6.65 Yuddhakanda - Panchashashtitama Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ යුද්ධකාණ්ඩම් .

අථ පඤ්චෂෂ්ටිතමස්සර්ගඃ .

ස තථෝක්තස්තුනිර්භර්ත්ස්යකුම්භකර්ණෝමහෝදරම් .

අබ්රවීද්රාක්ෂසශ්රේෂ්ඨම්භ්රාතරංරාවණන්තතඃ .. 1 ..

සෝ(අ)හන්තවභයඞ්ඝෝරංවධාත්තස්යදුරාත්මනඃ .

රාමස්යාද්යප්රමාර්ජාමිනිර්වෛරෝහිසුඛීභව .. 2 ..

ගර්ජන්ති න වෘථාශූරානිර්ජලාඉවතෝයදාඃ .

පශ්යසම්පද්යමානන්තුගර්ජිතංයුධිකර්මණා .. 3 ..

න මර්ෂයන්තිචාත්මානංසම්භාවයතිනාත්මනා .

අදර්ශයිත්වාශූරාස්තුකර්මකුර්වන්තිදුෂ්කරම් .. 4 ..

වික්ලබානාමබුද්ධීනාංරාජ්ඤාපණ්ඩිතමානිනාම් .

ශ්රෘණ්වතාසදිතමිදන්ත්වාද්විධානාම්මහෝදර .. 5 ..

යුද්ධේකාපුරුෂෛර්නිත්යම්භවද්භිඃප්රියවාදිභිඃ .

රාජානමනුගච්ඡද්භිඃසර්වඞ්කෘත්යමෝද්ධිසාදිතම් .. 6 ..

රාජශේෂාකෘතාලඞ්කාක්ෂීණඃකෝශෝබලංහතම් .

රාජානමිමමාසාද්යසුහෘචචිහ්නමමිත්රකම් .. 7 ..

ඒෂනිර්යාම්යහංයුද්ධමුද්යතශ්ශත්රුනිර්ජයේ .

දුර්නයම්භවතාමද්යසමීකර්තුම්මිහාහවේ .. 8 ..

ඒවමුක්තවතෝවාක්යඞ්කුම්භකර්ණස්යධීමතඃ .

ප්රත්යුවාචතතෝවාක්යම්ප්රහසන්රාක්ෂසාධිපඃ .. 9 ..

මහෝදරෝ(අ)යංරාමාත්තුපරිත්රස්තෝ න සංශයඃ .

න හිරෝචයතේතාත යුද්ධංයුද්ධවිශාරද .. 10 ..

කශ්චින්මේත්වත්සමෝනාස්තිසෞහෘදේනබලේන ච .

ගච්ඡශත්රුවධායත්වඞ්කුම්භකර්ණජයාය ච .. 11 ..

තස්මාත්තුශත්රුනාශාර්ථම්භවාන්සම්බෝධිතෝමයා .

අයංහිකාලස්සුහෘදාංරාක්ෂසානාමරින්දම .. 12 ..

තද්ගච්ඡ ශූලමාදාය පාශහස්ත ඉවාන්තකඃ .

වානරාන් රාජපුත්රෞ ච භක්ෂයාදිත්යතේජසෞ .. 13 ..

සමාලෝක්යතුතේරූපංවිද්රවිෂ්යන්තිවානරාඃ .

රාමලක්ෂ්මණයෝශ්චාපිහෘදයේප්රස්ඵුටිෂ්යතඃ .. 14 ..

ඒවමුක්ත්වාමහාතේජාඃකුම්භකර්ණම්මහාබලම් .

පුනර්ජාතමිවාත්මානම්මේනේරාක්ෂසපුඞ්ගවඃ .. 15 ..

කුම්භකර්ණබලාභිජ්ඤෝ ජානංස්තස්ය පරාක්රමම් .

බභූව මුදිතෝ රාජා ශශාඞ්ක ඉව නිර්මලඃ .. 16 ..

ඉත්යේවමුක්තඃසම්හෘෂ්ටෝනිර්ජගාමමහාබලඃ .

රාජ්ඤස්තුවචනංශ්රුත්වාකුම්භකර්ණස්සමුද්යතඃ .. 17 ..

ආදදේනිශිතංශූලංවේගාච්ඡත්රුනිබර්හණම් .

සර්වකාලායසන්දීප්තන්තප්තකාඤ්චනභූෂණම් .. 18 ..

ඉන්ද්රාශනිසමම්භීමංවජ්රප්රතිමගෞරවම් .

