ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਿਨਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਰੁਧਿਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁਲਕ੍ष੍ਮਣਃਸ਼ੁਭਲਕ੍षਣਃ ।
ਬਭੂਵਹृष੍ਟਸ੍ਤਂਹਤ੍ਵਾਸ਼ਕ੍ਰਜੇਤਾਰਮਾਹਵੇ ॥ 1 ॥
ਤਤਃਸਜਾਮ੍ਬਵਨ੍ਤਞ੍ਚਹਨੂਮਨ੍ਤਞ੍ਚਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਸਨ੍ਨਿਪਤ੍ਯਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਨੌਕਸਃ ॥ 2 ॥
ਆਜਗਾਮਤਤਃਸ਼ੀਘ੍ਰਂਯਤ੍ਰਸੁਗ੍ਰੀਵਰਾਘਵੌ ।
ਵਿਭੀषਣਮਵष੍ਟਭ੍ਯਹਨੂਮਨ੍ਤਞ੍ਚਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ॥ 3 ॥
ਤਤੋਰਾਮਮਭਿਕ੍ਰਮ੍ਯਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ ।
ਤਸ੍ਥੌਭ੍ਰਾਤृਸਮੀਪਸ੍ਥਃਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਾਨੁਜੋਯਥਾ ॥ 4 ॥
ਨਿष੍ਟਨਨ੍ਨਿਵਚਾਗਤ੍ਯਰਾਘਵਾਯਮਹਾਤ੍ਮਨੇ ।
ਆਚਚਕ੍षੇਤਦਾਵੀਰੋਘੋਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤੋਵਧਮ੍ ॥ 5 ॥
ਰਾਵਣੇਸ੍ਤੁਸ਼ਿਰਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਂਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਨ੍ਯਵੇਦਯਤਰਾਮਾਯਤਦਾਹृष੍ਟੋਵਿਭੀषਣਃ ॥ 6 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵਤੁਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋਲਕ੍षਣਨੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਦ੍ਵਧਮ੍ ।
ਪ੍ਰਹਰ੍षਮਤੁਲਂਲੇਭੇਵਾਕ੍ਯਞ੍ਚੇਦਮੁਵਾਚ ਹ ॥ 7 ॥
ਸਾਧੁਲਕ੍ष੍ਮਣਤੁष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿਕਰ੍ਮਚਾਸੁਕਰਙ੍ਕृਤਮ੍ ।
ਰਾਵਣੇਰ੍ਹਿਵਿਨਾਸ਼ੇਨਜਿਤਮੁਤ੍ਯਪਧਾਰਯ ॥ 8 ॥
ਸ ਤਂਸ਼ਿਰਸ੍ਯੁਪਾਘ੍ਰਾਯਲਕ੍ष੍ਮਣਙ੍ਕੀਰ੍ਤਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ।
ਲਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਬਲਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਾਦਙ੍ਗਮਾਰੋਪ੍ਯਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 9 ॥
ਉਪਵੇਸ਼੍ਯਤਮੁਤ੍ਸਙ੍ਗੇਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯਾਵਪੀਡਿਤਮ੍ ।
ਭ੍ਰਾਤਰਂਲਕ੍ष੍ਮਣਂਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮ੍ਪੁਨਃਪੁਨਰੁਦੈਕ੍षਤ ॥ 10 ॥
ਸ਼ਲ੍ਯਸਮ੍ਪੀਡਿਤਂਸ਼ਸ੍ਤਨ੍ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਨ੍ਤੁਂਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ।
ਰਾਮਸ੍ਤੁਦੁਃਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤਨ੍ਤਨ੍ਤੁਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਪੀਡਿਤਮ੍ ॥ 11 ॥
ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿਚੈਨਮੁਪਾਘ੍ਰਾਯਭੂਯਃਸਂਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਚ ਤ੍ਵਰਨ੍ ।
ਉਵਾਚਲਕ੍ष੍ਮਣਂਵਾਕ੍ਯਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯਪੁਰੁषਰ੍षਭਃ ॥ 12 ॥
