ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਸ੍ਤੁਨਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਮਹੋਦਰਮ੍ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਕ੍षਸਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮ੍ਭ੍ਰਾਤਰਂਰਾਵਣਨ੍ਤਤਃ ॥ 1 ॥
ਸੋऽਹਨ੍ਤਵਭਯਙ੍ਘੋਰਂਵਧਾਤ੍ਤਸ੍ਯਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਰਾਮਸ੍ਯਾਦ੍ਯਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਾਮਿਨਿਰ੍ਵੈਰੋਹਿਸੁਖੀਭਵ ॥ 2 ॥
ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਿ ਨ ਵृਥਾਸ਼ੂਰਾਨਿਰ੍ਜਲਾਇਵਤੋਯਦਾਃ ।
ਪਸ਼੍ਯਸਮ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਨ੍ਤੁਗਰ੍ਜਿਤਂਯੁਧਿਕਰ੍ਮਣਾ ॥ 3 ॥
ਨ ਮਰ੍षਯਨ੍ਤਿਚਾਤ੍ਮਾਨਂਸਮ੍ਭਾਵਯਤਿਨਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਅਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾਸ਼ੂਰਾਸ੍ਤੁਕਰ੍ਮਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿਦੁष੍ਕਰਮ੍ ॥ 4 ॥
ਵਿਕ੍ਲਬਾਨਾਮਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂਰਾਜ੍ਞਾਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨਾਮ੍ ।
ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਤਾਸਦਿਤਮਿਦਨ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਧਾਨਾਮ੍ਮਹੋਦਰ ॥ 5 ॥
ਯੁਦ੍ਧੇਕਾਪੁਰੁषੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮ੍ਭਵਦ੍ਭਿਃਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਭਿਃ ।
ਰਾਜਾਨਮਨੁਗਚ੍ਛਦ੍ਭਿਃਸਰ੍ਵਙ੍ਕृਤ੍ਯਮੋਦ੍ਧਿਸਾਦਿਤਮ੍ ॥ 6 ॥
ਰਾਜਸ਼ੇषਾਕृਤਾਲਙ੍ਕਾਕ੍षੀਣਃਕੋਸ਼ੋਬਲਂਹਤਮ੍ ।
ਰਾਜਾਨਮਿਮਮਾਸਾਦ੍ਯਸੁਹृਚਚਿਹ੍ਨਮਮਿਤ੍ਰਕਮ੍ ॥ 7 ॥
ਏषਨਿਰ੍ਯਾਮ੍ਯਹਂਯੁਦ੍ਧਮੁਦ੍ਯਤਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਰ੍ਜਯੇ ।
ਦੁਰ੍ਨਯਮ੍ਭਵਤਾਮਦ੍ਯਸਮੀਕਰ੍ਤੁਮ੍ਮਿਹਾਹਵੇ ॥ 8 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਵਤੋਵਾਕ੍ਯਙ੍ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯਧੀਮਤਃ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਤਤੋਵਾਕ੍ਯਮ੍ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਃ ॥ 9 ॥
ਮਹੋਦਰੋऽਯਂਰਾਮਾਤ੍ਤੁਪਰਿਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਨ ਹਿਰੋਚਯਤੇਤਾਤ ਯੁਦ੍ਧਂਯੁਦ੍ਧਵਿਸ਼ਾਰਦ ॥ 10 ॥
ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮੇਤ੍ਵਤ੍ਸਮੋਨਾਸ੍ਤਿਸੌਹृਦੇਨਬਲੇਨ ਚ ।
ਗਚ੍ਛਸ਼ਤ੍ਰੁਵਧਾਯਤ੍ਵਙ੍ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਜਯਾਯ ਚ ॥ 11 ॥
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁਸ਼ਤ੍ਰੁਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਮ੍ਭਵਾਨ੍ਸਮ੍ਬੋਧਿਤੋਮਯਾ ।
ਅਯਂਹਿਕਾਲਸ੍ਸੁਹृਦਾਂਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮਰਿਨ੍ਦਮ ॥ 12 ॥
ਤਦ੍ਗਚ੍ਛ ਸ਼ੂਲਮਾਦਾਯ ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤ ਇਵਾਨ੍ਤਕਃ ।
ਵਾਨਰਾਨ੍ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੌ ਚ ਭਕ੍षਯਾਦਿਤ੍ਯਤੇਜਸੌ ॥ 13 ॥
ਸਮਾਲੋਕ੍ਯਤੁਤੇਰੂਪਂਵਿਦ੍ਰਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿਵਾਨਰਾਃ ।
ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿਹृਦਯੇਪ੍ਰਸ੍ਫੁਟਿष੍ਯਤਃ ॥ 14 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਮਹਾਤੇਜਾਃਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਮ੍ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਪੁਨਰ੍ਜਾਤਮਿਵਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ਮੇਨੇਰਾਕ੍षਸਪੁਙ੍ਗਵਃ ॥ 15 ॥
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਬਲਾਭਿਜ੍ਞੋ ਜਾਨਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਬਭੂਵ ਮੁਦਿਤੋ ਰਾਜਾ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕ ਇਵ ਨਿਰ੍ਮਲਃ ॥ 16 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਃਸਮ੍ਹृष੍ਟੋਨਿਰ੍ਜਗਾਮਮਹਾਬਲਃ ।
ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤੁਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ ॥ 17 ॥
ਆਦਦੇਨਿਸ਼ਿਤਂਸ਼ੂਲਂਵੇਗਾਚ੍ਛਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍ ।
