ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ତଥୋକ୍ତସ୍ତୁନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯକୁମ୍ଭକର୍ଣୋମହୋଦରମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠମ୍ଭ୍ରାତରଂରାଵଣନ୍ତତଃ ॥ 1 ॥
ସୋଽହନ୍ତଵଭଯଙ୍ଘୋରଂଵଧାତ୍ତସ୍ଯଦୁରାତ୍ମନଃ ।
ରାମସ୍ଯାଦ୍ଯପ୍ରମାର୍ଜାମିନିର୍ଵୈରୋହିସୁଖୀଭଵ ॥ 2 ॥
ଗର୍ଜନ୍ତି ନ ଵୃଥାଶୂରାନିର୍ଜଲାଇଵତୋଯଦାଃ ।
ପଶ୍ଯସମ୍ପଦ୍ଯମାନନ୍ତୁଗର୍ଜିତଂଯୁଧିକର୍ମଣା ॥ 3 ॥
ନ ମର୍ଷଯନ୍ତିଚାତ୍ମାନଂସମ୍ଭାଵଯତିନାତ୍ମନା ।
ଅଦର୍ଶଯିତ୍ଵାଶୂରାସ୍ତୁକର୍ମକୁର୍ଵନ୍ତିଦୁଷ୍କରମ୍ ॥ 4 ॥
ଵିକ୍ଲବାନାମବୁଦ୍ଧୀନାଂରାଜ୍ଞାପଣ୍ଡିତମାନିନାମ୍ ।
ଶ୍ରୃଣ୍ଵତାସଦିତମିଦନ୍ତ୍ଵାଦ୍ଵିଧାନାମ୍ମହୋଦର ॥ 5 ॥
ଯୁଦ୍ଧେକାପୁରୁଷୈର୍ନିତ୍ଯମ୍ଭଵଦ୍ଭିଃପ୍ରିଯଵାଦିଭିଃ ।
ରାଜାନମନୁଗଚ୍ଛଦ୍ଭିଃସର୍ଵଙ୍କୃତ୍ଯମୋଦ୍ଧିସାଦିତମ୍ ॥ 6 ॥
ରାଜଶେଷାକୃତାଲଙ୍କାକ୍ଷୀଣଃକୋଶୋବଲଂହତମ୍ ।
ରାଜାନମିମମାସାଦ୍ଯସୁହୃଚଚିହ୍ନମମିତ୍ରକମ୍ ॥ 7 ॥
ଏଷନିର୍ଯାମ୍ଯହଂଯୁଦ୍ଧମୁଦ୍ଯତଶ୍ଶତ୍ରୁନିର୍ଜଯେ ।
ଦୁର୍ନଯମ୍ଭଵତାମଦ୍ଯସମୀକର୍ତୁମ୍ମିହାହଵେ ॥ 8 ॥
ଏଵମୁକ୍ତଵତୋଵାକ୍ଯଙ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯଧୀମତଃ ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚତତୋଵାକ୍ଯମ୍ପ୍ରହସନ୍ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ॥ 9 ॥
ମହୋଦରୋଽଯଂରାମାତ୍ତୁପରିତ୍ରସ୍ତୋ ନ ସଂଶଯଃ ।
ନ ହିରୋଚଯତେତାତ ଯୁଦ୍ଧଂଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦ ॥ 10 ॥
କଶ୍ଚିନ୍ମେତ୍ଵତ୍ସମୋନାସ୍ତିସୌହୃଦେନବଲେନ ଚ ।
ଗଚ୍ଛଶତ୍ରୁଵଧାଯତ୍ଵଙ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣଜଯାଯ ଚ ॥ 11 ॥
ତସ୍ମାତ୍ତୁଶତ୍ରୁନାଶାର୍ଥମ୍ଭଵାନ୍ସମ୍ବୋଧିତୋମଯା ।
ଅଯଂହିକାଲସ୍ସୁହୃଦାଂରାକ୍ଷସାନାମରିନ୍ଦମ ॥ 12 ॥
ତଦ୍ଗଚ୍ଛ ଶୂଲମାଦାଯ ପାଶହସ୍ତ ଇଵାନ୍ତକଃ ।
ଵାନରାନ୍ ରାଜପୁତ୍ରୌ ଚ ଭକ୍ଷଯାଦିତ୍ଯତେଜସୌ ॥ 13 ॥
ସମାଲୋକ୍ଯତୁତେରୂପଂଵିଦ୍ରଵିଷ୍ଯନ୍ତିଵାନରାଃ ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋଶ୍ଚାପିହୃଦଯେପ୍ରସ୍ଫୁଟିଷ୍ଯତଃ ॥ 14 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାମହାତେଜାଃକୁମ୍ଭକର୍ଣମ୍ମହାବଲମ୍ ।
ପୁନର୍ଜାତମିଵାତ୍ମାନମ୍ମେନେରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ ॥ 15 ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣବଲାଭିଜ୍ଞୋ ଜାନଂସ୍ତସ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍ ।
ବଭୂଵ ମୁଦିତୋ ରାଜା ଶଶାଙ୍କ ଇଵ ନିର୍ମଲଃ ॥ 16 ॥
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତଃସମ୍ହୃଷ୍ଟୋନିର୍ଜଗାମମହାବଲଃ ।
ରାଜ୍ଞସ୍ତୁଵଚନଂଶ୍ରୁତ୍ଵାକୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ସମୁଦ୍ଯତଃ ॥ 17 ॥
ଆଦଦେନିଶିତଂଶୂଲଂଵେଗାଚ୍ଛତ୍ରୁନିବର୍ହଣମ୍ ।
ସର୍ଵକାଲାଯସନ୍ଦୀପ୍ତନ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣମ୍ ॥ 18 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରାଶନିସମମ୍ଭୀମଂଵଜ୍ରପ୍ରତିମଗୌରଵମ୍ ।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷପନ୍ନଗସୂଦନମ୍ ॥ 19 ॥
ରକ୍ତମାଲ୍ଯମ୍ମହାଧାମଂସ୍ଵତଶ୍ଚୋଦ୍ଗତପାଵକମ୍ ।
ଆଦାଯନିଶିତଂଶୂଲଂଶତ୍ରୁଶୋଣିତରଞ୍ଜିତମ୍ ॥ 20 ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣୋମହାତେଜାରାଵଣଂଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହମେକାକୀତିଷ୍ଠତ୍ଵିହବଲମ୍ମମ ॥ 21 ॥
ଅଦ୍ଯତାନ୍ କ୍ଷୁଭିତାନ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମିଵାନରାନ୍ ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାରାଵଣୋଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 22 ॥
ସୈନ୍ଯୈଃପରିଵୃତୋଗଚ୍ଛଶୂଲମୁଦ୍ଗତପାଣିଭିଃ ।
ଵାନରାହିମହାତ୍ମାନଶ୍ଶୀଘ୍ରାସ୍ସଵ୍ଯଵସାଯିନଃ ॥ 23 ॥
ଏକାକିନମ୍ପ୍ରମତ୍ତଂଵାନଯେଯୁଦ୍ଧଶନୈଃକ୍ଷ୍ଯମ୍ ।
ତସ୍ମାତ୍ପରମଦୁର୍ଧର୍ଷୈଃ ସୈନ୍ଯୈଃପରିଵୃତୋଵ୍ରଜ ॥ 24 ॥
ରକ୍ଷସାମହିତଂସର୍ଵଂଶତ୍ରୁପକ୍ଷନ୍ନିଷୂଦଯ ।
