ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਨਰਾਨ੍ਤਕਂਹਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਰ੍ਨੈਰृਤਰ੍षਭਾਃ ।
ਦੇਵਾਨ੍ਤਕਸ੍ਤ੍ਰਿਮੂਰ੍ਧਾ ਚ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚਮਹੋਦਰਃ ॥ 1 ॥
ਆਰੂਢੋਮੇਘਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂਵਾਰਣੇਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ਮਹੋਦਰਃ ।
ਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰਮ੍ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਮਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 2 ॥
ਭ੍ਰਾਰਾਤृਵ੍ਯਸਨਸਨ੍ਤਪ੍ਤਸ੍ਤਦਾਦੇਵਾਨ੍ਤਕੋਬਲੀ ।
ਆਦਾਯਪਰਿਘਨ੍ਦੀਪ੍ਤਮਙ੍ਗਦਂਸਮਭਿਦ੍ਰਵਤ੍ ॥ 3 ॥
ਰਥਮਾਦਿਤ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂਯੁਕ੍ਤਮ੍ਪਰਮਵਾਜਿਭਿਃ ।
ਆਸ੍ਥਾਯਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਵੀਰੋਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰਮਥਾਭ੍ਯਯਾਤ੍ ॥ 4 ॥
ਸ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੇਵਦਰ੍ਪਘ੍ਨੇਰ੍ਨੇਰृਤੀਨ੍ਦ੍ਰੇਰਭਿਦ੍ਰੁਤਃ ।
ਵृਕ੍षਮੁਤ੍ਪਾਟਯਾਮਾਸਮਹਾਵਿਟਪਮਙ੍ਗਦਃ ॥ 5 ॥
ਦੇਵਾਨ੍ਤਕਾਯਤਂਵੀਰਚ੍ਸ਼ਿਕ੍षੇਪਸਹਸਾਙ੍ਗਦਃ ।
ਮਹਾਵृਕ੍षਮ੍ਮਹਾਸ਼ਾਖਂਸ਼ਕ੍ਰੋਦੀਪ੍ਤਮਿਵਾਸ਼ਨਿਮ੍ ॥ 6 ॥
ਸ ਵਵਰ੍ष ਤਤੋ ਵृਕ੍षਾਨ੍ ਸ਼ਿਲਾਸਃਚ ਕਪਿ ਕੁਨ੍ਜਰਃ ।
ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਚਿਚ੍ਚੇਦ ਸਮ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਨਿਸ਼ਿਤੈਃਸ਼ਰੈਃ ॥ 7 ॥
ਸ ਵਵਰ੍षਤਤੋਵृਕ੍षਾਨ੍ ਸ਼ੈਲਾਸ਼੍ਚਕਪਿਕੁਞ੍ਜਰਃ ।
ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਚਿਚ੍ਛੇਦਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਨਿਸ਼ਿਤੈਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ॥ 8 ॥
ਪਰਿਘਾਗ੍ਰੇਣਤਾਨ੍ ਵृਕ੍षਾਨ੍ਬਭਞ੍ਜ ਚ ਮਹੋਦਰਃ ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਦਂਵੀਰਮਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵਸਾਯਕੈਃ ॥ 9 ॥
ਗਜੇਨਸਮਭਿਦ੍ਰੁਤ੍ਯਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰਮ੍ਮਹੋਦਰਃ ।
ਜਘਾਨੋਰਸਿਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਸ੍ਤੋਮਰੈਰ੍ਵਜ੍ਰਸਨ੍ਨਿਭੈਃ ॥ 10 ॥
ਦੇਵਾਨ੍ਤਕਸ਼੍ਚਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਃਪਰਿਘੇਣਤਦਾਙ੍ਗਦਮ੍ ।
ਉਪਗਮ੍ਯਾਭਿਹਤ੍ਯਾਸ਼ੁਵ੍ਯਪਚਕ੍ਰਾਮਵੇਗਵਾਨ੍ ॥ 11 ॥
ਸਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਨੈਰृਤਸ਼੍ਰੇष੍ਠੈਰ੍ਯੁਗਤਪਤ੍ਸਮਭਿਦ੍ਰੁਤਃ ।
ਨ ਵਿਵ੍ਯਥੇਮਹਾਤੇਜਾਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰਃਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ॥ 12 ॥
ਸ ਵੇਗਵਾਨ੍ਮਹਾਵੇਗਙ੍ਕृਤ੍ਵਾਪਰਮਦੁਰ੍ਜਯਃ ।
ਤਲੇਨਭृਸ਼ਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯਜਘਾਨਾਸ੍ਯਮਹਾਗਜਮ੍ ॥ 13 ॥
ਤਸ੍ਯਤੇਨਪ੍ਰਹਾਰੇਣਨਾਗਰਾਜਸ੍ਯਸਂਯੁਗੇ ।
ਪੇਤਤੁਰ੍ਲੋਚਨੇਤਸ੍ਯਵਿਨਨਾਦ ਸ ਵਾਰਣਃ ॥ 14 ॥
ਵਿषਾਣਞ੍ਚਾਸ੍ਯਸਃਨਿष੍ਕृष੍ਯਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰੋਮਹਾਬਲਃ ।
ਦੇਵਾਨ੍ਤਕਮਭਿਪ੍ਲੁਤ੍ਯਤਾਡਯਾਮਾਸਸਂਯੁਗੇ ॥ 15 ॥
ਪਰਿਘ ਅਭਿਹਤਸਃਚ ਅਪਿ ਵਾਨਰ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਆਤ੍ਮਜਸ੍ ਤਦਾ ।
ਜਾਨੁਭ੍ਯਾਂ ਪਤਿਤੋ ਭੂਮੌ ਪੁਨਰ੍ ਏਵ ਉਤ੍ਪਪਾਤ ਹ ॥ 16 ॥
ਅਥਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯਮਹਾਤੇਜਾਃਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਦੇਵਾਨ੍ਤਕੋਬਲੀ ।
ਆਵਿਧ੍ਯਪਰਿਘਂਵੇਗਾਦਾਜਘਾਨਤਦਾਙ੍ਗਦਮ੍ ॥ 17 ॥
