𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌯𑍁𑌦𑍍𑌧𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌨𑌵𑌤𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌰𑍁𑌧𑌿𑌰𑌕𑍍𑌲𑌿𑌨𑍍𑌨𑌗𑌾𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑍁𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌃𑌶𑍁𑌭𑌲𑌕𑍍𑌷𑌣𑌃 ।
𑌬𑌭𑍂𑌵𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑌸𑍍𑌤𑌂𑌹𑌤𑍍𑌵𑌾𑌶𑌕𑍍𑌰𑌜𑍇𑌤𑌾𑌰𑌮𑌾𑌹𑌵𑍇 ॥ 1 ॥
𑌤𑌤𑌃𑌸𑌜𑌾𑌮𑍍𑌬𑌵𑌨𑍍𑌤𑌞𑍍𑌚𑌹𑌨𑍂𑌮𑌨𑍍𑌤𑌞𑍍𑌚𑌵𑍀𑌰𑍍𑌯𑌵𑌾𑌨𑍍 ।
𑌸𑌨𑍍𑌨𑌿𑌪𑌤𑍍𑌯𑌮𑌹𑌾𑌤𑍇𑌜𑌾𑌸𑍍𑌤𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌨𑍍𑌵𑌨𑍗𑌕𑌸𑌃 ॥ 2 ॥
𑌆𑌜𑌗𑌾𑌮𑌤𑌤𑌃𑌶𑍀𑌘𑍍𑌰𑌂𑌯𑌤𑍍𑌰𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌰𑌾𑌘𑌵𑍗 ।
𑌵𑌿𑌭𑍀𑌷𑌣𑌮𑌵𑌷𑍍𑌟𑌭𑍍𑌯𑌹𑌨𑍂𑌮𑌨𑍍𑌤𑌞𑍍𑌚𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌃 ॥ 3 ॥
𑌤𑌤𑍋𑌰𑌾𑌮𑌮𑌭𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑍍𑌯𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌿𑌰𑌭𑌿𑌵𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌚 ।
𑌤𑌸𑍍𑌥𑍗𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑍃𑌸𑌮𑍀𑌪𑌸𑍍𑌥𑌃𑌶𑌕𑍍𑌰𑌸𑍍𑌯𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌾𑌨𑍁𑌜𑍋𑌯𑌥𑌾 ॥ 4 ॥
𑌨𑌿𑌷𑍍𑌟𑌨𑌨𑍍𑌨𑌿𑌵𑌚𑌾𑌗𑌤𑍍𑌯𑌰𑌾𑌘𑌵𑌾𑌯𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑍇 ।
𑌆𑌚𑌚𑌕𑍍𑌷𑍇𑌤𑌦𑌾𑌵𑍀𑌰𑍋𑌘𑍋𑌰𑌮𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌜𑌿𑌤𑍋𑌵𑌧𑌮𑍍 ॥ 5 ॥
𑌰𑌾𑌵𑌣𑍇𑌸𑍍𑌤𑍁𑌶𑌿𑌰𑌶𑍍𑌛𑌿𑌨𑍍𑌨𑌂𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍇𑌨𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ।
𑌨𑍍𑌯𑌵𑍇𑌦𑌯𑌤𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌤𑌦𑌾𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑍋𑌵𑌿𑌭𑍀𑌷𑌣𑌃 ॥ 6 ॥
𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑍈𑌵𑌤𑍁𑌮𑌹𑌾𑌵𑍀𑌰𑍍𑌯𑍋𑌲𑌕𑍍𑌷𑌣𑌨𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌜𑌿𑌦𑍍𑌵𑌧𑌮𑍍 ।
𑌪𑍍𑌰𑌹𑌰𑍍𑌷𑌮𑌤𑍁𑌲𑌂𑌲𑍇𑌭𑍇𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌞𑍍𑌚𑍇𑌦𑌮𑍁𑌵𑌾𑌚 𑌹 ॥ 7 ॥
𑌸𑌾𑌧𑍁𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌤𑍁𑌷𑍍𑌟𑍋𑌽𑌸𑍍𑌮𑌿𑌕𑌰𑍍𑌮𑌚𑌾𑌸𑍁𑌕𑌰𑌙𑍍𑌕𑍃𑌤𑌮𑍍 ।
𑌰𑌾𑌵𑌣𑍇𑌰𑍍𑌹𑌿𑌵𑌿𑌨𑌾𑌶𑍇𑌨𑌜𑌿𑌤𑌮𑍁𑌤𑍍𑌯𑌪𑌧𑌾𑌰𑌯 ॥ 8 ॥
𑌸 𑌤𑌂𑌶𑌿𑌰𑌸𑍍𑌯𑍁𑌪𑌾𑌘𑍍𑌰𑌾𑌯𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌙𑍍𑌕𑍀𑌰𑍍𑌤𑌿𑌵𑌰𑍍𑌧𑌨𑌮𑍍 ।