ਕृਤਮ੍ਪਰਮਕਲ੍ਯਾਣਙ੍ਕਰ੍ਮਦੁष੍ਕਰਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਅਦ੍ਯਮਨ੍ਯੇਹਤੇਪੁਤ੍ਰੇਰਾਵਣਨ੍ਨਿਹਤਂਯੁਧਿ ॥ 13 ॥
ਅਦ੍ਯਾਹਂਵਿਜਯੀਸ਼ਤ੍ਰੌਹਤੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਿ ।
ਰਾਵਣਸ੍ਯਨृਸ਼ਂਸਸ੍ਯਦਿष੍ਟ੍ਯਾਵੀਰਤ੍ਵਯਾਰਣੇ ॥ 14 ॥
ਛਿਨ੍ਨੋਹਿਦਕ੍षਿਣੋਬਾਹੁਃ ਸ ਹਿਤਸ੍ਯਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ ।
ਵਿਭੀषਣਹਨੂਮਦ੍ਭ੍ਯਾਙ੍ਕृਤਙ੍ਕਰ੍ਮਮਹਦ੍ਰਣੇ ॥ 15 ॥
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵੀਰਃਕਥਞ੍ਚਿਤਵਨ੍ਦਿਪਾਤਿਤਃ ।
ਵਿਰਮਿਤ੍ਰਃਕृਤੋऽਸ੍ਮ੍ਯਦ੍ਯਨਿਰ੍ਯਾਸ੍ਯਤਿਹਿਰਾਵਣਃ ॥ 16 ॥
ਬਲਵ੍ਯੂਹੇਨਮਹਤਾਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪੁਤ੍ਤ੍ਰਨ੍ਨਿਪਾਤਿਤਮ੍ ।
ਤਮ੍ਪੁਤ੍ਰਵਧਸਨ੍ਤਪ੍ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤਂਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਮ੍ ॥ 17 ॥
ਬਲੇਨਾਵृਤ੍ਯਮਹਤਾਨਿਹਨਿष੍ਯਾਮਿਦੁਰ੍ਜਯਮ੍ ।
ਤ੍ਵਯਾਲਕ੍ष੍ਮਣਨਾਥੇਨਸੀਤਾ ਚ ਪृਥਿਵੀ ਚ ਮੇ ॥ 18 ॥
ਨ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਾਹਤੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਕ੍ਰਜੇਤਰਿਚਾਹਵੇ ।
ਸਤਮ੍ਭ੍ਰਾਤਰਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵਃ ॥ 19 ॥
ਰਾਮਃਸੁषੇਣਮ੍ਮੁਦਿਤਸ੍ਸਮਾਭਾष੍ਯੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਸਸ਼ਲ੍ਯੋऽਯਮ੍ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਮਿਤ੍ਰਵਤ੍ਸਲਃ ॥ 20 ॥
ਯਥਾਭਵਤਿਸੁਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਤਥਾਤ੍ਵਂਸਮੁਪਾਚਰ ।
ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਃਕ੍ਰਿਯਤਾਙ੍ਕ੍षਿਪ੍ਰਂਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ੍ਸਵਿਭੀषਣਃ ॥ 21 ॥
ऋਕ੍ष੍ਵਾਨਰਸੈਨ੍ਯਾਨਾਂਸ਼ੂਰਾਣਾਨ੍ਦ੍ਰੁਮਯੋਧਿਨਾਮ੍ ।
ਯੇਚਾਪ੍ਯਨ੍ਯੇऽਤ੍ਰਯੁਧ੍ਯਨ੍ਤਿਸਸ਼ਲ੍ਯਾਵ੍ਰਣਿਨਸ੍ਤਥਾ ॥ 22 ॥
ਤੇऽਪਿਸਰ੍ਵੇਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤਾਂਸੁਖਿਨਸ੍ਤਥਾ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਰਾਮੇਣਮਹਾਤ੍ਮਾਹਰਿਯੂਥਪਃ ॥ 23 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਯਦਰੌਨਸ੍ਤਸ੍ਸੁषੇਣਃਪਰਮੌषਧਮ੍ ।
ਸ ਤਸ੍ਯਗਨ੍ਧਮਾਘ੍ਰਾਯਵਿਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਸਮਪਦ੍ਯਤ ॥ 24 ॥
ਤਦਾਨਿਰ੍ਵੇਦਨਸ਼੍ਚੈਵਸਂਰੂਢਵ੍ਰਣਏਵ ਚ ।
ਵਿਭੀषਣਮੁਖਾਨਾਂ ਚ ਸੁਹृਦਾਂਰਾਘਵਾਜ੍ਨਾਯਾ ॥ 25 ॥
ਸਰ੍ਵਵਾਨਰਮੁਖ੍ਯਾਨਾਞ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਕਰੋਤ੍ਤਦਾ ।
ਤਤਃਪ੍ਰਕृਤਿਮਾਪਨ੍ਨੋਹृਤਸ਼ਲ੍ਯੋਗਤਵ੍ਯਥਃ ॥ 26 ॥
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਮੁਦਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕ੍षਣੇਨ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਃ ।