ਪਰਿਘਾਭਿਹਤਸ਼੍ਚਾਪਿਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਤ੍ਮਜਸ੍ਤਦਾ ।
ਜਾਨੁਭ੍ਯਾਮ੍ਪਤਿਤੋਬੂਮੌਪੁਨਰੇਵੋਤ੍ਪਪਾਤ ਹ ॥ 18 ॥
ਤਮੁਤ੍ਪਤਨ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਬਾਣੈਰਜਿਹ੍ਮਗੈਃ ।
ਘੋਰੈਰ੍ਹਰਿਪਤੇਃਪੁਤ੍ਰੇਂਲਲਾਟੇऽਭਿਜਘਾਨ ਹ ॥ 19 ॥
ਤਤੋऽਙ੍ਗਦਮ੍ਪਰਿਕ੍षਿਪ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਨੈਰृਤਪੁਙ੍ਗਵੈਃ ।
ਹਨੂਮਾਨਪਿਵਿਜ੍ਞਾਯਨੀਲਸ਼੍ਚਾਪਿਪ੍ਰਤਸ੍ਥਤੁਃ ॥ 20 ॥
ਤਸ਼੍ਚਿਕ੍षੇਪਸ਼ੈਲਾਗ੍ਰਨ੍ਨੀਲਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸੇਤਦਾ ।
ਤਦ੍ਰਾਵਣਸੁਤੋਧੀਮਾਬਨਿਭੇਦਨਿਸ਼ਿਤੈਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ॥ 21 ॥
ਤਦ੍ਬਾਣਸ਼ਤਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਂਵਿਦਾਰਿਤਸ਼ਿਲਾਤਲਮ੍ ।
ਸਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਂਸਜ੍ਵਾਲਨ੍ਨਿਪਪਾਤਗਿਰੇਸ਼ਸ਼ਿਰਃ ॥ 22 ॥
ਤਤੋਜृਮ੍ਭਿਤਮਾਲੋਕ੍ਯਹਰ੍षਾਦ੍ਵੇਵਾਨ੍ਤਕਸ੍ਤਦਾ ।
ਪਰਿਘੇਣਾਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਮਾਹਵੇ ॥ 23 ॥
ਤਮਾਪਤਨ੍ਤਮੁਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯਹਨੁਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਆਜਘਾਨਤਦਾਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿਵਜ੍ਰਕਲ੍ਪੇਨਮੁष੍ਟਿਨਾ ॥ 24 ॥
ਸ਼ਿਰਸਿਪ੍ਰਹਰਵਨੀਰਸ੍ਤਦਾਵਾਯੁਸੁਤੋਬਲੀ ।
ਨਾਦੇਨਾਕਮ੍ਪਯਚ੍ਚੈਵਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ਸ ਮਹਾਕਪਿਃ ॥ 25 ॥
ਮੁष੍ਟਿਨਿष੍ਪਿष੍ਟਵਿਭਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਧਾਨਿਰ੍ਵਾਨ੍ਤਦਨ੍ਤਾਕ੍षਿਵਿਲਮ੍ਬਿਜਿਵ੍ਵਾਃ ।
ਦੇਵਾਨ੍ਤਕੋਰਾਕ੍षਸਰਾਜਸੂਨੁਰ੍ਗਤਾਸੁਰੁਤ੍ਵ੍ਯਾਂਸਹਸਾਪਪਾਤ ॥ 26 ॥
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਹਤੇਰਾਕ੍षਸਯੋਧਮੁਖ੍ਯੇਮਹਾਬਲੇਸਂਯਤਿਦੇਵਸ਼ਤ੍ਰੌ ।
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਰਿਮੂਰ੍ਧਾਨਿਸ਼ਿਤਾਗ੍ਰਮੁਗ੍ਰਂਵਵਰ੍षਨੀਲੋਰਸਿਬਾਣਵਰ੍षਮ੍ ॥ 27 ॥
ਮਹੋਦਰਸ੍ਤੁਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਃਕੁਞ੍ਜਰਮ੍ਪਰ੍ਵਤੋਪਮਮ੍ ।
ਭੂਯਸ੍ਸਮਧਿਰੁਹ੍ਯਾਸ਼ੁਮਨ੍ਦਰਂਰਮਸ਼ਿਮਾਨਿਵ ॥ 28 ॥
ਤਤੋਬਾਣਮਯਂਵਰ੍षਨ੍ਨੀਲਸ੍ਯੋਰਸ੍ਯਪਾਤਯਤ੍ ।
ਗਿਰੌਵਰ੍षਨ੍ਤਡਿਚ੍ਚਕ੍ਰਚਾਪਵਾਨਿਵਤੋਯਦਃ ॥ 29 ॥
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ਰੌਘੇਰਭਿਵਰ੍ष੍ਯਮਾਣੋਵਿਭਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਃਕਪਿਸੈਨ੍ਯਪਾਲਃ ।
ਨੀਲੋਬਭੂਵਾਥਵਿਸृष੍ਟਗਾਤ੍ਰੋਵਿष੍ਟਮ੍ਭਿਤਸ੍ਤੇਨਮਹਾਬਲੇਨ ॥ 30 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁਨੀਲਃਪ੍ਰਤਿਲਭ੍ਯਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂਸ਼ੈਲਂਸਮੁਤ੍ਪਾਟ੍ਯਸਵृਕ੍षषਂਣ੍ਡਮ੍ ।
ਤਤਸ੍ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯਭृਸ਼ੋਗ੍ਰਵੇਸ਼ੋਮਹਾਦਰਨ੍ਤੇਨਜਘਾਨਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ॥ 31 ॥
ਤਤਃ ਸ੍ਸਸ਼ੈਲੇਦ੍ਰਨਿਪਾਤਭਗ੍ਨੋਮਹੋਦਰਸ੍ਤੇਨਮਹਾਦ੍ਵਿਪੇਨ ।
ਵਿਪੋਥਿਤੋਭੂਮਿਤਲੇਗਤਾਸੁਃਪਪਾਤਵਜ੍ਰਾਭਿਹਤੋਯਥਾਦ੍ਰਿਃ ॥ 32 ॥
ਪਿਤृਵ੍ਯਨ੍ਨਿਹਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਸ਼੍ਚਾਪਮਾਦਦੇ ।
ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਚ ਸਙ੍ਕृਦ੍ਧੋਵਿਵ੍ਯਾਥਨਿਸ਼ਿਤੈਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ॥ 33 ॥
ਸ ਵਾਯੁਸੁਨੂਃਕੁਪਿਤਸ਼੍ਚਿਕ੍षੇਪਸ਼ਿਖਰਙ੍ਗਿਰੇਃ ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਸ੍ਤਚ੍ਛਰੈਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਰ੍ਬਿਭੇਦਬਹੁਧਾਬਲੀ ॥ 34 ॥
