ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିନଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ରୁଧିରକ୍ଲିନ୍ନଗାତ୍ରସ୍ତୁଲକ୍ଷ୍ମଣଃଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ ।
ବଭୂଵହୃଷ୍ଟସ୍ତଂହତ୍ଵାଶକ୍ରଜେତାରମାହଵେ ॥ 1 ॥
ତତଃସଜାମ୍ବଵନ୍ତଞ୍ଚହନୂମନ୍ତଞ୍ଚଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ସନ୍ନିପତ୍ଯମହାତେଜାସ୍ତାଂଶ୍ଚସର୍ଵାନ୍ଵନୌକସଃ ॥ 2 ॥
ଆଜଗାମତତଃଶୀଘ୍ରଂଯତ୍ରସୁଗ୍ରୀଵରାଘଵୌ ।
ଵିଭୀଷଣମଵଷ୍ଟଭ୍ଯହନୂମନ୍ତଞ୍ଚଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 3 ॥
ତତୋରାମମଭିକ୍ରମ୍ଯସୌମିତ୍ରିରଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ।
ତସ୍ଥୌଭ୍ରାତୃସମୀପସ୍ଥଃଶକ୍ରସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାନୁଜୋଯଥା ॥ 4 ॥
ନିଷ୍ଟନନ୍ନିଵଚାଗତ୍ଯରାଘଵାଯମହାତ୍ମନେ ।
ଆଚଚକ୍ଷେତଦାଵୀରୋଘୋରମିନ୍ଦ୍ରଜିତୋଵଧମ୍ ॥ 5 ॥
ରାଵଣେସ୍ତୁଶିରଶ୍ଛିନ୍ନଂଲକ୍ଷ୍ମଣେନମହାତ୍ମନା ।
ନ୍ଯଵେଦଯତରାମାଯତଦାହୃଷ୍ଟୋଵିଭୀଷଣଃ ॥ 6 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵତୁମହାଵୀର୍ଯୋଲକ୍ଷଣନେନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ଵଧମ୍ ।
ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂଲେଭେଵାକ୍ଯଞ୍ଚେଦମୁଵାଚ ହ ॥ 7 ॥
ସାଧୁଲକ୍ଷ୍ମଣତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମିକର୍ମଚାସୁକରଙ୍କୃତମ୍ ।
ରାଵଣେର୍ହିଵିନାଶେନଜିତମୁତ୍ଯପଧାରଯ ॥ 8 ॥
ସ ତଂଶିରସ୍ଯୁପାଘ୍ରାଯଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୀର୍ତିଵର୍ଧନମ୍ ।
ଲଜ୍ଜମାନମ୍ବଲାତ୍ସ୍ନେହାଦଙ୍ଗମାରୋପ୍ଯଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 9 ॥
ଉପଵେଶ୍ଯତମୁତ୍ସଙ୍ଗେପରିଷ୍ଵଜ୍ଯାଵପୀଡିତମ୍ ।
ଭ୍ରାତରଂଲକ୍ଷ୍ମଣଂସ୍ନିଗ୍ଧମ୍ପୁନଃପୁନରୁଦୈକ୍ଷତ ॥ 10 ॥
ଶଲ୍ଯସମ୍ପୀଡିତଂଶସ୍ତନ୍ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତନ୍ତୁଂଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।
ରାମସ୍ତୁଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତନ୍ତନ୍ତୁନିଃଶ୍ଵାସପୀଡିତମ୍ ॥ 11 ॥
ମୂର୍ଧ୍ନିଚୈନମୁପାଘ୍ରାଯଭୂଯଃସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଚ ତ୍ଵରନ୍ ।
ଉଵାଚଲକ୍ଷ୍ମଣଂଵାକ୍ଯମାଶ୍ଵାସ୍ଯପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ॥ 12 ॥
କୃତମ୍ପରମକଲ୍ଯାଣଙ୍କର୍ମଦୁଷ୍କରକର୍ମଣା ।
ଅଦ୍ଯମନ୍ଯେହତେପୁତ୍ରେରାଵଣନ୍ନିହତଂଯୁଧି ॥ 13 ॥
ଅଦ୍ଯାହଂଵିଜଯୀଶତ୍ରୌହତେତସ୍ମିନ୍ ଦୁରାତ୍ମନି ।
ରାଵଣସ୍ଯନୃଶଂସସ୍ଯଦିଷ୍ଟ୍ଯାଵୀରତ୍ଵଯାରଣେ ॥ 14 ॥
ଛିନ୍ନୋହିଦକ୍ଷିଣୋବାହୁଃ ସ ହିତସ୍ଯଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ ।