𑌲𑌜𑍍𑌜𑌮𑌾𑌨𑌮𑍍𑌬𑌲𑌾𑌤𑍍𑌸𑍍𑌨𑍇𑌹𑌾𑌦𑌙𑍍𑌗𑌮𑌾𑌰𑍋𑌪𑍍𑌯𑌵𑍀𑌰𑍍𑌯𑌵𑌾𑌨𑍍 ॥ 9 ॥
𑌉𑌪𑌵𑍇𑌶𑍍𑌯𑌤𑌮𑍁𑌤𑍍𑌸𑌙𑍍𑌗𑍇𑌪𑌰𑌿𑌷𑍍𑌵𑌜𑍍𑌯𑌾𑌵𑌪𑍀𑌡𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑌰𑌂𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌂𑌸𑍍𑌨𑌿𑌗𑍍𑌧𑌮𑍍𑌪𑍁𑌨𑌃𑌪𑍁𑌨𑌰𑍁𑌦𑍈𑌕𑍍𑌷𑌤 ॥ 10 ॥
𑌶𑌲𑍍𑌯𑌸𑌮𑍍𑌪𑍀𑌡𑌿𑌤𑌂𑌶𑌸𑍍𑌤𑌨𑍍𑌨𑌿𑌃𑌶𑍍𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑌨𑍍𑌤𑍁𑌂𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌮𑍍 ।
𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌤𑍁𑌦𑍁𑌃𑌖𑌸𑌨𑍍𑌤𑌪𑍍𑌤𑌨𑍍𑌤𑌨𑍍𑌤𑍁𑌨𑌿𑌃𑌶𑍍𑌵𑌾𑌸𑌪𑍀𑌡𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 11 ॥
𑌮𑍂𑌰𑍍𑌧𑍍𑌨𑌿𑌚𑍈𑌨𑌮𑍁𑌪𑌾𑌘𑍍𑌰𑌾𑌯𑌭𑍂𑌯𑌃𑌸𑌂𑌸𑍍𑌪𑍃𑌶𑍍𑌯 𑌚 𑌤𑍍𑌵𑌰𑌨𑍍 ।
𑌉𑌵𑌾𑌚𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌂𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌮𑌾𑌶𑍍𑌵𑌾𑌸𑍍𑌯𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌰𑍍𑌷𑌭𑌃 ॥ 12 ॥
𑌕𑍃𑌤𑌮𑍍𑌪𑌰𑌮𑌕𑌲𑍍𑌯𑌾𑌣𑌙𑍍𑌕𑌰𑍍𑌮𑌦𑍁𑌷𑍍𑌕𑌰𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌾 ।
𑌅𑌦𑍍𑌯𑌮𑌨𑍍𑌯𑍇𑌹𑌤𑍇𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍇𑌰𑌾𑌵𑌣𑌨𑍍𑌨𑌿𑌹𑌤𑌂𑌯𑍁𑌧𑌿 ॥ 13 ॥
𑌅𑌦𑍍𑌯𑌾𑌹𑌂𑌵𑌿𑌜𑌯𑍀𑌶𑌤𑍍𑌰𑍗𑌹𑌤𑍇𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 𑌦𑍁𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌿 ।
𑌰𑌾𑌵𑌣𑌸𑍍𑌯𑌨𑍃𑌶𑌂𑌸𑌸𑍍𑌯𑌦𑌿𑌷𑍍𑌟𑍍𑌯𑌾𑌵𑍀𑌰𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾𑌰𑌣𑍇 ॥ 14 ॥
𑌛𑌿𑌨𑍍𑌨𑍋𑌹𑌿𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑍋𑌬𑌾𑌹𑍁𑌃 𑌸 𑌹𑌿𑌤𑌸𑍍𑌯𑌵𑍍𑌯𑌪𑌾𑌶𑍍𑌰𑌯𑌃 ।
𑌵𑌿𑌭𑍀𑌷𑌣𑌹𑌨𑍂𑌮𑌦𑍍𑌭𑍍𑌯𑌾𑌙𑍍𑌕𑍃𑌤𑌙𑍍𑌕𑌰𑍍𑌮𑌮𑌹𑌦𑍍𑌰𑌣𑍇 ॥ 15 ॥
𑌅𑌹𑍋𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑍈𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌭𑌿𑌰𑍍𑌵𑍀𑌰𑌃𑌕𑌥𑌞𑍍𑌚𑌿𑌤𑌵𑌨𑍍𑌦𑌿𑌪𑌾𑌤𑌿𑌤𑌃 ।
𑌵𑌿𑌰𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌃𑌕𑍃𑌤𑍋𑌽𑌸𑍍𑌮𑍍𑌯𑌦𑍍𑌯𑌨𑌿𑌰𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌯𑌤𑌿𑌹𑌿𑌰𑌾𑌵𑌣𑌃 ॥ 16 ॥
𑌬𑌲𑌵𑍍𑌯𑍂𑌹𑍇𑌨𑌮𑌹𑌤𑌾𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾𑌪𑍁𑌤𑍍𑌤𑍍𑌰𑌨𑍍𑌨𑌿𑌪𑌾𑌤𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌤𑌮𑍍𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌵𑌧𑌸𑌨𑍍𑌤𑌪𑍍𑌤𑌨𑍍𑌨𑌿𑌰𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌂𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌧𑌿𑌪𑌮𑍍 ॥ 17 ॥
