ੍षਸਸਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਕृਤ੍ਵਾਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਞ੍ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਯਤ੍ਰਰਾਮਸ੍ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ॥ 24 ॥
ਤੇਸੁਵੇਲਸ੍ਯਸ਼ੈਲਸ੍ਯਸਮੀਪੇਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਾਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਗਤ੍ਵਾਸਸੁਗ੍ਰੀਵਵਿਭੀषਣੌ ॥ 25 ॥
ਪ੍ਰੇਕ੍षਮਾਣਾਸ਼੍ਚਮੂਨ੍ਤਾਨ੍ਤੁਬਭੂਵੁਰ੍ਭਯਵਿਕ੍ਲਬਾਃ ।
ਤੇਤੁਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾਦृष੍ਟਾਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣਰਾਕ੍षਸਾ ॥ 26 ॥
ਵਿਭੀषਣੇਨਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਿਗृਹੀਤਾਯਦृਚ੍ਛਯਾ ।
ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੋਗ੍ਰਾਹਿਤਸ੍ਤ੍ਵੇਕਃਪਾਪੋऽਯਮਿਤਿਰਾਕ੍षਸਃ ॥ 27 ॥
ਮੋਚਿਤਸ੍ਸੋऽਪਿਰਾਮੇਣਵਧ੍ਯਮਾਨਃਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮੈਃ ।
ਅਨृਸ਼ਂਸ੍ਯੇਨਰਾਮੇਣਮੋਚਿਤਾਰਾਕ੍षਸਾਃਪਰੇ ॥ 28 ॥
ਵਾਨਰੈਰਰ੍ਦਿਤਾਸ੍ਤੇਤੁਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੈਰ੍ਲਘੁਵਿਕ੍ਰਮੈਃ ।
ਪੁਨਰ੍ਲਙ੍ਕਾਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤੋਨष੍ਟਚੇਤਸਃ ॥ 29 ॥
ਤਤੋਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤੇਚਾਰਾਬਹਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਚਰਾਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ।
ਗਿਰੇਸ੍ਸੁਵੇਲਸ੍ਯਸਮੀਪਵਾਸਿਨਨ੍ਨ੍ਯਵੇਦਯਨ੍ਭੀਮਬਲਮ੍ਮਹਾਬਲਾਃ ॥ 30 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
śukenatusamākhyātāndṛṣṭvāsahariyūthapān |
samīpasthañcarāmasyabhrātaraṃsvaṃvibhīṣaṇam || 1 ||
lakṣmaṇañcamahāvīryambhujaṃrāmasyadakṣiṇam |
sarvavānararājañcasugrīvambhīmavikramam || 2 ||
aṅgadañcāpibalinaṃvajrahastātmajātmajam |
hanūmantañcavikrāntañjāmbavantañcadurjayam || 3 ||
suṣeṇaṅkumudannīlannalañcaplavagarṣabham |
gajaṅgavākṣaṃśarabhammaindañcadvividantathā || 4 ||
kiñcidāvignahṛdayojātakrodhaścarāvaṇaḥ |
bhartsayāmāsatauvīraukathānteśukasāraṇau || 5 ||
adhomukhautaupraṇatāvabravīcchukasāraṇau |
roṣagadgadayāvācāsaṃrabdhamparuṣaṃvacaḥ || 6 ||
natāvatsadṛśannāmasacivairupajīvibhiḥ |
vipriyannṛpatervaktunnigrahepragraheprabhoḥ || 7 ||
ripūṇāmpratikūlānāṃyuddhārthamabhivartatām |
ubhābhyāṃsadṛśannāmavaktumaprastavestavam || 8 ||
ācāryāguravovṛddhāvṛthāvāmparyupāsitāḥ |
sāraṃyadrājaśāstrāṇāmanujīvyannagṛhyate || 9 ||
gṛhītovānavijñātobhāro'jñānasyavāhyate |
īdṛśaiḥ sacivairyuktomūrkhairdiṣṭyadharāmyaham || 10 ||
kinnumṛtyorbhayannāstivaktummāmparuṣaṃvacaḥ |
yasyameśāsatojihvāprayacchatiśubhāśubham || 11 ||
apyevadahanaṃspṛṣṭavāvanetiṣṭhantipādapāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāstiṣṭhantenāparādhinaḥ || 12 ||