ଅଥାସନାତ୍ସମୁତ୍ପତ୍ଯସ୍ରଜଂ ମଣିକୃତାନ୍ତରାମ୍ ॥ 25 ॥
ଆବବନ୍ଧମହାତେଜାଃକୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯରାଵଣଃ ।
ଅଙ୍ଗଦାନ୍ଯଙ୍ଗୁଲୀଵେଷ୍ଟାନ୍ଵରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ ॥ 26 ॥
ହାରଂ ଚ ଶ୍ଶିସଙ୍କାଶମାବବନ୍ଦମହାତ୍ମନଃ ।
ଦିଵ୍ଯାନି ଚ ସୁଗନ୍ଧୀନିମାଲ୍ଯଦାମାନିରାଵଣଃ ॥ 27 ॥
ଶ୍ରୋତ୍ରିଚାସଞ୍ଜଯାମାସଶ୍ରୀମତୀଚାସ୍ଯକୁଣ୍ଡଲେ ।
କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦକେଯୂରୋନିଷ୍କାଭରଣଭୂଷିତଃ ॥ 28 ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣୋବୃହତ୍କର୍ଣସ୍ସୁହୁତୋଽଗ୍ନିରିଵାବଭୌ ।
ଶ୍ରୋଣୀସୂତ୍ରେଣମହତାମେଚକେନଵ୍ଯରାଜତ ॥ 29 ॥
ଅମୃତୋତ୍ପାଦନେନଦ୍ଧୋଭୁଜଙ୍ଗେନେଵମନ୍ଦରଃ ।
ସ କାଞ୍ଚନମ୍ଭାରସହନ୍ନିଵାତଂଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭନ୍ଦୀପ୍ତମିଵାତ୍ମଭାସା ।
ଆବଧ୍ଯମାନଃକଵଚଂରରାଜସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରସମ୍ଵୀତରାଜଃ ॥ 30 ॥
ସର୍ଵାଭରଣନଦ୍ଧାଙ୍ଗଃ ଶୂଲପାଣିଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ ।
ତ୍ରିଵିକ୍ରମକୃତୋତ୍ସାହୋ ନାରାଯଣ ଇଵାବଭୌ ॥ 31 ॥
ଭ୍ରାତରଂସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯକୃତ୍ଵାଚାପିପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯଶିରସାତସ୍ମୈସମ୍ପ୍ରତସ୍ଥେମହାବଲଃ ॥ 32 ॥
ନିଷ୍ପତନ୍ତମ୍ମହାକାଯମ୍ମହାନାଦମ୍ମହାବଲମ୍ ।
ତମାଶୀର୍ଭିଃପ୍ରଶସ୍ତାଭିଃପ୍ରେଷଯାମାସରାଵଣଃ ॥ 33 ॥
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈସ୍ସୈନ୍ଯୈଶ୍ଚାପିଵରାଯୁଥୈଃ ।
ତଙ୍ଗଜୈଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗୈଶ୍ଚସ୍ଯନ୍ଦନୈଶ୍ଚାମ୍ବୁଦସ୍ଵନୈଃ ॥ 34 ॥
ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନଂ ରଥିନୋ ରଥିନାଂ ଵରମ୍ ।
ସର୍ପୈରୁଷ୍ଟ୍ରୈଃଖରୈରଶ୍ଵୈସ୍ସିମ୍ହଦ୍ଵିପମୃଗଦ୍ଵିଜୈଃ ।
ଅନୁଜଗ୍ମୁଶ୍ଚତଙ୍ଘୋରଙ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣମ୍ମହାବଲମ୍ ॥ 35 ॥
ସ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷୈରଵକୀର୍ଯମାଣୋଧୃତାତପତ୍ରଃଶିତଶୂଲପାଣିଃ ।
ମଦୋତ୍କଟଃଶୋଣିତଗନ୍ଧମତ୍ତୋଵିନିର୍ଯଯୌଦାଵନଦେଵଶତ୍ରୁଃ ॥ 36 ॥
ପଦାତଯଶ୍ଚବହଵୋମହାନାଦାମହାବଲାଃ ।
ଅନ୍ଵଯୂରାକ୍ଷସାଭୀମାଭୀମାକ୍ଷାଶ୍ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ ॥ 37 ॥
ରକ୍ତାକ୍ଷାସ୍ସୁମହାକାଯାନୀଲାଞ୍ଚନଚଯୋପମାଃ ।
ଶୂଲାନୁଦ୍ଯମ୍ଯଖଡଗାଂଶ୍ଚନିଶିତାଂଶ୍ଚପରଶ୍ଵଧାନ୍ ॥ 38 ॥
ବହୁଵ୍ଯାମାଂଶ୍ଚପରିଘାନ୍ଗଦାଶ୍ଚମୁସଲାନି ଚ ।
ତାଲସ୍କନ୍ଧାଂଶ୍ଚଵିପୁଲାନ୍କ୍ଷେପଣୀଯାନ୍ଦୁରାସଦାନ୍ ॥ 39 ॥
ଅଥାନ୍ଯଦ୍ଵପୁରାଦାଯଦାରୁଣଂରୋମହର୍ଷଣମ୍ ।
ନିଷ୍ପପାତମହାତେଜାଃକୁମ୍ଭକର୍ଣୋମହାବଲଃ ॥ 40 ॥
ଧନୁଃଶତପରୀଣାହଃ ସ ଷଟ୍ଛତ୍ରସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ ।
ରୌଦ୍ରଃଶକଟଚକ୍ରାକ୍ଷୋମହାପର୍ଵତସନ୍ନିଭଃ ॥ 41 ॥
ସନ୍ନିପତ୍ଯ ଚ ରକ୍ଷାଂସିଦଗ୍ଧଶୈଲୋପମାମହାନ୍ ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣୋମହାଵକ୍ତ୍ରଃପ୍ରହସନ୍ନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 42 ॥
ଅଦ୍ଯଵାନରମୁଖ୍ଯାନାନ୍ତାନିଯୂଥାନିଭାଗଶ ।
ନିର୍ଦହିଷ୍ଯାମିସଙ୍ଖ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଶଲାଭାନିଵପାଵକଃ ॥ 43 ॥
ନାପରାଧ୍ଯନ୍ତିମେକାମଂଵାନରାଃ ଵନଚାରିଣଃ ।
ଜାତିରସ୍ମଦ୍ଵିଧାନାଂସାପୁରୋଦ୍ଯାନଵିଭୂଷଣମ୍ ॥ 44 ॥
ପୁରରୋଧସ୍ଯମୂଲନ୍ତୁରାଘଵସ୍ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ହତେତସ୍ମିନ୍ ହତଂସର୍ଵନ୍ତଂଵଧିଷ୍ଯାମିସଂଯୁଗେ ॥ 45 ॥
ଏଵଂ ତସ୍ଯ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ରାକ୍ଷସାଃ ।
ନାଦଂ ଚକ୍ରୁର୍ମହାଘୋରଂ କମ୍ପଯନ୍ତ ଇଵାର୍ଣଵମ୍ ॥ 46 ॥
ତସ୍ଯନିଷ୍ପତତସ୍ତୂର୍ଣଙ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯଧୀମତଃ ।
ବଭୂଵୁର୍ଘୋରରୂପାଣିନିମିତ୍ତାନିସମନ୍ତତଃ ॥ 47 ॥
ଉଲ୍କାଶନିଯୁତାମେଘାବଭୂଵୁର୍ଗର୍ଧଭାରୁଣାଃ ।
ସସାଗରଵନାଚୈଵଵସୁଧାସମକମ୍ପତ ॥ 48 ॥