𑌬𑌲𑍇𑌨𑌾𑌵𑍃𑌤𑍍𑌯𑌮𑌹𑌤𑌾𑌨𑌿𑌹𑌨𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿𑌦𑍁𑌰𑍍𑌜𑌯𑌮𑍍 ।
𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌨𑌾𑌥𑍇𑌨𑌸𑍀𑌤𑌾 𑌚 𑌪𑍃𑌥𑌿𑌵𑍀 𑌚 𑌮𑍇 ॥ 18 ॥
𑌨 𑌦𑍁𑌷𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑌾𑌹𑌤𑍇𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 𑌶𑌕𑍍𑌰𑌜𑍇𑌤𑌰𑌿𑌚𑌾𑌹𑌵𑍇 ।
𑌸𑌤𑌮𑍍𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑌰𑌮𑌾𑌶𑍍𑌵𑌾𑌸𑍍𑌯𑌪𑌰𑌿𑌷𑍍𑌵𑌜𑍍𑌯 𑌚 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌃 ॥ 19 ॥
𑌰𑌾𑌮𑌃𑌸𑍁𑌷𑍇𑌣𑌮𑍍𑌮𑍁𑌦𑌿𑌤𑌸𑍍𑌸𑌮𑌾𑌭𑌾𑌷𑍍𑌯𑍇𑌦𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ।
𑌸𑌶𑌲𑍍𑌯𑍋𑌽𑌯𑌮𑍍𑌮𑌹𑌾𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌸𑍍𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌿𑌰𑍍𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌵𑌤𑍍𑌸𑌲𑌃 ॥ 20 ॥
𑌯𑌥𑌾𑌭𑌵𑌤𑌿𑌸𑍁𑌸𑍍𑌵𑌸𑍍𑌥𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾𑌤𑍍𑌵𑌂𑌸𑌮𑍁𑌪𑌾𑌚𑌰 ।
𑌵𑌿𑌶𑌲𑍍𑌯𑌃𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑌾𑌙𑍍𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌂𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌿𑌸𑍍𑌸𑌵𑌿𑌭𑍀𑌷𑌣𑌃 ॥ 21 ॥
𑌋𑌕𑍍𑌷𑍍𑌵𑌾𑌨𑌰𑌸𑍈𑌨𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌂𑌶𑍂𑌰𑌾𑌣𑌾𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌯𑍋𑌧𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ।
𑌯𑍇𑌚𑌾𑌪𑍍𑌯𑌨𑍍𑌯𑍇𑌽𑌤𑍍𑌰𑌯𑍁𑌧𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿𑌸𑌶𑌲𑍍𑌯𑌾𑌵𑍍𑌰𑌣𑌿𑌨𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ॥ 22 ॥
𑌤𑍇𑌽𑌪𑌿𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇𑌪𑍍𑌰𑌯𑌤𑍍𑌨𑍇𑌨𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌨𑍍𑌤𑌾𑌂𑌸𑍁𑌖𑌿𑌨𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ।
𑌏𑌵𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑍁𑌰𑌾𑌮𑍇𑌣𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌹𑌰𑌿𑌯𑍂𑌥𑌪𑌃 ॥ 23 ॥
𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌾𑌯𑌦𑌰𑍗𑌨𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌸𑍁𑌷𑍇𑌣𑌃𑌪𑌰𑌮𑍗𑌷𑌧𑌮𑍍 ।
𑌸 𑌤𑌸𑍍𑌯𑌗𑌨𑍍𑌧𑌮𑌾𑌘𑍍𑌰𑌾𑌯𑌵𑌿𑌶𑌲𑍍𑌯𑌸𑍍𑌸𑌮𑌪𑌦𑍍𑌯𑌤 ॥ 24 ॥