ଵିଭୀଷଣହନୂମଦ୍ଭ୍ଯାଙ୍କୃତଙ୍କର୍ମମହଦ୍ରଣେ ॥ 15 ॥
ଅହୋରାତ୍ରୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵୀରଃକଥଞ୍ଚିତଵନ୍ଦିପାତିତଃ ।
ଵିରମିତ୍ରଃକୃତୋଽସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯନିର୍ଯାସ୍ଯତିହିରାଵଣଃ ॥ 16 ॥
ବଲଵ୍ଯୂହେନମହତାଶ୍ରୁତ୍ଵାପୁତ୍ତ୍ରନ୍ନିପାତିତମ୍ ।
ତମ୍ପୁତ୍ରଵଧସନ୍ତପ୍ତନ୍ନିର୍ଯାନ୍ତଂରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ॥ 17 ॥
ବଲେନାଵୃତ୍ଯମହତାନିହନିଷ୍ଯାମିଦୁର୍ଜଯମ୍ ।
ତ୍ଵଯାଲକ୍ଷ୍ମଣନାଥେନସୀତା ଚ ପୃଥିଵୀ ଚ ମେ ॥ 18 ॥
ନ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପାହତେତସ୍ମିନ୍ ଶକ୍ରଜେତରିଚାହଵେ ।
ସତମ୍ଭ୍ରାତରମାଶ୍ଵାସ୍ଯପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ରାଘଵଃ ॥ 19 ॥
ରାମଃସୁଷେଣମ୍ମୁଦିତସ୍ସମାଭାଷ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ସଶଲ୍ଯୋଽଯମ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ସୌମିତ୍ରିର୍ମିତ୍ରଵତ୍ସଲଃ ॥ 20 ॥
ଯଥାଭଵତିସୁସ୍ଵସ୍ଥସ୍ତଥାତ୍ଵଂସମୁପାଚର ।
ଵିଶଲ୍ଯଃକ୍ରିଯତାଙ୍କ୍ଷିପ୍ରଂସୌମିତ୍ରିସ୍ସଵିଭୀଷଣଃ ॥ 21 ॥
ଋକ୍ଷ୍ଵାନରସୈନ୍ଯାନାଂଶୂରାଣାନ୍ଦ୍ରୁମଯୋଧିନାମ୍ ।
ଯେଚାପ୍ଯନ୍ଯେଽତ୍ରଯୁଧ୍ଯନ୍ତିସଶଲ୍ଯାଵ୍ରଣିନସ୍ତଥା ॥ 22 ॥
ତେଽପିସର୍ଵେପ୍ରଯତ୍ନେନକ୍ରିଯନ୍ତାଂସୁଖିନସ୍ତଥା ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁରାମେଣମହାତ୍ମାହରିଯୂଥପଃ ॥ 23 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯଦରୌନସ୍ତସ୍ସୁଷେଣଃପରମୌଷଧମ୍ ।
ସ ତସ୍ଯଗନ୍ଧମାଘ୍ରାଯଵିଶଲ୍ଯସ୍ସମପଦ୍ଯତ ॥ 24 ॥
ତଦାନିର୍ଵେଦନଶ୍ଚୈଵସଂରୂଢଵ୍ରଣଏଵ ଚ ।
ଵିଭୀଷଣମୁଖାନାଂ ଚ ସୁହୃଦାଂରାଘଵାଜ୍ନାଯା ॥ 25 ॥
ସର୍ଵଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଞ୍ଚିକିତ୍ସାମକରୋତ୍ତଦା ।
ତତଃପ୍ରକୃତିମାପନ୍ନୋହୃତଶଲ୍ଯୋଗତଵ୍ଯଥଃ ॥ 26 ॥
ସୌମିତ୍ରିର୍ମୁଦିତସ୍ତତ୍ର କ୍ଷଣେନ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ ।
ତଦୈଵରାମଃପ୍ଲଵଗାଧିପସ୍ତଥାଵିଭୀଷଣଶ୍ଚର୍କ୍ଷପତିଶ୍ଚଜାମ୍ବଵାନ୍ ।
ଆଵେକ୍ଷ୍ଯସୌମିତ୍ରିମରୋଗମୁଥତିତମ୍ମୁଦାସସୈନ୍ଯାସ୍ସୁଚିରଞ୍ଜହର୍ଷିରେ ॥ 27 ॥
ଅପୂଜଯତ୍କର୍ମ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯସୁଦୁଷ୍କରନ୍ଦାଶରଥିର୍ମହାତ୍ମା ।
ବଭୂଵହୃଷ୍ଟୋଵାନରେନ୍ଦ୍ରୋନିଶମ୍ଯତଂଶକ୍ରଜିତନ୍ନିପାତିତମ୍ ॥ 28 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିନଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvinavatitamassargaḥ |
rudhiraklinnagātrastulakṣmaṇaḥśubhalakṣaṇaḥ |
babhūvahṛṣṭastaṃhatvāśakrajetāramāhave || 1 ||
tataḥsajāmbavantañcahanūmantañcavīryavān |
