ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਨਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਥਾਤੈਃਕृਤ੍ਤਗਾਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵੇਣਮਾਰ੍ਗਣੈਃ ।
ਬਭੂਵਵਸੁਧਾਤਤ੍ਰਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਾਹਰਿਭਿਸ੍ਤਦਾ ॥ 1 ॥
ਰਾਵਣਸ੍ਯਾਪ੍ਰਸਹ੍ਯਨ੍ਤਂਸ਼ਰਸਮ੍ਪਾਤਮੇਕਤਃ ।
ਨ ਸ਼ੇਕੁਸ੍ਸਹਿਤੁਨ੍ਦੀਪ੍ਤਮ੍ਪਤਙ੍ਗਾਜ੍ਵਲਨਂਯਥਾ ॥ 2 ॥
ਤੇऽਰ੍ਦਿਤਾਨਿਸ਼ਿਤੈਰ੍ਬਾਣੈਃਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੋਵਿਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰੁਵੁਃ ।
ਪਾਵਕਾਰ੍ਚਿਸ੍ਸਮਾਵਿष੍ਟਾਦਹ੍ਯਮਾਨਾਯਥਾਗਜਾਃ ॥ 3 ॥
ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਨਾਮਨੀਕਾਨਿਮਹਾਭ੍ਰਾਣੀਵਮਾਰੁਤਃ ।
ਸਯਯੌਸਮਰੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਧਮਨ੍ਰਾਵਣਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ॥ 4 ॥
ਕਦਨਨ੍ਤਰਸਾਕृਤ੍ਵਾਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਧ੍ਰੋਵਨੌਕਸਾਮ੍ ।
ਆਸਸਾਦਤਤੋਤ੍ਵਰਿਤਂਯੁਦ੍ਧੇਰਾਘਵਂਸ੍ਤਦਾ ॥ 5 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਤਾਨ੍ਕਪੀਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਭਗ੍ਨਾਨ੍ਵਿਦ੍ਰਾਵਿਤਾਨ੍ਰਣੇ ।
ਗੁਲ੍ਮੇਸੁषੇਣਨ੍ਨਿਕ੍षਿਪ੍ਯਚਕ੍ਰੇਯੁਦ੍ਧੇऽਦ੍ਭੁਤਮ੍ਮਨਃ ॥ 6 ॥
ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਸਦृਸ਼ਂਵੀਰਸ੍ਸਤਨ੍ਨਿਕ੍षਿਪ੍ਯਵਾਨਰਮ੍ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੋऽऽਭਿਮੁਖਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇਪਾਦਪਾਯੁਧਃ ॥ 7 ॥
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃਪृष੍ਠਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਸਰ੍ਵੇਯੂਥਾਧਿਪਾਸ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ।
ਅਨੁਜਹ੍ਰੁਰ੍ਮਹਾਸ਼ੈਲਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚਮਹਾਦ੍ਰੁਮਾਨ੍ ॥ 8 ॥
ਸਨਦਨ੍ਯੁਧਿਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਸ੍ਵਰੇਣਮਹਤਾਮਹਾਨ੍ ।
ਪਾਤਯਨ੍ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ਞ੍ਜਗਾਮੋਤ੍ਤਮਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ॥ 9 ॥
ਮਮਨ੍ਥ ਚ ਮਹਾਕਾਯਾਨ੍ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ਵਾਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਯੁਗਾਨ੍ਤਸਮਯੇਵਾਯੁਃਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਨਗਮਾਨਿਵ ॥ 10 ॥
ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮਨੀਕੇषੁਸ਼ੈਲਵਰ੍षਂਵਵਰ੍ष ਹ ।