𑌤𑌦𑌾𑌨𑌿𑌰𑍍𑌵𑍇𑌦𑌨𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵𑌸𑌂𑌰𑍂𑌢𑌵𑍍𑌰𑌣𑌏𑌵 𑌚 ।
𑌵𑌿𑌭𑍀𑌷𑌣𑌮𑍁𑌖𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌚 𑌸𑍁𑌹𑍃𑌦𑌾𑌂𑌰𑌾𑌘𑌵𑌾𑌜𑍍𑌨𑌾𑌯𑌾 ॥ 25 ॥
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌵𑌾𑌨𑌰𑌮𑍁𑌖𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌞𑍍𑌚𑌿𑌕𑌿𑌤𑍍𑌸𑌾𑌮𑌕𑌰𑍋𑌤𑍍𑌤𑌦𑌾 ।
𑌤𑌤𑌃𑌪𑍍𑌰𑌕𑍃𑌤𑌿𑌮𑌾𑌪𑌨𑍍𑌨𑍋𑌹𑍃𑌤𑌶𑌲𑍍𑌯𑍋𑌗𑌤𑌵𑍍𑌯𑌥𑌃 ॥ 26 ॥
𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌿𑌰𑍍𑌮𑍁𑌦𑌿𑌤𑌸𑍍𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌕𑍍𑌷𑌣𑍇𑌨 𑌵𑌿𑌗𑌤𑌜𑍍𑌵𑌰𑌃 ।
𑌤𑌦𑍈𑌵𑌰𑌾𑌮𑌃𑌪𑍍𑌲𑌵𑌗𑌾𑌧𑌿𑌪𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾𑌵𑌿𑌭𑍀𑌷𑌣𑌶𑍍𑌚𑌰𑍍𑌕𑍍𑌷𑌪𑌤𑌿𑌶𑍍𑌚𑌜𑌾𑌮𑍍𑌬𑌵𑌾𑌨𑍍 ।
𑌆𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌿𑌮𑌰𑍋𑌗𑌮𑍁𑌥𑌤𑌿𑌤𑌮𑍍𑌮𑍁𑌦𑌾𑌸𑌸𑍈𑌨𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌸𑍁𑌚𑌿𑌰𑌞𑍍𑌜𑌹𑌰𑍍𑌷𑌿𑌰𑍇 ॥ 27 ॥
𑌅𑌪𑍂𑌜𑌯𑌤𑍍𑌕𑌰𑍍𑌮 𑌸 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌸𑍍𑌯𑌸𑍁𑌦𑍁𑌷𑍍𑌕𑌰𑌨𑍍𑌦𑌾𑌶𑌰𑌥𑌿𑌰𑍍𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 ।
𑌬𑌭𑍂𑌵𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑍋𑌵𑌾𑌨𑌰𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑍋𑌨𑌿𑌶𑌮𑍍𑌯𑌤𑌂𑌶𑌕𑍍𑌰𑌜𑌿𑌤𑌨𑍍𑌨𑌿𑌪𑌾𑌤𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 28 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌯𑍁𑌦𑍍𑌧𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌨𑌵𑌤𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvinavatitamassargaḥ |
rudhiraklinnagātrastulakṣmaṇaḥśubhalakṣaṇaḥ |
babhūvahṛṣṭastaṃhatvāśakrajetāramāhave || 1 ||
tataḥsajāmbavantañcahanūmantañcavīryavān |
sannipatyamahātejāstāṃścasarvānvanaukasaḥ || 2 ||
ājagāmatataḥśīghraṃyatrasugrīvarāghavau |
vibhīṣaṇamavaṣṭabhyahanūmantañcalakṣmaṇaḥ || 3 ||
tatorāmamabhikramyasaumitrirabhivādya ca |
tasthaubhrātṛsamīpasthaḥśakrasyendrānujoyathā || 4 ||
niṣṭanannivacāgatyarāghavāyamahātmane |
ācacakṣetadāvīroghoramindrajitovadham || 5 ||
rāvaṇestuśiraśchinnaṃlakṣmaṇenamahātmanā |
nyavedayatarāmāyatadāhṛṣṭovibhīṣaṇaḥ || 6 ||
śrutvaivatumahāvīryolakṣaṇanendrajidvadham |
praharṣamatulaṃlebhevākyañcedamuvāca ha || 7 ||
