ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഏകോനത്രിംശസ്സര്ഗഃ ।
ശുകേനതുസമാഖ്യാതാന്ദൃഷ്ട്വാസഹരിയൂഥപാന് ।
സമീപസ്ഥഞ്ചരാമസ്യഭ്രാതരംസ്വംവിഭീഷണമ് ॥ 1 ॥
ലക്ഷ്മണഞ്ചമഹാവീര്യമ്ഭുജംരാമസ്യദക്ഷിണമ് ।
സര്വവാനരരാജഞ്ചസുഗ്രീവമ്ഭീമവിക്രമമ് ॥ 2 ॥
അങ്ഗദഞ്ചാപിബലിനംവജ്രഹസ്താത്മജാത്മജമ് ।
ഹനൂമന്തഞ്ചവിക്രാന്തഞ്ജാമ്ബവന്തഞ്ചദുര്ജയമ് ॥ 3 ॥
സുഷേണങ്കുമുദന്നീലന്നലഞ്ചപ്ലവഗര്ഷഭമ് ।
ഗജങ്ഗവാക്ഷംശരഭമ്മൈന്ദഞ്ചദ്വിവിദന്തഥാ ॥ 4 ॥
കിഞ്ചിദാവിഗ്നഹൃദയോജാതക്രോധശ്ചരാവണഃ ।
ഭര്ത്സയാമാസതൌവീരൌകഥാന്തേശുകസാരണൌ ॥ 5 ॥
അധോമുഖൌതൌപ്രണതാവബ്രവീച്ഛുകസാരണൌ ।
രോഷഗദ്ഗദയാവാചാസംരബ്ധമ്പരുഷംവചഃ ॥ 6 ॥
നതാവത്സദൃശന്നാമസചിവൈരുപജീവിഭിഃ ।
വിപ്രിയന്നൃപതേര്വക്തുന്നിഗ്രഹേപ്രഗ്രഹേപ്രഭോഃ ॥ 7 ॥
രിപൂണാമ്പ്രതികൂലാനാംയുദ്ധാര്ഥമഭിവര്തതാമ് ।
ഉഭാഭ്യാംസദൃശന്നാമവക്തുമപ്രസ്തവേസ്തവമ് ॥ 8 ॥
ആചാര്യാഗുരവോവൃദ്ധാവൃഥാവാമ്പര്യുപാസിതാഃ ।
സാരംയദ്രാജശാസ്ത്രാണാമനുജീവ്യന്നഗൃഹ്യതേ ॥ 9 ॥
ഗൃഹീതോവാനവിജ്ഞാതോഭാരോഽജ്ഞാനസ്യവാഹ്യതേ ।
ഈദൃശൈഃ സചിവൈര്യുക്തോമൂര്ഖൈര്ദിഷ്ട്യധരാമ്യഹമ് ॥ 10 ॥
കിന്നുമൃത്യോര്ഭയന്നാസ്തിവക്തുമ്മാമ്പരുഷംവചഃ ।
യസ്യമേശാസതോജിഹ്വാപ്രയച്ഛതിശുഭാശുഭമ് ॥ 11 ॥
അപ്യേവദഹനംസ്പൃഷ്ടവാവനേതിഷ്ഠന്തിപാദപാഃ ।
രാജദോഷപരാമൃഷ്ടാസ്തിഷ്ഠന്തേനാപരാധിനഃ ॥ 12 ॥
ഹന്യാമഹന്ത്വിമൌപാപൌശത്രുപക്ഷപ്രശംസകൌ ।
യദിപൂര്വോപകാരൈസ്തുനക്രോധോമൃദുതാംവ്രജേത് ॥ 13 ॥
അപധ്വംസത ഗച്ചധ്വം സമ്നികര്ഷാദ് ഇതോ മമ ।
ന ഹി വാം ഹന്തും ഇച്ചാമി സ്മരന്ന് ഉപകൃതാനി വാമ് ॥ 14 ॥
ഹതാവ് ഏവ കൃതഘ്നൌ തൌ മയി സ്നേഹ പരാന് മുഖൌ ।
ഏവം ഉക്തൌ തു സവ്രീഡൌ താവ് ഉഭൌ ശുക സാരണൌ ॥ 15 ॥
അബ്രവീത്സദശഗ്രീവഃ സമീപസ്ഥമ്മഹോദരമ് ।
ഉപസ്താപയമേശീഘ്രഞ്ചാരാന്നീതിവിശാരദാന് ॥ 16 ॥
മഹോദരസ്തഥോക്തസ്തുശീഘ്രമാജ്ഞാപയച്ചരാന് ॥ 17 ॥
തതശ്ചാരാസ്സന്ത്വരിതാഃപ്രാപ്താഃപാര്ഥിവശാസനാത് ।
ഉപസ്ഥിതാഃപ്രാഞ്ജലയോവര്ധയിത്വാജയശിഷാഃ ॥ 18 ॥
താനബ്രവീത്തതോവാക്യംരാവണോരാക്ഷസാധിപഃ ।
ചാരാന്പ്രത്യായിതാന് ശൂരാന്ഭക്താന്വിഗതസാധ്വസാന് ॥ 19 ॥
ഇതോഗച്ഛതരാമസ്യവ്യവസായമ്പരീക്ഷഥ ।
മന്ത്രിഷ്വഭ്യന്തരായേഽസ്യപ്രീത്യാതേനസമാഗതാഃ ॥ 20 ॥
കഥംസ്വപിതിജാഗര്തികിമന്യച്ചകരിഷ്യതി ।
വിജ്ഞായനിപുണംസര്വമാഗന്തവ്യമശേഷതഃ ॥ 21 ॥
ചാരേണവിദിതശ്ശത്രുഃപണ്ഡിതൈര്വസുധാധിപൈഃ ।