ਤਦੈਵਰਾਮਃਪ੍ਲਵਗਾਧਿਪਸ੍ਤਥਾਵਿਭੀषਣਸ਼੍ਚਰ੍ਕ੍षਪਤਿਸ਼੍ਚਜਾਮ੍ਬਵਾਨ੍ ।
ਆਵੇਕ੍ष੍ਯਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮਰੋਗਮੁਥਤਿਤਮ੍ਮੁਦਾਸਸੈਨ੍ਯਾਸ੍ਸੁਚਿਰਞ੍ਜਹਰ੍षਿਰੇ ॥ 27 ॥
ਅਪੂਜਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਸ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯਸੁਦੁष੍ਕਰਨ੍ਦਾਸ਼ਰਥਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ।
ਬਭੂਵਹृष੍ਟੋਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋਨਿਸ਼ਮ੍ਯਤਂਸ਼ਕ੍ਰਜਿਤਨ੍ਨਿਪਾਤਿਤਮ੍ ॥ 28 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਨਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvinavatitamassargaḥ |
rudhiraklinnagātrastulakṣmaṇaḥśubhalakṣaṇaḥ |
babhūvahṛṣṭastaṃhatvāśakrajetāramāhave || 1 ||
tataḥsajāmbavantañcahanūmantañcavīryavān |
sannipatyamahātejāstāṃścasarvānvanaukasaḥ || 2 ||
ājagāmatataḥśīghraṃyatrasugrīvarāghavau |
vibhīṣaṇamavaṣṭabhyahanūmantañcalakṣmaṇaḥ || 3 ||
tatorāmamabhikramyasaumitrirabhivādya ca |
tasthaubhrātṛsamīpasthaḥśakrasyendrānujoyathā || 4 ||
niṣṭanannivacāgatyarāghavāyamahātmane |
ācacakṣetadāvīroghoramindrajitovadham || 5 ||
rāvaṇestuśiraśchinnaṃlakṣmaṇenamahātmanā |
nyavedayatarāmāyatadāhṛṣṭovibhīṣaṇaḥ || 6 ||
śrutvaivatumahāvīryolakṣaṇanendrajidvadham |
praharṣamatulaṃlebhevākyañcedamuvāca ha || 7 ||
sādhulakṣmaṇatuṣṭo'smikarmacāsukaraṅkṛtam |
rāvaṇerhivināśenajitamutyapadhāraya || 8 ||
sa taṃśirasyupāghrāyalakṣmaṇaṅkīrtivardhanam |
lajjamānambalātsnehādaṅgamāropyavīryavān || 9 ||
upaveśyatamutsaṅgepariṣvajyāvapīḍitam |
bhrātaraṃlakṣmaṇaṃsnigdhampunaḥpunarudaikṣata || 10 ||
śalyasampīḍitaṃśastanniḥśvasantantuṃlakṣmaṇam |
rāmastuduḥkhasantaptantantuniḥśvāsapīḍitam || 11 ||
mūrdhnicainamupāghrāyabhūyaḥsaṃspṛśya ca tvaran |
uvācalakṣmaṇaṃvākyamāśvāsyapuruṣarṣabhaḥ || 12 ||
kṛtamparamakalyāṇaṅkarmaduṣkarakarmaṇā |
adyamanyehateputrerāvaṇannihataṃyudhi || 13 ||
adyāhaṃvijayīśatrauhatetasmin durātmani |
rāvaṇasyanṛśaṃsasyadiṣṭyāvīratvayāraṇe || 14 ||
chinnohidakṣiṇobāhuḥ sa hitasyavyapāśrayaḥ |
vibhīṣaṇahanūmadbhyāṅkṛtaṅkarmamahadraṇe || 15 ||
ahorātraistribhirvīraḥkathañcitavandipātitaḥ |
viramitraḥkṛto'smyadyaniryāsyatihirāvaṇaḥ || 16 ||
balavyūhenamahatāśrutvāputtrannipātitam |
tamputravadhasantaptanniryāntaṃrākṣasādhipam || 17 ||
balenāvṛtyamahatānihaniṣyāmidurjayam |