ଘୋରରୂପାଶ୍ଶିଵାନେଦୁସ୍ସଜ୍ଵାଲକବଲୈର୍ମୁଖୈଃ ।
ମଣ୍ଡଲାନ୍ଯପସଵ୍ଯାନିବବନ୍ଧୁଶ୍ଚଵିହଙ୍ଗମାଃ ॥ 49 ॥
ନିଷ୍ପପାତ ଚ ଗୃଧ୍ରୋମାଲେଵାଽସ୍ଯପଥିଗଚ୍ଛତଃ ।
ପ୍ରାସ୍ଫୁରନ୍ନଯନଞ୍ଚାସ୍ଯସଵ୍ଯୋବାହୁଶ୍ଚକମ୍ପତ ॥ 50 ॥
ନିଷ୍ପପାତତଦାଚୋଲ୍କାଜ୍ଵଲନ୍ତୀଭୀମନିଶ୍ଶ୍ଵନା ।
ଆଦିତ୍ଯୋନିଷ୍ପ୍ରଭଶ୍ଚାସୀନ୍ନପ୍ରଵାତି ଚ ଽନିଲଃ ॥ 51 ॥
ଅଚିନ୍ତଯନ୍ମହୋତ୍ପାତାନୁଦିତାନ୍ରୋମହର୍ଷଣାନ୍ ।
ନିର୍ଯଯୌକୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତୁକୃତାନ୍ତବଲଚୋଦିତଃ ॥ 52 ॥
ନ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵାପ୍ରାକାରମ୍ପଦ୍ଭ୍ଯାମ୍ପର୍ଵତସନ୍ନିଭଃ ।
ଦଦର୍ଶାଭ୍ରଘନପ୍ରଖ୍ଯଂଵାନରାନୀକମଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ 53 ॥
ତେଦୃଷ୍ଟଵାରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠଂଵାନରାଃପର୍ଵତୋପମମ୍ ।
ଵାଯୁନୁନ୍ନାଇଵଘନାଯଯୁସ୍ସର୍ଵାଦିଶସ୍ତଦା ॥ 54 ॥
ତଦ୍ଵାନରାନୀକମତିପ୍ରଚଣ୍ଡନ୍ଦିଶୋଦ୍ରଵଦ୍ଭିନ୍ନମଵାଭ୍ରଜାଲମ୍ ।
ସ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ସମଵେକ୍ଷ୍ଯହର୍ଷାନ୍ନନାଦଭୂଯୋଘନଵଦ୍ଘନାଭଃ ॥ 55 ॥
ତେତସ୍ଯଘୋରନ୍ନିନଦନ୍ନିଶମ୍ଯଯଥାନିନାଦନ୍ଦିଵିଵାରିଦସ୍ଯ ।
ପେତୁର୍ଧରଣ୍ଯାମ୍ବହଵଃପ୍ଲଵଙ୍ଗାନିକୃତ୍ତମୂଲାଇଵଶାଲଵୃକ୍ଷାଃ ॥ 56 ॥
ଵିପୁଲପରିଘଵାନ୍ ସ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋରିପୁନିଧନାଯଵିନିସ୍ପୃତୋତ୍ମା ।
କପିଷଣଭଯମାଦଦତ୍ସୁଭୀମମ୍ପ୍ରଭୁରିଵଦଣ୍ଡଵାନ୍ଯୁଗାନ୍ତେ ॥ 57 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
sa tathoktastunirbhartsyakumbhakarṇomahodaram |
abravīdrākṣasaśreṣṭhambhrātaraṃrāvaṇantataḥ || 1 ||
so'hantavabhayaṅghoraṃvadhāttasyadurātmanaḥ |
rāmasyādyapramārjāminirvairohisukhībhava || 2 ||
garjanti na vṛthāśūrānirjalāivatoyadāḥ |
paśyasampadyamānantugarjitaṃyudhikarmaṇā || 3 ||
na marṣayanticātmānaṃsambhāvayatinātmanā |
adarśayitvāśūrāstukarmakurvantiduṣkaram || 4 ||
viklabānāmabuddhīnāṃrājñāpaṇḍitamāninām |
śrṛṇvatāsaditamidantvādvidhānāmmahodara || 5 ||
yuddhekāpuruṣairnityambhavadbhiḥpriyavādibhiḥ |
rājānamanugacchadbhiḥsarvaṅkṛtyamoddhisāditam || 6 ||
rājaśeṣākṛtālaṅkākṣīṇaḥkośobalaṃhatam |
rājānamimamāsādyasuhṛcacihnamamitrakam || 7 ||
eṣaniryāmyahaṃyuddhamudyataśśatrunirjaye |
durnayambhavatāmadyasamīkartummihāhave || 8 ||
evamuktavatovākyaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
pratyuvācatatovākyamprahasanrākṣasādhipaḥ || 9 ||
mahodaro'yaṃrāmāttuparitrasto na saṃśayaḥ |
na hirocayatetāta yuddhaṃyuddhaviśārada || 10 ||
kaścinmetvatsamonāstisauhṛdenabalena ca |
gacchaśatruvadhāyatvaṅkumbhakarṇajayāya ca || 11 ||
tasmāttuśatrunāśārthambhavānsambodhitomayā |
ayaṃhikālassuhṛdāṃrākṣasānāmarindama || 12 ||
tadgaccha śūlamādāya pāśahasta ivāntakaḥ |
vānarān rājaputrau ca bhakṣayādityatejasau || 13 ||
samālokyatuterūpaṃvidraviṣyantivānarāḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpihṛdayeprasphuṭiṣyataḥ || 14 ||
evamuktvāmahātejāḥkumbhakarṇammahābalam |
punarjātamivātmānammenerākṣasapuṅgavaḥ || 15 ||
kumbhakarṇabalābhijño jānaṃstasya parākramam |
babhūva mudito rājā śaśāṅka iva nirmalaḥ || 16 ||
ityevamuktaḥsamhṛṣṭonirjagāmamahābalaḥ |
rājñastuvacanaṃśrutvākumbhakarṇassamudyataḥ || 17 ||
ādadeniśitaṃśūlaṃvegācchatrunibarhaṇam |
sarvakālāyasandīptantaptakāñcanabhūṣaṇam || 18 ||
indrāśanisamambhīmaṃvajrapratimagauravam |
devadānavagandharvayakṣapannagasūdanam || 19 ||