sannipatyamahātejāstāṃścasarvānvanaukasaḥ || 2 ||
ājagāmatataḥśīghraṃyatrasugrīvarāghavau |
vibhīṣaṇamavaṣṭabhyahanūmantañcalakṣmaṇaḥ || 3 ||
tatorāmamabhikramyasaumitrirabhivādya ca |
tasthaubhrātṛsamīpasthaḥśakrasyendrānujoyathā || 4 ||
niṣṭanannivacāgatyarāghavāyamahātmane |
ācacakṣetadāvīroghoramindrajitovadham || 5 ||
rāvaṇestuśiraśchinnaṃlakṣmaṇenamahātmanā |
nyavedayatarāmāyatadāhṛṣṭovibhīṣaṇaḥ || 6 ||
śrutvaivatumahāvīryolakṣaṇanendrajidvadham |
praharṣamatulaṃlebhevākyañcedamuvāca ha || 7 ||
sādhulakṣmaṇatuṣṭo'smikarmacāsukaraṅkṛtam |
rāvaṇerhivināśenajitamutyapadhāraya || 8 ||
sa taṃśirasyupāghrāyalakṣmaṇaṅkīrtivardhanam |
lajjamānambalātsnehādaṅgamāropyavīryavān || 9 ||
upaveśyatamutsaṅgepariṣvajyāvapīḍitam |
bhrātaraṃlakṣmaṇaṃsnigdhampunaḥpunarudaikṣata || 10 ||
śalyasampīḍitaṃśastanniḥśvasantantuṃlakṣmaṇam |
rāmastuduḥkhasantaptantantuniḥśvāsapīḍitam || 11 ||
mūrdhnicainamupāghrāyabhūyaḥsaṃspṛśya ca tvaran |
uvācalakṣmaṇaṃvākyamāśvāsyapuruṣarṣabhaḥ || 12 ||
kṛtamparamakalyāṇaṅkarmaduṣkarakarmaṇā |
adyamanyehateputrerāvaṇannihataṃyudhi || 13 ||
adyāhaṃvijayīśatrauhatetasmin durātmani |
rāvaṇasyanṛśaṃsasyadiṣṭyāvīratvayāraṇe || 14 ||
chinnohidakṣiṇobāhuḥ sa hitasyavyapāśrayaḥ |
vibhīṣaṇahanūmadbhyāṅkṛtaṅkarmamahadraṇe || 15 ||
ahorātraistribhirvīraḥkathañcitavandipātitaḥ |
viramitraḥkṛto'smyadyaniryāsyatihirāvaṇaḥ || 16 ||
balavyūhenamahatāśrutvāputtrannipātitam |
tamputravadhasantaptanniryāntaṃrākṣasādhipam || 17 ||
balenāvṛtyamahatānihaniṣyāmidurjayam |
tvayālakṣmaṇanāthenasītā ca pṛthivī ca me || 18 ||
na duṣprāpāhatetasmin śakrajetaricāhave |
satambhrātaramāśvāsyapariṣvajya ca rāghavaḥ || 19 ||
rāmaḥsuṣeṇammuditassamābhāṣyedamabravīt |
saśalyo'yammahāprājñassaumitrirmitravatsalaḥ || 20 ||
yathābhavatisusvasthastathātvaṃsamupācara |
viśalyaḥkriyatāṅkṣipraṃsaumitrissavibhīṣaṇaḥ || 21 ||
ṛkṣvānarasainyānāṃśūrāṇāndrumayodhinām |
yecāpyanye'trayudhyantisaśalyāvraṇinastathā || 22 ||
te'pisarveprayatnenakriyantāṃsukhinastathā |
evamuktasturāmeṇamahātmāhariyūthapaḥ || 23 ||