ਸਰ੍ਵਕਾਲਾਯਸਨ੍ਦੀਪ੍ਤਨ੍ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣਮ੍ ॥ 18 ॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼ਨਿਸਮਮ੍ਭੀਮਂਵਜ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮਗੌਰਵਮ੍ ।
ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍षਪਨ੍ਨਗਸੂਦਨਮ੍ ॥ 19 ॥
ਰਕ੍ਤਮਾਲ੍ਯਮ੍ਮਹਾਧਾਮਂਸ੍ਵਤਸ਼੍ਚੋਦ੍ਗਤਪਾਵਕਮ੍ ।
ਆਦਾਯਨਿਸ਼ਿਤਂਸ਼ੂਲਂਸ਼ਤ੍ਰੁਸ਼ੋਣਿਤਰਞ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ 20 ॥
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਮਹਾਤੇਜਾਰਾਵਣਂਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਗਮਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਮੇਕਾਕੀਤਿष੍ਠਤ੍ਵਿਹਬਲਮ੍ਮਮ ॥ 21 ॥
ਅਦ੍ਯਤਾਨ੍ ਕ੍षੁਭਿਤਾਨ੍ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਭਕ੍षਯਿष੍ਯਾਮਿਵਾਨਰਾਨ੍ ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਵਣੋਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 22 ॥
ਸੈਨ੍ਯੈਃਪਰਿਵृਤੋਗਚ੍ਛਸ਼ੂਲਮੁਦ੍ਗਤਪਾਣਿਭਿਃ ।
ਵਾਨਰਾਹਿਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਸ੍ਸਵ੍ਯਵਸਾਯਿਨਃ ॥ 23 ॥
ਏਕਾਕਿਨਮ੍ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਂਵਾਨਯੇਯੁਦ੍ਧਸ਼ਨੈਃਕ੍ष੍ਯਮ੍ ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਮਦੁਰ੍ਧਰ੍षੈਃ ਸੈਨ੍ਯੈਃਪਰਿਵृਤੋਵ੍ਰਜ ॥ 24 ॥
ਰਕ੍षਸਾਮਹਿਤਂਸਰ੍ਵਂਸ਼ਤ੍ਰੁਪਕ੍षਨ੍ਨਿषੂਦਯ ।
ਅਥਾਸਨਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯਸ੍ਰਜਂ ਮਣਿਕृਤਾਨ੍ਤਰਾਮ੍ ॥ 25 ॥
ਆਬਬਨ੍ਧਮਹਾਤੇਜਾਃਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯਰਾਵਣਃ ।
ਅਙ੍ਗਦਾਨ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਵੇष੍ਟਾਨ੍ਵਰਾਣ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ॥ 26 ॥
ਹਾਰਂ ਚ ਸ਼੍ਸ਼ਿਸਙ੍ਕਾਸ਼ਮਾਬਬਨ੍ਦਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਚ ਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿਮਾਲ੍ਯਦਾਮਾਨਿਰਾਵਣਃ ॥ 27 ॥
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਚਾਸਞ੍ਜਯਾਮਾਸਸ਼੍ਰੀਮਤੀਚਾਸ੍ਯਕੁਣ੍ਡਲੇ ।
ਕਾਞ੍ਚਨਾਙ੍ਗਦਕੇਯੂਰੋਨਿष੍ਕਾਭਰਣਭੂषਿਤਃ ॥ 28 ॥
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਬृਹਤ੍ਕਰ੍ਣਸ੍ਸੁਹੁਤੋऽਗ੍ਨਿਰਿਵਾਬਭੌ ।
ਸ਼੍ਰੋਣੀਸੂਤ੍ਰੇਣਮਹਤਾਮੇਚਕੇਨਵ੍ਯਰਾਜਤ ॥ 29 ॥
ਅਮृਤੋਤ੍ਪਾਦਨੇਨਦ੍ਧੋਭੁਜਙ੍ਗੇਨੇਵਮਨ੍ਦਰਃ ।
ਸ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍ਭਾਰਸਹਨ੍ਨਿਵਾਤਂਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪ੍ਰਭਨ੍ਦੀਪ੍ਤਮਿਵਾਤ੍ਮਭਾਸਾ ।
ਆਬਧ੍ਯਮਾਨਃਕਵਚਂਰਰਾਜਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭ੍ਰਸਮ੍ਵੀਤਰਾਜਃ ॥ 30 ॥
ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਨਦ੍ਧਾਙ੍ਗਃ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਃ ਸ ਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਕृਤੋਤ੍ਸਾਹੋ ਨਾਰਾਯਣ ਇਵਾਬਭੌ ॥ 31 ॥
ਭ੍ਰਾਤਰਂਸਮ੍ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯਕृਤ੍ਵਾਚਾਪਿਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਮ੍ ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਸ਼ਿਰਸਾਤਸ੍ਮੈਸਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇਮਹਾਬਲਃ ॥ 32 ॥
ਨਿष੍ਪਤਨ੍ਤਮ੍ਮਹਾਕਾਯਮ੍ਮਹਾਨਾਦਮ੍ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਤਮਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਃਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਭਿਃਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸਰਾਵਣਃ ॥ 33 ॥
ਸ਼ਙ੍ਖਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਿਰ੍ਘੋषੈਸ੍ਸੈਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਪਿਵਰਾਯੁਥੈਃ ।
ਤਙ੍ਗਜੈਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚਸ੍ਯਨ੍ਦਨੈਸ਼੍ਚਾਮ੍ਬੁਦਸ੍ਵਨੈਃ ॥ 34 ॥
ਅਨੁਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਥਿਨੋ ਰਥਿਨਾਂ ਵਰਮ੍ ।
ਸਰ੍ਪੈਰੁष੍ਟ੍ਰੈਃਖਰੈਰਸ਼੍ਵੈਸ੍ਸਿਮ੍ਹਦ੍ਵਿਪਮृਗਦ੍ਵਿਜੈਃ ।