ਅਸ਼੍ਮਵਰ੍षਂਯਥਾਮੇਘਃਪਕ੍षਿਸਙ੍ਘੇषੁਕਾਨਨੇ ॥ 11 ॥
ਕਪਿਰਾਜਵਿਮੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤੈਸ਼੍ਸ਼ੈਲਵਰ੍षੈਸ੍ਤੁਰਾਕ੍षਸਾਃ ।
ਵਿਕੀਰ੍ਣਸ਼ਿਰਸਃਪੇਤੁਰ੍ਨਿਕृਤ੍ਤਾਇਵਪਰ੍ਵਤਾਃ ॥ 12 ॥
ਅਥਸਙ੍ਕ੍षੀਯਮਾਣੇषੁਰਾਕ੍षਸੇषੁਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣਪ੍ਰਭਗ੍ਨੇषੁਪਤਤ੍ਸੁਨਿਨਦਤ੍ਸੁ ਚ ॥ 13 ॥
ਵਿਰੂਪਾਕ੍षਸ੍ਸ੍ਵਕਨ੍ਨਾਮਧਨ੍ਵੀਵਿਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਰਥਾਦਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯਦੁਰ੍ਧਰ੍षੋਗਜਸ੍ਕਨ੍ਧਮੁਪਾਰੁਹਤ੍ ॥ 14 ॥
ਸ ਤਨ੍ਦ੍ਵਿਰਦਮਾਰੁਹ੍ਯਵਿਰੂਪਾਕ੍षੋਮਹਾਰਥਃ ।
ਵਨਰ੍ਦਭਨੀਮਨਿਰ੍ਹ੍ਰਾਦਂਵਾਨਰਾਨਭ੍ਯਧਾਵਤ ॥ 15 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇ ਸ ਸ਼ਰਾਨ੍ਘੋਰਾਨ੍ਵਿਸਸਰ੍ਜਚਮੂਮੁਖੇ ।
ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸਚੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਾਨ੍ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਰ੍षਯਨ੍ ॥ 16 ॥
ਸਤੁਵਿਦ੍ਧਸ਼੍ਸ਼ਿਤੈਰ੍ਬਾਣੈਃਕਪੀਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੇਨਰਕ੍षਸਾ ।
ਚੁਕ੍ਰੋਧ ਸ ਮਹਾਕ੍ਰੋਧੋਵਧੇਚਾਸ੍ਯਮਨੋਦਧੇ ॥ 17 ॥
ਤਤਃਪਾਦਪਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯਸ਼ੂਰਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਨੋਹਰਿਃ ।
ਅਭਿਪਤ੍ਯਜਘਾਨਾਸ੍ਯਪ੍ਰਮੁਖੇਤੁਮਹਾਗਜਮ੍ ॥ 18 ॥
ਸ ਤੁਪ੍ਰਹਾਰਾਭਿਹਤਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣਮਹਾਗਜਃ ।
ਅਪਾਸਰ੍ਪਦ੍ਧਨੁਰ੍ਮਾਤ੍ਰਨ੍ਨਿषਸਾਦਨਨਾਦ ਚ ॥ 19 ॥
ਗਜਾਤ੍ਤੁਮਥਿਤਾਤ੍ਤੂਰ੍ਣਮਪਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਰਾਕ੍षਸੋऽऽਭਿਮੁਖਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਦ੍ਗਮ੍ਯਤਤਃਕਪਿਮ੍ ॥ 20 ॥
ਆਰ੍षਭਞ੍ਚਰ੍ਮਖਡਗਂ ਚ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਲਘੁਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਭਰ੍ਤ੍ਸਯਨ੍ਨਿਵਸੁਗ੍ਰੀਵਮਾਸਸਾਦਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 21 ॥
ਸ ਹਿਤਸ੍ਯਾਭਿਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਃਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਵਿਪੁਲਾਂਸ਼ਿਲਾਮ੍ ।
ਵਿਰੂਪਾਕ੍षਾਯਚਿਕ੍षੇਪਸੁਗ੍ਰੀਵੋਜਲਦੋਪਮਾਮ੍ ॥ 22 ॥
ਸ ਤਾਂਸ਼ਿਲਾਮਾਪਤਨ੍ਤੀਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਰਾਕ੍षਸਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਅਪਕ੍ਰਮ੍ਯਸੁਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃਖਡਗੇਨਪ੍ਰਾਹਰਤ੍ਤਦਾ ॥ 23 ॥
ਤਤੋ ਭਿਨ੍ਨਪ੍ਰਹਰਣੌ ਮੁष੍ਟਿਭ੍ਯਾਨ੍ ਤੌ ਸਮੀਯਤੁਃ ।