hanyāmahantvimaupāpauśatrupakṣapraśaṃsakau |
yadipūrvopakāraistunakrodhomṛdutāṃvrajet || 13 ||
apadhvaṃsata gaccadhvaṃ samnikarṣād ito mama |
na hi vāṃ hantuṃ iccāmi smarann upakṛtāni vām || 14 ||
hatāv eva kṛtaghnau tau mayi sneha parān mukhau |
evaṃ uktau tu savrīḍau tāv ubhau śuka sāraṇau || 15 ||
abravītsadaśagrīvaḥ samīpasthammahodaram |
upastāpayameśīghrañcārānnītiviśāradān || 16 ||
mahodarastathoktastuśīghramājñāpayaccarān || 17 ||
tataścārāssantvaritāḥprāptāḥpārthivaśāsanāt |
upasthitāḥprāñjalayovardhayitvājayaśiṣāḥ || 18 ||
tānabravīttatovākyaṃrāvaṇorākṣasādhipaḥ |
cārānpratyāyitān śūrānbhaktānvigatasādhvasān || 19 ||
itogacchatarāmasyavyavasāyamparīkṣatha |
mantriṣvabhyantarāye'syaprītyātenasamāgatāḥ || 20 ||
kathaṃsvapitijāgartikimanyaccakariṣyati |
vijñāyanipuṇaṃsarvamāgantavyamaśeṣataḥ || 21 ||
cāreṇaviditaśśatruḥpaṇḍitairvasudhādhipaiḥ |
yuddhesvalpenayatnenasamāsādyanirasyate || 22 ||
cārāstutetathetyuktvāprahṛṣṭārākṣaseśvaram |
śārdūlamagrataḥkṛtvātataścakruḥpradakṣiṇam || 23 ||
tatastetammahātmānañcārārākṣasasattamam |
kṛtvāpradakṣiṇañjagmuryatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 24 ||
tesuvelasyaśailasyasamīperāmalakṣmaṇau |
pracchannādadṛśurgatvāsasugrīvavibhīṣaṇau || 25 ||
prekṣamāṇāścamūntāntubabhūvurbhayaviklabāḥ |
tetudharmātmanādṛṣṭārākṣasendreṇarākṣasā || 26 ||
vibhīṣaṇenatatrasthānigṛhītāyadṛcchayā |
śārdūlogrāhitastvekaḥpāpo'yamitirākṣasaḥ || 27 ||
mocitasso'pirāmeṇavadhyamānaḥplavaṅgamaiḥ |
anṛśaṃsyenarāmeṇamocitārākṣasāḥpare || 28 ||
vānarairarditāstetuvikrāntairlaghuvikramaiḥ |
punarlaṅkāmanuprāptāśvasantonaṣṭacetasaḥ || 29 ||
tatodaśagrīvamupasthitāstecārābahirnityacarāniśācarāḥ |
giressuvelasyasamīpavāsinannyavedayanbhīmabalammahābalāḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनत्रिंशस्सर्गः ।
शुकेनतुसमाख्यातान्दृष्ट्वासहरियूथपान् ।
समीपस्थञ्चरामस्यभ्रातरंस्वंविभीषणम् ॥ 1 ॥
लक्ष्मणञ्चमहावीर्यम्भुजंरामस्यदक्षिणम् ।
सर्ववानरराजञ्चसुग्रीवम्भीमविक्रमम् ॥ 2 ॥
अङ्गदञ्चापिबलिनंवज्रहस्तात्मजात्मजम् ।
हनूमन्तञ्चविक्रान्तञ्जाम्बवन्तञ्चदुर्जयम् ॥ 3 ॥
सुषेणङ्कुमुदन्नीलन्नलञ्चप्लवगर्षभम् ।
गजङ्गवाक्षंशरभम्मैन्दञ्चद्विविदन्तथा ॥ 4 ॥
किञ्चिदाविग्नहृदयोजातक्रोधश्चरावणः ।
भर्त्सयामासतौवीरौकथान्तेशुकसारणौ ॥ 5 ॥
अधोमुखौतौप्रणतावब्रवीच्छुकसारणौ ।
रोषगद्गदयावाचासंरब्धम्परुषंवचः ॥ 6 ॥
नतावत्सदृशन्नामसचिवैरुपजीविभिः ।
विप्रियन्नृपतेर्वक्तुन्निग्रहेप्रग्रहेप्रभोः ॥ 7 ॥
रिपूणाम्प्रतिकूलानांयुद्धार्थमभिवर्तताम् ।
उभाभ्यांसदृशन्नामवक्तुमप्रस्तवेस्तवम् ॥ 8 ॥