ਅਨੁਜਗ੍ਮੁਸ਼੍ਚਤਙ੍ਘੋਰਙ੍ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਮ੍ਮਹਾਬਲਮ੍ ॥ 35 ॥
ਸ ਪੁष੍ਪਵਰ੍षੈਰਵਕੀਰ੍ਯਮਾਣੋਧृਤਾਤਪਤ੍ਰਃਸ਼ਿਤਸ਼ੂਲਪਾਣਿਃ ।
ਮਦੋਤ੍ਕਟਃਸ਼ੋਣਿਤਗਨ੍ਧਮਤ੍ਤੋਵਿਨਿਰ੍ਯਯੌਦਾਵਨਦੇਵਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ॥ 36 ॥
ਪਦਾਤਯਸ਼੍ਚਬਹਵੋਮਹਾਨਾਦਾਮਹਾਬਲਾਃ ।
ਅਨ੍ਵਯੂਰਾਕ੍षਸਾਭੀਮਾਭੀਮਾਕ੍षਾਸ਼੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਣਯਃ ॥ 37 ॥
ਰਕ੍ਤਾਕ੍षਾਸ੍ਸੁਮਹਾਕਾਯਾਨੀਲਾਞ੍ਚਨਚਯੋਪਮਾਃ ।
ਸ਼ੂਲਾਨੁਦ੍ਯਮ੍ਯਖਡਗਾਂਸ਼੍ਚਨਿਸ਼ਿਤਾਂਸ਼੍ਚਪਰਸ਼੍ਵਧਾਨ੍ ॥ 38 ॥
ਬਹੁਵ੍ਯਾਮਾਂਸ਼੍ਚਪਰਿਘਾਨ੍ਗਦਾਸ਼੍ਚਮੁਸਲਾਨਿ ਚ ।
ਤਾਲਸ੍ਕਨ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚਵਿਪੁਲਾਨ੍ਕ੍षੇਪਣੀਯਾਨ੍ਦੁਰਾਸਦਾਨ੍ ॥ 39 ॥
ਅਥਾਨ੍ਯਦ੍ਵਪੁਰਾਦਾਯਦਾਰੁਣਂਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ ।
ਨਿष੍ਪਪਾਤਮਹਾਤੇਜਾਃਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਮਹਾਬਲਃ ॥ 40 ॥
ਧਨੁਃਸ਼ਤਪਰੀਣਾਹਃ ਸ षਟ੍ਛਤ੍ਰਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ ।
ਰੌਦ੍ਰਃਸ਼ਕਟਚਕ੍ਰਾਕ੍षੋਮਹਾਪਰ੍ਵਤਸਨ੍ਨਿਭਃ ॥ 41 ॥
ਸਨ੍ਨਿਪਤ੍ਯ ਚ ਰਕ੍षਾਂਸਿਦਗ੍ਧਸ਼ੈਲੋਪਮਾਮਹਾਨ੍ ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਮਹਾਵਕ੍ਤ੍ਰਃਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 42 ॥
ਅਦ੍ਯਵਾਨਰਮੁਖ੍ਯਾਨਾਨ੍ਤਾਨਿਯੂਥਾਨਿਭਾਗਸ਼ ।
ਨਿਰ੍ਦਹਿष੍ਯਾਮਿਸਙ੍ਖ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਸ਼ਲਾਭਾਨਿਵਪਾਵਕਃ ॥ 43 ॥
ਨਾਪਰਾਧ੍ਯਨ੍ਤਿਮੇਕਾਮਂਵਾਨਰਾਃ ਵਨਚਾਰਿਣਃ ।
ਜਾਤਿਰਸ੍ਮਦ੍ਵਿਧਾਨਾਂਸਾਪੁਰੋਦ੍ਯਾਨਵਿਭੂषਣਮ੍ ॥ 44 ॥
ਪੁਰਰੋਧਸ੍ਯਮੂਲਨ੍ਤੁਰਾਘਵਸ੍ਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।
ਹਤੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਤਂਸਰ੍ਵਨ੍ਤਂਵਧਿष੍ਯਾਮਿਸਂਯੁਗੇ ॥ 45 ॥
ਏਵਂ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰੁਵਾਣਸ੍ਯ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸਾਃ ।
ਨਾਦਂ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਮਹਾਘੋਰਂ ਕਮ੍ਪਯਨ੍ਤ ਇਵਾਰ੍ਣਵਮ੍ ॥ 46 ॥
ਤਸ੍ਯਨਿष੍ਪਤਤਸ੍ਤੂਰ੍ਣਙ੍ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯਧੀਮਤਃ ।
ਬਭੂਵੁਰ੍ਘੋਰਰੂਪਾਣਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 47 ॥
ਉਲ੍ਕਾਸ਼ਨਿਯੁਤਾਮੇਘਾਬਭੂਵੁਰ੍ਗਰ੍ਧਭਾਰੁਣਾਃ ।
ਸਸਾਗਰਵਨਾਚੈਵਵਸੁਧਾਸਮਕਮ੍ਪਤ ॥ 48 ॥
ਘੋਰਰੂਪਾਸ਼੍ਸ਼ਿਵਾਨੇਦੁਸ੍ਸਜ੍ਵਾਲਕਬਲੈਰ੍ਮੁਖੈਃ ।
ਮਣ੍ਡਲਾਨ੍ਯਪਸਵ੍ਯਾਨਿਬਬਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚਵਿਹਙ੍ਗਮਾਃ ॥ 49 ॥
ਨਿष੍ਪਪਾਤ ਚ ਗृਧ੍ਰੋਮਾਲੇਵਾऽਸ੍ਯਪਥਿਗਚ੍ਛਤਃ ।
ਪ੍ਰਾਸ੍ਫੁਰਨ੍ਨਯਨਞ੍ਚਾਸ੍ਯਸਵ੍ਯੋਬਾਹੁਸ਼੍ਚਕਮ੍ਪਤ ॥ 50 ॥
ਨਿष੍ਪਪਾਤਤਦਾਚੋਲ੍ਕਾਜ੍ਵਲਨ੍ਤੀਭੀਮਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਨਾ ।
ਆਦਿਤ੍ਯੋਨਿष੍ਪ੍ਰਭਸ਼੍ਚਾਸੀਨ੍ਨਪ੍ਰਵਾਤਿ ਚ ऽਨਿਲਃ ॥ 51 ॥
ਅਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਮਹੋਤ੍ਪਾਤਾਨੁਦਿਤਾਨ੍ਰੋਮਹਰ੍षਣਾਨ੍ ।
ਨਿਰ੍ਯਯੌਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਤੁਕृਤਾਨ੍ਤਬਲਚੋਦਿਤਃ ॥ 52 ॥
ਨ ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾਪ੍ਰਾਕਾਰਮ੍ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮ੍ਪਰ੍ਵਤਸਨ੍ਨਿਭਃ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਭ੍ਰਘਨਪ੍ਰਖ੍ਯਂਵਾਨਰਾਨੀਕਮਦ੍ਭੁਤਮ੍ ॥ 53 ॥
ਤੇਦृष੍ਟਵਾਰਾਕ੍षਸਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂਵਾਨਰਾਃਪਰ੍ਵਤੋਪਮਮ੍ ।
ਵਾਯੁਨੁਨ੍ਨਾਇਵਘਨਾਯਯੁਸ੍ਸਰ੍ਵਾਦਿਸ਼ਸ੍ਤਦਾ ॥ 54 ॥
ਤਦ੍ਵਾਨਰਾਨੀਕਮਤਿਪ੍ਰਚਣ੍ਡਨ੍ਦਿਸ਼ੋਦ੍ਰਵਦ੍ਭਿਨ੍ਨਮਵਾਭ੍ਰਜਾਲਮ੍ ।
ਸ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਸਮਵੇਕ੍ष੍ਯਹਰ੍षਾਨ੍ਨਨਾਦਭੂਯੋਘਨਵਦ੍ਘਨਾਭਃ ॥ 55 ॥
ਤੇਤਸ੍ਯਘੋਰਨ੍ਨਿਨਦਨ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ਯਯਥਾਨਿਨਾਦਨ੍ਦਿਵਿਵਾਰਿਦਸ੍ਯ ।
ਪੇਤੁਰ੍ਧਰਣ੍ਯਾਮ੍ਬਹਵਃਪ੍ਲਵਙ੍ਗਾਨਿਕृਤ੍ਤਮੂਲਾਇਵਸ਼ਾਲਵृਕ੍षਾਃ ॥ 56 ॥
ਵਿਪੁਲਪਰਿਘਵਾਨ੍ ਸ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਰਿਪੁਨਿਧਨਾਯਵਿਨਿਸ੍ਪृਤੋਤ੍ਮਾ ।
ਕਪਿषਣਭਯਮਾਦਦਤ੍ਸੁਭੀਮਮ੍ਪ੍ਰਭੁਰਿਵਦਣ੍ਡਵਾਨ੍ਯੁਗਾਨ੍ਤੇ ॥ 57 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
sa tathoktastunirbhartsyakumbhakarṇomahodaram |
abravīdrākṣasaśreṣṭhambhrātaraṃrāvaṇantataḥ || 1 ||
