6.97 যুদ্ধকাণ্ড - সপ্তনবতিতম সর্গঃ

6.97 Yuddhakanda - Saptanavatitama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ সপ্তনবতিতমস্সর্গঃ ।
তথাতৈঃকৃত্তগাত্রৈস্তুদশগ্রীবেণমার্গণৈঃ ।
বভূববসুধাতত্রপ্রকীর্ণাহরিভিস্তদা ॥ 1 ॥
রাবণস্যাপ্রসহ্যন্তংশরসম্পাতমেকতঃ ।
ন শেকুস্সহিতুন্দীপ্তম্পতঙ্গাজ্বলনংযথা ॥ 2 ॥
তেঽর্দিতানিশিতৈর্বাণৈঃক্রোশন্তোবিপ্রদুদ্রুবুঃ ।
পাবকার্চিস্সমাবিষ্টাদহ্যমানাযথাগজাঃ ॥ 3 ॥
প্লবঙ্গনামনীকানিমহাভ্রাণীবমারুতঃ ।
সযযৌসমরেতস্মিন্বিধমন্রাবণশ্শরৈঃ ॥ 4 ॥
কদনন্তরসাকৃত্বারাক্ষসেন্ধ্রোবনৌকসাম্ ।
আসসাদততোত্বরিতংযুদ্ধেরাঘবংস্তদা ॥ 5 ॥
সুগ্রীবস্তান্কপীন্দৃষ্টবাভগ্নান্বিদ্রাবিতান্রণে ।
গুল্মেসুষেণন্নিক্ষিপ্যচক্রেযুদ্ধেঽদ্ভুতম্মনঃ ॥ 6 ॥
আত্মনস্সদৃশংবীরস্সতন্নিক্ষিপ্যবানরম্ ।
সুগ্রীবোঽঽভিমুখশ্শত্রুম্প্রতস্থেপাদপাযুধঃ ॥ 7 ॥
পার্শ্বতঃপৃষ্ঠতশ্চাস্যসর্বেযূথাধিপাস্স্বযম্ ।
অনুজহ্রুর্মহাশৈলান্ বিবিধাংশ্চমহাদ্রুমান্ ॥ 8 ॥
সনদন্যুধিসুগ্রীবস্স্বরেণমহতামহান্ ।
পাতযন্বিবিধাংশ্চান্যান্ঞ্জগামোত্তমরাক্ষসান্ ॥ 9 ॥
মমন্থ চ মহাকাযান্রাক্ষসান্বানরেশ্বরঃ ।
যুগান্তসমযেবাযুঃপ্রবৃদ্ধানগমানিব ॥ 10 ॥
রাক্ষসানামনীকেষুশৈলবর্ষংববর্ষ হ ।
অশ্মবর্ষংযথামেঘঃপক্ষিসঙ্ঘেষুকাননে ॥ 11 ॥
কপিরাজবিমুক্তৈস্তৈশ্শৈলবর্ষৈস্তুরাক্ষসাঃ ।
বিকীর্ণশিরসঃপেতুর্নিকৃত্তাইবপর্বতাঃ ॥ 12 ॥
অথসঙ্ক্ষীযমাণেষুরাক্ষসেষুসমন্ততঃ ।
সুগ্রীবেণপ্রভগ্নেষুপতত্সুনিনদত্সু চ ॥ 13 ॥
বিরূপাক্ষস্স্বকন্নামধন্বীবিশ্রাব্যরাক্ষসঃ ।
রথাদাপ্লুত্যদুর্ধর্ষোগজস্কন্ধমুপারুহত্ ॥ 14 ॥
স তন্দ্বিরদমারুহ্যবিরূপাক্ষোমহারথঃ ।
বনর্দভনীমনির্হ্রাদংবানরানভ্যধাবত ॥ 15 ॥
সুগ্রীবে স শরান্ঘোরান্বিসসর্জচমূমুখে ।
স্থাপযামাসচোদ্বিগ্নান্রাক্ষসান্ সম্প্রহর্ষযন্ ॥ 16 ॥
সতুবিদ্ধশ্শিতৈর্বাণৈঃকপীন্দ্রস্তেনরক্ষসা ।
চুক্রোধ স মহাক্রোধোবধেচাস্যমনোদধে ॥ 17 ॥
ততঃপাদপমুদ্ধৃত্যশূরস্সম্প্রধনোহরিঃ ।
অভিপত্যজঘানাস্যপ্রমুখেতুমহাগজম্ ॥ 18 ॥
স তুপ্রহারাভিহতস্সুগ্রীবেণমহাগজঃ ।
অপাসর্পদ্ধনুর্মাত্রন্নিষসাদননাদ চ ॥ 19 ॥
গজাত্তুমথিতাত্তূর্ণমপক্রম্য স বীর্যবান্ ।
রাক্ষসোঽঽভিমুখশ্শত্রুম্প্রত্যুদ্গম্যততঃকপিম্ ॥ 20 ॥
আর্ষভঞ্চর্মখডগং চ প্রগৃহ্যলঘুবিক্রমঃ ।
ভর্ত্সযন্নিবসুগ্রীবমাসসাদব্যবস্থিতম্ ॥ 21 ॥