യുദ്ധേസ്വല്പേനയത്നേനസമാസാദ്യനിരസ്യതേ ॥ 22 ॥
ചാരാസ്തുതേതഥേത്യുക്ത്വാപ്രഹൃഷ്ടാരാക്ഷസേശ്വരമ് ।
ശാര്ദൂലമഗ്രതഃകൃത്വാതതശ്ചക്രുഃപ്രദക്ഷിണമ് ॥ 23 ॥
തതസ്തേതമ്മഹാത്മാനഞ്ചാരാരാക്ഷസസത്തമമ് ।
കൃത്വാപ്രദക്ഷിണഞ്ജഗ്മുര്യത്രരാമസ്സലക്ഷ്മണഃ ॥ 24 ॥
തേസുവേലസ്യശൈലസ്യസമീപേരാമലക്ഷ്മണൌ ।
പ്രച്ഛന്നാദദൃശുര്ഗത്വാസസുഗ്രീവവിഭീഷണൌ ॥ 25 ॥
പ്രേക്ഷമാണാശ്ചമൂന്താന്തുബഭൂവുര്ഭയവിക്ലബാഃ ।
തേതുധര്മാത്മനാദൃഷ്ടാരാക്ഷസേന്ദ്രേണരാക്ഷസാ ॥ 26 ॥
വിഭീഷണേനതത്രസ്ഥാനിഗൃഹീതായദൃച്ഛയാ ।
ശാര്ദൂലോഗ്രാഹിതസ്ത്വേകഃപാപോഽയമിതിരാക്ഷസഃ ॥ 27 ॥
മോചിതസ്സോഽപിരാമേണവധ്യമാനഃപ്ലവങ്ഗമൈഃ ।
അനൃശംസ്യേനരാമേണമോചിതാരാക്ഷസാഃപരേ ॥ 28 ॥
വാനരൈരര്ദിതാസ്തേതുവിക്രാന്തൈര്ലഘുവിക്രമൈഃ ।
പുനര്ലങ്കാമനുപ്രാപ്താശ്വസന്തോനഷ്ടചേതസഃ ॥ 29 ॥
തതോദശഗ്രീവമുപസ്ഥിതാസ്തേചാരാബഹിര്നിത്യചരാനിശാചരാഃ ।
ഗിരേസ്സുവേലസ്യസമീപവാസിനന്ന്യവേദയന്ഭീമബലമ്മഹാബലാഃ ॥ 30 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഏകോനത്രിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
śukenatusamākhyātāndṛṣṭvāsahariyūthapān |
samīpasthañcarāmasyabhrātaraṃsvaṃvibhīṣaṇam || 1 ||
lakṣmaṇañcamahāvīryambhujaṃrāmasyadakṣiṇam |
sarvavānararājañcasugrīvambhīmavikramam || 2 ||
aṅgadañcāpibalinaṃvajrahastātmajātmajam |
hanūmantañcavikrāntañjāmbavantañcadurjayam || 3 ||
suṣeṇaṅkumudannīlannalañcaplavagarṣabham |
gajaṅgavākṣaṃśarabhammaindañcadvividantathā || 4 ||
kiñcidāvignahṛdayojātakrodhaścarāvaṇaḥ |
bhartsayāmāsatauvīraukathānteśukasāraṇau || 5 ||
adhomukhautaupraṇatāvabravīcchukasāraṇau |
roṣagadgadayāvācāsaṃrabdhamparuṣaṃvacaḥ || 6 ||
natāvatsadṛśannāmasacivairupajīvibhiḥ |
vipriyannṛpatervaktunnigrahepragraheprabhoḥ || 7 ||
ripūṇāmpratikūlānāṃyuddhārthamabhivartatām |
ubhābhyāṃsadṛśannāmavaktumaprastavestavam || 8 ||
ācāryāguravovṛddhāvṛthāvāmparyupāsitāḥ |
sāraṃyadrājaśāstrāṇāmanujīvyannagṛhyate || 9 ||
gṛhītovānavijñātobhāro'jñānasyavāhyate |
īdṛśaiḥ sacivairyuktomūrkhairdiṣṭyadharāmyaham || 10 ||
kinnumṛtyorbhayannāstivaktummāmparuṣaṃvacaḥ |
yasyameśāsatojihvāprayacchatiśubhāśubham || 11 ||