so'hantavabhayaṅghoraṃvadhāttasyadurātmanaḥ |
rāmasyādyapramārjāminirvairohisukhībhava || 2 ||
garjanti na vṛthāśūrānirjalāivatoyadāḥ |
paśyasampadyamānantugarjitaṃyudhikarmaṇā || 3 ||
na marṣayanticātmānaṃsambhāvayatinātmanā |
adarśayitvāśūrāstukarmakurvantiduṣkaram || 4 ||
viklabānāmabuddhīnāṃrājñāpaṇḍitamāninām |
śrṛṇvatāsaditamidantvādvidhānāmmahodara || 5 ||
yuddhekāpuruṣairnityambhavadbhiḥpriyavādibhiḥ |
rājānamanugacchadbhiḥsarvaṅkṛtyamoddhisāditam || 6 ||
rājaśeṣākṛtālaṅkākṣīṇaḥkośobalaṃhatam |
rājānamimamāsādyasuhṛcacihnamamitrakam || 7 ||
eṣaniryāmyahaṃyuddhamudyataśśatrunirjaye |
durnayambhavatāmadyasamīkartummihāhave || 8 ||
evamuktavatovākyaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
pratyuvācatatovākyamprahasanrākṣasādhipaḥ || 9 ||
mahodaro'yaṃrāmāttuparitrasto na saṃśayaḥ |
na hirocayatetāta yuddhaṃyuddhaviśārada || 10 ||
kaścinmetvatsamonāstisauhṛdenabalena ca |
gacchaśatruvadhāyatvaṅkumbhakarṇajayāya ca || 11 ||
tasmāttuśatrunāśārthambhavānsambodhitomayā |
ayaṃhikālassuhṛdāṃrākṣasānāmarindama || 12 ||
tadgaccha śūlamādāya pāśahasta ivāntakaḥ |
vānarān rājaputrau ca bhakṣayādityatejasau || 13 ||
samālokyatuterūpaṃvidraviṣyantivānarāḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpihṛdayeprasphuṭiṣyataḥ || 14 ||
evamuktvāmahātejāḥkumbhakarṇammahābalam |
punarjātamivātmānammenerākṣasapuṅgavaḥ || 15 ||
kumbhakarṇabalābhijño jānaṃstasya parākramam |
babhūva mudito rājā śaśāṅka iva nirmalaḥ || 16 ||
ityevamuktaḥsamhṛṣṭonirjagāmamahābalaḥ |
rājñastuvacanaṃśrutvākumbhakarṇassamudyataḥ || 17 ||
ādadeniśitaṃśūlaṃvegācchatrunibarhaṇam |
sarvakālāyasandīptantaptakāñcanabhūṣaṇam || 18 ||
indrāśanisamambhīmaṃvajrapratimagauravam |
devadānavagandharvayakṣapannagasūdanam || 19 ||
raktamālyammahādhāmaṃsvataścodgatapāvakam |
ādāyaniśitaṃśūlaṃśatruśoṇitarañjitam || 20 ||
kumbhakarṇomahātejārāvaṇaṃvākyamabravīt |
gamiṣyāmyahamekākītiṣṭhatvihabalammama || 21 ||
adyatān kṣubhitān kruddhobhakṣayiṣyāmivānarān |
kumbhakarṇavacaśśrutvārāvaṇovākyamabravīt || 22 ||
sainyaiḥparivṛtogacchaśūlamudgatapāṇibhiḥ |
vānarāhimahātmānaśśīghrāssavyavasāyinaḥ || 23 ||
ekākinampramattaṃvānayeyuddhaśanaiḥkṣyam |
tasmātparamadurdharṣaiḥ sainyaiḥparivṛtovraja || 24 ||
rakṣasāmahitaṃsarvaṃśatrupakṣanniṣūdaya |
athāsanātsamutpatyasrajaṃ maṇikṛtāntarām || 25 ||
ābabandhamahātejāḥkumbhakarṇasyarāvaṇaḥ |
aṅgadānyaṅgulīveṣṭānvarāṇyābharaṇāni ca || 26 ||
hāraṃ ca śśisaṅkāśamābabandamahātmanaḥ |
divyāni ca sugandhīnimālyadāmānirāvaṇaḥ || 27 ||
śrotricāsañjayāmāsaśrīmatīcāsyakuṇḍale |
kāñcanāṅgadakeyūroniṣkābharaṇabhūṣitaḥ || 28 ||
kumbhakarṇobṛhatkarṇassuhuto'gnirivābabhau |
śroṇīsūtreṇamahatāmecakenavyarājata || 29 ||
amṛtotpādanenaddhobhujaṅgenevamandaraḥ |
sa kāñcanambhārasahannivātaṃvidyutprabhandīptamivātmabhāsā |
ābadhyamānaḥkavacaṃrarājasandhyābhrasamvītarājaḥ || 30 ||
sarvābharaṇanaddhāṅgaḥ śūlapāṇiḥ sa rākṣasaḥ |
trivikramakṛtotsāho nārāyaṇa ivābabhau || 31 ||
bhrātaraṃsampariṣvajyakṛtvācāpipradakṣiṇam |
praṇamyaśirasātasmaisampratasthemahābalaḥ || 32 ||
niṣpatantammahākāyammahānādammahābalam |
tamāśīrbhiḥpraśastābhiḥpreṣayāmāsarāvaṇaḥ || 33 ||
śaṅkhadundubhinirghoṣaissainyaiścāpivarāyuthaiḥ |
taṅgajaiścaturaṅgaiścasyandanaiścāmbudasvanaiḥ || 34 ||
anujagmurmahātmānaṃ rathino rathināṃ varam |
sarpairuṣṭraiḥkharairaśvaissimhadvipamṛgadvijaiḥ |