ਤੇਜੋ ਬਲਸਮਾਵਿष੍ਟੌ ਦੀਪ੍ਤਾਵਿਵ ਹੁਤਾਸ਼ਨੌ ॥ 24 ॥
ਸ ਤਦਾ ਸ ਹਸੋਤ੍ਪਤ੍ਯਰਾਕ੍षਸਸ੍ਯਮਹਾਹਵੇ ।
ਮੁष੍ਟਿਂਸਨ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯਵੇਗੇਨਪਾਤਯਾਮਾਸਵਕ੍षਸਿ ॥ 25 ॥
ਮੁष੍ਟਿਪ੍ਰਹਾਰਾਭਿਹਤੋਵਿਰੂਪਾਕ੍षੋਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਤੇਨਖਡਗੇਨਸਙ੍ਕृਦ੍ਦਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯਚਮੂਮੁਖੇ ॥ 26 ॥
ਕਵਚਮ੍ਪਾਤਯਾਮਾਸਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮਭਿਹਤੋऽऽਪਤਤ੍ ।
ਸ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯਪਤਿਤਃਕਪਿਸ੍ਤਸ੍ਯਵ੍ਯਸਰ੍ਜਯਤ੍ ।
ਤਲਪ੍ਰਹਾਰਮਸ਼ਨੇਸ੍ਸਮਾਨਮ੍ਭੀਮਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ 27 ॥
ਤਲਪ੍ਰਹਾਰਨ੍ਤਦ੍ਰਕ੍षਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣਸਮੁਦ੍ਯਤਮ੍ ।
ਨੈਪੁਣ੍ਯਾਨ੍ਮੋਚਯਿਤ੍ਵੈਨਮ੍ਮੁष੍ਟਿਨੋਰਸ੍ਯਤਾਡਯਤ੍ ॥ 28 ॥
ਤਸ੍ਸੁਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਤਰਃਸੁਗ੍ਰੀਵੋਵਾਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 29 ॥
ਮੋਕ੍षਿਤਞ੍ਚਾਤ੍ਮਨੋਦृष੍ਟਵਾਪ੍ਰਹਾਰਨ੍ਤੇਨਰਕ੍षਸਾ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਰਨ੍ਤਸ੍ਯਵਿਰੂਪਾਕ੍षਸ੍ਯਵਾਨਰਃ ॥ 30 ॥
ਤਤੋਨ੍ਯਪਾਤਯਤ੍ਕ੍ਰੋਧਾਚ੍ਛਙ੍ਖਦੇਸ਼ੇਮਹਾਤ੍ਤਲਮ੍ ।
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼ਨਿਕਲ੍ਪੇਨਤਲੇਨਾਭਿਹਤਃਕ੍षਿਤੌ ॥ 31 ॥
ਪਪਾਤਰੁਧਿਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤਂਸਮੁਦ੍ਯਮਨ੍ ।
ਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਸ੍ਤੁਵਿਰੂਪਾਕ੍षੋਜਲਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਦਿਵ ॥ 32 ॥
ਵਿਵृਤ੍ਤਨਯਨਙ੍ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਸਫੇਨਂਰੁਧਿਰਾਪ੍ਲੁਤਮ੍ ।
ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤੇਵਿਰੂਪਾਕ੍षਂਵਿਰੂਪਾਕ੍षਤਰਙ੍ਕृਤਮ੍ ॥ 33 ॥
ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਮ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤਮ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨਰੁਧਿਰੋਕ੍षਿਤਮ੍ ।
ਕਰੁਣਂ ਚ ਵਿਨਰ੍ਦਨ੍ਤਨ੍ਦਦृਸ਼ੁਃਕਪਯੋਰਿਪੁਮ੍ ॥ 34 ॥
ਤਥਾਤੁਤੌਸਮ੍ਮ੍ਯਤਿਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੌ ।
ਤਰਸ੍ਵਿਨੌਵਾਨਰਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮ੍ ॥ 35 ॥
ਵਿਨਾਸ਼ਿਤਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਵਿਰੂਪਨੇਤ੍ਰਮ੍ਮਹਾਬਲਨ੍ਤਂਹਰਿਪਾਰ੍ਥਿਵੇਨ ।