आचार्यागुरवोवृद्धावृथावाम्पर्युपासिताः ।
सारंयद्राजशास्त्राणामनुजीव्यन्नगृह्यते ॥ 9 ॥
गृहीतोवानविज्ञातोभारोऽज्ञानस्यवाह्यते ।
ईदृशैः सचिवैर्युक्तोमूर्खैर्दिष्ट्यधराम्यहम् ॥ 10 ॥
किन्नुमृत्योर्भयन्नास्तिवक्तुम्माम्परुषंवचः ।
यस्यमेशासतोजिह्वाप्रयच्छतिशुभाशुभम् ॥ 11 ॥
अप्येवदहनंस्पृष्टवावनेतिष्ठन्तिपादपाः ।
राजदोषपरामृष्टास्तिष्ठन्तेनापराधिनः ॥ 12 ॥
हन्यामहन्त्विमौपापौशत्रुपक्षप्रशंसकौ ।
यदिपूर्वोपकारैस्तुनक्रोधोमृदुतांव्रजेत् ॥ 13 ॥
अपध्वंसत गच्चध्वं सम्निकर्षाद् इतो मम ।
न हि वां हन्तुं इच्चामि स्मरन्न् उपकृतानि वाम् ॥ 14 ॥
हताव् एव कृतघ्नौ तौ मयि स्नेह परान् मुखौ ।
एवं उक्तौ तु सव्रीडौ ताव् उभौ शुक सारणौ ॥ 15 ॥
अब्रवीत्सदशग्रीवः समीपस्थम्महोदरम् ।
उपस्तापयमेशीघ्रञ्चारान्नीतिविशारदान् ॥ 16 ॥
महोदरस्तथोक्तस्तुशीघ्रमाज्ञापयच्चरान् ॥ 17 ॥
ततश्चारास्सन्त्वरिताःप्राप्ताःपार्थिवशासनात् ।
उपस्थिताःप्राञ्जलयोवर्धयित्वाजयशिषाः ॥ 18 ॥
तानब्रवीत्ततोवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।
चारान्प्रत्यायितान् शूरान्भक्तान्विगतसाध्वसान् ॥ 19 ॥
इतोगच्छतरामस्यव्यवसायम्परीक्षथ ।
मन्त्रिष्वभ्यन्तरायेऽस्यप्रीत्यातेनसमागताः ॥ 20 ॥
कथंस्वपितिजागर्तिकिमन्यच्चकरिष्यति ।
विज्ञायनिपुणंसर्वमागन्तव्यमशेषतः ॥ 21 ॥
चारेणविदितश्शत्रुःपण्डितैर्वसुधाधिपैः ।
युद्धेस्वल्पेनयत्नेनसमासाद्यनिरस्यते ॥ 22 ॥
चारास्तुतेतथेत्युक्त्वाप्रहृष्टाराक्षसेश्वरम् ।
शार्दूलमग्रतःकृत्वाततश्चक्रुःप्रदक्षिणम् ॥ 23 ॥
ततस्तेतम्महात्मानञ्चाराराक्षससत्तमम् ।
कृत्वाप्रदक्षिणञ्जग्मुर्यत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥ 24 ॥
तेसुवेलस्यशैलस्यसमीपेरामलक्ष्मणौ ।
प्रच्छन्नाददृशुर्गत्वाससुग्रीवविभीषणौ ॥ 25 ॥
प्रेक्षमाणाश्चमून्तान्तुबभूवुर्भयविक्लबाः ।
तेतुधर्मात्मनादृष्टाराक्षसेन्द्रेणराक्षसा ॥ 26 ॥
विभीषणेनतत्रस्थानिगृहीतायदृच्छया ।
शार्दूलोग्राहितस्त्वेकःपापोऽयमितिराक्षसः ॥ 27 ॥
मोचितस्सोऽपिरामेणवध्यमानःप्लवङ्गमैः ।
अनृशंस्येनरामेणमोचिताराक्षसाःपरे ॥ 28 ॥
वानरैरर्दितास्तेतुविक्रान्तैर्लघुविक्रमैः ।
पुनर्लङ्कामनुप्राप्ताश्वसन्तोनष्टचेतसः ॥ 29 ॥
ततोदशग्रीवमुपस्थितास्तेचाराबहिर्नित्यचरानिशाचराः ।
गिरेस्सुवेलस्यसमीपवासिनन्न्यवेदयन्भीमबलम्महाबलाः ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
śukenatusamākhyātāndṛṣṭvāsahariyūthapān |
samīpasthañcarāmasyabhrātaraṃsvaṃvibhīṣaṇam || 1 ||
lakṣmaṇañcamahāvīryambhujaṃrāmasyadakṣiṇam |
sarvavānararājañcasugrīvambhīmavikramam || 2 ||
aṅgadañcāpibalinaṃvajrahastātmajātmajam |
hanūmantañcavikrāntañjāmbavantañcadurjayam || 3 ||
suṣeṇaṅkumudannīlannalañcaplavagarṣabham |
gajaṅgavākṣaṃśarabhammaindañcadvividantathā || 4 ||
kiñcidāvignahṛdayojātakrodhaścarāvaṇaḥ |
bhartsayāmāsatauvīraukathānteśukasāraṇau || 5 ||