දේවදානවගන්ධර්වයක්ෂපන්නගසූදනම් .. 19 ..

රක්තමාල්යම්මහාධාමංස්වතශ්චෝද්ගතපාවකම් .

ආදායනිශිතංශූලංශත්රුශෝණිතරඤ්ජිතම් .. 20 ..

කුම්භකර්ණෝමහාතේජාරාවණංවාක්යමබ්රවීත් .

ගමිෂ්යාම්යහමේකාකීතිෂ්ඨත්විහබලම්මම .. 21 ..

අද්යතාන් ක්ෂුභිතාන් ක්රුද්ධෝභක්ෂයිෂ්යාමිවානරාන් .

කුම්භකර්ණවචශ්ශ්රුත්වාරාවණෝවාක්යමබ්රවීත් .. 22 ..

සෛන්යෛඃපරිවෘතෝගච්ඡශූලමුද්ගතපාණිභිඃ .

වානරාහිමහාත්මානශ්ශීඝ්රාස්සව්යවසායිනඃ .. 23 ..

ඒකාකිනම්ප්රමත්තංවානයේයුද්ධශනෛඃක්ෂ්යම් .

තස්මාත්පරමදුර්ධර්ෂෛඃ සෛන්යෛඃපරිවෘතෝව්රජ .. 24 ..

රක්ෂසාමහිතංසර්වංශත්රුපක්ෂන්නිෂූදය .

අථාසනාත්සමුත්පත්යස්රජං මණිකෘතාන්තරාම් .. 25 ..

ආබබන්ධමහාතේජාඃකුම්භකර්ණස්යරාවණඃ .

අඞ්ගදාන්යඞ්ගුලීවේෂ්ටාන්වරාණ්යාභරණානි ච .. 26 ..

හාරං ච ශ්ශිසඞ්කාශමාබබන්දමහාත්මනඃ .

දිව්යානි ච සුගන්ධීනිමාල්යදාමානිරාවණඃ .. 27 ..

ශ්රෝත්රිචාසඤ්ජයාමාසශ්රීමතීචාස්යකුණ්ඩලේ .

කාඤ්චනාඞ්ගදකේයූරෝනිෂ්කාභරණභූෂිතඃ .. 28 ..

කුම්භකර්ණෝබෘහත්කර්ණස්සුහුතෝ(අ)ග්නිරිවාබභෞ .

ශ්රෝණීසූත්රේණමහතාමේචකේනව්යරාජත .. 29 ..

අමෘතෝත්පාදනේනද්ධෝභුජඞ්ගේනේවමන්දරඃ .

ස කාඤ්චනම්භාරසහන්නිවාතංවිද්යුත්ප්රභන්දීප්තමිවාත්මභාසා .

ආබධ්යමානඃකවචංරරාජසන්ධ්යාභ්රසම්වීතරාජඃ .. 30 ..

සර්වාභරණනද්ධාඞ්ගඃ ශූලපාණිඃ ස රාක්ෂසඃ .

ත්රිවික්රමකෘතෝත්සාහෝ නාරායණ ඉවාබභෞ .. 31 ..

භ්රාතරංසම්පරිෂ්වජ්යකෘත්වාචාපිප්රදක්ෂිණම් .

ප්රණම්යශිරසාතස්මෛසම්ප්රතස්ථේමහාබලඃ .. 32 ..

නිෂ්පතන්තම්මහාකායම්මහානාදම්මහාබලම් .

තමාශීර්භිඃප්රශස්තාභිඃප්රේෂයාමාසරාවණඃ .. 33 ..

ශඞ්ඛදුන්දුභිනිර්ඝෝෂෛස්සෛන්යෛශ්චාපිවරායුථෛඃ .

තඞ්ගජෛශ්චතුරඞ්ගෛශ්චස්යන්දනෛශ්චාම්බුදස්වනෛඃ .. 34 ..

අනුජග්මුර්මහාත්මානං රථිනෝ රථිනාං වරම් .

සර්පෛරුෂ්ට්රෛඃඛරෛරශ්වෛස්සිම්හද්විපමෘගද්විජෛඃ .

අනුජග්මුශ්චතඞ්ඝෝරඞ්කුම්භකර්ණම්මහාබලම් .. 35 ..

ස පුෂ්පවර්ෂෛරවකීර්යමාණෝධෘතාතපත්රඃශිතශූලපාණිඃ .