ਤਦ੍ਵ੍ਯਰ੍ਥਂਸ਼ਿਖਰਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਦ੍ਰੁਮਵਰ੍षਮ੍ਮਹਾਕਪਿਃ ।
ਵਿਸਸਰ੍ਜਰਣੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਰਾਵਣਸ੍ਯਸੁਤਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ॥ 35 ॥
ਤਮਾਪਤਨ੍ਤਮਾਕਾਸ਼ੇਦ੍ਰੁਮਵਰ੍षਮ੍ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਨਿਸ਼ਿਤੈਰ੍ਬਾਣੈਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਚ ਨਨਾਦ ਚ ॥ 36 ॥
ਹਨੂਮਾਨੁਤੋਪ੍ਲੁਤ੍ਯਹਯਂਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ਿਰਸਸ੍ਤਦਾ ।
ਵਿਦਦਾਰਨਖੈਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ਮृਗਰਾਡਿਵ ॥ 37 ॥
ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਘੋਰ ਸਮ੍ਕਾਸ਼ਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਭਗ੍ਨਾਂ ਹਨੂਮਤਾ ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾ ਵਾਨਰ ਗਣਾ ਵਿਨੇਦੁਰ੍ ਜਲਦਾ;ਇਵ ॥ 38 ॥
ਦਿਵਃਕ੍षਿਪ੍ਤਾਮਿਵੋਲ੍ਕਾਨ੍ਤਾਂਸ਼ਕ੍ਤਿਙ੍ਕ੍षਿਪ੍ਤਾਮਸਙ੍ਗਤਾਮ੍ ।
ਗृਹੀਤ੍ਵਾਹਰਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੋਬਭਞ੍ਜ ਚ ਨਨਾਦ ਚ ॥ 39 ॥
ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਘੋਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਂਸ਼ਕ੍ਤਿਮ੍ਭਗ੍ਨਾਂਹਨੂਮਤਾ ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਵਾਨਰਗਣਾਵਿਨੇਦੁਰ੍ਜਲਦਾਇਵ ॥ 40 ॥
ਤਃਖਡਗਂਸਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਰਾਕ੍षਸੋਤ੍ਤਮਃ ।
ਨਿਜਘਾਨਤਦਾਵ੍ਯੂਢੇਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਵਕ੍षਸਿ ॥ 41 ॥
ਖਡਗਪ੍ਰਹਾਰਾਭਿਹਤੋਹਨੁਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਆਜਘਾਨਤਿਸ਼ਿਰਸਨ੍ਤਲੇਨੋਰਸਿਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 42 ॥
ਸਤਲਾਭਿਹਤਸ੍ਤੇਨਸ੍ਰਸ੍ਤਹਸ੍ਤਾਯੁਧੋਭੁਵਿ ।
ਨਿਪਪਾਤਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਚੇਤਨਃ ॥ 43 ॥
ਸ ਤਸ੍ਯਪਤਤਃਖਙ੍ਗਨ੍ਤਮਾਚ੍ਛਿਦ੍ਯਮਹਾਕਪਿਃ ।
ਨਨਾਦਗਿਰਿਸਙ੍ਕਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸਯਨ੍ ਸਰ੍ਵਨੈਰृਤਾ ॥ 44 ॥
ਅਮृष੍ਯਮਾਣਸ੍ਤਙ੍ਘੋषਮੁਤ੍ਪਪਾਤਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਉਤ੍ਪਤ੍ਯ ਚ ਹਨੂਮਨ੍ਤਨ੍ਤਾਡਯਾਮਾਸਮੁष੍ਟਿਨਾ ॥ 45 ॥
ਤੇਨਮੁष੍ਟਿਪ੍ਰਹੋਰੇਣਸਞ੍ਚੁਕੋਪਮਹਾਕਪਿਃ ।
ਕੁਪਿਤਸ਼੍ਚਨਿਜਗ੍ਰਾਹਕਿਰੀਟੇਰਾਕ੍षਸਰ੍षਭਮ੍ ॥ 46 ॥
ਸ ਤਸ੍ਯਸ਼ੀਰ੍षਾਣ੍ਯਸਿਨਾਸ਼ਿਤੇਨਕਿਰੀਟਜੁष੍ਟਾਨਿਸਕੁਣ੍ਡਲਾਨਿ ।
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਪ੍ਰਚਿਚ੍ਛੇਦਸੁਤੋऽਨਿਲਸ੍ਯਤ੍ਵष੍ਟੁਸ੍ਸੁਤਸ੍ਯੇਵਸ਼ਿਰਾਂਸਿਸ਼ਕ੍ਰਃ ॥ 47 ॥
ਤਾਨ੍ਯਾਯਤਾਕ੍षਾਣ੍ਯਗਸਨ੍ਨਿਭਾਨਿਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਲੋਚਨਾਨਿ ।
ਪੇਤੁਸ਼ਿਰਾਂਸੀਨ੍ਦ੍ਰਰਿਪੋਃਰ੍ਧਰਣ੍ਯਾਞ੍ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿਮੁਕ੍ਤਾਨਿਯਥਾਰ੍ਕਮਾਰ੍ਗਾਤ੍ ॥ 48 ॥
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ੍ਹਤੇਦੇਵਰਿਪੌਤ੍ਰਿਸ਼ੀਰ੍षੇਹਨੂਮਤਾਸ਼ਕ੍ਰਪਰਾਕ੍ਰਮੇਣ ।
ਨੇਦੁਃਪ੍ਲਵਙ੍ਗਾਃਪ੍ਰਚਚਾਲਭੂਮੀਰਕ੍षਾਂਸ੍ਯਥੋਦੁਦ੍ਰੁਵਿਰੇਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ॥ 49 ॥
ਹਤਨ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਤਥੈਵਚਮਹੋਦਰਮ੍ ।
ਹਤੌਪ੍ਰੇਕ੍षਯਦੁਰਾਧਰ੍षੌਦੇਵਾਨ੍ਤਕਨਰਾਨ੍ਤਕੌ ॥ 50 ॥
ਚੁਕੋਪਪਰਮਾਮਰ੍षੀਮਤ੍ਤੋਰਾਕ੍षਸਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਜਗ੍ਰਾਹਾਰ੍ਚਿष੍ਮਤੀਙ੍ਘੋਰਾਙ੍ਗਦਾਂਸਰ੍ਵਾਯਸੀਂਸ਼ੁਭਾਮ੍ ॥ 51 ॥
ਹੇਮਪਟ੍ਟਪਰਿਕ੍षਿਪ੍ਤਾਮ੍ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਫੇਨਿਲਾਮ੍ ।