sādhulakṣmaṇatuṣṭo'smikarmacāsukaraṅkṛtam |
rāvaṇerhivināśenajitamutyapadhāraya || 8 ||
sa taṃśirasyupāghrāyalakṣmaṇaṅkīrtivardhanam |
lajjamānambalātsnehādaṅgamāropyavīryavān || 9 ||
upaveśyatamutsaṅgepariṣvajyāvapīḍitam |
bhrātaraṃlakṣmaṇaṃsnigdhampunaḥpunarudaikṣata || 10 ||
śalyasampīḍitaṃśastanniḥśvasantantuṃlakṣmaṇam |
rāmastuduḥkhasantaptantantuniḥśvāsapīḍitam || 11 ||
mūrdhnicainamupāghrāyabhūyaḥsaṃspṛśya ca tvaran |
uvācalakṣmaṇaṃvākyamāśvāsyapuruṣarṣabhaḥ || 12 ||
kṛtamparamakalyāṇaṅkarmaduṣkarakarmaṇā |
adyamanyehateputrerāvaṇannihataṃyudhi || 13 ||
adyāhaṃvijayīśatrauhatetasmin durātmani |
rāvaṇasyanṛśaṃsasyadiṣṭyāvīratvayāraṇe || 14 ||
chinnohidakṣiṇobāhuḥ sa hitasyavyapāśrayaḥ |
vibhīṣaṇahanūmadbhyāṅkṛtaṅkarmamahadraṇe || 15 ||
ahorātraistribhirvīraḥkathañcitavandipātitaḥ |
viramitraḥkṛto'smyadyaniryāsyatihirāvaṇaḥ || 16 ||
balavyūhenamahatāśrutvāputtrannipātitam |
tamputravadhasantaptanniryāntaṃrākṣasādhipam || 17 ||
balenāvṛtyamahatānihaniṣyāmidurjayam |
tvayālakṣmaṇanāthenasītā ca pṛthivī ca me || 18 ||
na duṣprāpāhatetasmin śakrajetaricāhave |
satambhrātaramāśvāsyapariṣvajya ca rāghavaḥ || 19 ||
rāmaḥsuṣeṇammuditassamābhāṣyedamabravīt |
saśalyo'yammahāprājñassaumitrirmitravatsalaḥ || 20 ||
yathābhavatisusvasthastathātvaṃsamupācara |
viśalyaḥkriyatāṅkṣipraṃsaumitrissavibhīṣaṇaḥ || 21 ||
ṛkṣvānarasainyānāṃśūrāṇāndrumayodhinām |
yecāpyanye'trayudhyantisaśalyāvraṇinastathā || 22 ||
te'pisarveprayatnenakriyantāṃsukhinastathā |
evamuktasturāmeṇamahātmāhariyūthapaḥ || 23 ||
lakṣmaṇāyadaraunastassuṣeṇaḥparamauṣadham |
sa tasyagandhamāghrāyaviśalyassamapadyata || 24 ||
tadānirvedanaścaivasaṃrūḍhavraṇaeva ca |
vibhīṣaṇamukhānāṃ ca suhṛdāṃrāghavājnāyā || 25 ||
sarvavānaramukhyānāñcikitsāmakarottadā |
tataḥprakṛtimāpannohṛtaśalyogatavyathaḥ || 26 ||
saumitrirmuditastatra kṣaṇena vigatajvaraḥ |
tadaivarāmaḥplavagādhipastathāvibhīṣaṇaścarkṣapatiścajāmbavān |