මදෝත්කටඃශෝණිතගන්ධමත්තෝවිනිර්යයෞදාවනදේවශත්රුඃ .. 36 ..

පදාතයශ්චබහවෝමහානාදාමහාබලාඃ .

අන්වයූරාක්ෂසාභීමාභීමාක්ෂාශ්ශස්ත්රපාණයඃ .. 37 ..

රක්තාක්ෂාස්සුමහාකායානීලාඤ්චනචයෝපමාඃ .

ශූලානුද්යම්යඛඩගාංශ්චනිශිතාංශ්චපරශ්වධාන් .. 38 ..

බහුව්යාමාංශ්චපරිඝාන්ගදාශ්චමුසලානි ච .

තාලස්කන්ධාංශ්චවිපුලාන්ක්ෂේපණීයාන්දුරාසදාන් .. 39 ..

අථාන්යද්වපුරාදායදාරුණංරෝමහර්ෂණම් .

නිෂ්පපාතමහාතේජාඃකුම්භකර්ණෝමහාබලඃ .. 40 ..

ධනුඃශතපරීණාහඃ ස ෂට්ඡත්රසමුච්ඡ්රිතඃ .

රෞද්රඃශකටචක්රාක්ෂෝමහාපර්වතසන්නිභඃ .. 41 ..

සන්නිපත්ය ච රක්ෂාංසිදග්ධශෛලෝපමාමහාන් .

කුම්භකර්ණෝමහාවක්ත්රඃප්රහසන්නිදමබ්රවීත් .. 42 ..

අද්යවානරමුඛ්යානාන්තානියූථානිභාගශ .

නිර්දහිෂ්යාමිසඞ්ඛ්රුද්ධශ්ශලාභානිවපාවකඃ .. 43 ..

නාපරාධ්යන්තිමේකාමංවානරාඃ වනචාරිණඃ .

ජාතිරස්මද්විධානාංසාපුරෝද්යානවිභූෂණම් .. 44 ..

පුරරෝධස්යමූලන්තුරාඝවස්සහලක්ෂ්මණඃ .

හතේතස්මින් හතංසර්වන්තංවධිෂ්යාමිසංයුගේ .. 45 ..

ඒවං තස්ය බ්රුවාණස්ය කුම්භකර්ණස්ය රාක්ෂසාඃ .

නාදං චක්රුර්මහාඝෝරං කම්පයන්ත ඉවාර්ණවම් .. 46 ..

තස්යනිෂ්පතතස්තූර්ණඞ්කුම්භකර්ණස්යධීමතඃ .

බභූවුර්ඝෝරරූපාණිනිමිත්තානිසමන්තතඃ .. 47 ..

උල්කාශනියුතාමේඝාබභූවුර්ගර්ධභාරුණාඃ .

සසාගරවනාචෛවවසුධාසමකම්පත .. 48 ..

ඝෝරරූපාශ්ශිවානේදුස්සජ්වාලකබලෛර්මුඛෛඃ .

මණ්ඩලාන්යපසව්යානිබබන්ධුශ්චවිහඞ්ගමාඃ .. 49 ..

නිෂ්පපාත ච ගෘධ්රෝමාලේවා(අ)ස්යපථිගච්ඡතඃ .

ප්රාස්ඵුරන්නයනඤ්චාස්යසව්යෝබාහුශ්චකම්පත .. 50 ..

නිෂ්පපාතතදාචෝල්කාජ්වලන්තීභීමනිශ්ශ්වනා .

ආදිත්යෝනිෂ්ප්රභශ්චාසීන්නප්රවාති ච (අ)නිලඃ .. 51 ..

අචින්තයන්මහෝත්පාතානුදිතාන්රෝමහර්ෂණාන් .

නිර්යයෞකුම්භකර්ණස්තුකෘතාන්තබලචෝදිතඃ .. 52 ..

න ලඞ්ඝයිත්වාප්රාකාරම්පද්භ්යාම්පර්වතසන්නිභඃ .

දදර්ශාභ්රඝනප්රඛ්යංවානරානීකමද්භුතම් .. 53 ..

තේදෘෂ්ටවාරාක්ෂසශ්රේෂ්ඨංවානරාඃපර්වතෝපමම් .

වායුනුන්නාඉවඝනායයුස්සර්වාදිශස්තදා .. 54 ..

තද්වානරානීකමතිප්රචණ්ඩන්දිශෝද්රවද්භින්නමවාභ්රජාලම් .

ස කුම්භකර්ණස්සමවේක්ෂ්යහර්ෂාන්නනාදභූයෝඝනවද්ඝනාභඃ .. 55 ..