ਵਿਰਾਜਮਾਨਾਂਵਪੁषਾਂਸ਼ਤ੍ਰੁਸ਼ੋਣਿਤਰਞ੍ਜਿਤਾਮ੍ ॥ 52 ॥
ਤੇਜਸਾਸਮ੍ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਰਾਂਰਕ੍ਤਮਾਲ੍ਯਵਿਭੂषਿਤਾਮ੍ ।
ਐਰਾਵਤਮਹਾਪਦ੍ਮਸਾਰ੍ਵਭੌਮਭਯਾਵਹਾਮ੍ ॥ 53 ॥
ਗਦਾਮਾਦਾਯਸਙ੍ਕृਦ੍ਧੋਮਤ੍ਤੋਰਾਕ੍षਸਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਹਰੀਨ੍ ਸਮਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵਯੁਗਾਨ੍ਤਾਨਗਿਰਿਵਜ੍ਵਲਨ੍ ॥ 54 ॥
ਅਥਰ੍षਭਸ੍ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯਵਾਨਰੋਰਾਵਣਾਨੁਜਮ੍ ।
ਮਤ੍ਤਾਨੀਕਮੁਪਾਗਮ੍ਯਤਸ੍ਥੌਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋਬਲੀ ॥ 55 ॥
ਤਮ੍ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਵਾਨਰਮ੍ਪਰ੍ਵਤੋਪਮਮ੍ ।
ਆਜਘਾਨੋਰਸਿਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਗਦਯਾਵਜ੍ਰਕਲ੍ਪਯਾ ॥ 56 ॥
ਸ ਤਯਾऽਭਿਹਤਸ੍ਤੇਨਗਦਯਾਵਾਨਰਰ੍षਭਃ ।
ਭਿਨ੍ਨਵਕ੍षਾਸ੍ਸਮਾਧੂਤਸ੍ਸੁਸ੍ਰਾਵਰੁਧਿਰਮ੍ਬਹੁ ॥ 57 ॥
ਸ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਸੁਚਿਰਾਦृषਭੋਵਾਨਰਰ੍षਭਃ ।
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਵਿਸ੍ਫੁਰਮਾਣੌष੍ਠੋਮਹਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੁਦੈਕ੍षਤ ॥ 58 ॥
ਸ ਵੇਗਵਾਨ੍ ਵੇਗਵਦਭ੍ਯੁਪੇਤ੍ਯਤਂਰਾਕ੍षਸਂਵਾਨਰਵੀਰਮੁਖ੍ਯਃ ।
ਸਮ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯਮੁष੍ਟਿਂਸਹਸਾਜਘਾਨਬਾਹ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸ਼ੈਲਨਿਕਾਸ਼ਰੂਪਃ ॥ 59 ॥
ਸ ਕृਤ੍ਤਮੂਲਸ੍ਸਹਸੇਵਵृਕ੍षਃਕ੍षਿਤੌਪਪਾਤਕ੍षਤਜੋਕ੍षਿਤਾਙ੍ਗਃ ।
ਤਾਞ੍ਚਾਸ੍ਯਘੋਰਾਂਯਮਦਣ੍ਡਕਲ੍ਪਾਙ੍ਗਦਾਮ੍ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਾਸ਼ੁਤਦਾਨਨਾਦ ॥ 60 ॥
ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਸੀਤ੍ਸਗਤਾਸੁਕਲ੍ਪਃਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤਾਤ੍ਮਾਸਹਸਾਸੁਰਾਰਿਃ ।
ਉਤ੍ਪਤ੍ਯਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭ੍ਰਸਮਾਨਵਰ੍ਣਸ੍ਤਂਵਾਰਿਰਾਜਾਤ੍ਮਜਮਾਜਘਾਨ ॥ 61 ॥
ਸ ਮੂਰ੍ਭਿਤੋਭੂਮਿਤਲੇਪਪਾਤਮੁਹੂਰ੍ਤਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯਪੁਨਸ੍ਸਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ।
ਤਾਮੇਵਤਸ੍ਯਾਦ੍ਰਿਵਰਾਦ੍ਰਿਕਲ੍ਪਾਙ੍ਗਦਾਂਸਮਾਵਿਧ੍ਯਜਘਾਨਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ॥ 62 ॥
ਮਤ੍ਤ ਅਨੀਕਂ ਮਹਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਜਘਾਨ ਰਣ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ।
ਸ ਸ੍ਵਯਾ ਗਦਯਾ ਭਿਨ੍ਨੋ ਵਿਕੀਰ੍ਣ ਦਸ਼ਨ ਈਕ੍षਣਃ ।
ਨਿਪਪਾਤ ਮਹਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋ ਵਜ੍ਰ ਆਹਤ;ਇਵ ਅਚਲਃ ॥ 63 ॥
ਅਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵਵੇਗੇਨਗਦਾਨ੍ਤਸ੍ਯਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਗृਹੀਤ੍ਵਾਤਾਙ੍ਗਦਾਮ੍ਭੀਮਾਮਾਵਿਧ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃਪੁਨਃ ॥ 64 ॥
ਮਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਞ੍ਜਘਾਨਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ ।
ਸ ਸ੍ਵਯਾਗਦਯਾਭਗ੍ਨੋਵਿਦੀਰ੍ਣਦਸ਼ਨੇਕ੍षਣਃ ॥ 65 ॥
ਨਿਪਪਾਤਤਤੋਮਤ੍ਤੋਵਜ੍ਰਾਹਤੈਵਾਚਲਃ ।
ਵਿਦੀਰ੍ਣਨਯਨੇਭੂਮੌਗਤਸਤ੍ਤ੍ਵੇਗਤਾਯੁषਿ ॥ 66 ॥
ਪਤਿਤੇਰਾਕ੍षਸੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਦ੍ਰੁਤਂਰਾਕ੍षਸਮ੍ਬਲਮ੍ ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ਹਤੇਭ੍ਰਾਤਰਿਰਾਵਣਸ੍ਯਤਨ੍ਨੈਰृਤਾਨਾਮ੍ਬਲਮਰ੍ਣਵਾਭਮ੍ ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਯੁਧਙ੍ਕੇਵਲਜੀਵਿਤਾਰ੍ਥਨ੍ਦੁਦ੍ਰਾਵਭਿਨ੍ਨਾਰ੍ਣਵਸਨ੍ਨਿਕਾਸ਼ਮ੍ ॥ 67 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha saptatitamassargaḥ |