ਬਲਂਸਮਸ੍ਤਙ੍ਕਪਿਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮੁਨ੍ਮਤ੍ਤਗਙ੍ਗਾਪ੍ਰਤਿਮਮ੍ਬਭੂਵ ॥ 36 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਨਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha saptanavatitamassargaḥ |
tathātaiḥkṛttagātraistudaśagrīveṇamārgaṇaiḥ |
babhūvavasudhātatraprakīrṇāharibhistadā || 1 ||
rāvaṇasyāprasahyantaṃśarasampātamekataḥ |
na śekussahitundīptampataṅgājvalanaṃyathā || 2 ||
te'rditāniśitairbāṇaiḥkrośantovipradudruvuḥ |
pāvakārcissamāviṣṭādahyamānāyathāgajāḥ || 3 ||
plavaṅganāmanīkānimahābhrāṇīvamārutaḥ |
sayayausamaretasminvidhamanrāvaṇaśśaraiḥ || 4 ||
kadanantarasākṛtvārākṣasendhrovanaukasām |
āsasādatatotvaritaṃyuddherāghavaṃstadā || 5 ||
sugrīvastānkapīndṛṣṭavābhagnānvidrāvitānraṇe |
gulmesuṣeṇannikṣipyacakreyuddhe'dbhutammanaḥ || 6 ||
ātmanassadṛśaṃvīrassatannikṣipyavānaram |
sugrīvo''bhimukhaśśatrumpratasthepādapāyudhaḥ || 7 ||
pārśvataḥpṛṣṭhataścāsyasarveyūthādhipāssvayam |
anujahrurmahāśailān vividhāṃścamahādrumān || 8 ||
sanadanyudhisugrīvassvareṇamahatāmahān |
pātayanvividhāṃścānyānñjagāmottamarākṣasān || 9 ||
mamantha ca mahākāyānrākṣasānvānareśvaraḥ |
yugāntasamayevāyuḥpravṛddhānagamāniva || 10 ||
rākṣasānāmanīkeṣuśailavarṣaṃvavarṣa ha |
aśmavarṣaṃyathāmeghaḥpakṣisaṅgheṣukānane || 11 ||
kapirājavimuktaistaiśśailavarṣaisturākṣasāḥ |
vikīrṇaśirasaḥpeturnikṛttāivaparvatāḥ || 12 ||
athasaṅkṣīyamāṇeṣurākṣaseṣusamantataḥ |
sugrīveṇaprabhagneṣupatatsuninadatsu ca || 13 ||
virūpākṣassvakannāmadhanvīviśrāvyarākṣasaḥ |
rathādāplutyadurdharṣogajaskandhamupāruhat || 14 ||
sa tandviradamāruhyavirūpākṣomahārathaḥ |
vanardabhanīmanirhrādaṃvānarānabhyadhāvata || 15 ||
sugrīve sa śarānghorānvisasarjacamūmukhe |
sthāpayāmāsacodvignānrākṣasān sampraharṣayan || 16 ||
satuviddhaśśitairbāṇaiḥkapīndrastenarakṣasā |
cukrodha sa mahākrodhovadhecāsyamanodadhe || 17 ||
tataḥpādapamuddhṛtyaśūrassampradhanohariḥ |
abhipatyajaghānāsyapramukhetumahāgajam || 18 ||
sa tuprahārābhihatassugrīveṇamahāgajaḥ |
apāsarpaddhanurmātranniṣasādananāda ca || 19 ||
gajāttumathitāttūrṇamapakramya sa vīryavān |
rākṣaso''bhimukhaśśatrumpratyudgamyatataḥkapim || 20 ||