anujagmuścataṅghoraṅkumbhakarṇammahābalam || 35 ||
sa puṣpavarṣairavakīryamāṇodhṛtātapatraḥśitaśūlapāṇiḥ |
madotkaṭaḥśoṇitagandhamattoviniryayaudāvanadevaśatruḥ || 36 ||
padātayaścabahavomahānādāmahābalāḥ |
anvayūrākṣasābhīmābhīmākṣāśśastrapāṇayaḥ || 37 ||
raktākṣāssumahākāyānīlāñcanacayopamāḥ |
śūlānudyamyakhaḍagāṃścaniśitāṃścaparaśvadhān || 38 ||
bahuvyāmāṃścaparighāngadāścamusalāni ca |
tālaskandhāṃścavipulānkṣepaṇīyāndurāsadān || 39 ||
athānyadvapurādāyadāruṇaṃromaharṣaṇam |
niṣpapātamahātejāḥkumbhakarṇomahābalaḥ || 40 ||
dhanuḥśataparīṇāhaḥ sa ṣaṭchatrasamucchritaḥ |
raudraḥśakaṭacakrākṣomahāparvatasannibhaḥ || 41 ||
sannipatya ca rakṣāṃsidagdhaśailopamāmahān |
kumbhakarṇomahāvaktraḥprahasannidamabravīt || 42 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśa |
nirdahiṣyāmisaṅkhruddhaśśalābhānivapāvakaḥ || 43 ||
nāparādhyantimekāmaṃvānarāḥ vanacāriṇaḥ |
jātirasmadvidhānāṃsāpurodyānavibhūṣaṇam || 44 ||
purarodhasyamūlanturāghavassahalakṣmaṇaḥ |
hatetasmin hataṃsarvantaṃvadhiṣyāmisaṃyuge || 45 ||
evaṃ tasya bruvāṇasya kumbhakarṇasya rākṣasāḥ |
nādaṃ cakrurmahāghoraṃ kampayanta ivārṇavam || 46 ||
tasyaniṣpatatastūrṇaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
babhūvurghorarūpāṇinimittānisamantataḥ || 47 ||
ulkāśaniyutāmeghābabhūvurgardhabhāruṇāḥ |
sasāgaravanācaivavasudhāsamakampata || 48 ||
ghorarūpāśśivānedussajvālakabalairmukhaiḥ |
maṇḍalānyapasavyānibabandhuścavihaṅgamāḥ || 49 ||
niṣpapāta ca gṛdhromālevā'syapathigacchataḥ |
prāsphurannayanañcāsyasavyobāhuścakampata || 50 ||
niṣpapātatadācolkājvalantībhīmaniśśvanā |
ādityoniṣprabhaścāsīnnapravāti ca 'nilaḥ || 51 ||
acintayanmahotpātānuditānromaharṣaṇān |
niryayaukumbhakarṇastukṛtāntabalacoditaḥ || 52 ||
na laṅghayitvāprākārampadbhyāmparvatasannibhaḥ |
dadarśābhraghanaprakhyaṃvānarānīkamadbhutam || 53 ||
tedṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhaṃvānarāḥparvatopamam |
vāyununnāivaghanāyayussarvādiśastadā || 54 ||
tadvānarānīkamatipracaṇḍandiśodravadbhinnamavābhrajālam |
sa kumbhakarṇassamavekṣyaharṣānnanādabhūyoghanavadghanābhaḥ || 55 ||
tetasyaghoranninadanniśamyayathāninādandivivāridasya |
peturdharaṇyāmbahavaḥplavaṅgānikṛttamūlāivaśālavṛkṣāḥ || 56 ||
vipulaparighavān sa kumbhakarṇoripunidhanāyavinispṛtotmā |
kapiṣaṇabhayamādadatsubhīmamprabhurivadaṇḍavānyugānte || 57 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ पञ्चषष्टितमस्सर्गः ।
स तथोक्तस्तुनिर्भर्त्स्यकुम्भकर्णोमहोदरम् ।
अब्रवीद्राक्षसश्रेष्ठम्भ्रातरंरावणन्ततः ॥ 1 ॥
सोऽहन्तवभयङ्घोरंवधात्तस्यदुरात्मनः ।
रामस्याद्यप्रमार्जामिनिर्वैरोहिसुखीभव ॥ 2 ॥
गर्जन्ति न वृथाशूरानिर्जलाइवतोयदाः ।
पश्यसम्पद्यमानन्तुगर्जितंयुधिकर्मणा ॥ 3 ॥
न मर्षयन्तिचात्मानंसम्भावयतिनात्मना ।
अदर्शयित्वाशूरास्तुकर्मकुर्वन्तिदुष्करम् ॥ 4 ॥
विक्लबानामबुद्धीनांराज्ञापण्डितमानिनाम् ।
श्रृण्वतासदितमिदन्त्वाद्विधानाम्महोदर ॥ 5 ॥
युद्धेकापुरुषैर्नित्यम्भवद्भिःप्रियवादिभिः ।
राजानमनुगच्छद्भिःसर्वङ्कृत्यमोद्धिसादितम् ॥ 6 ॥
राजशेषाकृतालङ्काक्षीणःकोशोबलंहतम् ।
राजानमिममासाद्यसुहृचचिह्नममित्रकम् ॥ 7 ॥
एषनिर्याम्यहंयुद्धमुद्यतश्शत्रुनिर्जये ।
दुर्नयम्भवतामद्यसमीकर्तुम्मिहाहवे ॥ 8 ॥
एवमुक्तवतोवाक्यङ्कुम्भकर्णस्यधीमतः ।
प्रत्युवाचततोवाक्यम्प्रहसन्राक्षसाधिपः ॥ 9 ॥
महोदरोऽयंरामात्तुपरित्रस्तो न संशयः ।
न हिरोचयतेतात युद्धंयुद्धविशारद ॥ 10 ॥
कश्चिन्मेत्वत्समोनास्तिसौहृदेनबलेन च ।
गच्छशत्रुवधायत्वङ्कुम्भकर्णजयाय च ॥ 11 ॥