තේතස්යඝෝරන්නිනදන්නිශම්යයථානිනාදන්දිවිවාරිදස්ය .

පේතුර්ධරණ්යාම්බහවඃප්ලවඞ්ගානිකෘත්තමූලාඉවශාලවෘක්ෂාඃ .. 56 ..

විපුලපරිඝවාන් ස කුම්භකර්ණෝරිපුනිධනායවිනිස්පෘතෝත්මා .

කපිෂණභයමාදදත්සුභීමම්ප්රභුරිවදණ්ඩවාන්යුගාන්තේ .. 57 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ යුද්ධකාණ්ඩේ පඤ්චෂෂ්ටිතමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |

sa tathoktastunirbhartsyakumbhakarṇomahodaram |

abravīdrākṣasaśreṣṭhambhrātaraṃrāvaṇantataḥ || 1 ||

so'hantavabhayaṅghoraṃvadhāttasyadurātmanaḥ |

rāmasyādyapramārjāminirvairohisukhībhava || 2 ||

garjanti na vṛthāśūrānirjalāivatoyadāḥ |

paśyasampadyamānantugarjitaṃyudhikarmaṇā || 3 ||

na marṣayanticātmānaṃsambhāvayatinātmanā |

adarśayitvāśūrāstukarmakurvantiduṣkaram || 4 ||

viklabānāmabuddhīnāṃrājñāpaṇḍitamāninām |

śrṛṇvatāsaditamidantvādvidhānāmmahodara || 5 ||

yuddhekāpuruṣairnityambhavadbhiḥpriyavādibhiḥ |

rājānamanugacchadbhiḥsarvaṅkṛtyamoddhisāditam || 6 ||

rājaśeṣākṛtālaṅkākṣīṇaḥkośobalaṃhatam |

rājānamimamāsādyasuhṛcacihnamamitrakam || 7 ||

eṣaniryāmyahaṃyuddhamudyataśśatrunirjaye |

durnayambhavatāmadyasamīkartummihāhave || 8 ||

evamuktavatovākyaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |

pratyuvācatatovākyamprahasanrākṣasādhipaḥ || 9 ||

mahodaro'yaṃrāmāttuparitrasto na saṃśayaḥ |

na hirocayatetāta yuddhaṃyuddhaviśārada || 10 ||

kaścinmetvatsamonāstisauhṛdenabalena ca |

gacchaśatruvadhāyatvaṅkumbhakarṇajayāya ca || 11 ||

tasmāttuśatrunāśārthambhavānsambodhitomayā |

ayaṃhikālassuhṛdāṃrākṣasānāmarindama || 12 ||

tadgaccha śūlamādāya pāśahasta ivāntakaḥ |

vānarān rājaputrau ca bhakṣayādityatejasau || 13 ||

samālokyatuterūpaṃvidraviṣyantivānarāḥ |

rāmalakṣmaṇayoścāpihṛdayeprasphuṭiṣyataḥ || 14 ||

evamuktvāmahātejāḥkumbhakarṇammahābalam |

punarjātamivātmānammenerākṣasapuṅgavaḥ || 15 ||

kumbhakarṇabalābhijño jānaṃstasya parākramam |

babhūva mudito rājā śaśāṅka iva nirmalaḥ || 16 ||

ityevamuktaḥsamhṛṣṭonirjagāmamahābalaḥ |

rājñastuvacanaṃśrutvākumbhakarṇassamudyataḥ || 17 ||

ādadeniśitaṃśūlaṃvegācchatrunibarhaṇam |

sarvakālāyasandīptantaptakāñcanabhūṣaṇam || 18 ||

indrāśanisamambhīmaṃvajrapratimagauravam |

devadānavagandharvayakṣapannagasūdanam || 19 ||

raktamālyammahādhāmaṃsvataścodgatapāvakam |

ādāyaniśitaṃśūlaṃśatruśoṇitarañjitam || 20 ||

kumbhakarṇomahātejārāvaṇaṃvākyamabravīt |

gamiṣyāmyahamekākītiṣṭhatvihabalammama || 21 ||

adyatān kṣubhitān kruddhobhakṣayiṣyāmivānarān |

kumbhakarṇavacaśśrutvārāvaṇovākyamabravīt || 22 ||

sainyaiḥparivṛtogacchaśūlamudgatapāṇibhiḥ |

vānarāhimahātmānaśśīghrāssavyavasāyinaḥ || 23 ||

ekākinampramattaṃvānayeyuddhaśanaiḥkṣyam |

tasmātparamadurdharṣaiḥ sainyaiḥparivṛtovraja || 24 ||

rakṣasāmahitaṃsarvaṃśatrupakṣanniṣūdaya |

athāsanātsamutpatyasrajaṃ maṇikṛtāntarām || 25 ||

ābabandhamahātejāḥkumbhakarṇasyarāvaṇaḥ |

aṅgadānyaṅgulīveṣṭānvarāṇyābharaṇāni ca || 26 ||

hāraṃ ca śśisaṅkāśamābabandamahātmanaḥ |

divyāni ca sugandhīnimālyadāmānirāvaṇaḥ || 27 ||

śrotricāsañjayāmāsaśrīmatīcāsyakuṇḍale |

kāñcanāṅgadakeyūroniṣkābharaṇabhūṣitaḥ || 28 ||

kumbhakarṇobṛhatkarṇassuhuto'gnirivābabhau |

śroṇīsūtreṇamahatāmecakenavyarājata || 29 ||