raktamālyammahādhāmaṃsvataścodgatapāvakam |
ādāyaniśitaṃśūlaṃśatruśoṇitarañjitam || 20 ||
kumbhakarṇomahātejārāvaṇaṃvākyamabravīt |
gamiṣyāmyahamekākītiṣṭhatvihabalammama || 21 ||
adyatān kṣubhitān kruddhobhakṣayiṣyāmivānarān |
kumbhakarṇavacaśśrutvārāvaṇovākyamabravīt || 22 ||
sainyaiḥparivṛtogacchaśūlamudgatapāṇibhiḥ |
vānarāhimahātmānaśśīghrāssavyavasāyinaḥ || 23 ||
ekākinampramattaṃvānayeyuddhaśanaiḥkṣyam |
tasmātparamadurdharṣaiḥ sainyaiḥparivṛtovraja || 24 ||
rakṣasāmahitaṃsarvaṃśatrupakṣanniṣūdaya |
athāsanātsamutpatyasrajaṃ maṇikṛtāntarām || 25 ||
ābabandhamahātejāḥkumbhakarṇasyarāvaṇaḥ |
aṅgadānyaṅgulīveṣṭānvarāṇyābharaṇāni ca || 26 ||
hāraṃ ca śśisaṅkāśamābabandamahātmanaḥ |
divyāni ca sugandhīnimālyadāmānirāvaṇaḥ || 27 ||
śrotricāsañjayāmāsaśrīmatīcāsyakuṇḍale |
kāñcanāṅgadakeyūroniṣkābharaṇabhūṣitaḥ || 28 ||
kumbhakarṇobṛhatkarṇassuhuto'gnirivābabhau |
śroṇīsūtreṇamahatāmecakenavyarājata || 29 ||
amṛtotpādanenaddhobhujaṅgenevamandaraḥ |
sa kāñcanambhārasahannivātaṃvidyutprabhandīptamivātmabhāsā |
ābadhyamānaḥkavacaṃrarājasandhyābhrasamvītarājaḥ || 30 ||
sarvābharaṇanaddhāṅgaḥ śūlapāṇiḥ sa rākṣasaḥ |
trivikramakṛtotsāho nārāyaṇa ivābabhau || 31 ||
bhrātaraṃsampariṣvajyakṛtvācāpipradakṣiṇam |
praṇamyaśirasātasmaisampratasthemahābalaḥ || 32 ||
niṣpatantammahākāyammahānādammahābalam |
tamāśīrbhiḥpraśastābhiḥpreṣayāmāsarāvaṇaḥ || 33 ||
śaṅkhadundubhinirghoṣaissainyaiścāpivarāyuthaiḥ |
taṅgajaiścaturaṅgaiścasyandanaiścāmbudasvanaiḥ || 34 ||
anujagmurmahātmānaṃ rathino rathināṃ varam |
sarpairuṣṭraiḥkharairaśvaissimhadvipamṛgadvijaiḥ |
anujagmuścataṅghoraṅkumbhakarṇammahābalam || 35 ||
sa puṣpavarṣairavakīryamāṇodhṛtātapatraḥśitaśūlapāṇiḥ |
madotkaṭaḥśoṇitagandhamattoviniryayaudāvanadevaśatruḥ || 36 ||
padātayaścabahavomahānādāmahābalāḥ |
anvayūrākṣasābhīmābhīmākṣāśśastrapāṇayaḥ || 37 ||
raktākṣāssumahākāyānīlāñcanacayopamāḥ |
śūlānudyamyakhaḍagāṃścaniśitāṃścaparaśvadhān || 38 ||
bahuvyāmāṃścaparighāngadāścamusalāni ca |
tālaskandhāṃścavipulānkṣepaṇīyāndurāsadān || 39 ||
athānyadvapurādāyadāruṇaṃromaharṣaṇam |
niṣpapātamahātejāḥkumbhakarṇomahābalaḥ || 40 ||
dhanuḥśataparīṇāhaḥ sa ṣaṭchatrasamucchritaḥ |
raudraḥśakaṭacakrākṣomahāparvatasannibhaḥ || 41 ||
sannipatya ca rakṣāṃsidagdhaśailopamāmahān |
kumbhakarṇomahāvaktraḥprahasannidamabravīt || 42 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśa |
nirdahiṣyāmisaṅkhruddhaśśalābhānivapāvakaḥ || 43 ||
nāparādhyantimekāmaṃvānarāḥ vanacāriṇaḥ |
jātirasmadvidhānāṃsāpurodyānavibhūṣaṇam || 44 ||
purarodhasyamūlanturāghavassahalakṣmaṇaḥ |
hatetasmin hataṃsarvantaṃvadhiṣyāmisaṃyuge || 45 ||
evaṃ tasya bruvāṇasya kumbhakarṇasya rākṣasāḥ |
nādaṃ cakrurmahāghoraṃ kampayanta ivārṇavam || 46 ||
tasyaniṣpatatastūrṇaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
babhūvurghorarūpāṇinimittānisamantataḥ || 47 ||
ulkāśaniyutāmeghābabhūvurgardhabhāruṇāḥ |
sasāgaravanācaivavasudhāsamakampata || 48 ||
ghorarūpāśśivānedussajvālakabalairmukhaiḥ |