narāntakaṃhatandṛṣṭavācukruśurnairṛtarṣabhāḥ |
devāntakastrimūrdhā ca paulastyaścamahodaraḥ || 1 ||
ārūḍhomeghasaṅkāśaṃvāraṇendrammahodaraḥ |
vāliputrammahāvīryamabhidudrāvavīryavān || 2 ||
bhrārātṛvyasanasantaptastadādevāntakobalī |
ādāyaparighandīptamaṅgadaṃsamabhidravat || 3 ||
rathamādityasaṅkāśaṃyuktamparamavājibhiḥ |
āsthāyatriśirāvīrovāliputramathābhyayāt || 4 ||
sa tribhirdevadarpaghnernerṛtīndrerabhidrutaḥ |
vṛkṣamutpāṭayāmāsamahāviṭapamaṅgadaḥ || 5 ||
devāntakāyataṃvīracśikṣepasahasāṅgadaḥ |
mahāvṛkṣammahāśākhaṃśakrodīptamivāśanim || 6 ||
sa vavarṣa tato vṛkṣān śilāsaḥca kapi kunjaraḥ |
tān pracicceda samkruddhas triśirā niśitaiḥśaraiḥ || 7 ||
sa vavarṣatatovṛkṣān śailāścakapikuñjaraḥ |
tān pracicchedasaṅkṛddhastriśirāniśitaiśśaraiḥ || 8 ||
parighāgreṇatān vṛkṣānbabhañja ca mahodaraḥ |
triśirāścāṅgadaṃvīramabhidudrāvasāyakaiḥ || 9 ||
gajenasamabhidrutyavāliputrammahodaraḥ |
jaghānorasisaṅkṛddhastomarairvajrasannibhaiḥ || 10 ||
devāntakaścasaṅkṛddhaḥparigheṇatadāṅgadam |
upagamyābhihatyāśuvyapacakrāmavegavān || 11 ||
satribhirnairṛtaśreṣṭhairyugatapatsamabhidrutaḥ |
na vivyathemahātejāvāliputraḥpratāpavān || 12 ||
sa vegavānmahāvegaṅkṛtvāparamadurjayaḥ |
talenabhṛśamutpatyajaghānāsyamahāgajam || 13 ||
tasyatenaprahāreṇanāgarājasyasaṃyuge |
petaturlocanetasyavinanāda sa vāraṇaḥ || 14 ||
viṣāṇañcāsyasaḥniṣkṛṣyavāliputromahābalaḥ |
devāntakamabhiplutyatāḍayāmāsasaṃyuge || 15 ||
parigha abhihatasaḥca api vānara indra ātmajas tadā |
jānubhyāṃ patito bhūmau punar eva utpapāta ha || 16 ||
athāśvasyamahātejāḥkṛcchrāddevāntakobalī |
āvidhyaparighaṃvegādājaghānatadāṅgadam || 17 ||
parighābhihataścāpivānarendrātmajastadā |
jānubhyāmpatitobūmaupunarevotpapāta ha || 18 ||
tamutpatantantriśirāstribhirbāṇairajihmagaiḥ |
ghorairharipateḥputreṃlalāṭe'bhijaghāna ha || 19 ||
tato'ṅgadamparikṣiptantribhirnairṛtapuṅgavaiḥ |
hanūmānapivijñāyanīlaścāpipratasthatuḥ || 20 ||
taścikṣepaśailāgrannīlastriśirasetadā |
tadrāvaṇasutodhīmābanibhedaniśitaiśśaraiḥ || 21 ||
tadbāṇaśatanirbhinnaṃvidāritaśilātalam |
savisphuliṅgaṃsajvālannipapātagireśaśiraḥ || 22 ||
tatojṛmbhitamālokyaharṣādvevāntakastadā |
parigheṇābhidudrāvamārutātmajamāhave || 23 ||
tamāpatantamutplutyahanumānmārutātmajaḥ |
ājaghānatadāmūrdhnivajrakalpenamuṣṭinā || 24 ||
śirasipraharavanīrastadāvāyusutobalī |
nādenākampayaccaivarākṣasān sa mahākapiḥ || 25 ||
muṣṭiniṣpiṣṭavibhinnamūrdhānirvāntadantākṣivilambijivvāḥ |
devāntakorākṣasarājasūnurgatāsurutvyāṃsahasāpapāta || 26 ||
tasminhaterākṣasayodhamukhyemahābalesaṃyatidevaśatrau |
kruddhastrimūrdhāniśitāgramugraṃvavarṣanīlorasibāṇavarṣam || 27 ||
mahodarastusaṅkṛddhaḥkuñjaramparvatopamam |
