શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ એકોનત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
શુકેનતુસમાખ્યાતાન્દૃષ્ટ્વાસહરિયૂથપાન્ ।
સમીપસ્થઞ્ચરામસ્યભ્રાતરંસ્વંવિભીષણમ્ ॥ 1 ॥
લક્ષ્મણઞ્ચમહાવીર્યમ્ભુજંરામસ્યદક્ષિણમ્ ।
સર્વવાનરરાજઞ્ચસુગ્રીવમ્ભીમવિક્રમમ્ ॥ 2 ॥
અઙ્ગદઞ્ચાપિબલિનંવજ્રહસ્તાત્મજાત્મજમ્ ।
હનૂમન્તઞ્ચવિક્રાન્તઞ્જામ્બવન્તઞ્ચદુર્જયમ્ ॥ 3 ॥
સુષેણઙ્કુમુદન્નીલન્નલઞ્ચપ્લવગર્ષભમ્ ।
ગજઙ્ગવાક્ષંશરભમ્મૈન્દઞ્ચદ્વિવિદન્તથા ॥ 4 ॥
કિઞ્ચિદાવિગ્નહૃદયોજાતક્રોધશ્ચરાવણઃ ।
ભર્ત્સયામાસતૌવીરૌકથાન્તેશુકસારણૌ ॥ 5 ॥
અધોમુખૌતૌપ્રણતાવબ્રવીચ્છુકસારણૌ ।
રોષગદ્ગદયાવાચાસંરબ્ધમ્પરુષંવચઃ ॥ 6 ॥
નતાવત્સદૃશન્નામસચિવૈરુપજીવિભિઃ ।
વિપ્રિયન્નૃપતેર્વક્તુન્નિગ્રહેપ્રગ્રહેપ્રભોઃ ॥ 7 ॥
રિપૂણામ્પ્રતિકૂલાનાંયુદ્ધાર્થમભિવર્તતામ્ ।
ઉભાભ્યાંસદૃશન્નામવક્તુમપ્રસ્તવેસ્તવમ્ ॥ 8 ॥
આચાર્યાગુરવોવૃદ્ધાવૃથાવામ્પર્યુપાસિતાઃ ।
સારંયદ્રાજશાસ્ત્રાણામનુજીવ્યન્નગૃહ્યતે ॥ 9 ॥
ગૃહીતોવાનવિજ્ઞાતોભારોઽજ્ઞાનસ્યવાહ્યતે ।
ઈદૃશૈઃ સચિવૈર્યુક્તોમૂર્ખૈર્દિષ્ટ્યધરામ્યહમ્ ॥ 10 ॥
કિન્નુમૃત્યોર્ભયન્નાસ્તિવક્તુમ્મામ્પરુષંવચઃ ।
યસ્યમેશાસતોજિહ્વાપ્રયચ્છતિશુભાશુભમ્ ॥ 11 ॥
અપ્યેવદહનંસ્પૃષ્ટવાવનેતિષ્ઠન્તિપાદપાઃ ।
રાજદોષપરામૃષ્ટાસ્તિષ્ઠન્તેનાપરાધિનઃ ॥ 12 ॥
હન્યામહન્ત્વિમૌપાપૌશત્રુપક્ષપ્રશંસકૌ ।
યદિપૂર્વોપકારૈસ્તુનક્રોધોમૃદુતાંવ્રજેત્ ॥ 13 ॥
અપધ્વંસત ગચ્ચધ્વં સમ્નિકર્ષાદ્ ઇતો મમ ।
ન હિ વાં હન્તું ઇચ્ચામિ સ્મરન્ન્ ઉપકૃતાનિ વામ્ ॥ 14 ॥
હતાવ્ એવ કૃતઘ્નૌ તૌ મયિ સ્નેહ પરાન્ મુખૌ ।
એવં ઉક્તૌ તુ સવ્રીડૌ તાવ્ ઉભૌ શુક સારણૌ ॥ 15 ॥
અબ્રવીત્સદશગ્રીવઃ સમીપસ્થમ્મહોદરમ્ ।
ઉપસ્તાપયમેશીઘ્રઞ્ચારાન્નીતિવિશારદાન્ ॥ 16 ॥
મહોદરસ્તથોક્તસ્તુશીઘ્રમાજ્ઞાપયચ્ચરાન્ ॥ 17 ॥
તતશ્ચારાસ્સન્ત્વરિતાઃપ્રાપ્તાઃપાર્થિવશાસનાત્ ।
ઉપસ્થિતાઃપ્રાઞ્જલયોવર્ધયિત્વાજયશિષાઃ ॥ 18 ॥
તાનબ્રવીત્તતોવાક્યંરાવણોરાક્ષસાધિપઃ ।
ચારાન્પ્રત્યાયિતાન્ શૂરાન્ભક્તાન્વિગતસાધ્વસાન્ ॥ 19 ॥
ઇતોગચ્છતરામસ્યવ્યવસાયમ્પરીક્ષથ ।
મન્ત્રિષ્વભ્યન્તરાયેઽસ્યપ્રીત્યાતેનસમાગતાઃ ॥ 20 ॥
કથંસ્વપિતિજાગર્તિકિમન્યચ્ચકરિષ્યતિ ।
વિજ્ઞાયનિપુણંસર્વમાગન્તવ્યમશેષતઃ ॥ 21 ॥