স হিতস্যাভিসঙ্কৃদ্ধঃপ্রগৃহ্যবিপুলাংশিলাম্ ।
বিরূপাক্ষাযচিক্ষেপসুগ্রীবোজলদোপমাম্ ॥ 22 ॥
স তাংশিলামাপতন্তীন্দৃষ্টবারাক্ষসপুঙ্গবঃ ।
অপক্রম্যসুবিক্রান্তঃখডগেনপ্রাহরত্তদা ॥ 23 ॥
ততো ভিন্নপ্রহরণৌ মুষ্টিভ্যান্ তৌ সমীযতুঃ ।
তেজো বলসমাবিষ্টৌ দীপ্তাবিব হুতাশনৌ ॥ 24 ॥
স তদা স হসোত্পত্যরাক্ষসস্যমহাহবে ।
মুষ্টিংসন্বর্ত্যবেগেনপাতযামাসবক্ষসি ॥ 25 ॥
মুষ্টিপ্রহারাভিহতোবিরূপাক্ষোনিশাচরঃ ।
তেনখডগেনসঙ্কৃদ্দস্সুগ্রীবস্যচমূমুখে ॥ 26 ॥
কবচম্পাতযামাসপদ্ভ্যামভিহতোঽঽপতত্ ।
স সমুত্থাযপতিতঃকপিস্তস্যব্যসর্জযত্ ।
তলপ্রহারমশনেস্সমানম্ভীমনিস্স্বনম্ ॥ 27 ॥
তলপ্রহারন্তদ্রক্ষস্সুগ্রীবেণসমুদ্যতম্ ।
নৈপুণ্যান্মোচযিত্বৈনম্মুষ্টিনোরস্যতাডযত্ ॥ 28 ॥
তস্সুসঙ্কৃদ্ধতরঃসুগ্রীবোবানরেশ্বরঃ ॥ 29 ॥
মোক্ষিতঞ্চাত্মনোদৃষ্টবাপ্রহারন্তেনরক্ষসা ।
দদর্শান্তরন্তস্যবিরূপাক্ষস্যবানরঃ ॥ 30 ॥
ততোন্যপাতযত্ক্রোধাচ্ছঙ্খদেশেমহাত্তলম্ ।
মহেন্দ্রাশনিকল্পেনতলেনাভিহতঃক্ষিতৌ ॥ 31 ॥
পপাতরুধিরক্লিন্নশ্শোণিতংসমুদ্যমন্ ।
স্রোতোভ্যস্তুবিরূপাক্ষোজলম্প্রস্রবণাদিব ॥ 32 ॥
বিবৃত্তনযনঙ্ক্রোধাত্সফেনংরুধিরাপ্লুতম্ ।
দদৃশুস্তেবিরূপাক্ষংবিরূপাক্ষতরঙ্কৃতম্ ॥ 33 ॥
স্ফুরন্তম্পরিবর্তন্তম্পার্শ্বেনরুধিরোক্ষিতম্ ।
করুণং চ বিনর্দন্তন্দদৃশুঃকপযোরিপুম্ ॥ 34 ॥
তথাতুতৌসম্ম্যতিসম্প্রযুক্তৌ ।
তরস্বিনৌবানররাক্ষসানাম্ ॥ 35 ॥
বিনাশিতম্প্রেক্ষ্যবিরূপনেত্রম্মহাবলন্তংহরিপার্থিবেন ।
বলংসমস্তঙ্কপিরাক্ষসানামুন্মত্তগঙ্গাপ্রতিমম্বভূব ॥ 36 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে সপ্তনবতিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha saptanavatitamassargaḥ |
tathātaiḥkṛttagātraistudaśagrīveṇamārgaṇaiḥ |
babhūvavasudhātatraprakīrṇāharibhistadā || 1 ||
rāvaṇasyāprasahyantaṃśarasampātamekataḥ |
na śekussahitundīptampataṅgājvalanaṃyathā || 2 ||
te'rditāniśitairbāṇaiḥkrośantovipradudruvuḥ |
pāvakārcissamāviṣṭādahyamānāyathāgajāḥ || 3 ||
plavaṅganāmanīkānimahābhrāṇīvamārutaḥ |
sayayausamaretasminvidhamanrāvaṇaśśaraiḥ || 4 ||
kadanantarasākṛtvārākṣasendhrovanaukasām |
āsasādatatotvaritaṃyuddherāghavaṃstadā || 5 ||
sugrīvastānkapīndṛṣṭavābhagnānvidrāvitānraṇe |