āvekṣyasaumitrimarogamuthatitammudāsasainyāssucirañjaharṣire || 27 ||
apūjayatkarma sa lakṣmaṇasyasuduṣkarandāśarathirmahātmā |
babhūvahṛṣṭovānarendroniśamyataṃśakrajitannipātitam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvinavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्विनवतितमस्सर्गः ।
रुधिरक्लिन्नगात्रस्तुलक्ष्मणःशुभलक्षणः ।
बभूवहृष्टस्तंहत्वाशक्रजेतारमाहवे ॥ 1 ॥
ततःसजाम्बवन्तञ्चहनूमन्तञ्चवीर्यवान् ।
सन्निपत्यमहातेजास्तांश्चसर्वान्वनौकसः ॥ 2 ॥
आजगामततःशीघ्रंयत्रसुग्रीवराघवौ ।
विभीषणमवष्टभ्यहनूमन्तञ्चलक्ष्मणः ॥ 3 ॥
ततोराममभिक्रम्यसौमित्रिरभिवाद्य च ।
तस्थौभ्रातृसमीपस्थःशक्रस्येन्द्रानुजोयथा ॥ 4 ॥
निष्टनन्निवचागत्यराघवायमहात्मने ।
आचचक्षेतदावीरोघोरमिन्द्रजितोवधम् ॥ 5 ॥
रावणेस्तुशिरश्छिन्नंलक्ष्मणेनमहात्मना ।
न्यवेदयतरामायतदाहृष्टोविभीषणः ॥ 6 ॥
श्रुत्वैवतुमहावीर्योलक्षणनेन्द्रजिद्वधम् ।
प्रहर्षमतुलंलेभेवाक्यञ्चेदमुवाच ह ॥ 7 ॥
साधुलक्ष्मणतुष्टोऽस्मिकर्मचासुकरङ्कृतम् ।
रावणेर्हिविनाशेनजितमुत्यपधारय ॥ 8 ॥
स तंशिरस्युपाघ्रायलक्ष्मणङ्कीर्तिवर्धनम् ।
लज्जमानम्बलात्स्नेहादङ्गमारोप्यवीर्यवान् ॥ 9 ॥
उपवेश्यतमुत्सङ्गेपरिष्वज्यावपीडितम् ।
भ्रातरंलक्ष्मणंस्निग्धम्पुनःपुनरुदैक्षत ॥ 10 ॥
शल्यसम्पीडितंशस्तन्निःश्वसन्तन्तुंलक्ष्मणम् ।
रामस्तुदुःखसन्तप्तन्तन्तुनिःश्वासपीडितम् ॥ 11 ॥
मूर्ध्निचैनमुपाघ्रायभूयःसंस्पृश्य च त्वरन् ।
उवाचलक्ष्मणंवाक्यमाश्वास्यपुरुषर्षभः ॥ 12 ॥
कृतम्परमकल्याणङ्कर्मदुष्करकर्मणा ।
अद्यमन्येहतेपुत्रेरावणन्निहतंयुधि ॥ 13 ॥
अद्याहंविजयीशत्रौहतेतस्मिन् दुरात्मनि ।
रावणस्यनृशंसस्यदिष्ट्यावीरत्वयारणे ॥ 14 ॥
छिन्नोहिदक्षिणोबाहुः स हितस्यव्यपाश्रयः ।
विभीषणहनूमद्भ्याङ्कृतङ्कर्ममहद्रणे ॥ 15 ॥
अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरःकथञ्चितवन्दिपातितः ।
विरमित्रःकृतोऽस्म्यद्यनिर्यास्यतिहिरावणः ॥ 16 ॥
बलव्यूहेनमहताश्रुत्वापुत्त्रन्निपातितम् ।
तम्पुत्रवधसन्तप्तन्निर्यान्तंराक्षसाधिपम् ॥ 17 ॥
बलेनावृत्यमहतानिहनिष्यामिदुर्जयम् ।
त्वयालक्ष्मणनाथेनसीता च पृथिवी च मे ॥ 18 ॥
न दुष्प्रापाहतेतस्मिन् शक्रजेतरिचाहवे ।
सतम्भ्रातरमाश्वास्यपरिष्वज्य च राघवः ॥ 19 ॥