ચારેણવિદિતશ્શત્રુઃપણ્ડિતૈર્વસુધાધિપૈઃ ।
યુદ્ધેસ્વલ્પેનયત્નેનસમાસાદ્યનિરસ્યતે ॥ 22 ॥
ચારાસ્તુતેતથેત્યુક્ત્વાપ્રહૃષ્ટારાક્ષસેશ્વરમ્ ।
શાર્દૂલમગ્રતઃકૃત્વાતતશ્ચક્રુઃપ્રદક્ષિણમ્ ॥ 23 ॥
તતસ્તેતમ્મહાત્માનઞ્ચારારાક્ષસસત્તમમ્ ।
કૃત્વાપ્રદક્ષિણઞ્જગ્મુર્યત્રરામસ્સલક્ષ્મણઃ ॥ 24 ॥
તેસુવેલસ્યશૈલસ્યસમીપેરામલક્ષ્મણૌ ।
પ્રચ્છન્નાદદૃશુર્ગત્વાસસુગ્રીવવિભીષણૌ ॥ 25 ॥
પ્રેક્ષમાણાશ્ચમૂન્તાન્તુબભૂવુર્ભયવિક્લબાઃ ।
તેતુધર્માત્મનાદૃષ્ટારાક્ષસેન્દ્રેણરાક્ષસા ॥ 26 ॥
વિભીષણેનતત્રસ્થાનિગૃહીતાયદૃચ્છયા ।
શાર્દૂલોગ્રાહિતસ્ત્વેકઃપાપોઽયમિતિરાક્ષસઃ ॥ 27 ॥
મોચિતસ્સોઽપિરામેણવધ્યમાનઃપ્લવઙ્ગમૈઃ ।
અનૃશંસ્યેનરામેણમોચિતારાક્ષસાઃપરે ॥ 28 ॥
વાનરૈરર્દિતાસ્તેતુવિક્રાન્તૈર્લઘુવિક્રમૈઃ ।
પુનર્લઙ્કામનુપ્રાપ્તાશ્વસન્તોનષ્ટચેતસઃ ॥ 29 ॥
તતોદશગ્રીવમુપસ્થિતાસ્તેચારાબહિર્નિત્યચરાનિશાચરાઃ ।
ગિરેસ્સુવેલસ્યસમીપવાસિનન્ન્યવેદયન્ભીમબલમ્મહાબલાઃ ॥ 30 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
śukenatusamākhyātāndṛṣṭvāsahariyūthapān |
samīpasthañcarāmasyabhrātaraṃsvaṃvibhīṣaṇam || 1 ||
lakṣmaṇañcamahāvīryambhujaṃrāmasyadakṣiṇam |
sarvavānararājañcasugrīvambhīmavikramam || 2 ||
aṅgadañcāpibalinaṃvajrahastātmajātmajam |
hanūmantañcavikrāntañjāmbavantañcadurjayam || 3 ||
suṣeṇaṅkumudannīlannalañcaplavagarṣabham |
gajaṅgavākṣaṃśarabhammaindañcadvividantathā || 4 ||
kiñcidāvignahṛdayojātakrodhaścarāvaṇaḥ |
bhartsayāmāsatauvīraukathānteśukasāraṇau || 5 ||
adhomukhautaupraṇatāvabravīcchukasāraṇau |
roṣagadgadayāvācāsaṃrabdhamparuṣaṃvacaḥ || 6 ||
natāvatsadṛśannāmasacivairupajīvibhiḥ |
vipriyannṛpatervaktunnigrahepragraheprabhoḥ || 7 ||
ripūṇāmpratikūlānāṃyuddhārthamabhivartatām |
ubhābhyāṃsadṛśannāmavaktumaprastavestavam || 8 ||
ācāryāguravovṛddhāvṛthāvāmparyupāsitāḥ |
sāraṃyadrājaśāstrāṇāmanujīvyannagṛhyate || 9 ||
gṛhītovānavijñātobhāro'jñānasyavāhyate |
īdṛśaiḥ sacivairyuktomūrkhairdiṣṭyadharāmyaham || 10 ||
kinnumṛtyorbhayannāstivaktummāmparuṣaṃvacaḥ |
yasyameśāsatojihvāprayacchatiśubhāśubham || 11 ||