bhūyassamadhiruhyāśumandaraṃramaśimāniva || 28 ||
tatobāṇamayaṃvarṣannīlasyorasyapātayat |
girauvarṣantaḍiccakracāpavānivatoyadaḥ || 29 ||
tataśśaraugherabhivarṣyamāṇovibhinnagātraḥkapisainyapālaḥ |
nīlobabhūvāthavisṛṣṭagātroviṣṭambhitastenamahābalena || 30 ||
tatastunīlaḥpratilabhyasañjñāṃśailaṃsamutpāṭyasavṛkṣaṣaṃṇḍam |
tatassamutpatyabhṛśograveśomahādarantenajaghānamūrdhni || 31 ||
tataḥ ssaśailedranipātabhagnomahodarastenamahādvipena |
vipothitobhūmitalegatāsuḥpapātavajrābhihatoyathādriḥ || 32 ||
pitṛvyannihatandṛṣṭavātriśirāścāpamādade |
hanūmantaṃ ca saṅkṛddhovivyāthaniśitaiśśaraiḥ || 33 ||
sa vāyusunūḥkupitaścikṣepaśikharaṅgireḥ |
triśirāstaccharaistīkṣṇairbibhedabahudhābalī || 34 ||
tadvyarthaṃśikharandṛṣṭavādrumavarṣammahākapiḥ |
visasarjaraṇetasminrāvaṇasyasutamprati || 35 ||
tamāpatantamākāśedrumavarṣampratāpavān |
triśirāniśitairbāṇaiściccheda ca nanāda ca || 36 ||
hanūmānutoplutyahayaṃstrīśirasastadā |
vidadāranakhaiḥkruddhonāgendrammṛgarāḍiva || 37 ||
tāṃ dṛṣṭvā ghora samkāśāṃ śaktiṃ bhagnāṃ hanūmatā |
prahṛṣṭā vānara gaṇā vinedur jaladā;iva || 38 ||
divaḥkṣiptāmivolkāntāṃśaktiṅkṣiptāmasaṅgatām |
gṛhītvāhariśārdūlobabhañja ca nanāda ca || 39 ||
tāndṛṣṭavāghorasaṅkāśāṃśaktimbhagnāṃhanūmatā |
prahṛṣṭāvānaragaṇāvinedurjaladāiva || 40 ||
taḥkhaḍagaṃsamudyamyatriśirārākṣasottamaḥ |
nijaghānatadāvyūḍhevāyuputrasyavakṣasi || 41 ||
khaḍagaprahārābhihatohanumānmārutātmajaḥ |
ājaghānatiśirasantalenorasivīryavān || 42 ||
satalābhihatastenasrastahastāyudhobhuvi |
nipapātamahātejāstriśirāstyaktacetanaḥ || 43 ||
sa tasyapatataḥkhaṅgantamācchidyamahākapiḥ |
nanādagirisaṅkāśastrāsayan sarvanairṛtā || 44 ||
amṛṣyamāṇastaṅghoṣamutpapātaniśācaraḥ |
utpatya ca hanūmantantāḍayāmāsamuṣṭinā || 45 ||
tenamuṣṭiprahoreṇasañcukopamahākapiḥ |
kupitaścanijagrāhakirīṭerākṣasarṣabham || 46 ||
sa tasyaśīrṣāṇyasināśitenakirīṭajuṣṭānisakuṇḍalāni |
kruddhaḥpracicchedasuto'nilasyatvaṣṭussutasyevaśirāṃsiśakraḥ || 47 ||
tānyāyatākṣāṇyagasannibhānipradīptavaiśvānaralocanāni |
petuśirāṃsīndraripoḥrdharaṇyāñjyotīṃṣimuktāniyathārkamārgāt || 48 ||
tasmin nhatedevaripautriśīrṣehanūmatāśakraparākrameṇa |
neduḥplavaṅgāḥpracacālabhūmīrakṣāṃsyathodudruviresamantāt || 49 ||
hatantriśirasandṛṣṭavātathaivacamahodaram |
hatauprekṣayadurādharṣaudevāntakanarāntakau || 50 ||
cukopaparamāmarṣīmattorākṣasapuṅgavaḥ |
jagrāhārciṣmatīṅghorāṅgadāṃsarvāyasīṃśubhām || 51 ||
hemapaṭṭaparikṣiptāmmāṃsaśoṇitaphenilām |
virājamānāṃvapuṣāṃśatruśoṇitarañjitām || 52 ||
tejasāsampradīptāgrāṃraktamālyavibhūṣitām |
airāvatamahāpadmasārvabhaumabhayāvahām || 53 ||
gadāmādāyasaṅkṛddhomattorākṣasapuṅgavaḥ |
harīn samabhidudrāvayugāntānagirivajvalan || 54 ||
atharṣabhassamutpatyavānarorāvaṇānujam |
mattānīkamupāgamyatasthautasyāgratobalī || 55 ||