तस्मात्तुशत्रुनाशार्थम्भवान्सम्बोधितोमया ।
अयंहिकालस्सुहृदांराक्षसानामरिन्दम ॥ 12 ॥
तद्गच्छ शूलमादाय पाशहस्त इवान्तकः ।
वानरान् राजपुत्रौ च भक्षयादित्यतेजसौ ॥ 13 ॥
समालोक्यतुतेरूपंविद्रविष्यन्तिवानराः ।
रामलक्ष्मणयोश्चापिहृदयेप्रस्फुटिष्यतः ॥ 14 ॥
एवमुक्त्वामहातेजाःकुम्भकर्णम्महाबलम् ।
पुनर्जातमिवात्मानम्मेनेराक्षसपुङ्गवः ॥ 15 ॥
कुम्भकर्णबलाभिज्ञो जानंस्तस्य पराक्रमम् ।
बभूव मुदितो राजा शशाङ्क इव निर्मलः ॥ 16 ॥
इत्येवमुक्तःसम्हृष्टोनिर्जगाममहाबलः ।
राज्ञस्तुवचनंश्रुत्वाकुम्भकर्णस्समुद्यतः ॥ 17 ॥
आददेनिशितंशूलंवेगाच्छत्रुनिबर्हणम् ।
सर्वकालायसन्दीप्तन्तप्तकाञ्चनभूषणम् ॥ 18 ॥
इन्द्राशनिसमम्भीमंवज्रप्रतिमगौरवम् ।
देवदानवगन्धर्वयक्षपन्नगसूदनम् ॥ 19 ॥
रक्तमाल्यम्महाधामंस्वतश्चोद्गतपावकम् ।
आदायनिशितंशूलंशत्रुशोणितरञ्जितम् ॥ 20 ॥
कुम्भकर्णोमहातेजारावणंवाक्यमब्रवीत् ।
गमिष्याम्यहमेकाकीतिष्ठत्विहबलम्मम ॥ 21 ॥
अद्यतान् क्षुभितान् क्रुद्धोभक्षयिष्यामिवानरान् ।
कुम्भकर्णवचश्श्रुत्वारावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 22 ॥
सैन्यैःपरिवृतोगच्छशूलमुद्गतपाणिभिः ।
वानराहिमहात्मानश्शीघ्रास्सव्यवसायिनः ॥ 23 ॥
एकाकिनम्प्रमत्तंवानयेयुद्धशनैःक्ष्यम् ।
तस्मात्परमदुर्धर्षैः सैन्यैःपरिवृतोव्रज ॥ 24 ॥
रक्षसामहितंसर्वंशत्रुपक्षन्निषूदय ।
अथासनात्समुत्पत्यस्रजं मणिकृतान्तराम् ॥ 25 ॥
आबबन्धमहातेजाःकुम्भकर्णस्यरावणः ।
अङ्गदान्यङ्गुलीवेष्टान्वराण्याभरणानि च ॥ 26 ॥
हारं च श्शिसङ्काशमाबबन्दमहात्मनः ।
दिव्यानि च सुगन्धीनिमाल्यदामानिरावणः ॥ 27 ॥
श्रोत्रिचासञ्जयामासश्रीमतीचास्यकुण्डले ।
काञ्चनाङ्गदकेयूरोनिष्काभरणभूषितः ॥ 28 ॥
कुम्भकर्णोबृहत्कर्णस्सुहुतोऽग्निरिवाबभौ ।
श्रोणीसूत्रेणमहतामेचकेनव्यराजत ॥ 29 ॥
अमृतोत्पादनेनद्धोभुजङ्गेनेवमन्दरः ।
स काञ्चनम्भारसहन्निवातंविद्युत्प्रभन्दीप्तमिवात्मभासा ।
आबध्यमानःकवचंरराजसन्ध्याभ्रसम्वीतराजः ॥ 30 ॥
सर्वाभरणनद्धाङ्गः शूलपाणिः स राक्षसः ।
त्रिविक्रमकृतोत्साहो नारायण इवाबभौ ॥ 31 ॥
भ्रातरंसम्परिष्वज्यकृत्वाचापिप्रदक्षिणम् ।
प्रणम्यशिरसातस्मैसम्प्रतस्थेमहाबलः ॥ 32 ॥
निष्पतन्तम्महाकायम्महानादम्महाबलम् ।
तमाशीर्भिःप्रशस्ताभिःप्रेषयामासरावणः ॥ 33 ॥
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैस्सैन्यैश्चापिवरायुथैः ।
तङ्गजैश्चतुरङ्गैश्चस्यन्दनैश्चाम्बुदस्वनैः ॥ 34 ॥
अनुजग्मुर्महात्मानं रथिनो रथिनां वरम् ।
सर्पैरुष्ट्रैःखरैरश्वैस्सिम्हद्विपमृगद्विजैः ।
अनुजग्मुश्चतङ्घोरङ्कुम्भकर्णम्महाबलम् ॥ 35 ॥
स पुष्पवर्षैरवकीर्यमाणोधृतातपत्रःशितशूलपाणिः ।
मदोत्कटःशोणितगन्धमत्तोविनिर्ययौदावनदेवशत्रुः ॥ 36 ॥
पदातयश्चबहवोमहानादामहाबलाः ।
अन्वयूराक्षसाभीमाभीमाक्षाश्शस्त्रपाणयः ॥ 37 ॥
रक्ताक्षास्सुमहाकायानीलाञ्चनचयोपमाः ।
शूलानुद्यम्यखडगांश्चनिशितांश्चपरश्वधान् ॥ 38 ॥
बहुव्यामांश्चपरिघान्गदाश्चमुसलानि च ।
तालस्कन्धांश्चविपुलान्क्षेपणीयान्दुरासदान् ॥ 39 ॥
अथान्यद्वपुरादायदारुणंरोमहर्षणम् ।
निष्पपातमहातेजाःकुम्भकर्णोमहाबलः ॥ 40 ॥
धनुःशतपरीणाहः स षट्छत्रसमुच्छ्रितः ।
रौद्रःशकटचक्राक्षोमहापर्वतसन्निभः ॥ 41 ॥
सन्निपत्य च रक्षांसिदग्धशैलोपमामहान् ।
कुम्भकर्णोमहावक्त्रःप्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ 42 ॥
अद्यवानरमुख्यानान्तानियूथानिभागश ।
निर्दहिष्यामिसङ्ख्रुद्धश्शलाभानिवपावकः ॥ 43 ॥
नापराध्यन्तिमेकामंवानराः वनचारिणः ।
जातिरस्मद्विधानांसापुरोद्यानविभूषणम् ॥ 44 ॥
पुररोधस्यमूलन्तुराघवस्सहलक्ष्मणः ।
हतेतस्मिन् हतंसर्वन्तंवधिष्यामिसंयुगे ॥ 45 ॥
एवं तस्य ब्रुवाणस्य कुम्भकर्णस्य राक्षसाः ।
नादं चक्रुर्महाघोरं कम्पयन्त इवार्णवम् ॥ 46 ॥
तस्यनिष्पततस्तूर्णङ्कुम्भकर्णस्यधीमतः ।
बभूवुर्घोररूपाणिनिमित्तानिसमन्ततः ॥ 47 ॥
उल्काशनियुतामेघाबभूवुर्गर्धभारुणाः ।
ससागरवनाचैववसुधासमकम्पत ॥ 48 ॥
घोररूपाश्शिवानेदुस्सज्वालकबलैर्मुखैः ।