apyevadahanaṃspṛṣṭavāvanetiṣṭhantipādapāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāstiṣṭhantenāparādhinaḥ || 12 ||
hanyāmahantvimaupāpauśatrupakṣapraśaṃsakau |
yadipūrvopakāraistunakrodhomṛdutāṃvrajet || 13 ||
apadhvaṃsata gaccadhvaṃ samnikarṣād ito mama |
na hi vāṃ hantuṃ iccāmi smarann upakṛtāni vām || 14 ||
hatāv eva kṛtaghnau tau mayi sneha parān mukhau |
evaṃ uktau tu savrīḍau tāv ubhau śuka sāraṇau || 15 ||
abravītsadaśagrīvaḥ samīpasthammahodaram |
upastāpayameśīghrañcārānnītiviśāradān || 16 ||
mahodarastathoktastuśīghramājñāpayaccarān || 17 ||
tataścārāssantvaritāḥprāptāḥpārthivaśāsanāt |
upasthitāḥprāñjalayovardhayitvājayaśiṣāḥ || 18 ||
tānabravīttatovākyaṃrāvaṇorākṣasādhipaḥ |
cārānpratyāyitān śūrānbhaktānvigatasādhvasān || 19 ||
itogacchatarāmasyavyavasāyamparīkṣatha |
mantriṣvabhyantarāye'syaprītyātenasamāgatāḥ || 20 ||
kathaṃsvapitijāgartikimanyaccakariṣyati |
vijñāyanipuṇaṃsarvamāgantavyamaśeṣataḥ || 21 ||
cāreṇaviditaśśatruḥpaṇḍitairvasudhādhipaiḥ |
yuddhesvalpenayatnenasamāsādyanirasyate || 22 ||
cārāstutetathetyuktvāprahṛṣṭārākṣaseśvaram |
śārdūlamagrataḥkṛtvātataścakruḥpradakṣiṇam || 23 ||
tatastetammahātmānañcārārākṣasasattamam |
kṛtvāpradakṣiṇañjagmuryatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 24 ||
tesuvelasyaśailasyasamīperāmalakṣmaṇau |
pracchannādadṛśurgatvāsasugrīvavibhīṣaṇau || 25 ||
prekṣamāṇāścamūntāntubabhūvurbhayaviklabāḥ |
tetudharmātmanādṛṣṭārākṣasendreṇarākṣasā || 26 ||
vibhīṣaṇenatatrasthānigṛhītāyadṛcchayā |
śārdūlogrāhitastvekaḥpāpo'yamitirākṣasaḥ || 27 ||
mocitasso'pirāmeṇavadhyamānaḥplavaṅgamaiḥ |
anṛśaṃsyenarāmeṇamocitārākṣasāḥpare || 28 ||
vānarairarditāstetuvikrāntairlaghuvikramaiḥ |
punarlaṅkāmanuprāptāśvasantonaṣṭacetasaḥ || 29 ||
tatodaśagrīvamupasthitāstecārābahirnityacarāniśācarāḥ |
giressuvelasyasamīpavāsinannyavedayanbhīmabalammahābalāḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनत्रिंशस्सर्गः ।