tampurastāt sthitandṛṣṭavāvānaramparvatopamam |
ājaghānorasikruddhogadayāvajrakalpayā || 56 ||
sa tayā'bhihatastenagadayāvānararṣabhaḥ |
bhinnavakṣāssamādhūtassusrāvarudhirambahu || 57 ||
sa sañjñāmprāpyasucirādṛṣabhovānararṣabhaḥ |
kruddhovisphuramāṇauṣṭhomahāpārśvamudaikṣata || 58 ||
sa vegavān vegavadabhyupetyataṃrākṣasaṃvānaravīramukhyaḥ |
samvartyamuṣṭiṃsahasājaghānabāhvantareśailanikāśarūpaḥ || 59 ||
sa kṛttamūlassahasevavṛkṣaḥkṣitaupapātakṣatajokṣitāṅgaḥ |
tāñcāsyaghorāṃyamadaṇḍakalpāṅgadāmpragṛhyāśutadānanāda || 60 ||
muhūrtamāsītsagatāsukalpaḥpratyāgatātmāsahasāsurāriḥ |
utpatyasandhyābhrasamānavarṇastaṃvārirājātmajamājaghāna || 61 ||
sa mūrbhitobhūmitalepapātamuhūrtamutpatyapunassasañjñaḥ |
tāmevatasyādrivarādrikalpāṅgadāṃsamāvidhyajaghānasaṅkhye || 62 ||
matta anīkaṃ mahā pārśvaṃ jaghāna raṇa mūrdhani |
sa svayā gadayā bhinno vikīrṇa daśana īkṣaṇaḥ |
nipapāta mahā pārśvo vajra āhata;iva acalaḥ || 63 ||
abhidudrāvavegenagadāntasyamahātmanaḥ |
gṛhītvātāṅgadāmbhīmāmāvidhya ca punaḥpunaḥ || 64 ||
mattānīkammahātmānañjaghānaraṇamūrdhani |
sa svayāgadayābhagnovidīrṇadaśanekṣaṇaḥ || 65 ||
nipapātatatomattovajrāhataivācalaḥ |
vidīrṇanayanebhūmaugatasattvegatāyuṣi || 66 ||
patiterākṣasetasmin vidrutaṃrākṣasambalam |
tasminnhatebhrātarirāvaṇasyatannairṛtānāmbalamarṇavābham |
tyaktāyudhaṅkevalajīvitārthandudrāvabhinnārṇavasannikāśam || 67 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ सप्ततितमस्सर्गः ।
नरान्तकंहतन्दृष्टवाचुक्रुशुर्नैरृतर्षभाः ।
देवान्तकस्त्रिमूर्धा च पौलस्त्यश्चमहोदरः ॥ 1 ॥
आरूढोमेघसङ्काशंवारणेन्द्रम्महोदरः ।
वालिपुत्रम्महावीर्यमभिदुद्राववीर्यवान् ॥ 2 ॥
भ्रारातृव्यसनसन्तप्तस्तदादेवान्तकोबली ।
आदायपरिघन्दीप्तमङ्गदंसमभिद्रवत् ॥ 3 ॥
रथमादित्यसङ्काशंयुक्तम्परमवाजिभिः ।
आस्थायत्रिशिरावीरोवालिपुत्रमथाभ्ययात् ॥ 4 ॥
स त्रिभिर्देवदर्पघ्नेर्नेरृतीन्द्रेरभिद्रुतः ।
वृक्षमुत्पाटयामासमहाविटपमङ्गदः ॥ 5 ॥
देवान्तकायतंवीरच्शिक्षेपसहसाङ्गदः ।
महावृक्षम्महाशाखंशक्रोदीप्तमिवाशनिम् ॥ 6 ॥
स ववर्ष ततो वृक्षान् शिलासःच कपि कुन्जरः ।
तान् प्रचिच्चेद सम्क्रुद्धस् त्रिशिरा निशितैःशरैः ॥ 7 ॥
स ववर्षततोवृक्षान् शैलाश्चकपिकुञ्जरः ।
तान् प्रचिच्छेदसङ्कृद्धस्त्रिशिरानिशितैश्शरैः ॥ 8 ॥
परिघाग्रेणतान् वृक्षान्बभञ्ज च महोदरः ।
त्रिशिराश्चाङ्गदंवीरमभिदुद्रावसायकैः ॥ 9 ॥
गजेनसमभिद्रुत्यवालिपुत्रम्महोदरः ।
जघानोरसिसङ्कृद्धस्तोमरैर्वज्रसन्निभैः ॥ 10 ॥
देवान्तकश्चसङ्कृद्धःपरिघेणतदाङ्गदम् ।
उपगम्याभिहत्याशुव्यपचक्रामवेगवान् ॥ 11 ॥
सत्रिभिर्नैरृतश्रेष्ठैर्युगतपत्समभिद्रुतः ।
न विव्यथेमहातेजावालिपुत्रःप्रतापवान् ॥ 12 ॥
स वेगवान्महावेगङ्कृत्वापरमदुर्जयः ।
तलेनभृशमुत्पत्यजघानास्यमहागजम् ॥ 13 ॥
तस्यतेनप्रहारेणनागराजस्यसंयुगे ।
पेततुर्लोचनेतस्यविननाद स वारणः ॥ 14 ॥
विषाणञ्चास्यसःनिष्कृष्यवालिपुत्रोमहाबलः ।
देवान्तकमभिप्लुत्यताडयामाससंयुगे ॥ 15 ॥
परिघ अभिहतसःच अपि वानर इन्द्र आत्मजस् तदा ।
जानुभ्यां पतितो भूमौ पुनर् एव उत्पपात ह ॥ 16 ॥