adhomukhautaupraṇatāvabravīcchukasāraṇau |
roṣagadgadayāvācāsaṃrabdhamparuṣaṃvacaḥ || 6 ||
natāvatsadṛśannāmasacivairupajīvibhiḥ |
vipriyannṛpatervaktunnigrahepragraheprabhoḥ || 7 ||
ripūṇāmpratikūlānāṃyuddhārthamabhivartatām |
ubhābhyāṃsadṛśannāmavaktumaprastavestavam || 8 ||
ācāryāguravovṛddhāvṛthāvāmparyupāsitāḥ |
sāraṃyadrājaśāstrāṇāmanujīvyannagṛhyate || 9 ||
gṛhītovānavijñātobhāro'jñānasyavāhyate |
īdṛśaiḥ sacivairyuktomūrkhairdiṣṭyadharāmyaham || 10 ||
kinnumṛtyorbhayannāstivaktummāmparuṣaṃvacaḥ |
yasyameśāsatojihvāprayacchatiśubhāśubham || 11 ||
apyevadahanaṃspṛṣṭavāvanetiṣṭhantipādapāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāstiṣṭhantenāparādhinaḥ || 12 ||
hanyāmahantvimaupāpauśatrupakṣapraśaṃsakau |
yadipūrvopakāraistunakrodhomṛdutāṃvrajet || 13 ||
apadhvaṃsata gaccadhvaṃ samnikarṣād ito mama |
na hi vāṃ hantuṃ iccāmi smarann upakṛtāni vām || 14 ||
hatāv eva kṛtaghnau tau mayi sneha parān mukhau |
evaṃ uktau tu savrīḍau tāv ubhau śuka sāraṇau || 15 ||
abravītsadaśagrīvaḥ samīpasthammahodaram |
upastāpayameśīghrañcārānnītiviśāradān || 16 ||
mahodarastathoktastuśīghramājñāpayaccarān || 17 ||
tataścārāssantvaritāḥprāptāḥpārthivaśāsanāt |
upasthitāḥprāñjalayovardhayitvājayaśiṣāḥ || 18 ||
tānabravīttatovākyaṃrāvaṇorākṣasādhipaḥ |
cārānpratyāyitān śūrānbhaktānvigatasādhvasān || 19 ||
itogacchatarāmasyavyavasāyamparīkṣatha |
mantriṣvabhyantarāye'syaprītyātenasamāgatāḥ || 20 ||
kathaṃsvapitijāgartikimanyaccakariṣyati |
vijñāyanipuṇaṃsarvamāgantavyamaśeṣataḥ || 21 ||
cāreṇaviditaśśatruḥpaṇḍitairvasudhādhipaiḥ |
yuddhesvalpenayatnenasamāsādyanirasyate || 22 ||
cārāstutetathetyuktvāprahṛṣṭārākṣaseśvaram |
śārdūlamagrataḥkṛtvātataścakruḥpradakṣiṇam || 23 ||
tatastetammahātmānañcārārākṣasasattamam |
kṛtvāpradakṣiṇañjagmuryatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 24 ||
tesuvelasyaśailasyasamīperāmalakṣmaṇau |
pracchannādadṛśurgatvāsasugrīvavibhīṣaṇau || 25 ||
prekṣamāṇāścamūntāntubabhūvurbhayaviklabāḥ |
tetudharmātmanādṛṣṭārākṣasendreṇarākṣasā || 26 ||
vibhīṣaṇenatatrasthānigṛhītāyadṛcchayā |
śārdūlogrāhitastvekaḥpāpo'yamitirākṣasaḥ || 27 ||
mocitasso'pirāmeṇavadhyamānaḥplavaṅgamaiḥ |
anṛśaṃsyenarāmeṇamocitārākṣasāḥpare || 28 ||
vānarairarditāstetuvikrāntairlaghuvikramaiḥ |
punarlaṅkāmanuprāptāśvasantonaṣṭacetasaḥ || 29 ||
tatodaśagrīvamupasthitāstecārābahirnityacarāniśācarāḥ |
giressuvelasyasamīpavāsinannyavedayanbhīmabalammahābalāḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.