ārṣabhañcarmakhaḍagaṃ ca pragṛhyalaghuvikramaḥ |
bhartsayannivasugrīvamāsasādavyavasthitam || 21 ||
sa hitasyābhisaṅkṛddhaḥpragṛhyavipulāṃśilām |
virūpākṣāyacikṣepasugrīvojaladopamām || 22 ||
sa tāṃśilāmāpatantīndṛṣṭavārākṣasapuṅgavaḥ |
apakramyasuvikrāntaḥkhaḍagenaprāharattadā || 23 ||
tato bhinnapraharaṇau muṣṭibhyān tau samīyatuḥ |
tejo balasamāviṣṭau dīptāviva hutāśanau || 24 ||
sa tadā sa hasotpatyarākṣasasyamahāhave |
muṣṭiṃsanvartyavegenapātayāmāsavakṣasi || 25 ||
muṣṭiprahārābhihatovirūpākṣoniśācaraḥ |
tenakhaḍagenasaṅkṛddassugrīvasyacamūmukhe || 26 ||
kavacampātayāmāsapadbhyāmabhihato''patat |
sa samutthāyapatitaḥkapistasyavyasarjayat |
talaprahāramaśanessamānambhīmanissvanam || 27 ||
talaprahārantadrakṣassugrīveṇasamudyatam |
naipuṇyānmocayitvainammuṣṭinorasyatāḍayat || 28 ||
tassusaṅkṛddhataraḥsugrīvovānareśvaraḥ || 29 ||
mokṣitañcātmanodṛṣṭavāprahārantenarakṣasā |
dadarśāntarantasyavirūpākṣasyavānaraḥ || 30 ||
tatonyapātayatkrodhācchaṅkhadeśemahāttalam |
mahendrāśanikalpenatalenābhihataḥkṣitau || 31 ||
papātarudhiraklinnaśśoṇitaṃsamudyaman |
srotobhyastuvirūpākṣojalamprasravaṇādiva || 32 ||
vivṛttanayanaṅkrodhātsaphenaṃrudhirāplutam |
dadṛśustevirūpākṣaṃvirūpākṣataraṅkṛtam || 33 ||
sphurantamparivartantampārśvenarudhirokṣitam |
karuṇaṃ ca vinardantandadṛśuḥkapayoripum || 34 ||
tathātutausammyatisamprayuktau |
tarasvinauvānararākṣasānām || 35 ||
vināśitamprekṣyavirūpanetrammahābalantaṃharipārthivena |
balaṃsamastaṅkapirākṣasānāmunmattagaṅgāpratimambabhūva || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ सप्तनवतितमस्सर्गः ।
तथातैःकृत्तगात्रैस्तुदशग्रीवेणमार्गणैः ।
बभूववसुधातत्रप्रकीर्णाहरिभिस्तदा ॥ 1 ॥
रावणस्याप्रसह्यन्तंशरसम्पातमेकतः ।
न शेकुस्सहितुन्दीप्तम्पतङ्गाज्वलनंयथा ॥ 2 ॥
तेऽर्दितानिशितैर्बाणैःक्रोशन्तोविप्रदुद्रुवुः ।
पावकार्चिस्समाविष्टादह्यमानायथागजाः ॥ 3 ॥
प्लवङ्गनामनीकानिमहाभ्राणीवमारुतः ।
सययौसमरेतस्मिन्विधमन्रावणश्शरैः ॥ 4 ॥
कदनन्तरसाकृत्वाराक्षसेन्ध्रोवनौकसाम् ।
आससादततोत्वरितंयुद्धेराघवंस्तदा ॥ 5 ॥
सुग्रीवस्तान्कपीन्दृष्टवाभग्नान्विद्रावितान्रणे ।