tvayālakṣmaṇanāthenasītā ca pṛthivī ca me || 18 ||
na duṣprāpāhatetasmin śakrajetaricāhave |
satambhrātaramāśvāsyapariṣvajya ca rāghavaḥ || 19 ||
rāmaḥsuṣeṇammuditassamābhāṣyedamabravīt |
saśalyo'yammahāprājñassaumitrirmitravatsalaḥ || 20 ||
yathābhavatisusvasthastathātvaṃsamupācara |
viśalyaḥkriyatāṅkṣipraṃsaumitrissavibhīṣaṇaḥ || 21 ||
ṛkṣvānarasainyānāṃśūrāṇāndrumayodhinām |
yecāpyanye'trayudhyantisaśalyāvraṇinastathā || 22 ||
te'pisarveprayatnenakriyantāṃsukhinastathā |
evamuktasturāmeṇamahātmāhariyūthapaḥ || 23 ||
lakṣmaṇāyadaraunastassuṣeṇaḥparamauṣadham |
sa tasyagandhamāghrāyaviśalyassamapadyata || 24 ||
tadānirvedanaścaivasaṃrūḍhavraṇaeva ca |
vibhīṣaṇamukhānāṃ ca suhṛdāṃrāghavājnāyā || 25 ||
sarvavānaramukhyānāñcikitsāmakarottadā |
tataḥprakṛtimāpannohṛtaśalyogatavyathaḥ || 26 ||
saumitrirmuditastatra kṣaṇena vigatajvaraḥ |
tadaivarāmaḥplavagādhipastathāvibhīṣaṇaścarkṣapatiścajāmbavān |
āvekṣyasaumitrimarogamuthatitammudāsasainyāssucirañjaharṣire || 27 ||
apūjayatkarma sa lakṣmaṇasyasuduṣkarandāśarathirmahātmā |
babhūvahṛṣṭovānarendroniśamyataṃśakrajitannipātitam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvinavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्विनवतितमस्सर्गः ।
रुधिरक्लिन्नगात्रस्तुलक्ष्मणःशुभलक्षणः ।
बभूवहृष्टस्तंहत्वाशक्रजेतारमाहवे ॥ 1 ॥
ततःसजाम्बवन्तञ्चहनूमन्तञ्चवीर्यवान् ।
सन्निपत्यमहातेजास्तांश्चसर्वान्वनौकसः ॥ 2 ॥
आजगामततःशीघ्रंयत्रसुग्रीवराघवौ ।
विभीषणमवष्टभ्यहनूमन्तञ्चलक्ष्मणः ॥ 3 ॥
ततोराममभिक्रम्यसौमित्रिरभिवाद्य च ।
तस्थौभ्रातृसमीपस्थःशक्रस्येन्द्रानुजोयथा ॥ 4 ॥
निष्टनन्निवचागत्यराघवायमहात्मने ।
आचचक्षेतदावीरोघोरमिन्द्रजितोवधम् ॥ 5 ॥
रावणेस्तुशिरश्छिन्नंलक्ष्मणेनमहात्मना ।
न्यवेदयतरामायतदाहृष्टोविभीषणः ॥ 6 ॥
श्रुत्वैवतुमहावीर्योलक्षणनेन्द्रजिद्वधम् ।
प्रहर्षमतुलंलेभेवाक्यञ्चेदमुवाच ह ॥ 7 ॥
साधुलक्ष्मणतुष्टोऽस्मिकर्मचासुकरङ्कृतम् ।
रावणेर्हिविनाशेनजितमुत्यपधारय ॥ 8 ॥
स तंशिरस्युपाघ्रायलक्ष्मणङ्कीर्तिवर्धनम् ।
लज्जमानम्बलात्स्नेहादङ्गमारोप्यवीर्यवान् ॥ 9 ॥
उपवेश्यतमुत्सङ्गेपरिष्वज्यावपीडितम् ।
भ्रातरंलक्ष्मणंस्निग्धम्पुनःपुनरुदैक्षत ॥ 10 ॥
शल्यसम्पीडितंशस्तन्निःश्वसन्तन्तुंलक्ष्मणम् ।
रामस्तुदुःखसन्तप्तन्तन्तुनिःश्वासपीडितम् ॥ 11 ॥
मूर्ध्निचैनमुपाघ्रायभूयःसंस्पृश्य च त्वरन् ।
उवाचलक्ष्मणंवाक्यमाश्वास्यपुरुषर्षभः ॥ 12 ॥