apyevadahanaṃspṛṣṭavāvanetiṣṭhantipādapāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāstiṣṭhantenāparādhinaḥ || 12 ||
hanyāmahantvimaupāpauśatrupakṣapraśaṃsakau |
yadipūrvopakāraistunakrodhomṛdutāṃvrajet || 13 ||
apadhvaṃsata gaccadhvaṃ samnikarṣād ito mama |
na hi vāṃ hantuṃ iccāmi smarann upakṛtāni vām || 14 ||
hatāv eva kṛtaghnau tau mayi sneha parān mukhau |
evaṃ uktau tu savrīḍau tāv ubhau śuka sāraṇau || 15 ||
abravītsadaśagrīvaḥ samīpasthammahodaram |
upastāpayameśīghrañcārānnītiviśāradān || 16 ||
mahodarastathoktastuśīghramājñāpayaccarān || 17 ||
tataścārāssantvaritāḥprāptāḥpārthivaśāsanāt |
upasthitāḥprāñjalayovardhayitvājayaśiṣāḥ || 18 ||
tānabravīttatovākyaṃrāvaṇorākṣasādhipaḥ |
cārānpratyāyitān śūrānbhaktānvigatasādhvasān || 19 ||
itogacchatarāmasyavyavasāyamparīkṣatha |
mantriṣvabhyantarāye'syaprītyātenasamāgatāḥ || 20 ||
kathaṃsvapitijāgartikimanyaccakariṣyati |
vijñāyanipuṇaṃsarvamāgantavyamaśeṣataḥ || 21 ||
cāreṇaviditaśśatruḥpaṇḍitairvasudhādhipaiḥ |
yuddhesvalpenayatnenasamāsādyanirasyate || 22 ||
cārāstutetathetyuktvāprahṛṣṭārākṣaseśvaram |
śārdūlamagrataḥkṛtvātataścakruḥpradakṣiṇam || 23 ||
tatastetammahātmānañcārārākṣasasattamam |
kṛtvāpradakṣiṇañjagmuryatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 24 ||
tesuvelasyaśailasyasamīperāmalakṣmaṇau |
pracchannādadṛśurgatvāsasugrīvavibhīṣaṇau || 25 ||
prekṣamāṇāścamūntāntubabhūvurbhayaviklabāḥ |
tetudharmātmanādṛṣṭārākṣasendreṇarākṣasā || 26 ||
vibhīṣaṇenatatrasthānigṛhītāyadṛcchayā |
śārdūlogrāhitastvekaḥpāpo'yamitirākṣasaḥ || 27 ||
mocitasso'pirāmeṇavadhyamānaḥplavaṅgamaiḥ |
anṛśaṃsyenarāmeṇamocitārākṣasāḥpare || 28 ||
vānarairarditāstetuvikrāntairlaghuvikramaiḥ |
punarlaṅkāmanuprāptāśvasantonaṣṭacetasaḥ || 29 ||
tatodaśagrīvamupasthitāstecārābahirnityacarāniśācarāḥ |
giressuvelasyasamīpavāsinannyavedayanbhīmabalammahābalāḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनत्रिंशस्सर्गः ।