maṇḍalānyapasavyānibabandhuścavihaṅgamāḥ || 49 ||
niṣpapāta ca gṛdhromālevā'syapathigacchataḥ |
prāsphurannayanañcāsyasavyobāhuścakampata || 50 ||
niṣpapātatadācolkājvalantībhīmaniśśvanā |
ādityoniṣprabhaścāsīnnapravāti ca 'nilaḥ || 51 ||
acintayanmahotpātānuditānromaharṣaṇān |
niryayaukumbhakarṇastukṛtāntabalacoditaḥ || 52 ||
na laṅghayitvāprākārampadbhyāmparvatasannibhaḥ |
dadarśābhraghanaprakhyaṃvānarānīkamadbhutam || 53 ||
tedṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhaṃvānarāḥparvatopamam |
vāyununnāivaghanāyayussarvādiśastadā || 54 ||
tadvānarānīkamatipracaṇḍandiśodravadbhinnamavābhrajālam |
sa kumbhakarṇassamavekṣyaharṣānnanādabhūyoghanavadghanābhaḥ || 55 ||
tetasyaghoranninadanniśamyayathāninādandivivāridasya |
peturdharaṇyāmbahavaḥplavaṅgānikṛttamūlāivaśālavṛkṣāḥ || 56 ||
vipulaparighavān sa kumbhakarṇoripunidhanāyavinispṛtotmā |
kapiṣaṇabhayamādadatsubhīmamprabhurivadaṇḍavānyugānte || 57 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ पञ्चषष्टितमस्सर्गः ।
स तथोक्तस्तुनिर्भर्त्स्यकुम्भकर्णोमहोदरम् ।
अब्रवीद्राक्षसश्रेष्ठम्भ्रातरंरावणन्ततः ॥ 1 ॥
सोऽहन्तवभयङ्घोरंवधात्तस्यदुरात्मनः ।
रामस्याद्यप्रमार्जामिनिर्वैरोहिसुखीभव ॥ 2 ॥
गर्जन्ति न वृथाशूरानिर्जलाइवतोयदाः ।
पश्यसम्पद्यमानन्तुगर्जितंयुधिकर्मणा ॥ 3 ॥
न मर्षयन्तिचात्मानंसम्भावयतिनात्मना ।
अदर्शयित्वाशूरास्तुकर्मकुर्वन्तिदुष्करम् ॥ 4 ॥
विक्लबानामबुद्धीनांराज्ञापण्डितमानिनाम् ।
श्रृण्वतासदितमिदन्त्वाद्विधानाम्महोदर ॥ 5 ॥
युद्धेकापुरुषैर्नित्यम्भवद्भिःप्रियवादिभिः ।
राजानमनुगच्छद्भिःसर्वङ्कृत्यमोद्धिसादितम् ॥ 6 ॥
राजशेषाकृतालङ्काक्षीणःकोशोबलंहतम् ।
राजानमिममासाद्यसुहृचचिह्नममित्रकम् ॥ 7 ॥
एषनिर्याम्यहंयुद्धमुद्यतश्शत्रुनिर्जये ।
दुर्नयम्भवतामद्यसमीकर्तुम्मिहाहवे ॥ 8 ॥
एवमुक्तवतोवाक्यङ्कुम्भकर्णस्यधीमतः ।
प्रत्युवाचततोवाक्यम्प्रहसन्राक्षसाधिपः ॥ 9 ॥
महोदरोऽयंरामात्तुपरित्रस्तो न संशयः ।
न हिरोचयतेतात युद्धंयुद्धविशारद ॥ 10 ॥
कश्चिन्मेत्वत्समोनास्तिसौहृदेनबलेन च ।
गच्छशत्रुवधायत्वङ्कुम्भकर्णजयाय च ॥ 11 ॥
तस्मात्तुशत्रुनाशार्थम्भवान्सम्बोधितोमया ।
अयंहिकालस्सुहृदांराक्षसानामरिन्दम ॥ 12 ॥
तद्गच्छ शूलमादाय पाशहस्त इवान्तकः ।
वानरान् राजपुत्रौ च भक्षयादित्यतेजसौ ॥ 13 ॥
समालोक्यतुतेरूपंविद्रविष्यन्तिवानराः ।
रामलक्ष्मणयोश्चापिहृदयेप्रस्फुटिष्यतः ॥ 14 ॥
एवमुक्त्वामहातेजाःकुम्भकर्णम्महाबलम् ।
पुनर्जातमिवात्मानम्मेनेराक्षसपुङ्गवः ॥ 15 ॥
कुम्भकर्णबलाभिज्ञो जानंस्तस्य पराक्रमम् ।
बभूव मुदितो राजा शशाङ्क इव निर्मलः ॥ 16 ॥
इत्येवमुक्तःसम्हृष्टोनिर्जगाममहाबलः ।
राज्ञस्तुवचनंश्रुत्वाकुम्भकर्णस्समुद्यतः ॥ 17 ॥
आददेनिशितंशूलंवेगाच्छत्रुनिबर्हणम् ।
सर्वकालायसन्दीप्तन्तप्तकाञ्चनभूषणम् ॥ 18 ॥
इन्द्राशनिसमम्भीमंवज्रप्रतिमगौरवम् ।
देवदानवगन्धर्वयक्षपन्नगसूदनम् ॥ 19 ॥
रक्तमाल्यम्महाधामंस्वतश्चोद्गतपावकम् ।
आदायनिशितंशूलंशत्रुशोणितरञ्जितम् ॥ 20 ॥
कुम्भकर्णोमहातेजारावणंवाक्यमब्रवीत् ।
गमिष्याम्यहमेकाकीतिष्ठत्विहबलम्मम ॥ 21 ॥
अद्यतान् क्षुभितान् क्रुद्धोभक्षयिष्यामिवानरान् ।
कुम्भकर्णवचश्श्रुत्वारावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 22 ॥
सैन्यैःपरिवृतोगच्छशूलमुद्गतपाणिभिः ।
वानराहिमहात्मानश्शीघ्रास्सव्यवसायिनः ॥ 23 ॥