amṛtotpādanenaddhobhujaṅgenevamandaraḥ |

sa kāñcanambhārasahannivātaṃvidyutprabhandīptamivātmabhāsā |

ābadhyamānaḥkavacaṃrarājasandhyābhrasamvītarājaḥ || 30 ||

sarvābharaṇanaddhāṅgaḥ śūlapāṇiḥ sa rākṣasaḥ |

trivikramakṛtotsāho nārāyaṇa ivābabhau || 31 ||

bhrātaraṃsampariṣvajyakṛtvācāpipradakṣiṇam |

praṇamyaśirasātasmaisampratasthemahābalaḥ || 32 ||

niṣpatantammahākāyammahānādammahābalam |

tamāśīrbhiḥpraśastābhiḥpreṣayāmāsarāvaṇaḥ || 33 ||

śaṅkhadundubhinirghoṣaissainyaiścāpivarāyuthaiḥ |

taṅgajaiścaturaṅgaiścasyandanaiścāmbudasvanaiḥ || 34 ||

anujagmurmahātmānaṃ rathino rathināṃ varam |

sarpairuṣṭraiḥkharairaśvaissimhadvipamṛgadvijaiḥ |

anujagmuścataṅghoraṅkumbhakarṇammahābalam || 35 ||

sa puṣpavarṣairavakīryamāṇodhṛtātapatraḥśitaśūlapāṇiḥ |

madotkaṭaḥśoṇitagandhamattoviniryayaudāvanadevaśatruḥ || 36 ||

padātayaścabahavomahānādāmahābalāḥ |

anvayūrākṣasābhīmābhīmākṣāśśastrapāṇayaḥ || 37 ||

raktākṣāssumahākāyānīlāñcanacayopamāḥ |

śūlānudyamyakhaḍagāṃścaniśitāṃścaparaśvadhān || 38 ||

bahuvyāmāṃścaparighāngadāścamusalāni ca |

tālaskandhāṃścavipulānkṣepaṇīyāndurāsadān || 39 ||

athānyadvapurādāyadāruṇaṃromaharṣaṇam |

niṣpapātamahātejāḥkumbhakarṇomahābalaḥ || 40 ||

dhanuḥśataparīṇāhaḥ sa ṣaṭchatrasamucchritaḥ |

raudraḥśakaṭacakrākṣomahāparvatasannibhaḥ || 41 ||

sannipatya ca rakṣāṃsidagdhaśailopamāmahān |

kumbhakarṇomahāvaktraḥprahasannidamabravīt || 42 ||

adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśa |

nirdahiṣyāmisaṅkhruddhaśśalābhānivapāvakaḥ || 43 ||

nāparādhyantimekāmaṃvānarāḥ vanacāriṇaḥ |

jātirasmadvidhānāṃsāpurodyānavibhūṣaṇam || 44 ||

purarodhasyamūlanturāghavassahalakṣmaṇaḥ |

hatetasmin hataṃsarvantaṃvadhiṣyāmisaṃyuge || 45 ||

evaṃ tasya bruvāṇasya kumbhakarṇasya rākṣasāḥ |

nādaṃ cakrurmahāghoraṃ kampayanta ivārṇavam || 46 ||

tasyaniṣpatatastūrṇaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |

babhūvurghorarūpāṇinimittānisamantataḥ || 47 ||

ulkāśaniyutāmeghābabhūvurgardhabhāruṇāḥ |

sasāgaravanācaivavasudhāsamakampata || 48 ||

ghorarūpāśśivānedussajvālakabalairmukhaiḥ |

maṇḍalānyapasavyānibabandhuścavihaṅgamāḥ || 49 ||

niṣpapāta ca gṛdhromālevā'syapathigacchataḥ |

prāsphurannayanañcāsyasavyobāhuścakampata || 50 ||

niṣpapātatadācolkājvalantībhīmaniśśvanā |

ādityoniṣprabhaścāsīnnapravāti ca 'nilaḥ || 51 ||

acintayanmahotpātānuditānromaharṣaṇān |

niryayaukumbhakarṇastukṛtāntabalacoditaḥ || 52 ||

na laṅghayitvāprākārampadbhyāmparvatasannibhaḥ |

dadarśābhraghanaprakhyaṃvānarānīkamadbhutam || 53 ||

tedṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhaṃvānarāḥparvatopamam |

vāyununnāivaghanāyayussarvādiśastadā || 54 ||

tadvānarānīkamatipracaṇḍandiśodravadbhinnamavābhrajālam |

sa kumbhakarṇassamavekṣyaharṣānnanādabhūyoghanavadghanābhaḥ || 55 ||

tetasyaghoranninadanniśamyayathāninādandivivāridasya |

peturdharaṇyāmbahavaḥplavaṅgānikṛttamūlāivaśālavṛkṣāḥ || 56 ||

vipulaparighavān sa kumbhakarṇoripunidhanāyavinispṛtotmā |

kapiṣaṇabhayamādadatsubhīmamprabhurivadaṇḍavānyugānte || 57 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ पञ्चषष्टितमस्सर्गः ।