शुकेनतुसमाख्यातान्दृष्ट्वासहरियूथपान् ।
समीपस्थञ्चरामस्यभ्रातरंस्वंविभीषणम् ॥ 1 ॥
लक्ष्मणञ्चमहावीर्यम्भुजंरामस्यदक्षिणम् ।
सर्ववानरराजञ्चसुग्रीवम्भीमविक्रमम् ॥ 2 ॥
अङ्गदञ्चापिबलिनंवज्रहस्तात्मजात्मजम् ।
हनूमन्तञ्चविक्रान्तञ्जाम्बवन्तञ्चदुर्जयम् ॥ 3 ॥
सुषेणङ्कुमुदन्नीलन्नलञ्चप्लवगर्षभम् ।
गजङ्गवाक्षंशरभम्मैन्दञ्चद्विविदन्तथा ॥ 4 ॥
किञ्चिदाविग्नहृदयोजातक्रोधश्चरावणः ।
भर्त्सयामासतौवीरौकथान्तेशुकसारणौ ॥ 5 ॥
अधोमुखौतौप्रणतावब्रवीच्छुकसारणौ ।
रोषगद्गदयावाचासंरब्धम्परुषंवचः ॥ 6 ॥
नतावत्सदृशन्नामसचिवैरुपजीविभिः ।
विप्रियन्नृपतेर्वक्तुन्निग्रहेप्रग्रहेप्रभोः ॥ 7 ॥
रिपूणाम्प्रतिकूलानांयुद्धार्थमभिवर्तताम् ।
उभाभ्यांसदृशन्नामवक्तुमप्रस्तवेस्तवम् ॥ 8 ॥
आचार्यागुरवोवृद्धावृथावाम्पर्युपासिताः ।
सारंयद्राजशास्त्राणामनुजीव्यन्नगृह्यते ॥ 9 ॥
गृहीतोवानविज्ञातोभारोऽज्ञानस्यवाह्यते ।
ईदृशैः सचिवैर्युक्तोमूर्खैर्दिष्ट्यधराम्यहम् ॥ 10 ॥
किन्नुमृत्योर्भयन्नास्तिवक्तुम्माम्परुषंवचः ।
यस्यमेशासतोजिह्वाप्रयच्छतिशुभाशुभम् ॥ 11 ॥
अप्येवदहनंस्पृष्टवावनेतिष्ठन्तिपादपाः ।
राजदोषपरामृष्टास्तिष्ठन्तेनापराधिनः ॥ 12 ॥
हन्यामहन्त्विमौपापौशत्रुपक्षप्रशंसकौ ।
यदिपूर्वोपकारैस्तुनक्रोधोमृदुतांव्रजेत् ॥ 13 ॥
अपध्वंसत गच्चध्वं सम्निकर्षाद् इतो मम ।
न हि वां हन्तुं इच्चामि स्मरन्न् उपकृतानि वाम् ॥ 14 ॥
हताव् एव कृतघ्नौ तौ मयि स्नेह परान् मुखौ ।
एवं उक्तौ तु सव्रीडौ ताव् उभौ शुक सारणौ ॥ 15 ॥
अब्रवीत्सदशग्रीवः समीपस्थम्महोदरम् ।
उपस्तापयमेशीघ्रञ्चारान्नीतिविशारदान् ॥ 16 ॥
महोदरस्तथोक्तस्तुशीघ्रमाज्ञापयच्चरान् ॥ 17 ॥
ततश्चारास्सन्त्वरिताःप्राप्ताःपार्थिवशासनात् ।
उपस्थिताःप्राञ्जलयोवर्धयित्वाजयशिषाः ॥ 18 ॥
तानब्रवीत्ततोवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।
चारान्प्रत्यायितान् शूरान्भक्तान्विगतसाध्वसान् ॥ 19 ॥
इतोगच्छतरामस्यव्यवसायम्परीक्षथ ।
मन्त्रिष्वभ्यन्तरायेऽस्यप्रीत्यातेनसमागताः ॥ 20 ॥
कथंस्वपितिजागर्तिकिमन्यच्चकरिष्यति ।
विज्ञायनिपुणंसर्वमागन्तव्यमशेषतः ॥ 21 ॥
चारेणविदितश्शत्रुःपण्डितैर्वसुधाधिपैः ।