गुल्मेसुषेणन्निक्षिप्यचक्रेयुद्धेऽद्भुतम्मनः ॥ 6 ॥
आत्मनस्सदृशंवीरस्सतन्निक्षिप्यवानरम् ।
सुग्रीवोऽऽभिमुखश्शत्रुम्प्रतस्थेपादपायुधः ॥ 7 ॥
पार्श्वतःपृष्ठतश्चास्यसर्वेयूथाधिपास्स्वयम् ।
अनुजह्रुर्महाशैलान् विविधांश्चमहाद्रुमान् ॥ 8 ॥
सनदन्युधिसुग्रीवस्स्वरेणमहतामहान् ।
पातयन्विविधांश्चान्यान्ञ्जगामोत्तमराक्षसान् ॥ 9 ॥
ममन्थ च महाकायान्राक्षसान्वानरेश्वरः ।
युगान्तसमयेवायुःप्रवृद्धानगमानिव ॥ 10 ॥
राक्षसानामनीकेषुशैलवर्षंववर्ष ह ।
अश्मवर्षंयथामेघःपक्षिसङ्घेषुकानने ॥ 11 ॥
कपिराजविमुक्तैस्तैश्शैलवर्षैस्तुराक्षसाः ।
विकीर्णशिरसःपेतुर्निकृत्ताइवपर्वताः ॥ 12 ॥
अथसङ्क्षीयमाणेषुराक्षसेषुसमन्ततः ।
सुग्रीवेणप्रभग्नेषुपतत्सुनिनदत्सु च ॥ 13 ॥
विरूपाक्षस्स्वकन्नामधन्वीविश्राव्यराक्षसः ।
रथादाप्लुत्यदुर्धर्षोगजस्कन्धमुपारुहत् ॥ 14 ॥
स तन्द्विरदमारुह्यविरूपाक्षोमहारथः ।
वनर्दभनीमनिर्ह्रादंवानरानभ्यधावत ॥ 15 ॥
सुग्रीवे स शरान्घोरान्विससर्जचमूमुखे ।
स्थापयामासचोद्विग्नान्राक्षसान् सम्प्रहर्षयन् ॥ 16 ॥
सतुविद्धश्शितैर्बाणैःकपीन्द्रस्तेनरक्षसा ।
चुक्रोध स महाक्रोधोवधेचास्यमनोदधे ॥ 17 ॥
ततःपादपमुद्धृत्यशूरस्सम्प्रधनोहरिः ।
अभिपत्यजघानास्यप्रमुखेतुमहागजम् ॥ 18 ॥
स तुप्रहाराभिहतस्सुग्रीवेणमहागजः ।
अपासर्पद्धनुर्मात्रन्निषसादननाद च ॥ 19 ॥
गजात्तुमथितात्तूर्णमपक्रम्य स वीर्यवान् ।
राक्षसोऽऽभिमुखश्शत्रुम्प्रत्युद्गम्यततःकपिम् ॥ 20 ॥
आर्षभञ्चर्मखडगं च प्रगृह्यलघुविक्रमः ।
भर्त्सयन्निवसुग्रीवमाससादव्यवस्थितम् ॥ 21 ॥
स हितस्याभिसङ्कृद्धःप्रगृह्यविपुलांशिलाम् ।
विरूपाक्षायचिक्षेपसुग्रीवोजलदोपमाम् ॥ 22 ॥
स तांशिलामापतन्तीन्दृष्टवाराक्षसपुङ्गवः ।
अपक्रम्यसुविक्रान्तःखडगेनप्राहरत्तदा ॥ 23 ॥
ततो भिन्नप्रहरणौ मुष्टिभ्यान् तौ समीयतुः ।
तेजो बलसमाविष्टौ दीप्ताविव हुताशनौ ॥ 24 ॥
स तदा स हसोत्पत्यराक्षसस्यमहाहवे ।
मुष्टिंसन्वर्त्यवेगेनपातयामासवक्षसि ॥ 25 ॥
मुष्टिप्रहाराभिहतोविरूपाक्षोनिशाचरः ।
तेनखडगेनसङ्कृद्दस्सुग्रीवस्यचमूमुखे ॥ 26 ॥
कवचम्पातयामासपद्भ्यामभिहतोऽऽपतत् ।
स समुत्थायपतितःकपिस्तस्यव्यसर्जयत् ।
तलप्रहारमशनेस्समानम्भीमनिस्स्वनम् ॥ 27 ॥
तलप्रहारन्तद्रक्षस्सुग्रीवेणसमुद्यतम् ।
नैपुण्यान्मोचयित्वैनम्मुष्टिनोरस्यताडयत् ॥ 28 ॥
तस्सुसङ्कृद्धतरःसुग्रीवोवानरेश्वरः ॥ 29 ॥
मोक्षितञ्चात्मनोदृष्टवाप्रहारन्तेनरक्षसा ।
ददर्शान्तरन्तस्यविरूपाक्षस्यवानरः ॥ 30 ॥