एकाकिनम्प्रमत्तंवानयेयुद्धशनैःक्ष्यम् ।
तस्मात्परमदुर्धर्षैः सैन्यैःपरिवृतोव्रज ॥ 24 ॥
रक्षसामहितंसर्वंशत्रुपक्षन्निषूदय ।
अथासनात्समुत्पत्यस्रजं मणिकृतान्तराम् ॥ 25 ॥
आबबन्धमहातेजाःकुम्भकर्णस्यरावणः ।
अङ्गदान्यङ्गुलीवेष्टान्वराण्याभरणानि च ॥ 26 ॥
हारं च श्शिसङ्काशमाबबन्दमहात्मनः ।
दिव्यानि च सुगन्धीनिमाल्यदामानिरावणः ॥ 27 ॥
श्रोत्रिचासञ्जयामासश्रीमतीचास्यकुण्डले ।
काञ्चनाङ्गदकेयूरोनिष्काभरणभूषितः ॥ 28 ॥
कुम्भकर्णोबृहत्कर्णस्सुहुतोऽग्निरिवाबभौ ।
श्रोणीसूत्रेणमहतामेचकेनव्यराजत ॥ 29 ॥
अमृतोत्पादनेनद्धोभुजङ्गेनेवमन्दरः ।
स काञ्चनम्भारसहन्निवातंविद्युत्प्रभन्दीप्तमिवात्मभासा ।
आबध्यमानःकवचंरराजसन्ध्याभ्रसम्वीतराजः ॥ 30 ॥
सर्वाभरणनद्धाङ्गः शूलपाणिः स राक्षसः ।
त्रिविक्रमकृतोत्साहो नारायण इवाबभौ ॥ 31 ॥
भ्रातरंसम्परिष्वज्यकृत्वाचापिप्रदक्षिणम् ।
प्रणम्यशिरसातस्मैसम्प्रतस्थेमहाबलः ॥ 32 ॥
निष्पतन्तम्महाकायम्महानादम्महाबलम् ।
तमाशीर्भिःप्रशस्ताभिःप्रेषयामासरावणः ॥ 33 ॥
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैस्सैन्यैश्चापिवरायुथैः ।
तङ्गजैश्चतुरङ्गैश्चस्यन्दनैश्चाम्बुदस्वनैः ॥ 34 ॥
अनुजग्मुर्महात्मानं रथिनो रथिनां वरम् ।
सर्पैरुष्ट्रैःखरैरश्वैस्सिम्हद्विपमृगद्विजैः ।
अनुजग्मुश्चतङ्घोरङ्कुम्भकर्णम्महाबलम् ॥ 35 ॥
स पुष्पवर्षैरवकीर्यमाणोधृतातपत्रःशितशूलपाणिः ।
मदोत्कटःशोणितगन्धमत्तोविनिर्ययौदावनदेवशत्रुः ॥ 36 ॥
पदातयश्चबहवोमहानादामहाबलाः ।
अन्वयूराक्षसाभीमाभीमाक्षाश्शस्त्रपाणयः ॥ 37 ॥
रक्ताक्षास्सुमहाकायानीलाञ्चनचयोपमाः ।
शूलानुद्यम्यखडगांश्चनिशितांश्चपरश्वधान् ॥ 38 ॥
बहुव्यामांश्चपरिघान्गदाश्चमुसलानि च ।
तालस्कन्धांश्चविपुलान्क्षेपणीयान्दुरासदान् ॥ 39 ॥
अथान्यद्वपुरादायदारुणंरोमहर्षणम् ।
निष्पपातमहातेजाःकुम्भकर्णोमहाबलः ॥ 40 ॥
धनुःशतपरीणाहः स षट्छत्रसमुच्छ्रितः ।
रौद्रःशकटचक्राक्षोमहापर्वतसन्निभः ॥ 41 ॥
सन्निपत्य च रक्षांसिदग्धशैलोपमामहान् ।
कुम्भकर्णोमहावक्त्रःप्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ 42 ॥
अद्यवानरमुख्यानान्तानियूथानिभागश ।
निर्दहिष्यामिसङ्ख्रुद्धश्शलाभानिवपावकः ॥ 43 ॥
नापराध्यन्तिमेकामंवानराः वनचारिणः ।
जातिरस्मद्विधानांसापुरोद्यानविभूषणम् ॥ 44 ॥
पुररोधस्यमूलन्तुराघवस्सहलक्ष्मणः ।
हतेतस्मिन् हतंसर्वन्तंवधिष्यामिसंयुगे ॥ 45 ॥
एवं तस्य ब्रुवाणस्य कुम्भकर्णस्य राक्षसाः ।
नादं चक्रुर्महाघोरं कम्पयन्त इवार्णवम् ॥ 46 ॥
तस्यनिष्पततस्तूर्णङ्कुम्भकर्णस्यधीमतः ।
बभूवुर्घोररूपाणिनिमित्तानिसमन्ततः ॥ 47 ॥
उल्काशनियुतामेघाबभूवुर्गर्धभारुणाः ।
ससागरवनाचैववसुधासमकम्पत ॥ 48 ॥
घोररूपाश्शिवानेदुस्सज्वालकबलैर्मुखैः ।
मण्डलान्यपसव्यानिबबन्धुश्चविहङ्गमाः ॥ 49 ॥
निष्पपात च गृध्रोमालेवाऽस्यपथिगच्छतः ।
प्रास्फुरन्नयनञ्चास्यसव्योबाहुश्चकम्पत ॥ 50 ॥
निष्पपाततदाचोल्काज्वलन्तीभीमनिश्श्वना ।
आदित्योनिष्प्रभश्चासीन्नप्रवाति च ऽनिलः ॥ 51 ॥
अचिन्तयन्महोत्पातानुदितान्रोमहर्षणान् ।
निर्ययौकुम्भकर्णस्तुकृतान्तबलचोदितः ॥ 52 ॥
न लङ्घयित्वाप्राकारम्पद्भ्याम्पर्वतसन्निभः ।
ददर्शाभ्रघनप्रख्यंवानरानीकमद्भुतम् ॥ 53 ॥
तेदृष्टवाराक्षसश्रेष्ठंवानराःपर्वतोपमम् ।
वायुनुन्नाइवघनाययुस्सर्वादिशस्तदा ॥ 54 ॥
तद्वानरानीकमतिप्रचण्डन्दिशोद्रवद्भिन्नमवाभ्रजालम् ।
स कुम्भकर्णस्समवेक्ष्यहर्षान्ननादभूयोघनवद्घनाभः ॥ 55 ॥
तेतस्यघोरन्निनदन्निशम्ययथानिनादन्दिविवारिदस्य ।
पेतुर्धरण्याम्बहवःप्लवङ्गानिकृत्तमूलाइवशालवृक्षाः ॥ 56 ॥