युद्धेस्वल्पेनयत्नेनसमासाद्यनिरस्यते ॥ 22 ॥
चारास्तुतेतथेत्युक्त्वाप्रहृष्टाराक्षसेश्वरम् ।
शार्दूलमग्रतःकृत्वाततश्चक्रुःप्रदक्षिणम् ॥ 23 ॥
ततस्तेतम्महात्मानञ्चाराराक्षससत्तमम् ।
कृत्वाप्रदक्षिणञ्जग्मुर्यत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥ 24 ॥
तेसुवेलस्यशैलस्यसमीपेरामलक्ष्मणौ ।
प्रच्छन्नाददृशुर्गत्वाससुग्रीवविभीषणौ ॥ 25 ॥
प्रेक्षमाणाश्चमून्तान्तुबभूवुर्भयविक्लबाः ।
तेतुधर्मात्मनादृष्टाराक्षसेन्द्रेणराक्षसा ॥ 26 ॥
विभीषणेनतत्रस्थानिगृहीतायदृच्छया ।
शार्दूलोग्राहितस्त्वेकःपापोऽयमितिराक्षसः ॥ 27 ॥
मोचितस्सोऽपिरामेणवध्यमानःप्लवङ्गमैः ।
अनृशंस्येनरामेणमोचिताराक्षसाःपरे ॥ 28 ॥
वानरैरर्दितास्तेतुविक्रान्तैर्लघुविक्रमैः ।
पुनर्लङ्कामनुप्राप्ताश्वसन्तोनष्टचेतसः ॥ 29 ॥
ततोदशग्रीवमुपस्थितास्तेचाराबहिर्नित्यचरानिशाचराः ।
गिरेस्सुवेलस्यसमीपवासिनन्न्यवेदयन्भीमबलम्महाबलाः ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
śukenatusamākhyātāndṛṣṭvāsahariyūthapān |
samīpasthañcarāmasyabhrātaraṃsvaṃvibhīṣaṇam || 1 ||
lakṣmaṇañcamahāvīryambhujaṃrāmasyadakṣiṇam |
sarvavānararājañcasugrīvambhīmavikramam || 2 ||
aṅgadañcāpibalinaṃvajrahastātmajātmajam |
hanūmantañcavikrāntañjāmbavantañcadurjayam || 3 ||
suṣeṇaṅkumudannīlannalañcaplavagarṣabham |
gajaṅgavākṣaṃśarabhammaindañcadvividantathā || 4 ||
kiñcidāvignahṛdayojātakrodhaścarāvaṇaḥ |
bhartsayāmāsatauvīraukathānteśukasāraṇau || 5 ||
adhomukhautaupraṇatāvabravīcchukasāraṇau |
roṣagadgadayāvācāsaṃrabdhamparuṣaṃvacaḥ || 6 ||
natāvatsadṛśannāmasacivairupajīvibhiḥ |
vipriyannṛpatervaktunnigrahepragraheprabhoḥ || 7 ||
ripūṇāmpratikūlānāṃyuddhārthamabhivartatām |
ubhābhyāṃsadṛśannāmavaktumaprastavestavam || 8 ||
ācāryāguravovṛddhāvṛthāvāmparyupāsitāḥ |
sāraṃyadrājaśāstrāṇāmanujīvyannagṛhyate || 9 ||
gṛhītovānavijñātobhāro'jñānasyavāhyate |
īdṛśaiḥ sacivairyuktomūrkhairdiṣṭyadharāmyaham || 10 ||
kinnumṛtyorbhayannāstivaktummāmparuṣaṃvacaḥ |
yasyameśāsatojihvāprayacchatiśubhāśubham || 11 ||