ततोन्यपातयत्क्रोधाच्छङ्खदेशेमहात्तलम् ।
महेन्द्राशनिकल्पेनतलेनाभिहतःक्षितौ ॥ 31 ॥
पपातरुधिरक्लिन्नश्शोणितंसमुद्यमन् ।
स्रोतोभ्यस्तुविरूपाक्षोजलम्प्रस्रवणादिव ॥ 32 ॥
विवृत्तनयनङ्क्रोधात्सफेनंरुधिराप्लुतम् ।
ददृशुस्तेविरूपाक्षंविरूपाक्षतरङ्कृतम् ॥ 33 ॥
स्फुरन्तम्परिवर्तन्तम्पार्श्वेनरुधिरोक्षितम् ।
करुणं च विनर्दन्तन्ददृशुःकपयोरिपुम् ॥ 34 ॥
तथातुतौसम्म्यतिसम्प्रयुक्तौ ।
तरस्विनौवानरराक्षसानाम् ॥ 35 ॥
विनाशितम्प्रेक्ष्यविरूपनेत्रम्महाबलन्तंहरिपार्थिवेन ।
बलंसमस्तङ्कपिराक्षसानामुन्मत्तगङ्गाप्रतिमम्बभूव ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्तनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha saptanavatitamassargaḥ |
tathātaiḥkṛttagātraistudaśagrīveṇamārgaṇaiḥ |
babhūvavasudhātatraprakīrṇāharibhistadā || 1 ||
rāvaṇasyāprasahyantaṃśarasampātamekataḥ |
na śekussahitundīptampataṅgājvalanaṃyathā || 2 ||
te'rditāniśitairbāṇaiḥkrośantovipradudruvuḥ |
pāvakārcissamāviṣṭādahyamānāyathāgajāḥ || 3 ||
plavaṅganāmanīkānimahābhrāṇīvamārutaḥ |
sayayausamaretasminvidhamanrāvaṇaśśaraiḥ || 4 ||
kadanantarasākṛtvārākṣasendhrovanaukasām |
āsasādatatotvaritaṃyuddherāghavaṃstadā || 5 ||
sugrīvastānkapīndṛṣṭavābhagnānvidrāvitānraṇe |
gulmesuṣeṇannikṣipyacakreyuddhe'dbhutammanaḥ || 6 ||
ātmanassadṛśaṃvīrassatannikṣipyavānaram |
sugrīvo''bhimukhaśśatrumpratasthepādapāyudhaḥ || 7 ||
pārśvataḥpṛṣṭhataścāsyasarveyūthādhipāssvayam |
anujahrurmahāśailān vividhāṃścamahādrumān || 8 ||
sanadanyudhisugrīvassvareṇamahatāmahān |
pātayanvividhāṃścānyānñjagāmottamarākṣasān || 9 ||
mamantha ca mahākāyānrākṣasānvānareśvaraḥ |
yugāntasamayevāyuḥpravṛddhānagamāniva || 10 ||
rākṣasānāmanīkeṣuśailavarṣaṃvavarṣa ha |
aśmavarṣaṃyathāmeghaḥpakṣisaṅgheṣukānane || 11 ||
kapirājavimuktaistaiśśailavarṣaisturākṣasāḥ |
vikīrṇaśirasaḥpeturnikṛttāivaparvatāḥ || 12 ||
athasaṅkṣīyamāṇeṣurākṣaseṣusamantataḥ |
sugrīveṇaprabhagneṣupatatsuninadatsu ca || 13 ||
virūpākṣassvakannāmadhanvīviśrāvyarākṣasaḥ |
rathādāplutyadurdharṣogajaskandhamupāruhat || 14 ||
sa tandviradamāruhyavirūpākṣomahārathaḥ |
vanardabhanīmanirhrādaṃvānarānabhyadhāvata || 15 ||