स तथोक्तस्तुनिर्भर्त्स्यकुम्भकर्णोमहोदरम् ।

अब्रवीद्राक्षसश्रेष्ठम्भ्रातरंरावणन्ततः ॥ 1 ॥

सोऽहन्तवभयङ्घोरंवधात्तस्यदुरात्मनः ।

रामस्याद्यप्रमार्जामिनिर्वैरोहिसुखीभव ॥ 2 ॥

गर्जन्ति न वृथाशूरानिर्जलाइवतोयदाः ।

पश्यसम्पद्यमानन्तुगर्जितंयुधिकर्मणा ॥ 3 ॥

न मर्षयन्तिचात्मानंसम्भावयतिनात्मना ।

अदर्शयित्वाशूरास्तुकर्मकुर्वन्तिदुष्करम् ॥ 4 ॥

विक्लबानामबुद्धीनांराज्ञापण्डितमानिनाम् ।

श्रृण्वतासदितमिदन्त्वाद्विधानाम्महोदर ॥ 5 ॥

युद्धेकापुरुषैर्नित्यम्भवद्भिःप्रियवादिभिः ।

राजानमनुगच्छद्भिःसर्वङ्कृत्यमोद्धिसादितम् ॥ 6 ॥

राजशेषाकृतालङ्काक्षीणःकोशोबलंहतम् ।

राजानमिममासाद्यसुहृचचिह्नममित्रकम् ॥ 7 ॥

एषनिर्याम्यहंयुद्धमुद्यतश्शत्रुनिर्जये ।

दुर्नयम्भवतामद्यसमीकर्तुम्मिहाहवे ॥ 8 ॥

एवमुक्तवतोवाक्यङ्कुम्भकर्णस्यधीमतः ।

प्रत्युवाचततोवाक्यम्प्रहसन्राक्षसाधिपः ॥ 9 ॥

महोदरोऽयंरामात्तुपरित्रस्तो न संशयः ।

न हिरोचयतेतात युद्धंयुद्धविशारद ॥ 10 ॥

कश्चिन्मेत्वत्समोनास्तिसौहृदेनबलेन च ।

गच्छशत्रुवधायत्वङ्कुम्भकर्णजयाय च ॥ 11 ॥

तस्मात्तुशत्रुनाशार्थम्भवान्सम्बोधितोमया ।

अयंहिकालस्सुहृदांराक्षसानामरिन्दम ॥ 12 ॥

तद्गच्छ शूलमादाय पाशहस्त इवान्तकः ।

वानरान् राजपुत्रौ च भक्षयादित्यतेजसौ ॥ 13 ॥

समालोक्यतुतेरूपंविद्रविष्यन्तिवानराः ।

रामलक्ष्मणयोश्चापिहृदयेप्रस्फुटिष्यतः ॥ 14 ॥

एवमुक्त्वामहातेजाःकुम्भकर्णम्महाबलम् ।

पुनर्जातमिवात्मानम्मेनेराक्षसपुङ्गवः ॥ 15 ॥

कुम्भकर्णबलाभिज्ञो जानंस्तस्य पराक्रमम् ।

बभूव मुदितो राजा शशाङ्क इव निर्मलः ॥ 16 ॥

इत्येवमुक्तःसम्हृष्टोनिर्जगाममहाबलः ।

राज्ञस्तुवचनंश्रुत्वाकुम्भकर्णस्समुद्यतः ॥ 17 ॥

आददेनिशितंशूलंवेगाच्छत्रुनिबर्हणम् ।

सर्वकालायसन्दीप्तन्तप्तकाञ्चनभूषणम् ॥ 18 ॥

इन्द्राशनिसमम्भीमंवज्रप्रतिमगौरवम् ।

देवदानवगन्धर्वयक्षपन्नगसूदनम् ॥ 19 ॥

रक्तमाल्यम्महाधामंस्वतश्चोद्गतपावकम् ।

आदायनिशितंशूलंशत्रुशोणितरञ्जितम् ॥ 20 ॥

कुम्भकर्णोमहातेजारावणंवाक्यमब्रवीत् ।

गमिष्याम्यहमेकाकीतिष्ठत्विहबलम्मम ॥ 21 ॥

अद्यतान् क्षुभितान् क्रुद्धोभक्षयिष्यामिवानरान् ।

कुम्भकर्णवचश्श्रुत्वारावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 22 ॥