शुकेनतुसमाख्यातान्दृष्ट्वासहरियूथपान् ।
समीपस्थञ्चरामस्यभ्रातरंस्वंविभीषणम् ॥ 1 ॥
लक्ष्मणञ्चमहावीर्यम्भुजंरामस्यदक्षिणम् ।
सर्ववानरराजञ्चसुग्रीवम्भीमविक्रमम् ॥ 2 ॥
अङ्गदञ्चापिबलिनंवज्रहस्तात्मजात्मजम् ।
हनूमन्तञ्चविक्रान्तञ्जाम्बवन्तञ्चदुर्जयम् ॥ 3 ॥
सुषेणङ्कुमुदन्नीलन्नलञ्चप्लवगर्षभम् ।
गजङ्गवाक्षंशरभम्मैन्दञ्चद्विविदन्तथा ॥ 4 ॥
किञ्चिदाविग्नहृदयोजातक्रोधश्चरावणः ।
भर्त्सयामासतौवीरौकथान्तेशुकसारणौ ॥ 5 ॥
अधोमुखौतौप्रणतावब्रवीच्छुकसारणौ ।
रोषगद्गदयावाचासंरब्धम्परुषंवचः ॥ 6 ॥
नतावत्सदृशन्नामसचिवैरुपजीविभिः ।
विप्रियन्नृपतेर्वक्तुन्निग्रहेप्रग्रहेप्रभोः ॥ 7 ॥
रिपूणाम्प्रतिकूलानांयुद्धार्थमभिवर्तताम् ।
उभाभ्यांसदृशन्नामवक्तुमप्रस्तवेस्तवम् ॥ 8 ॥
आचार्यागुरवोवृद्धावृथावाम्पर्युपासिताः ।
सारंयद्राजशास्त्राणामनुजीव्यन्नगृह्यते ॥ 9 ॥
गृहीतोवानविज्ञातोभारोऽज्ञानस्यवाह्यते ।
ईदृशैः सचिवैर्युक्तोमूर्खैर्दिष्ट्यधराम्यहम् ॥ 10 ॥
किन्नुमृत्योर्भयन्नास्तिवक्तुम्माम्परुषंवचः ।
यस्यमेशासतोजिह्वाप्रयच्छतिशुभाशुभम् ॥ 11 ॥
अप्येवदहनंस्पृष्टवावनेतिष्ठन्तिपादपाः ।
राजदोषपरामृष्टास्तिष्ठन्तेनापराधिनः ॥ 12 ॥
हन्यामहन्त्विमौपापौशत्रुपक्षप्रशंसकौ ।
यदिपूर्वोपकारैस्तुनक्रोधोमृदुतांव्रजेत् ॥ 13 ॥
अपध्वंसत गच्चध्वं सम्निकर्षाद् इतो मम ।
न हि वां हन्तुं इच्चामि स्मरन्न् उपकृतानि वाम् ॥ 14 ॥
हताव् एव कृतघ्नौ तौ मयि स्नेह परान् मुखौ ।
एवं उक्तौ तु सव्रीडौ ताव् उभौ शुक सारणौ ॥ 15 ॥
अब्रवीत्सदशग्रीवः समीपस्थम्महोदरम् ।
उपस्तापयमेशीघ्रञ्चारान्नीतिविशारदान् ॥ 16 ॥
महोदरस्तथोक्तस्तुशीघ्रमाज्ञापयच्चरान् ॥ 17 ॥
ततश्चारास्सन्त्वरिताःप्राप्ताःपार्थिवशासनात् ।
उपस्थिताःप्राञ्जलयोवर्धयित्वाजयशिषाः ॥ 18 ॥
तानब्रवीत्ततोवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।
चारान्प्रत्यायितान् शूरान्भक्तान्विगतसाध्वसान् ॥ 19 ॥
इतोगच्छतरामस्यव्यवसायम्परीक्षथ ।
मन्त्रिष्वभ्यन्तरायेऽस्यप्रीत्यातेनसमागताः ॥ 20 ॥
कथंस्वपितिजागर्तिकिमन्यच्चकरिष्यति ।
विज्ञायनिपुणंसर्वमागन्तव्यमशेषतः ॥ 21 ॥
चारेणविदितश्शत्रुःपण्डितैर्वसुधाधिपैः ।
युद्धेस्वल्पेनयत्नेनसमासाद्यनिरस्यते ॥ 22 ॥