apyevadahanaṃspṛṣṭavāvanetiṣṭhantipādapāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāstiṣṭhantenāparādhinaḥ || 12 ||
hanyāmahantvimaupāpauśatrupakṣapraśaṃsakau |
yadipūrvopakāraistunakrodhomṛdutāṃvrajet || 13 ||
apadhvaṃsata gaccadhvaṃ samnikarṣād ito mama |
na hi vāṃ hantuṃ iccāmi smarann upakṛtāni vām || 14 ||
hatāv eva kṛtaghnau tau mayi sneha parān mukhau |
evaṃ uktau tu savrīḍau tāv ubhau śuka sāraṇau || 15 ||
abravītsadaśagrīvaḥ samīpasthammahodaram |
upastāpayameśīghrañcārānnītiviśāradān || 16 ||
mahodarastathoktastuśīghramājñāpayaccarān || 17 ||
tataścārāssantvaritāḥprāptāḥpārthivaśāsanāt |
upasthitāḥprāñjalayovardhayitvājayaśiṣāḥ || 18 ||
tānabravīttatovākyaṃrāvaṇorākṣasādhipaḥ |
cārānpratyāyitān śūrānbhaktānvigatasādhvasān || 19 ||
itogacchatarāmasyavyavasāyamparīkṣatha |
mantriṣvabhyantarāye'syaprītyātenasamāgatāḥ || 20 ||
kathaṃsvapitijāgartikimanyaccakariṣyati |
vijñāyanipuṇaṃsarvamāgantavyamaśeṣataḥ || 21 ||
cāreṇaviditaśśatruḥpaṇḍitairvasudhādhipaiḥ |
yuddhesvalpenayatnenasamāsādyanirasyate || 22 ||
cārāstutetathetyuktvāprahṛṣṭārākṣaseśvaram |
śārdūlamagrataḥkṛtvātataścakruḥpradakṣiṇam || 23 ||
tatastetammahātmānañcārārākṣasasattamam |
kṛtvāpradakṣiṇañjagmuryatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 24 ||
tesuvelasyaśailasyasamīperāmalakṣmaṇau |
pracchannādadṛśurgatvāsasugrīvavibhīṣaṇau || 25 ||
prekṣamāṇāścamūntāntubabhūvurbhayaviklabāḥ |
tetudharmātmanādṛṣṭārākṣasendreṇarākṣasā || 26 ||
vibhīṣaṇenatatrasthānigṛhītāyadṛcchayā |
śārdūlogrāhitastvekaḥpāpo'yamitirākṣasaḥ || 27 ||
mocitasso'pirāmeṇavadhyamānaḥplavaṅgamaiḥ |
anṛśaṃsyenarāmeṇamocitārākṣasāḥpare || 28 ||
vānarairarditāstetuvikrāntairlaghuvikramaiḥ |
punarlaṅkāmanuprāptāśvasantonaṣṭacetasaḥ || 29 ||
tatodaśagrīvamupasthitāstecārābahirnityacarāniśācarāḥ |
giressuvelasyasamīpavāsinannyavedayanbhīmabalammahābalāḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.