sugrīve sa śarānghorānvisasarjacamūmukhe |
sthāpayāmāsacodvignānrākṣasān sampraharṣayan || 16 ||
satuviddhaśśitairbāṇaiḥkapīndrastenarakṣasā |
cukrodha sa mahākrodhovadhecāsyamanodadhe || 17 ||
tataḥpādapamuddhṛtyaśūrassampradhanohariḥ |
abhipatyajaghānāsyapramukhetumahāgajam || 18 ||
sa tuprahārābhihatassugrīveṇamahāgajaḥ |
apāsarpaddhanurmātranniṣasādananāda ca || 19 ||
gajāttumathitāttūrṇamapakramya sa vīryavān |
rākṣaso''bhimukhaśśatrumpratyudgamyatataḥkapim || 20 ||
ārṣabhañcarmakhaḍagaṃ ca pragṛhyalaghuvikramaḥ |
bhartsayannivasugrīvamāsasādavyavasthitam || 21 ||
sa hitasyābhisaṅkṛddhaḥpragṛhyavipulāṃśilām |
virūpākṣāyacikṣepasugrīvojaladopamām || 22 ||
sa tāṃśilāmāpatantīndṛṣṭavārākṣasapuṅgavaḥ |
apakramyasuvikrāntaḥkhaḍagenaprāharattadā || 23 ||
tato bhinnapraharaṇau muṣṭibhyān tau samīyatuḥ |
tejo balasamāviṣṭau dīptāviva hutāśanau || 24 ||
sa tadā sa hasotpatyarākṣasasyamahāhave |
muṣṭiṃsanvartyavegenapātayāmāsavakṣasi || 25 ||
muṣṭiprahārābhihatovirūpākṣoniśācaraḥ |
tenakhaḍagenasaṅkṛddassugrīvasyacamūmukhe || 26 ||
kavacampātayāmāsapadbhyāmabhihato''patat |
sa samutthāyapatitaḥkapistasyavyasarjayat |
talaprahāramaśanessamānambhīmanissvanam || 27 ||
talaprahārantadrakṣassugrīveṇasamudyatam |
naipuṇyānmocayitvainammuṣṭinorasyatāḍayat || 28 ||
tassusaṅkṛddhataraḥsugrīvovānareśvaraḥ || 29 ||
mokṣitañcātmanodṛṣṭavāprahārantenarakṣasā |
dadarśāntarantasyavirūpākṣasyavānaraḥ || 30 ||
tatonyapātayatkrodhācchaṅkhadeśemahāttalam |
mahendrāśanikalpenatalenābhihataḥkṣitau || 31 ||
papātarudhiraklinnaśśoṇitaṃsamudyaman |
srotobhyastuvirūpākṣojalamprasravaṇādiva || 32 ||
vivṛttanayanaṅkrodhātsaphenaṃrudhirāplutam |
dadṛśustevirūpākṣaṃvirūpākṣataraṅkṛtam || 33 ||
sphurantamparivartantampārśvenarudhirokṣitam |
karuṇaṃ ca vinardantandadṛśuḥkapayoripum || 34 ||
tathātutausammyatisamprayuktau |
tarasvinauvānararākṣasānām || 35 ||
vināśitamprekṣyavirūpanetrammahābalantaṃharipārthivena |
balaṃsamastaṅkapirākṣasānāmunmattagaṅgāpratimambabhūva || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.