चारास्तुतेतथेत्युक्त्वाप्रहृष्टाराक्षसेश्वरम् ।
शार्दूलमग्रतःकृत्वाततश्चक्रुःप्रदक्षिणम् ॥ 23 ॥
ततस्तेतम्महात्मानञ्चाराराक्षससत्तमम् ।
कृत्वाप्रदक्षिणञ्जग्मुर्यत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥ 24 ॥
तेसुवेलस्यशैलस्यसमीपेरामलक्ष्मणौ ।
प्रच्छन्नाददृशुर्गत्वाससुग्रीवविभीषणौ ॥ 25 ॥
प्रेक्षमाणाश्चमून्तान्तुबभूवुर्भयविक्लबाः ।
तेतुधर्मात्मनादृष्टाराक्षसेन्द्रेणराक्षसा ॥ 26 ॥
विभीषणेनतत्रस्थानिगृहीतायदृच्छया ।
शार्दूलोग्राहितस्त्वेकःपापोऽयमितिराक्षसः ॥ 27 ॥
मोचितस्सोऽपिरामेणवध्यमानःप्लवङ्गमैः ।
अनृशंस्येनरामेणमोचिताराक्षसाःपरे ॥ 28 ॥
वानरैरर्दितास्तेतुविक्रान्तैर्लघुविक्रमैः ।
पुनर्लङ्कामनुप्राप्ताश्वसन्तोनष्टचेतसः ॥ 29 ॥
ततोदशग्रीवमुपस्थितास्तेचाराबहिर्नित्यचरानिशाचराः ।
गिरेस्सुवेलस्यसमीपवासिनन्न्यवेदयन्भीमबलम्महाबलाः ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
śukenatusamākhyātāndṛṣṭvāsahariyūthapān |
samīpasthañcarāmasyabhrātaraṃsvaṃvibhīṣaṇam || 1 ||
lakṣmaṇañcamahāvīryambhujaṃrāmasyadakṣiṇam |
sarvavānararājañcasugrīvambhīmavikramam || 2 ||
aṅgadañcāpibalinaṃvajrahastātmajātmajam |
hanūmantañcavikrāntañjāmbavantañcadurjayam || 3 ||
suṣeṇaṅkumudannīlannalañcaplavagarṣabham |
gajaṅgavākṣaṃśarabhammaindañcadvividantathā || 4 ||
kiñcidāvignahṛdayojātakrodhaścarāvaṇaḥ |
bhartsayāmāsatauvīraukathānteśukasāraṇau || 5 ||
adhomukhautaupraṇatāvabravīcchukasāraṇau |
roṣagadgadayāvācāsaṃrabdhamparuṣaṃvacaḥ || 6 ||
natāvatsadṛśannāmasacivairupajīvibhiḥ |
vipriyannṛpatervaktunnigrahepragraheprabhoḥ || 7 ||
ripūṇāmpratikūlānāṃyuddhārthamabhivartatām |
ubhābhyāṃsadṛśannāmavaktumaprastavestavam || 8 ||
ācāryāguravovṛddhāvṛthāvāmparyupāsitāḥ |
sāraṃyadrājaśāstrāṇāmanujīvyannagṛhyate || 9 ||
gṛhītovānavijñātobhāro'jñānasyavāhyate |
īdṛśaiḥ sacivairyuktomūrkhairdiṣṭyadharāmyaham || 10 ||
kinnumṛtyorbhayannāstivaktummāmparuṣaṃvacaḥ |
yasyameśāsatojihvāprayacchatiśubhāśubham || 11 ||