मण्डलान्यपसव्यानिबबन्धुश्चविहङ्गमाः ॥ 49 ॥
निष्पपात च गृध्रोमालेवाऽस्यपथिगच्छतः ।
प्रास्फुरन्नयनञ्चास्यसव्योबाहुश्चकम्पत ॥ 50 ॥
निष्पपाततदाचोल्काज्वलन्तीभीमनिश्श्वना ।
आदित्योनिष्प्रभश्चासीन्नप्रवाति च ऽनिलः ॥ 51 ॥
अचिन्तयन्महोत्पातानुदितान्रोमहर्षणान् ।
निर्ययौकुम्भकर्णस्तुकृतान्तबलचोदितः ॥ 52 ॥
न लङ्घयित्वाप्राकारम्पद्भ्याम्पर्वतसन्निभः ।
ददर्शाभ्रघनप्रख्यंवानरानीकमद्भुतम् ॥ 53 ॥
तेदृष्टवाराक्षसश्रेष्ठंवानराःपर्वतोपमम् ।
वायुनुन्नाइवघनाययुस्सर्वादिशस्तदा ॥ 54 ॥
तद्वानरानीकमतिप्रचण्डन्दिशोद्रवद्भिन्नमवाभ्रजालम् ।
स कुम्भकर्णस्समवेक्ष्यहर्षान्ननादभूयोघनवद्घनाभः ॥ 55 ॥
तेतस्यघोरन्निनदन्निशम्ययथानिनादन्दिविवारिदस्य ।
पेतुर्धरण्याम्बहवःप्लवङ्गानिकृत्तमूलाइवशालवृक्षाः ॥ 56 ॥
विपुलपरिघवान् स कुम्भकर्णोरिपुनिधनायविनिस्पृतोत्मा ।
कपिषणभयमाददत्सुभीमम्प्रभुरिवदण्डवान्युगान्ते ॥ 57 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
sa tathoktastunirbhartsyakumbhakarṇomahodaram |
abravīdrākṣasaśreṣṭhambhrātaraṃrāvaṇantataḥ || 1 ||
so'hantavabhayaṅghoraṃvadhāttasyadurātmanaḥ |
rāmasyādyapramārjāminirvairohisukhībhava || 2 ||
garjanti na vṛthāśūrānirjalāivatoyadāḥ |
paśyasampadyamānantugarjitaṃyudhikarmaṇā || 3 ||
na marṣayanticātmānaṃsambhāvayatinātmanā |
adarśayitvāśūrāstukarmakurvantiduṣkaram || 4 ||
viklabānāmabuddhīnāṃrājñāpaṇḍitamāninām |
śrṛṇvatāsaditamidantvādvidhānāmmahodara || 5 ||
yuddhekāpuruṣairnityambhavadbhiḥpriyavādibhiḥ |
rājānamanugacchadbhiḥsarvaṅkṛtyamoddhisāditam || 6 ||
rājaśeṣākṛtālaṅkākṣīṇaḥkośobalaṃhatam |
rājānamimamāsādyasuhṛcacihnamamitrakam || 7 ||
eṣaniryāmyahaṃyuddhamudyataśśatrunirjaye |
durnayambhavatāmadyasamīkartummihāhave || 8 ||
evamuktavatovākyaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
pratyuvācatatovākyamprahasanrākṣasādhipaḥ || 9 ||
mahodaro'yaṃrāmāttuparitrasto na saṃśayaḥ |
na hirocayatetāta yuddhaṃyuddhaviśārada || 10 ||
kaścinmetvatsamonāstisauhṛdenabalena ca |
gacchaśatruvadhāyatvaṅkumbhakarṇajayāya ca || 11 ||
tasmāttuśatrunāśārthambhavānsambodhitomayā |
ayaṃhikālassuhṛdāṃrākṣasānāmarindama || 12 ||
tadgaccha śūlamādāya pāśahasta ivāntakaḥ |
vānarān rājaputrau ca bhakṣayādityatejasau || 13 ||
samālokyatuterūpaṃvidraviṣyantivānarāḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpihṛdayeprasphuṭiṣyataḥ || 14 ||
evamuktvāmahātejāḥkumbhakarṇammahābalam |
punarjātamivātmānammenerākṣasapuṅgavaḥ || 15 ||
kumbhakarṇabalābhijño jānaṃstasya parākramam |
babhūva mudito rājā śaśāṅka iva nirmalaḥ || 16 ||
ityevamuktaḥsamhṛṣṭonirjagāmamahābalaḥ |
rājñastuvacanaṃśrutvākumbhakarṇassamudyataḥ || 17 ||
ādadeniśitaṃśūlaṃvegācchatrunibarhaṇam |
sarvakālāyasandīptantaptakāñcanabhūṣaṇam || 18 ||
indrāśanisamambhīmaṃvajrapratimagauravam |
devadānavagandharvayakṣapannagasūdanam || 19 ||
raktamālyammahādhāmaṃsvataścodgatapāvakam |
ādāyaniśitaṃśūlaṃśatruśoṇitarañjitam || 20 ||
kumbhakarṇomahātejārāvaṇaṃvākyamabravīt |
gamiṣyāmyahamekākītiṣṭhatvihabalammama || 21 ||
adyatān kṣubhitān kruddhobhakṣayiṣyāmivānarān |
kumbhakarṇavacaśśrutvārāvaṇovākyamabravīt || 22 ||
sainyaiḥparivṛtogacchaśūlamudgatapāṇibhiḥ |
vānarāhimahātmānaśśīghrāssavyavasāyinaḥ || 23 ||
ekākinampramattaṃvānayeyuddhaśanaiḥkṣyam |
tasmātparamadurdharṣaiḥ sainyaiḥparivṛtovraja || 24 ||
rakṣasāmahitaṃsarvaṃśatrupakṣanniṣūdaya |
athāsanātsamutpatyasrajaṃ maṇikṛtāntarām || 25 ||
ābabandhamahātejāḥkumbhakarṇasyarāvaṇaḥ |