विपुलपरिघवान् स कुम्भकर्णोरिपुनिधनायविनिस्पृतोत्मा ।
कपिषणभयमाददत्सुभीमम्प्रभुरिवदण्डवान्युगान्ते ॥ 57 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
sa tathoktastunirbhartsyakumbhakarṇomahodaram |
abravīdrākṣasaśreṣṭhambhrātaraṃrāvaṇantataḥ || 1 ||
so'hantavabhayaṅghoraṃvadhāttasyadurātmanaḥ |
rāmasyādyapramārjāminirvairohisukhībhava || 2 ||
garjanti na vṛthāśūrānirjalāivatoyadāḥ |
paśyasampadyamānantugarjitaṃyudhikarmaṇā || 3 ||
na marṣayanticātmānaṃsambhāvayatinātmanā |
adarśayitvāśūrāstukarmakurvantiduṣkaram || 4 ||
viklabānāmabuddhīnāṃrājñāpaṇḍitamāninām |
śrṛṇvatāsaditamidantvādvidhānāmmahodara || 5 ||
yuddhekāpuruṣairnityambhavadbhiḥpriyavādibhiḥ |
rājānamanugacchadbhiḥsarvaṅkṛtyamoddhisāditam || 6 ||
rājaśeṣākṛtālaṅkākṣīṇaḥkośobalaṃhatam |
rājānamimamāsādyasuhṛcacihnamamitrakam || 7 ||
eṣaniryāmyahaṃyuddhamudyataśśatrunirjaye |
durnayambhavatāmadyasamīkartummihāhave || 8 ||
evamuktavatovākyaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
pratyuvācatatovākyamprahasanrākṣasādhipaḥ || 9 ||
mahodaro'yaṃrāmāttuparitrasto na saṃśayaḥ |
na hirocayatetāta yuddhaṃyuddhaviśārada || 10 ||
kaścinmetvatsamonāstisauhṛdenabalena ca |
gacchaśatruvadhāyatvaṅkumbhakarṇajayāya ca || 11 ||
tasmāttuśatrunāśārthambhavānsambodhitomayā |
ayaṃhikālassuhṛdāṃrākṣasānāmarindama || 12 ||
tadgaccha śūlamādāya pāśahasta ivāntakaḥ |
vānarān rājaputrau ca bhakṣayādityatejasau || 13 ||
samālokyatuterūpaṃvidraviṣyantivānarāḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpihṛdayeprasphuṭiṣyataḥ || 14 ||
evamuktvāmahātejāḥkumbhakarṇammahābalam |
punarjātamivātmānammenerākṣasapuṅgavaḥ || 15 ||
kumbhakarṇabalābhijño jānaṃstasya parākramam |
babhūva mudito rājā śaśāṅka iva nirmalaḥ || 16 ||
ityevamuktaḥsamhṛṣṭonirjagāmamahābalaḥ |
rājñastuvacanaṃśrutvākumbhakarṇassamudyataḥ || 17 ||
ādadeniśitaṃśūlaṃvegācchatrunibarhaṇam |
sarvakālāyasandīptantaptakāñcanabhūṣaṇam || 18 ||
indrāśanisamambhīmaṃvajrapratimagauravam |
devadānavagandharvayakṣapannagasūdanam || 19 ||
raktamālyammahādhāmaṃsvataścodgatapāvakam |
ādāyaniśitaṃśūlaṃśatruśoṇitarañjitam || 20 ||
kumbhakarṇomahātejārāvaṇaṃvākyamabravīt |
gamiṣyāmyahamekākītiṣṭhatvihabalammama || 21 ||
adyatān kṣubhitān kruddhobhakṣayiṣyāmivānarān |
kumbhakarṇavacaśśrutvārāvaṇovākyamabravīt || 22 ||
sainyaiḥparivṛtogacchaśūlamudgatapāṇibhiḥ |
vānarāhimahātmānaśśīghrāssavyavasāyinaḥ || 23 ||
ekākinampramattaṃvānayeyuddhaśanaiḥkṣyam |
tasmātparamadurdharṣaiḥ sainyaiḥparivṛtovraja || 24 ||
rakṣasāmahitaṃsarvaṃśatrupakṣanniṣūdaya |
athāsanātsamutpatyasrajaṃ maṇikṛtāntarām || 25 ||
ābabandhamahātejāḥkumbhakarṇasyarāvaṇaḥ |
aṅgadānyaṅgulīveṣṭānvarāṇyābharaṇāni ca || 26 ||
hāraṃ ca śśisaṅkāśamābabandamahātmanaḥ |
divyāni ca sugandhīnimālyadāmānirāvaṇaḥ || 27 ||
śrotricāsañjayāmāsaśrīmatīcāsyakuṇḍale |
kāñcanāṅgadakeyūroniṣkābharaṇabhūṣitaḥ || 28 ||
kumbhakarṇobṛhatkarṇassuhuto'gnirivābabhau |
śroṇīsūtreṇamahatāmecakenavyarājata || 29 ||
amṛtotpādanenaddhobhujaṅgenevamandaraḥ |