gulmesuṣeṇannikṣipyacakreyuddhe'dbhutammanaḥ || 6 ||
ātmanassadṛśaṃvīrassatannikṣipyavānaram |
sugrīvo''bhimukhaśśatrumpratasthepādapāyudhaḥ || 7 ||
pārśvataḥpṛṣṭhataścāsyasarveyūthādhipāssvayam |
anujahrurmahāśailān vividhāṃścamahādrumān || 8 ||
sanadanyudhisugrīvassvareṇamahatāmahān |
pātayanvividhāṃścānyānñjagāmottamarākṣasān || 9 ||
mamantha ca mahākāyānrākṣasānvānareśvaraḥ |
yugāntasamayevāyuḥpravṛddhānagamāniva || 10 ||
rākṣasānāmanīkeṣuśailavarṣaṃvavarṣa ha |
aśmavarṣaṃyathāmeghaḥpakṣisaṅgheṣukānane || 11 ||
kapirājavimuktaistaiśśailavarṣaisturākṣasāḥ |
vikīrṇaśirasaḥpeturnikṛttāivaparvatāḥ || 12 ||
athasaṅkṣīyamāṇeṣurākṣaseṣusamantataḥ |
sugrīveṇaprabhagneṣupatatsuninadatsu ca || 13 ||
virūpākṣassvakannāmadhanvīviśrāvyarākṣasaḥ |
rathādāplutyadurdharṣogajaskandhamupāruhat || 14 ||
sa tandviradamāruhyavirūpākṣomahārathaḥ |
vanardabhanīmanirhrādaṃvānarānabhyadhāvata || 15 ||
sugrīve sa śarānghorānvisasarjacamūmukhe |
sthāpayāmāsacodvignānrākṣasān sampraharṣayan || 16 ||
satuviddhaśśitairbāṇaiḥkapīndrastenarakṣasā |
cukrodha sa mahākrodhovadhecāsyamanodadhe || 17 ||
tataḥpādapamuddhṛtyaśūrassampradhanohariḥ |
abhipatyajaghānāsyapramukhetumahāgajam || 18 ||
sa tuprahārābhihatassugrīveṇamahāgajaḥ |
apāsarpaddhanurmātranniṣasādananāda ca || 19 ||
gajāttumathitāttūrṇamapakramya sa vīryavān |
rākṣaso''bhimukhaśśatrumpratyudgamyatataḥkapim || 20 ||
ārṣabhañcarmakhaḍagaṃ ca pragṛhyalaghuvikramaḥ |
bhartsayannivasugrīvamāsasādavyavasthitam || 21 ||
sa hitasyābhisaṅkṛddhaḥpragṛhyavipulāṃśilām |
virūpākṣāyacikṣepasugrīvojaladopamām || 22 ||
sa tāṃśilāmāpatantīndṛṣṭavārākṣasapuṅgavaḥ |
apakramyasuvikrāntaḥkhaḍagenaprāharattadā || 23 ||
tato bhinnapraharaṇau muṣṭibhyān tau samīyatuḥ |
tejo balasamāviṣṭau dīptāviva hutāśanau || 24 ||
sa tadā sa hasotpatyarākṣasasyamahāhave |
muṣṭiṃsanvartyavegenapātayāmāsavakṣasi || 25 ||
muṣṭiprahārābhihatovirūpākṣoniśācaraḥ |