lakṣmaṇāyadaraunastassuṣeṇaḥparamauṣadham |
sa tasyagandhamāghrāyaviśalyassamapadyata || 24 ||
tadānirvedanaścaivasaṃrūḍhavraṇaeva ca |
vibhīṣaṇamukhānāṃ ca suhṛdāṃrāghavājnāyā || 25 ||
sarvavānaramukhyānāñcikitsāmakarottadā |
tataḥprakṛtimāpannohṛtaśalyogatavyathaḥ || 26 ||
saumitrirmuditastatra kṣaṇena vigatajvaraḥ |
tadaivarāmaḥplavagādhipastathāvibhīṣaṇaścarkṣapatiścajāmbavān |
āvekṣyasaumitrimarogamuthatitammudāsasainyāssucirañjaharṣire || 27 ||
apūjayatkarma sa lakṣmaṇasyasuduṣkarandāśarathirmahātmā |
babhūvahṛṣṭovānarendroniśamyataṃśakrajitannipātitam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvinavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्विनवतितमस्सर्गः ।
रुधिरक्लिन्नगात्रस्तुलक्ष्मणःशुभलक्षणः ।
बभूवहृष्टस्तंहत्वाशक्रजेतारमाहवे ॥ 1 ॥
ततःसजाम्बवन्तञ्चहनूमन्तञ्चवीर्यवान् ।
सन्निपत्यमहातेजास्तांश्चसर्वान्वनौकसः ॥ 2 ॥
आजगामततःशीघ्रंयत्रसुग्रीवराघवौ ।
विभीषणमवष्टभ्यहनूमन्तञ्चलक्ष्मणः ॥ 3 ॥
ततोराममभिक्रम्यसौमित्रिरभिवाद्य च ।
तस्थौभ्रातृसमीपस्थःशक्रस्येन्द्रानुजोयथा ॥ 4 ॥
निष्टनन्निवचागत्यराघवायमहात्मने ।
आचचक्षेतदावीरोघोरमिन्द्रजितोवधम् ॥ 5 ॥
रावणेस्तुशिरश्छिन्नंलक्ष्मणेनमहात्मना ।
न्यवेदयतरामायतदाहृष्टोविभीषणः ॥ 6 ॥
श्रुत्वैवतुमहावीर्योलक्षणनेन्द्रजिद्वधम् ।
प्रहर्षमतुलंलेभेवाक्यञ्चेदमुवाच ह ॥ 7 ॥
साधुलक्ष्मणतुष्टोऽस्मिकर्मचासुकरङ्कृतम् ।
रावणेर्हिविनाशेनजितमुत्यपधारय ॥ 8 ॥
स तंशिरस्युपाघ्रायलक्ष्मणङ्कीर्तिवर्धनम् ।
लज्जमानम्बलात्स्नेहादङ्गमारोप्यवीर्यवान् ॥ 9 ॥
उपवेश्यतमुत्सङ्गेपरिष्वज्यावपीडितम् ।
भ्रातरंलक्ष्मणंस्निग्धम्पुनःपुनरुदैक्षत ॥ 10 ॥
शल्यसम्पीडितंशस्तन्निःश्वसन्तन्तुंलक्ष्मणम् ।
रामस्तुदुःखसन्तप्तन्तन्तुनिःश्वासपीडितम् ॥ 11 ॥
मूर्ध्निचैनमुपाघ्रायभूयःसंस्पृश्य च त्वरन् ।
उवाचलक्ष्मणंवाक्यमाश्वास्यपुरुषर्षभः ॥ 12 ॥
कृतम्परमकल्याणङ्कर्मदुष्करकर्मणा ।
अद्यमन्येहतेपुत्रेरावणन्निहतंयुधि ॥ 13 ॥
अद्याहंविजयीशत्रौहतेतस्मिन् दुरात्मनि ।
रावणस्यनृशंसस्यदिष्ट्यावीरत्वयारणे ॥ 14 ॥
छिन्नोहिदक्षिणोबाहुः स हितस्यव्यपाश्रयः ।
विभीषणहनूमद्भ्याङ्कृतङ्कर्ममहद्रणे ॥ 15 ॥
अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरःकथञ्चितवन्दिपातितः ।
विरमित्रःकृतोऽस्म्यद्यनिर्यास्यतिहिरावणः ॥ 16 ॥