सैन्यैःपरिवृतोगच्छशूलमुद्गतपाणिभिः ।

वानराहिमहात्मानश्शीघ्रास्सव्यवसायिनः ॥ 23 ॥

एकाकिनम्प्रमत्तंवानयेयुद्धशनैःक्ष्यम् ।

तस्मात्परमदुर्धर्षैः सैन्यैःपरिवृतोव्रज ॥ 24 ॥

रक्षसामहितंसर्वंशत्रुपक्षन्निषूदय ।

अथासनात्समुत्पत्यस्रजं मणिकृतान्तराम् ॥ 25 ॥

आबबन्धमहातेजाःकुम्भकर्णस्यरावणः ।

अङ्गदान्यङ्गुलीवेष्टान्वराण्याभरणानि च ॥ 26 ॥

हारं च श्शिसङ्काशमाबबन्दमहात्मनः ।

दिव्यानि च सुगन्धीनिमाल्यदामानिरावणः ॥ 27 ॥

श्रोत्रिचासञ्जयामासश्रीमतीचास्यकुण्डले ।

काञ्चनाङ्गदकेयूरोनिष्काभरणभूषितः ॥ 28 ॥

कुम्भकर्णोबृहत्कर्णस्सुहुतोऽग्निरिवाबभौ ।

श्रोणीसूत्रेणमहतामेचकेनव्यराजत ॥ 29 ॥

अमृतोत्पादनेनद्धोभुजङ्गेनेवमन्दरः ।

स काञ्चनम्भारसहन्निवातंविद्युत्प्रभन्दीप्तमिवात्मभासा ।

आबध्यमानःकवचंरराजसन्ध्याभ्रसम्वीतराजः ॥ 30 ॥

सर्वाभरणनद्धाङ्गः शूलपाणिः स राक्षसः ।

त्रिविक्रमकृतोत्साहो नारायण इवाबभौ ॥ 31 ॥

भ्रातरंसम्परिष्वज्यकृत्वाचापिप्रदक्षिणम् ।

प्रणम्यशिरसातस्मैसम्प्रतस्थेमहाबलः ॥ 32 ॥

निष्पतन्तम्महाकायम्महानादम्महाबलम् ।

तमाशीर्भिःप्रशस्ताभिःप्रेषयामासरावणः ॥ 33 ॥

शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैस्सैन्यैश्चापिवरायुथैः ।

तङ्गजैश्चतुरङ्गैश्चस्यन्दनैश्चाम्बुदस्वनैः ॥ 34 ॥

अनुजग्मुर्महात्मानं रथिनो रथिनां वरम् ।

सर्पैरुष्ट्रैःखरैरश्वैस्सिम्हद्विपमृगद्विजैः ।

अनुजग्मुश्चतङ्घोरङ्कुम्भकर्णम्महाबलम् ॥ 35 ॥

स पुष्पवर्षैरवकीर्यमाणोधृतातपत्रःशितशूलपाणिः ।

मदोत्कटःशोणितगन्धमत्तोविनिर्ययौदावनदेवशत्रुः ॥ 36 ॥

पदातयश्चबहवोमहानादामहाबलाः ।

अन्वयूराक्षसाभीमाभीमाक्षाश्शस्त्रपाणयः ॥ 37 ॥

रक्ताक्षास्सुमहाकायानीलाञ्चनचयोपमाः ।

शूलानुद्यम्यखडगांश्चनिशितांश्चपरश्वधान् ॥ 38 ॥

बहुव्यामांश्चपरिघान्गदाश्चमुसलानि च ।

तालस्कन्धांश्चविपुलान्क्षेपणीयान्दुरासदान् ॥ 39 ॥

अथान्यद्वपुरादायदारुणंरोमहर्षणम् ।