aṅgadānyaṅgulīveṣṭānvarāṇyābharaṇāni ca || 26 ||
hāraṃ ca śśisaṅkāśamābabandamahātmanaḥ |
divyāni ca sugandhīnimālyadāmānirāvaṇaḥ || 27 ||
śrotricāsañjayāmāsaśrīmatīcāsyakuṇḍale |
kāñcanāṅgadakeyūroniṣkābharaṇabhūṣitaḥ || 28 ||
kumbhakarṇobṛhatkarṇassuhuto'gnirivābabhau |
śroṇīsūtreṇamahatāmecakenavyarājata || 29 ||
amṛtotpādanenaddhobhujaṅgenevamandaraḥ |
sa kāñcanambhārasahannivātaṃvidyutprabhandīptamivātmabhāsā |
ābadhyamānaḥkavacaṃrarājasandhyābhrasamvītarājaḥ || 30 ||
sarvābharaṇanaddhāṅgaḥ śūlapāṇiḥ sa rākṣasaḥ |
trivikramakṛtotsāho nārāyaṇa ivābabhau || 31 ||
bhrātaraṃsampariṣvajyakṛtvācāpipradakṣiṇam |
praṇamyaśirasātasmaisampratasthemahābalaḥ || 32 ||
niṣpatantammahākāyammahānādammahābalam |
tamāśīrbhiḥpraśastābhiḥpreṣayāmāsarāvaṇaḥ || 33 ||
śaṅkhadundubhinirghoṣaissainyaiścāpivarāyuthaiḥ |
taṅgajaiścaturaṅgaiścasyandanaiścāmbudasvanaiḥ || 34 ||
anujagmurmahātmānaṃ rathino rathināṃ varam |
sarpairuṣṭraiḥkharairaśvaissimhadvipamṛgadvijaiḥ |
anujagmuścataṅghoraṅkumbhakarṇammahābalam || 35 ||
sa puṣpavarṣairavakīryamāṇodhṛtātapatraḥśitaśūlapāṇiḥ |
madotkaṭaḥśoṇitagandhamattoviniryayaudāvanadevaśatruḥ || 36 ||
padātayaścabahavomahānādāmahābalāḥ |
anvayūrākṣasābhīmābhīmākṣāśśastrapāṇayaḥ || 37 ||
raktākṣāssumahākāyānīlāñcanacayopamāḥ |
śūlānudyamyakhaḍagāṃścaniśitāṃścaparaśvadhān || 38 ||
bahuvyāmāṃścaparighāngadāścamusalāni ca |
tālaskandhāṃścavipulānkṣepaṇīyāndurāsadān || 39 ||
athānyadvapurādāyadāruṇaṃromaharṣaṇam |
niṣpapātamahātejāḥkumbhakarṇomahābalaḥ || 40 ||
dhanuḥśataparīṇāhaḥ sa ṣaṭchatrasamucchritaḥ |
raudraḥśakaṭacakrākṣomahāparvatasannibhaḥ || 41 ||
sannipatya ca rakṣāṃsidagdhaśailopamāmahān |
kumbhakarṇomahāvaktraḥprahasannidamabravīt || 42 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśa |
nirdahiṣyāmisaṅkhruddhaśśalābhānivapāvakaḥ || 43 ||
nāparādhyantimekāmaṃvānarāḥ vanacāriṇaḥ |
jātirasmadvidhānāṃsāpurodyānavibhūṣaṇam || 44 ||
purarodhasyamūlanturāghavassahalakṣmaṇaḥ |
hatetasmin hataṃsarvantaṃvadhiṣyāmisaṃyuge || 45 ||
evaṃ tasya bruvāṇasya kumbhakarṇasya rākṣasāḥ |
nādaṃ cakrurmahāghoraṃ kampayanta ivārṇavam || 46 ||
tasyaniṣpatatastūrṇaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
babhūvurghorarūpāṇinimittānisamantataḥ || 47 ||
ulkāśaniyutāmeghābabhūvurgardhabhāruṇāḥ |
sasāgaravanācaivavasudhāsamakampata || 48 ||
ghorarūpāśśivānedussajvālakabalairmukhaiḥ |
maṇḍalānyapasavyānibabandhuścavihaṅgamāḥ || 49 ||
niṣpapāta ca gṛdhromālevā'syapathigacchataḥ |
prāsphurannayanañcāsyasavyobāhuścakampata || 50 ||
niṣpapātatadācolkājvalantībhīmaniśśvanā |
ādityoniṣprabhaścāsīnnapravāti ca 'nilaḥ || 51 ||
acintayanmahotpātānuditānromaharṣaṇān |
niryayaukumbhakarṇastukṛtāntabalacoditaḥ || 52 ||
na laṅghayitvāprākārampadbhyāmparvatasannibhaḥ |
dadarśābhraghanaprakhyaṃvānarānīkamadbhutam || 53 ||
tedṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhaṃvānarāḥparvatopamam |
vāyununnāivaghanāyayussarvādiśastadā || 54 ||
tadvānarānīkamatipracaṇḍandiśodravadbhinnamavābhrajālam |
sa kumbhakarṇassamavekṣyaharṣānnanādabhūyoghanavadghanābhaḥ || 55 ||
tetasyaghoranninadanniśamyayathāninādandivivāridasya |
peturdharaṇyāmbahavaḥplavaṅgānikṛttamūlāivaśālavṛkṣāḥ || 56 ||
vipulaparighavān sa kumbhakarṇoripunidhanāyavinispṛtotmā |
kapiṣaṇabhayamādadatsubhīmamprabhurivadaṇḍavānyugānte || 57 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.