रामःसुषेणम्मुदितस्समाभाष्येदमब्रवीत् ।
सशल्योऽयम्महाप्राज्ञस्सौमित्रिर्मित्रवत्सलः ॥ 20 ॥
यथाभवतिसुस्वस्थस्तथात्वंसमुपाचर ।
विशल्यःक्रियताङ्क्षिप्रंसौमित्रिस्सविभीषणः ॥ 21 ॥
ऋक्ष्वानरसैन्यानांशूराणान्द्रुमयोधिनाम् ।
येचाप्यन्येऽत्रयुध्यन्तिसशल्याव्रणिनस्तथा ॥ 22 ॥
तेऽपिसर्वेप्रयत्नेनक्रियन्तांसुखिनस्तथा ।
एवमुक्तस्तुरामेणमहात्माहरियूथपः ॥ 23 ॥
लक्ष्मणायदरौनस्तस्सुषेणःपरमौषधम् ।
स तस्यगन्धमाघ्रायविशल्यस्समपद्यत ॥ 24 ॥
तदानिर्वेदनश्चैवसंरूढव्रणएव च ।
विभीषणमुखानां च सुहृदांराघवाज्नाया ॥ 25 ॥
सर्ववानरमुख्यानाञ्चिकित्सामकरोत्तदा ।
ततःप्रकृतिमापन्नोहृतशल्योगतव्यथः ॥ 26 ॥
सौमित्रिर्मुदितस्तत्र क्षणेन विगतज्वरः ।
तदैवरामःप्लवगाधिपस्तथाविभीषणश्चर्क्षपतिश्चजाम्बवान् ।
आवेक्ष्यसौमित्रिमरोगमुथतितम्मुदाससैन्यास्सुचिरञ्जहर्षिरे ॥ 27 ॥
अपूजयत्कर्म स लक्ष्मणस्यसुदुष्करन्दाशरथिर्महात्मा ।
बभूवहृष्टोवानरेन्द्रोनिशम्यतंशक्रजितन्निपातितम् ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्विनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvinavatitamassargaḥ |
rudhiraklinnagātrastulakṣmaṇaḥśubhalakṣaṇaḥ |
babhūvahṛṣṭastaṃhatvāśakrajetāramāhave || 1 ||
tataḥsajāmbavantañcahanūmantañcavīryavān |
sannipatyamahātejāstāṃścasarvānvanaukasaḥ || 2 ||
ājagāmatataḥśīghraṃyatrasugrīvarāghavau |
vibhīṣaṇamavaṣṭabhyahanūmantañcalakṣmaṇaḥ || 3 ||
tatorāmamabhikramyasaumitrirabhivādya ca |
tasthaubhrātṛsamīpasthaḥśakrasyendrānujoyathā || 4 ||
niṣṭanannivacāgatyarāghavāyamahātmane |
ācacakṣetadāvīroghoramindrajitovadham || 5 ||
rāvaṇestuśiraśchinnaṃlakṣmaṇenamahātmanā |
nyavedayatarāmāyatadāhṛṣṭovibhīṣaṇaḥ || 6 ||
śrutvaivatumahāvīryolakṣaṇanendrajidvadham |
praharṣamatulaṃlebhevākyañcedamuvāca ha || 7 ||
sādhulakṣmaṇatuṣṭo'smikarmacāsukaraṅkṛtam |
rāvaṇerhivināśenajitamutyapadhāraya || 8 ||
sa taṃśirasyupāghrāyalakṣmaṇaṅkīrtivardhanam |
lajjamānambalātsnehādaṅgamāropyavīryavān || 9 ||
upaveśyatamutsaṅgepariṣvajyāvapīḍitam |
bhrātaraṃlakṣmaṇaṃsnigdhampunaḥpunarudaikṣata || 10 ||