tenakhaḍagenasaṅkṛddassugrīvasyacamūmukhe || 26 ||
kavacampātayāmāsapadbhyāmabhihato''patat |
sa samutthāyapatitaḥkapistasyavyasarjayat |
talaprahāramaśanessamānambhīmanissvanam || 27 ||
talaprahārantadrakṣassugrīveṇasamudyatam |
naipuṇyānmocayitvainammuṣṭinorasyatāḍayat || 28 ||
tassusaṅkṛddhataraḥsugrīvovānareśvaraḥ || 29 ||
mokṣitañcātmanodṛṣṭavāprahārantenarakṣasā |
dadarśāntarantasyavirūpākṣasyavānaraḥ || 30 ||
tatonyapātayatkrodhācchaṅkhadeśemahāttalam |
mahendrāśanikalpenatalenābhihataḥkṣitau || 31 ||
papātarudhiraklinnaśśoṇitaṃsamudyaman |
srotobhyastuvirūpākṣojalamprasravaṇādiva || 32 ||
vivṛttanayanaṅkrodhātsaphenaṃrudhirāplutam |
dadṛśustevirūpākṣaṃvirūpākṣataraṅkṛtam || 33 ||
sphurantamparivartantampārśvenarudhirokṣitam |
karuṇaṃ ca vinardantandadṛśuḥkapayoripum || 34 ||
tathātutausammyatisamprayuktau |
tarasvinauvānararākṣasānām || 35 ||
vināśitamprekṣyavirūpanetrammahābalantaṃharipārthivena |
balaṃsamastaṅkapirākṣasānāmunmattagaṅgāpratimambabhūva || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ सप्तनवतितमस्सर्गः ।
तथातैःकृत्तगात्रैस्तुदशग्रीवेणमार्गणैः ।
बभूववसुधातत्रप्रकीर्णाहरिभिस्तदा ॥ 1 ॥
रावणस्याप्रसह्यन्तंशरसम्पातमेकतः ।
न शेकुस्सहितुन्दीप्तम्पतङ्गाज्वलनंयथा ॥ 2 ॥
तेऽर्दितानिशितैर्बाणैःक्रोशन्तोविप्रदुद्रुवुः ।
पावकार्चिस्समाविष्टादह्यमानायथागजाः ॥ 3 ॥
प्लवङ्गनामनीकानिमहाभ्राणीवमारुतः ।
सययौसमरेतस्मिन्विधमन्रावणश्शरैः ॥ 4 ॥
कदनन्तरसाकृत्वाराक्षसेन्ध्रोवनौकसाम् ।
आससादततोत्वरितंयुद्धेराघवंस्तदा ॥ 5 ॥
सुग्रीवस्तान्कपीन्दृष्टवाभग्नान्विद्रावितान्रणे ।
गुल्मेसुषेणन्निक्षिप्यचक्रेयुद्धेऽद्भुतम्मनः ॥ 6 ॥
आत्मनस्सदृशंवीरस्सतन्निक्षिप्यवानरम् ।
सुग्रीवोऽऽभिमुखश्शत्रुम्प्रतस्थेपादपायुधः ॥ 7 ॥
पार्श्वतःपृष्ठतश्चास्यसर्वेयूथाधिपास्स्वयम् ।
अनुजह्रुर्महाशैलान् विविधांश्चमहाद्रुमान् ॥ 8 ॥
सनदन्युधिसुग्रीवस्स्वरेणमहतामहान् ।
पातयन्विविधांश्चान्यान्ञ्जगामोत्तमराक्षसान् ॥ 9 ॥
ममन्थ च महाकायान्राक्षसान्वानरेश्वरः ।
युगान्तसमयेवायुःप्रवृद्धानगमानिव ॥ 10 ॥