कृतम्परमकल्याणङ्कर्मदुष्करकर्मणा ।
अद्यमन्येहतेपुत्रेरावणन्निहतंयुधि ॥ 13 ॥
अद्याहंविजयीशत्रौहतेतस्मिन् दुरात्मनि ।
रावणस्यनृशंसस्यदिष्ट्यावीरत्वयारणे ॥ 14 ॥
छिन्नोहिदक्षिणोबाहुः स हितस्यव्यपाश्रयः ।
विभीषणहनूमद्भ्याङ्कृतङ्कर्ममहद्रणे ॥ 15 ॥
अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरःकथञ्चितवन्दिपातितः ।
विरमित्रःकृतोऽस्म्यद्यनिर्यास्यतिहिरावणः ॥ 16 ॥
बलव्यूहेनमहताश्रुत्वापुत्त्रन्निपातितम् ।
तम्पुत्रवधसन्तप्तन्निर्यान्तंराक्षसाधिपम् ॥ 17 ॥
बलेनावृत्यमहतानिहनिष्यामिदुर्जयम् ।
त्वयालक्ष्मणनाथेनसीता च पृथिवी च मे ॥ 18 ॥
न दुष्प्रापाहतेतस्मिन् शक्रजेतरिचाहवे ।
सतम्भ्रातरमाश्वास्यपरिष्वज्य च राघवः ॥ 19 ॥
रामःसुषेणम्मुदितस्समाभाष्येदमब्रवीत् ।
सशल्योऽयम्महाप्राज्ञस्सौमित्रिर्मित्रवत्सलः ॥ 20 ॥
यथाभवतिसुस्वस्थस्तथात्वंसमुपाचर ।
विशल्यःक्रियताङ्क्षिप्रंसौमित्रिस्सविभीषणः ॥ 21 ॥
ऋक्ष्वानरसैन्यानांशूराणान्द्रुमयोधिनाम् ।
येचाप्यन्येऽत्रयुध्यन्तिसशल्याव्रणिनस्तथा ॥ 22 ॥
तेऽपिसर्वेप्रयत्नेनक्रियन्तांसुखिनस्तथा ।
एवमुक्तस्तुरामेणमहात्माहरियूथपः ॥ 23 ॥
लक्ष्मणायदरौनस्तस्सुषेणःपरमौषधम् ।
स तस्यगन्धमाघ्रायविशल्यस्समपद्यत ॥ 24 ॥
तदानिर्वेदनश्चैवसंरूढव्रणएव च ।
विभीषणमुखानां च सुहृदांराघवाज्नाया ॥ 25 ॥
सर्ववानरमुख्यानाञ्चिकित्सामकरोत्तदा ।
ततःप्रकृतिमापन्नोहृतशल्योगतव्यथः ॥ 26 ॥
सौमित्रिर्मुदितस्तत्र क्षणेन विगतज्वरः ।
तदैवरामःप्लवगाधिपस्तथाविभीषणश्चर्क्षपतिश्चजाम्बवान् ।
आवेक्ष्यसौमित्रिमरोगमुथतितम्मुदाससैन्यास्सुचिरञ्जहर्षिरे ॥ 27 ॥
अपूजयत्कर्म स लक्ष्मणस्यसुदुष्करन्दाशरथिर्महात्मा ।
बभूवहृष्टोवानरेन्द्रोनिशम्यतंशक्रजितन्निपातितम् ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्विनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvinavatitamassargaḥ |
rudhiraklinnagātrastulakṣmaṇaḥśubhalakṣaṇaḥ |
babhūvahṛṣṭastaṃhatvāśakrajetāramāhave || 1 ||
tataḥsajāmbavantañcahanūmantañcavīryavān |
sannipatyamahātejāstāṃścasarvānvanaukasaḥ || 2 ||
ājagāmatataḥśīghraṃyatrasugrīvarāghavau |
vibhīṣaṇamavaṣṭabhyahanūmantañcalakṣmaṇaḥ || 3 ||
tatorāmamabhikramyasaumitrirabhivādya ca |
tasthaubhrātṛsamīpasthaḥśakrasyendrānujoyathā || 4 ||
niṣṭanannivacāgatyarāghavāyamahātmane |
ācacakṣetadāvīroghoramindrajitovadham || 5 ||
rāvaṇestuśiraśchinnaṃlakṣmaṇenamahātmanā |
nyavedayatarāmāyatadāhṛṣṭovibhīṣaṇaḥ || 6 ||
śrutvaivatumahāvīryolakṣaṇanendrajidvadham |
praharṣamatulaṃlebhevākyañcedamuvāca ha || 7 ||