apyevadahanaṃspṛṣṭavāvanetiṣṭhantipādapāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāstiṣṭhantenāparādhinaḥ || 12 ||
hanyāmahantvimaupāpauśatrupakṣapraśaṃsakau |
yadipūrvopakāraistunakrodhomṛdutāṃvrajet || 13 ||
apadhvaṃsata gaccadhvaṃ samnikarṣād ito mama |
na hi vāṃ hantuṃ iccāmi smarann upakṛtāni vām || 14 ||
hatāv eva kṛtaghnau tau mayi sneha parān mukhau |
evaṃ uktau tu savrīḍau tāv ubhau śuka sāraṇau || 15 ||
abravītsadaśagrīvaḥ samīpasthammahodaram |
upastāpayameśīghrañcārānnītiviśāradān || 16 ||
mahodarastathoktastuśīghramājñāpayaccarān || 17 ||
tataścārāssantvaritāḥprāptāḥpārthivaśāsanāt |
upasthitāḥprāñjalayovardhayitvājayaśiṣāḥ || 18 ||
tānabravīttatovākyaṃrāvaṇorākṣasādhipaḥ |
cārānpratyāyitān śūrānbhaktānvigatasādhvasān || 19 ||
itogacchatarāmasyavyavasāyamparīkṣatha |
mantriṣvabhyantarāye'syaprītyātenasamāgatāḥ || 20 ||
kathaṃsvapitijāgartikimanyaccakariṣyati |
vijñāyanipuṇaṃsarvamāgantavyamaśeṣataḥ || 21 ||
cāreṇaviditaśśatruḥpaṇḍitairvasudhādhipaiḥ |
yuddhesvalpenayatnenasamāsādyanirasyate || 22 ||
cārāstutetathetyuktvāprahṛṣṭārākṣaseśvaram |
śārdūlamagrataḥkṛtvātataścakruḥpradakṣiṇam || 23 ||
tatastetammahātmānañcārārākṣasasattamam |
kṛtvāpradakṣiṇañjagmuryatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 24 ||
tesuvelasyaśailasyasamīperāmalakṣmaṇau |
pracchannādadṛśurgatvāsasugrīvavibhīṣaṇau || 25 ||
prekṣamāṇāścamūntāntubabhūvurbhayaviklabāḥ |
tetudharmātmanādṛṣṭārākṣasendreṇarākṣasā || 26 ||
vibhīṣaṇenatatrasthānigṛhītāyadṛcchayā |
śārdūlogrāhitastvekaḥpāpo'yamitirākṣasaḥ || 27 ||
mocitasso'pirāmeṇavadhyamānaḥplavaṅgamaiḥ |
anṛśaṃsyenarāmeṇamocitārākṣasāḥpare || 28 ||
vānarairarditāstetuvikrāntairlaghuvikramaiḥ |
punarlaṅkāmanuprāptāśvasantonaṣṭacetasaḥ || 29 ||
tatodaśagrīvamupasthitāstecārābahirnityacarāniśācarāḥ |
giressuvelasyasamīpavāsinannyavedayanbhīmabalammahābalāḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.