राक्षसानामनीकेषुशैलवर्षंववर्ष ह ।
अश्मवर्षंयथामेघःपक्षिसङ्घेषुकानने ॥ 11 ॥
कपिराजविमुक्तैस्तैश्शैलवर्षैस्तुराक्षसाः ।
विकीर्णशिरसःपेतुर्निकृत्ताइवपर्वताः ॥ 12 ॥
अथसङ्क्षीयमाणेषुराक्षसेषुसमन्ततः ।
सुग्रीवेणप्रभग्नेषुपतत्सुनिनदत्सु च ॥ 13 ॥
विरूपाक्षस्स्वकन्नामधन्वीविश्राव्यराक्षसः ।
रथादाप्लुत्यदुर्धर्षोगजस्कन्धमुपारुहत् ॥ 14 ॥
स तन्द्विरदमारुह्यविरूपाक्षोमहारथः ।
वनर्दभनीमनिर्ह्रादंवानरानभ्यधावत ॥ 15 ॥
सुग्रीवे स शरान्घोरान्विससर्जचमूमुखे ।
स्थापयामासचोद्विग्नान्राक्षसान् सम्प्रहर्षयन् ॥ 16 ॥
सतुविद्धश्शितैर्बाणैःकपीन्द्रस्तेनरक्षसा ।
चुक्रोध स महाक्रोधोवधेचास्यमनोदधे ॥ 17 ॥
ततःपादपमुद्धृत्यशूरस्सम्प्रधनोहरिः ।
अभिपत्यजघानास्यप्रमुखेतुमहागजम् ॥ 18 ॥
स तुप्रहाराभिहतस्सुग्रीवेणमहागजः ।
अपासर्पद्धनुर्मात्रन्निषसादननाद च ॥ 19 ॥
गजात्तुमथितात्तूर्णमपक्रम्य स वीर्यवान् ।
राक्षसोऽऽभिमुखश्शत्रुम्प्रत्युद्गम्यततःकपिम् ॥ 20 ॥
आर्षभञ्चर्मखडगं च प्रगृह्यलघुविक्रमः ।
भर्त्सयन्निवसुग्रीवमाससादव्यवस्थितम् ॥ 21 ॥
स हितस्याभिसङ्कृद्धःप्रगृह्यविपुलांशिलाम् ।
विरूपाक्षायचिक्षेपसुग्रीवोजलदोपमाम् ॥ 22 ॥
स तांशिलामापतन्तीन्दृष्टवाराक्षसपुङ्गवः ।
अपक्रम्यसुविक्रान्तःखडगेनप्राहरत्तदा ॥ 23 ॥
ततो भिन्नप्रहरणौ मुष्टिभ्यान् तौ समीयतुः ।
तेजो बलसमाविष्टौ दीप्ताविव हुताशनौ ॥ 24 ॥
स तदा स हसोत्पत्यराक्षसस्यमहाहवे ।
मुष्टिंसन्वर्त्यवेगेनपातयामासवक्षसि ॥ 25 ॥
मुष्टिप्रहाराभिहतोविरूपाक्षोनिशाचरः ।
तेनखडगेनसङ्कृद्दस्सुग्रीवस्यचमूमुखे ॥ 26 ॥
कवचम्पातयामासपद्भ्यामभिहतोऽऽपतत् ।
स समुत्थायपतितःकपिस्तस्यव्यसर्जयत् ।
तलप्रहारमशनेस्समानम्भीमनिस्स्वनम् ॥ 27 ॥
तलप्रहारन्तद्रक्षस्सुग्रीवेणसमुद्यतम् ।
नैपुण्यान्मोचयित्वैनम्मुष्टिनोरस्यताडयत् ॥ 28 ॥
तस्सुसङ्कृद्धतरःसुग्रीवोवानरेश्वरः ॥ 29 ॥
मोक्षितञ्चात्मनोदृष्टवाप्रहारन्तेनरक्षसा ।
ददर्शान्तरन्तस्यविरूपाक्षस्यवानरः ॥ 30 ॥
ततोन्यपातयत्क्रोधाच्छङ्खदेशेमहात्तलम् ।
महेन्द्राशनिकल्पेनतलेनाभिहतःक्षितौ ॥ 31 ॥
पपातरुधिरक्लिन्नश्शोणितंसमुद्यमन् ।
स्रोतोभ्यस्तुविरूपाक्षोजलम्प्रस्रवणादिव ॥ 32 ॥
विवृत्तनयनङ्क्रोधात्सफेनंरुधिराप्लुतम् ।
ददृशुस्तेविरूपाक्षंविरूपाक्षतरङ्कृतम् ॥ 33 ॥