बलव्यूहेनमहताश्रुत्वापुत्त्रन्निपातितम् ।
तम्पुत्रवधसन्तप्तन्निर्यान्तंराक्षसाधिपम् ॥ 17 ॥
बलेनावृत्यमहतानिहनिष्यामिदुर्जयम् ।
त्वयालक्ष्मणनाथेनसीता च पृथिवी च मे ॥ 18 ॥
न दुष्प्रापाहतेतस्मिन् शक्रजेतरिचाहवे ।
सतम्भ्रातरमाश्वास्यपरिष्वज्य च राघवः ॥ 19 ॥
रामःसुषेणम्मुदितस्समाभाष्येदमब्रवीत् ।
सशल्योऽयम्महाप्राज्ञस्सौमित्रिर्मित्रवत्सलः ॥ 20 ॥
यथाभवतिसुस्वस्थस्तथात्वंसमुपाचर ।
विशल्यःक्रियताङ्क्षिप्रंसौमित्रिस्सविभीषणः ॥ 21 ॥
ऋक्ष्वानरसैन्यानांशूराणान्द्रुमयोधिनाम् ।
येचाप्यन्येऽत्रयुध्यन्तिसशल्याव्रणिनस्तथा ॥ 22 ॥
तेऽपिसर्वेप्रयत्नेनक्रियन्तांसुखिनस्तथा ।
एवमुक्तस्तुरामेणमहात्माहरियूथपः ॥ 23 ॥
लक्ष्मणायदरौनस्तस्सुषेणःपरमौषधम् ।
स तस्यगन्धमाघ्रायविशल्यस्समपद्यत ॥ 24 ॥
तदानिर्वेदनश्चैवसंरूढव्रणएव च ।
विभीषणमुखानां च सुहृदांराघवाज्नाया ॥ 25 ॥
सर्ववानरमुख्यानाञ्चिकित्सामकरोत्तदा ।
ततःप्रकृतिमापन्नोहृतशल्योगतव्यथः ॥ 26 ॥
सौमित्रिर्मुदितस्तत्र क्षणेन विगतज्वरः ।
तदैवरामःप्लवगाधिपस्तथाविभीषणश्चर्क्षपतिश्चजाम्बवान् ।
आवेक्ष्यसौमित्रिमरोगमुथतितम्मुदाससैन्यास्सुचिरञ्जहर्षिरे ॥ 27 ॥
अपूजयत्कर्म स लक्ष्मणस्यसुदुष्करन्दाशरथिर्महात्मा ।
बभूवहृष्टोवानरेन्द्रोनिशम्यतंशक्रजितन्निपातितम् ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्विनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvinavatitamassargaḥ |
rudhiraklinnagātrastulakṣmaṇaḥśubhalakṣaṇaḥ |
babhūvahṛṣṭastaṃhatvāśakrajetāramāhave || 1 ||
tataḥsajāmbavantañcahanūmantañcavīryavān |
sannipatyamahātejāstāṃścasarvānvanaukasaḥ || 2 ||
ājagāmatataḥśīghraṃyatrasugrīvarāghavau |
vibhīṣaṇamavaṣṭabhyahanūmantañcalakṣmaṇaḥ || 3 ||
tatorāmamabhikramyasaumitrirabhivādya ca |
tasthaubhrātṛsamīpasthaḥśakrasyendrānujoyathā || 4 ||
niṣṭanannivacāgatyarāghavāyamahātmane |
ācacakṣetadāvīroghoramindrajitovadham || 5 ||
rāvaṇestuśiraśchinnaṃlakṣmaṇenamahātmanā |
nyavedayatarāmāyatadāhṛṣṭovibhīṣaṇaḥ || 6 ||
śrutvaivatumahāvīryolakṣaṇanendrajidvadham |
praharṣamatulaṃlebhevākyañcedamuvāca ha || 7 ||
sādhulakṣmaṇatuṣṭo'smikarmacāsukaraṅkṛtam |
rāvaṇerhivināśenajitamutyapadhāraya || 8 ||
sa taṃśirasyupāghrāyalakṣmaṇaṅkīrtivardhanam |
lajjamānambalātsnehādaṅgamāropyavīryavān || 9 ||