śalyasampīḍitaṃśastanniḥśvasantantuṃlakṣmaṇam |
rāmastuduḥkhasantaptantantuniḥśvāsapīḍitam || 11 ||
mūrdhnicainamupāghrāyabhūyaḥsaṃspṛśya ca tvaran |
uvācalakṣmaṇaṃvākyamāśvāsyapuruṣarṣabhaḥ || 12 ||
kṛtamparamakalyāṇaṅkarmaduṣkarakarmaṇā |
adyamanyehateputrerāvaṇannihataṃyudhi || 13 ||
adyāhaṃvijayīśatrauhatetasmin durātmani |
rāvaṇasyanṛśaṃsasyadiṣṭyāvīratvayāraṇe || 14 ||
chinnohidakṣiṇobāhuḥ sa hitasyavyapāśrayaḥ |
vibhīṣaṇahanūmadbhyāṅkṛtaṅkarmamahadraṇe || 15 ||
ahorātraistribhirvīraḥkathañcitavandipātitaḥ |
viramitraḥkṛto'smyadyaniryāsyatihirāvaṇaḥ || 16 ||
balavyūhenamahatāśrutvāputtrannipātitam |
tamputravadhasantaptanniryāntaṃrākṣasādhipam || 17 ||
balenāvṛtyamahatānihaniṣyāmidurjayam |
tvayālakṣmaṇanāthenasītā ca pṛthivī ca me || 18 ||
na duṣprāpāhatetasmin śakrajetaricāhave |
satambhrātaramāśvāsyapariṣvajya ca rāghavaḥ || 19 ||
rāmaḥsuṣeṇammuditassamābhāṣyedamabravīt |
saśalyo'yammahāprājñassaumitrirmitravatsalaḥ || 20 ||
yathābhavatisusvasthastathātvaṃsamupācara |
viśalyaḥkriyatāṅkṣipraṃsaumitrissavibhīṣaṇaḥ || 21 ||
ṛkṣvānarasainyānāṃśūrāṇāndrumayodhinām |
yecāpyanye'trayudhyantisaśalyāvraṇinastathā || 22 ||
te'pisarveprayatnenakriyantāṃsukhinastathā |
evamuktasturāmeṇamahātmāhariyūthapaḥ || 23 ||
lakṣmaṇāyadaraunastassuṣeṇaḥparamauṣadham |
sa tasyagandhamāghrāyaviśalyassamapadyata || 24 ||
tadānirvedanaścaivasaṃrūḍhavraṇaeva ca |
vibhīṣaṇamukhānāṃ ca suhṛdāṃrāghavājnāyā || 25 ||
sarvavānaramukhyānāñcikitsāmakarottadā |
tataḥprakṛtimāpannohṛtaśalyogatavyathaḥ || 26 ||
saumitrirmuditastatra kṣaṇena vigatajvaraḥ |
tadaivarāmaḥplavagādhipastathāvibhīṣaṇaścarkṣapatiścajāmbavān |
āvekṣyasaumitrimarogamuthatitammudāsasainyāssucirañjaharṣire || 27 ||
apūjayatkarma sa lakṣmaṇasyasuduṣkarandāśarathirmahātmā |
babhūvahṛṣṭovānarendroniśamyataṃśakrajitannipātitam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvinavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.