स्फुरन्तम्परिवर्तन्तम्पार्श्वेनरुधिरोक्षितम् ।
करुणं च विनर्दन्तन्ददृशुःकपयोरिपुम् ॥ 34 ॥
तथातुतौसम्म्यतिसम्प्रयुक्तौ ।
तरस्विनौवानरराक्षसानाम् ॥ 35 ॥
विनाशितम्प्रेक्ष्यविरूपनेत्रम्महाबलन्तंहरिपार्थिवेन ।
बलंसमस्तङ्कपिराक्षसानामुन्मत्तगङ्गाप्रतिमम्बभूव ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्तनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha saptanavatitamassargaḥ |
tathātaiḥkṛttagātraistudaśagrīveṇamārgaṇaiḥ |
babhūvavasudhātatraprakīrṇāharibhistadā || 1 ||
rāvaṇasyāprasahyantaṃśarasampātamekataḥ |
na śekussahitundīptampataṅgājvalanaṃyathā || 2 ||
te'rditāniśitairbāṇaiḥkrośantovipradudruvuḥ |
pāvakārcissamāviṣṭādahyamānāyathāgajāḥ || 3 ||
plavaṅganāmanīkānimahābhrāṇīvamārutaḥ |
sayayausamaretasminvidhamanrāvaṇaśśaraiḥ || 4 ||
kadanantarasākṛtvārākṣasendhrovanaukasām |
āsasādatatotvaritaṃyuddherāghavaṃstadā || 5 ||
sugrīvastānkapīndṛṣṭavābhagnānvidrāvitānraṇe |
gulmesuṣeṇannikṣipyacakreyuddhe'dbhutammanaḥ || 6 ||
ātmanassadṛśaṃvīrassatannikṣipyavānaram |
sugrīvo''bhimukhaśśatrumpratasthepādapāyudhaḥ || 7 ||
pārśvataḥpṛṣṭhataścāsyasarveyūthādhipāssvayam |
anujahrurmahāśailān vividhāṃścamahādrumān || 8 ||
sanadanyudhisugrīvassvareṇamahatāmahān |
pātayanvividhāṃścānyānñjagāmottamarākṣasān || 9 ||
mamantha ca mahākāyānrākṣasānvānareśvaraḥ |
yugāntasamayevāyuḥpravṛddhānagamāniva || 10 ||
rākṣasānāmanīkeṣuśailavarṣaṃvavarṣa ha |
aśmavarṣaṃyathāmeghaḥpakṣisaṅgheṣukānane || 11 ||
kapirājavimuktaistaiśśailavarṣaisturākṣasāḥ |
vikīrṇaśirasaḥpeturnikṛttāivaparvatāḥ || 12 ||
athasaṅkṣīyamāṇeṣurākṣaseṣusamantataḥ |
sugrīveṇaprabhagneṣupatatsuninadatsu ca || 13 ||
virūpākṣassvakannāmadhanvīviśrāvyarākṣasaḥ |
rathādāplutyadurdharṣogajaskandhamupāruhat || 14 ||
sa tandviradamāruhyavirūpākṣomahārathaḥ |
vanardabhanīmanirhrādaṃvānarānabhyadhāvata || 15 ||
sugrīve sa śarānghorānvisasarjacamūmukhe |
sthāpayāmāsacodvignānrākṣasān sampraharṣayan || 16 ||
satuviddhaśśitairbāṇaiḥkapīndrastenarakṣasā |