sa kāñcanambhārasahannivātaṃvidyutprabhandīptamivātmabhāsā |
ābadhyamānaḥkavacaṃrarājasandhyābhrasamvītarājaḥ || 30 ||
sarvābharaṇanaddhāṅgaḥ śūlapāṇiḥ sa rākṣasaḥ |
trivikramakṛtotsāho nārāyaṇa ivābabhau || 31 ||
bhrātaraṃsampariṣvajyakṛtvācāpipradakṣiṇam |
praṇamyaśirasātasmaisampratasthemahābalaḥ || 32 ||
niṣpatantammahākāyammahānādammahābalam |
tamāśīrbhiḥpraśastābhiḥpreṣayāmāsarāvaṇaḥ || 33 ||
śaṅkhadundubhinirghoṣaissainyaiścāpivarāyuthaiḥ |
taṅgajaiścaturaṅgaiścasyandanaiścāmbudasvanaiḥ || 34 ||
anujagmurmahātmānaṃ rathino rathināṃ varam |
sarpairuṣṭraiḥkharairaśvaissimhadvipamṛgadvijaiḥ |
anujagmuścataṅghoraṅkumbhakarṇammahābalam || 35 ||
sa puṣpavarṣairavakīryamāṇodhṛtātapatraḥśitaśūlapāṇiḥ |
madotkaṭaḥśoṇitagandhamattoviniryayaudāvanadevaśatruḥ || 36 ||
padātayaścabahavomahānādāmahābalāḥ |
anvayūrākṣasābhīmābhīmākṣāśśastrapāṇayaḥ || 37 ||
raktākṣāssumahākāyānīlāñcanacayopamāḥ |
śūlānudyamyakhaḍagāṃścaniśitāṃścaparaśvadhān || 38 ||
bahuvyāmāṃścaparighāngadāścamusalāni ca |
tālaskandhāṃścavipulānkṣepaṇīyāndurāsadān || 39 ||
athānyadvapurādāyadāruṇaṃromaharṣaṇam |
niṣpapātamahātejāḥkumbhakarṇomahābalaḥ || 40 ||
dhanuḥśataparīṇāhaḥ sa ṣaṭchatrasamucchritaḥ |
raudraḥśakaṭacakrākṣomahāparvatasannibhaḥ || 41 ||
sannipatya ca rakṣāṃsidagdhaśailopamāmahān |
kumbhakarṇomahāvaktraḥprahasannidamabravīt || 42 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśa |
nirdahiṣyāmisaṅkhruddhaśśalābhānivapāvakaḥ || 43 ||
nāparādhyantimekāmaṃvānarāḥ vanacāriṇaḥ |
jātirasmadvidhānāṃsāpurodyānavibhūṣaṇam || 44 ||
purarodhasyamūlanturāghavassahalakṣmaṇaḥ |
hatetasmin hataṃsarvantaṃvadhiṣyāmisaṃyuge || 45 ||
evaṃ tasya bruvāṇasya kumbhakarṇasya rākṣasāḥ |
nādaṃ cakrurmahāghoraṃ kampayanta ivārṇavam || 46 ||
tasyaniṣpatatastūrṇaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
babhūvurghorarūpāṇinimittānisamantataḥ || 47 ||
ulkāśaniyutāmeghābabhūvurgardhabhāruṇāḥ |
sasāgaravanācaivavasudhāsamakampata || 48 ||
ghorarūpāśśivānedussajvālakabalairmukhaiḥ |
maṇḍalānyapasavyānibabandhuścavihaṅgamāḥ || 49 ||
niṣpapāta ca gṛdhromālevā'syapathigacchataḥ |
prāsphurannayanañcāsyasavyobāhuścakampata || 50 ||
niṣpapātatadācolkājvalantībhīmaniśśvanā |
ādityoniṣprabhaścāsīnnapravāti ca 'nilaḥ || 51 ||
acintayanmahotpātānuditānromaharṣaṇān |
niryayaukumbhakarṇastukṛtāntabalacoditaḥ || 52 ||
na laṅghayitvāprākārampadbhyāmparvatasannibhaḥ |
dadarśābhraghanaprakhyaṃvānarānīkamadbhutam || 53 ||
tedṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhaṃvānarāḥparvatopamam |
vāyununnāivaghanāyayussarvādiśastadā || 54 ||
tadvānarānīkamatipracaṇḍandiśodravadbhinnamavābhrajālam |
sa kumbhakarṇassamavekṣyaharṣānnanādabhūyoghanavadghanābhaḥ || 55 ||
tetasyaghoranninadanniśamyayathāninādandivivāridasya |
peturdharaṇyāmbahavaḥplavaṅgānikṛttamūlāivaśālavṛkṣāḥ || 56 ||
vipulaparighavān sa kumbhakarṇoripunidhanāyavinispṛtotmā |
kapiṣaṇabhayamādadatsubhīmamprabhurivadaṇḍavānyugānte || 57 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.