upaveśyatamutsaṅgepariṣvajyāvapīḍitam |
bhrātaraṃlakṣmaṇaṃsnigdhampunaḥpunarudaikṣata || 10 ||
śalyasampīḍitaṃśastanniḥśvasantantuṃlakṣmaṇam |
rāmastuduḥkhasantaptantantuniḥśvāsapīḍitam || 11 ||
mūrdhnicainamupāghrāyabhūyaḥsaṃspṛśya ca tvaran |
uvācalakṣmaṇaṃvākyamāśvāsyapuruṣarṣabhaḥ || 12 ||
kṛtamparamakalyāṇaṅkarmaduṣkarakarmaṇā |
adyamanyehateputrerāvaṇannihataṃyudhi || 13 ||
adyāhaṃvijayīśatrauhatetasmin durātmani |
rāvaṇasyanṛśaṃsasyadiṣṭyāvīratvayāraṇe || 14 ||
chinnohidakṣiṇobāhuḥ sa hitasyavyapāśrayaḥ |
vibhīṣaṇahanūmadbhyāṅkṛtaṅkarmamahadraṇe || 15 ||
ahorātraistribhirvīraḥkathañcitavandipātitaḥ |
viramitraḥkṛto'smyadyaniryāsyatihirāvaṇaḥ || 16 ||
balavyūhenamahatāśrutvāputtrannipātitam |
tamputravadhasantaptanniryāntaṃrākṣasādhipam || 17 ||
balenāvṛtyamahatānihaniṣyāmidurjayam |
tvayālakṣmaṇanāthenasītā ca pṛthivī ca me || 18 ||
na duṣprāpāhatetasmin śakrajetaricāhave |
satambhrātaramāśvāsyapariṣvajya ca rāghavaḥ || 19 ||
rāmaḥsuṣeṇammuditassamābhāṣyedamabravīt |
saśalyo'yammahāprājñassaumitrirmitravatsalaḥ || 20 ||
yathābhavatisusvasthastathātvaṃsamupācara |
viśalyaḥkriyatāṅkṣipraṃsaumitrissavibhīṣaṇaḥ || 21 ||
ṛkṣvānarasainyānāṃśūrāṇāndrumayodhinām |
yecāpyanye'trayudhyantisaśalyāvraṇinastathā || 22 ||
te'pisarveprayatnenakriyantāṃsukhinastathā |
evamuktasturāmeṇamahātmāhariyūthapaḥ || 23 ||
lakṣmaṇāyadaraunastassuṣeṇaḥparamauṣadham |
sa tasyagandhamāghrāyaviśalyassamapadyata || 24 ||
tadānirvedanaścaivasaṃrūḍhavraṇaeva ca |
vibhīṣaṇamukhānāṃ ca suhṛdāṃrāghavājnāyā || 25 ||
sarvavānaramukhyānāñcikitsāmakarottadā |
tataḥprakṛtimāpannohṛtaśalyogatavyathaḥ || 26 ||
saumitrirmuditastatra kṣaṇena vigatajvaraḥ |
tadaivarāmaḥplavagādhipastathāvibhīṣaṇaścarkṣapatiścajāmbavān |
āvekṣyasaumitrimarogamuthatitammudāsasainyāssucirañjaharṣire || 27 ||
apūjayatkarma sa lakṣmaṇasyasuduṣkarandāśarathirmahātmā |
babhūvahṛṣṭovānarendroniśamyataṃśakrajitannipātitam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvinavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.