cukrodha sa mahākrodhovadhecāsyamanodadhe || 17 ||
tataḥpādapamuddhṛtyaśūrassampradhanohariḥ |
abhipatyajaghānāsyapramukhetumahāgajam || 18 ||
sa tuprahārābhihatassugrīveṇamahāgajaḥ |
apāsarpaddhanurmātranniṣasādananāda ca || 19 ||
gajāttumathitāttūrṇamapakramya sa vīryavān |
rākṣaso''bhimukhaśśatrumpratyudgamyatataḥkapim || 20 ||
ārṣabhañcarmakhaḍagaṃ ca pragṛhyalaghuvikramaḥ |
bhartsayannivasugrīvamāsasādavyavasthitam || 21 ||
sa hitasyābhisaṅkṛddhaḥpragṛhyavipulāṃśilām |
virūpākṣāyacikṣepasugrīvojaladopamām || 22 ||
sa tāṃśilāmāpatantīndṛṣṭavārākṣasapuṅgavaḥ |
apakramyasuvikrāntaḥkhaḍagenaprāharattadā || 23 ||
tato bhinnapraharaṇau muṣṭibhyān tau samīyatuḥ |
tejo balasamāviṣṭau dīptāviva hutāśanau || 24 ||
sa tadā sa hasotpatyarākṣasasyamahāhave |
muṣṭiṃsanvartyavegenapātayāmāsavakṣasi || 25 ||
muṣṭiprahārābhihatovirūpākṣoniśācaraḥ |
tenakhaḍagenasaṅkṛddassugrīvasyacamūmukhe || 26 ||
kavacampātayāmāsapadbhyāmabhihato''patat |
sa samutthāyapatitaḥkapistasyavyasarjayat |
talaprahāramaśanessamānambhīmanissvanam || 27 ||
talaprahārantadrakṣassugrīveṇasamudyatam |
naipuṇyānmocayitvainammuṣṭinorasyatāḍayat || 28 ||
tassusaṅkṛddhataraḥsugrīvovānareśvaraḥ || 29 ||
mokṣitañcātmanodṛṣṭavāprahārantenarakṣasā |
dadarśāntarantasyavirūpākṣasyavānaraḥ || 30 ||
tatonyapātayatkrodhācchaṅkhadeśemahāttalam |
mahendrāśanikalpenatalenābhihataḥkṣitau || 31 ||
papātarudhiraklinnaśśoṇitaṃsamudyaman |
srotobhyastuvirūpākṣojalamprasravaṇādiva || 32 ||
vivṛttanayanaṅkrodhātsaphenaṃrudhirāplutam |
dadṛśustevirūpākṣaṃvirūpākṣataraṅkṛtam || 33 ||
sphurantamparivartantampārśvenarudhirokṣitam |
karuṇaṃ ca vinardantandadṛśuḥkapayoripum || 34 ||
tathātutausammyatisamprayuktau |
tarasvinauvānararākṣasānām || 35 ||
vināśitamprekṣyavirūpanetrammahābalantaṃharipārthivena |
balaṃsamastaṅkapirākṣasānāmunmattagaṅgāpratimambabhūva || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in