sādhulakṣmaṇatuṣṭo'smikarmacāsukaraṅkṛtam |
rāvaṇerhivināśenajitamutyapadhāraya || 8 ||
sa taṃśirasyupāghrāyalakṣmaṇaṅkīrtivardhanam |
lajjamānambalātsnehādaṅgamāropyavīryavān || 9 ||
upaveśyatamutsaṅgepariṣvajyāvapīḍitam |
bhrātaraṃlakṣmaṇaṃsnigdhampunaḥpunarudaikṣata || 10 ||
śalyasampīḍitaṃśastanniḥśvasantantuṃlakṣmaṇam |
rāmastuduḥkhasantaptantantuniḥśvāsapīḍitam || 11 ||
mūrdhnicainamupāghrāyabhūyaḥsaṃspṛśya ca tvaran |
uvācalakṣmaṇaṃvākyamāśvāsyapuruṣarṣabhaḥ || 12 ||
kṛtamparamakalyāṇaṅkarmaduṣkarakarmaṇā |
adyamanyehateputrerāvaṇannihataṃyudhi || 13 ||
adyāhaṃvijayīśatrauhatetasmin durātmani |
rāvaṇasyanṛśaṃsasyadiṣṭyāvīratvayāraṇe || 14 ||
chinnohidakṣiṇobāhuḥ sa hitasyavyapāśrayaḥ |
vibhīṣaṇahanūmadbhyāṅkṛtaṅkarmamahadraṇe || 15 ||
ahorātraistribhirvīraḥkathañcitavandipātitaḥ |
viramitraḥkṛto'smyadyaniryāsyatihirāvaṇaḥ || 16 ||
balavyūhenamahatāśrutvāputtrannipātitam |
tamputravadhasantaptanniryāntaṃrākṣasādhipam || 17 ||
balenāvṛtyamahatānihaniṣyāmidurjayam |
tvayālakṣmaṇanāthenasītā ca pṛthivī ca me || 18 ||
na duṣprāpāhatetasmin śakrajetaricāhave |
satambhrātaramāśvāsyapariṣvajya ca rāghavaḥ || 19 ||
rāmaḥsuṣeṇammuditassamābhāṣyedamabravīt |
saśalyo'yammahāprājñassaumitrirmitravatsalaḥ || 20 ||
yathābhavatisusvasthastathātvaṃsamupācara |
viśalyaḥkriyatāṅkṣipraṃsaumitrissavibhīṣaṇaḥ || 21 ||
ṛkṣvānarasainyānāṃśūrāṇāndrumayodhinām |
yecāpyanye'trayudhyantisaśalyāvraṇinastathā || 22 ||
te'pisarveprayatnenakriyantāṃsukhinastathā |
evamuktasturāmeṇamahātmāhariyūthapaḥ || 23 ||
lakṣmaṇāyadaraunastassuṣeṇaḥparamauṣadham |
sa tasyagandhamāghrāyaviśalyassamapadyata || 24 ||
tadānirvedanaścaivasaṃrūḍhavraṇaeva ca |
vibhīṣaṇamukhānāṃ ca suhṛdāṃrāghavājnāyā || 25 ||
sarvavānaramukhyānāñcikitsāmakarottadā |
tataḥprakṛtimāpannohṛtaśalyogatavyathaḥ || 26 ||
saumitrirmuditastatra kṣaṇena vigatajvaraḥ |
tadaivarāmaḥplavagādhipastathāvibhīṣaṇaścarkṣapatiścajāmbavān |
āvekṣyasaumitrimarogamuthatitammudāsasainyāssucirañjaharṣire || 27 ||
apūjayatkarma sa lakṣmaṇasyasuduṣkarandāśarathirmahātmā |
babhūvahṛṣṭovānarendroniśamyataṃśakrajitannipātitam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvinavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.