निष्पपातमहातेजाःकुम्भकर्णोमहाबलः ॥ 40 ॥

धनुःशतपरीणाहः स षट्छत्रसमुच्छ्रितः ।

रौद्रःशकटचक्राक्षोमहापर्वतसन्निभः ॥ 41 ॥

सन्निपत्य च रक्षांसिदग्धशैलोपमामहान् ।

कुम्भकर्णोमहावक्त्रःप्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ 42 ॥

अद्यवानरमुख्यानान्तानियूथानिभागश ।

निर्दहिष्यामिसङ्ख्रुद्धश्शलाभानिवपावकः ॥ 43 ॥

नापराध्यन्तिमेकामंवानराः वनचारिणः ।

जातिरस्मद्विधानांसापुरोद्यानविभूषणम् ॥ 44 ॥

पुररोधस्यमूलन्तुराघवस्सहलक्ष्मणः ।

हतेतस्मिन् हतंसर्वन्तंवधिष्यामिसंयुगे ॥ 45 ॥

एवं तस्य ब्रुवाणस्य कुम्भकर्णस्य राक्षसाः ।

नादं चक्रुर्महाघोरं कम्पयन्त इवार्णवम् ॥ 46 ॥

तस्यनिष्पततस्तूर्णङ्कुम्भकर्णस्यधीमतः ।

बभूवुर्घोररूपाणिनिमित्तानिसमन्ततः ॥ 47 ॥

उल्काशनियुतामेघाबभूवुर्गर्धभारुणाः ।

ससागरवनाचैववसुधासमकम्पत ॥ 48 ॥

घोररूपाश्शिवानेदुस्सज्वालकबलैर्मुखैः ।

मण्डलान्यपसव्यानिबबन्धुश्चविहङ्गमाः ॥ 49 ॥

निष्पपात च गृध्रोमालेवाऽस्यपथिगच्छतः ।

प्रास्फुरन्नयनञ्चास्यसव्योबाहुश्चकम्पत ॥ 50 ॥

निष्पपाततदाचोल्काज्वलन्तीभीमनिश्श्वना ।

आदित्योनिष्प्रभश्चासीन्नप्रवाति च ऽनिलः ॥ 51 ॥

अचिन्तयन्महोत्पातानुदितान्रोमहर्षणान् ।

निर्ययौकुम्भकर्णस्तुकृतान्तबलचोदितः ॥ 52 ॥

न लङ्घयित्वाप्राकारम्पद्भ्याम्पर्वतसन्निभः ।

ददर्शाभ्रघनप्रख्यंवानरानीकमद्भुतम् ॥ 53 ॥

तेदृष्टवाराक्षसश्रेष्ठंवानराःपर्वतोपमम् ।

वायुनुन्नाइवघनाययुस्सर्वादिशस्तदा ॥ 54 ॥

तद्वानरानीकमतिप्रचण्डन्दिशोद्रवद्भिन्नमवाभ्रजालम् ।

स कुम्भकर्णस्समवेक्ष्यहर्षान्ननादभूयोघनवद्घनाभः ॥ 55 ॥

तेतस्यघोरन्निनदन्निशम्ययथानिनादन्दिविवारिदस्य ।

पेतुर्धरण्याम्बहवःप्लवङ्गानिकृत्तमूलाइवशालवृक्षाः ॥ 56 ॥

विपुलपरिघवान् स कुम्भकर्णोरिपुनिधनायविनिस्पृतोत्मा ।

कपिषणभयमाददत्सुभीमम्प्रभुरिवदण्डवान्युगान्ते ॥ 57 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चषष्टितमस्सर्गः ॥