अथाश्वस्यमहातेजाःकृच्छ्राद्देवान्तकोबली ।
आविध्यपरिघंवेगादाजघानतदाङ्गदम् ॥ 17 ॥
परिघाभिहतश्चापिवानरेन्द्रात्मजस्तदा ।
जानुभ्याम्पतितोबूमौपुनरेवोत्पपात ह ॥ 18 ॥
तमुत्पतन्तन्त्रिशिरास्त्रिभिर्बाणैरजिह्मगैः ।
घोरैर्हरिपतेःपुत्रेंललाटेऽभिजघान ह ॥ 19 ॥
ततोऽङ्गदम्परिक्षिप्तन्त्रिभिर्नैरृतपुङ्गवैः ।
हनूमानपिविज्ञायनीलश्चापिप्रतस्थतुः ॥ 20 ॥
तश्चिक्षेपशैलाग्रन्नीलस्त्रिशिरसेतदा ।
तद्रावणसुतोधीमाबनिभेदनिशितैश्शरैः ॥ 21 ॥
तद्बाणशतनिर्भिन्नंविदारितशिलातलम् ।
सविस्फुलिङ्गंसज्वालन्निपपातगिरेशशिरः ॥ 22 ॥
ततोजृम्भितमालोक्यहर्षाद्वेवान्तकस्तदा ।
परिघेणाभिदुद्रावमारुतात्मजमाहवे ॥ 23 ॥
तमापतन्तमुत्प्लुत्यहनुमान्मारुतात्मजः ।
आजघानतदामूर्ध्निवज्रकल्पेनमुष्टिना ॥ 24 ॥
शिरसिप्रहरवनीरस्तदावायुसुतोबली ।
नादेनाकम्पयच्चैवराक्षसान् स महाकपिः ॥ 25 ॥
मुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नमूर्धानिर्वान्तदन्ताक्षिविलम्बिजिव्वाः ।
देवान्तकोराक्षसराजसूनुर्गतासुरुत्व्यांसहसापपात ॥ 26 ॥
तस्मिन्हतेराक्षसयोधमुख्येमहाबलेसंयतिदेवशत्रौ ।
क्रुद्धस्त्रिमूर्धानिशिताग्रमुग्रंववर्षनीलोरसिबाणवर्षम् ॥ 27 ॥
महोदरस्तुसङ्कृद्धःकुञ्जरम्पर्वतोपमम् ।
भूयस्समधिरुह्याशुमन्दरंरमशिमानिव ॥ 28 ॥
ततोबाणमयंवर्षन्नीलस्योरस्यपातयत् ।
गिरौवर्षन्तडिच्चक्रचापवानिवतोयदः ॥ 29 ॥
ततश्शरौघेरभिवर्ष्यमाणोविभिन्नगात्रःकपिसैन्यपालः ।
नीलोबभूवाथविसृष्टगात्रोविष्टम्भितस्तेनमहाबलेन ॥ 30 ॥
ततस्तुनीलःप्रतिलभ्यसञ्ज्ञांशैलंसमुत्पाट्यसवृक्षषंण्डम् ।
ततस्समुत्पत्यभृशोग्रवेशोमहादरन्तेनजघानमूर्ध्नि ॥ 31 ॥
ततः स्सशैलेद्रनिपातभग्नोमहोदरस्तेनमहाद्विपेन ।
विपोथितोभूमितलेगतासुःपपातवज्राभिहतोयथाद्रिः ॥ 32 ॥
पितृव्यन्निहतन्दृष्टवात्रिशिराश्चापमाददे ।
हनूमन्तं च सङ्कृद्धोविव्याथनिशितैश्शरैः ॥ 33 ॥
स वायुसुनूःकुपितश्चिक्षेपशिखरङ्गिरेः ।
त्रिशिरास्तच्छरैस्तीक्ष्णैर्बिभेदबहुधाबली ॥ 34 ॥
तद्व्यर्थंशिखरन्दृष्टवाद्रुमवर्षम्महाकपिः ।
विससर्जरणेतस्मिन्रावणस्यसुतम्प्रति ॥ 35 ॥
तमापतन्तमाकाशेद्रुमवर्षम्प्रतापवान् ।
त्रिशिरानिशितैर्बाणैश्चिच्छेद च ननाद च ॥ 36 ॥
हनूमानुतोप्लुत्यहयंस्त्रीशिरसस्तदा ।
विददारनखैःक्रुद्धोनागेन्द्रम्मृगराडिव ॥ 37 ॥
तां दृष्ट्वा घोर सम्काशां शक्तिं भग्नां हनूमता ।
प्रहृष्टा वानर गणा विनेदुर् जलदा;इव ॥ 38 ॥
दिवःक्षिप्तामिवोल्कान्तांशक्तिङ्क्षिप्तामसङ्गताम् ।
गृहीत्वाहरिशार्दूलोबभञ्ज च ननाद च ॥ 39 ॥
तान्दृष्टवाघोरसङ्काशांशक्तिम्भग्नांहनूमता ।
प्रहृष्टावानरगणाविनेदुर्जलदाइव ॥ 40 ॥
तःखडगंसमुद्यम्यत्रिशिराराक्षसोत्तमः ।
निजघानतदाव्यूढेवायुपुत्रस्यवक्षसि ॥ 41 ॥
खडगप्रहाराभिहतोहनुमान्मारुतात्मजः ।
आजघानतिशिरसन्तलेनोरसिवीर्यवान् ॥ 42 ॥
सतलाभिहतस्तेनस्रस्तहस्तायुधोभुवि ।
निपपातमहातेजास्त्रिशिरास्त्यक्तचेतनः ॥ 43 ॥
स तस्यपततःखङ्गन्तमाच्छिद्यमहाकपिः ।
ननादगिरिसङ्काशस्त्रासयन् सर्वनैरृता ॥ 44 ॥
अमृष्यमाणस्तङ्घोषमुत्पपातनिशाचरः ।
उत्पत्य च हनूमन्तन्ताडयामासमुष्टिना ॥ 45 ॥
तेनमुष्टिप्रहोरेणसञ्चुकोपमहाकपिः ।
कुपितश्चनिजग्राहकिरीटेराक्षसर्षभम् ॥ 46 ॥
स तस्यशीर्षाण्यसिनाशितेनकिरीटजुष्टानिसकुण्डलानि ।
क्रुद्धःप्रचिच्छेदसुतोऽनिलस्यत्वष्टुस्सुतस्येवशिरांसिशक्रः ॥ 47 ॥
तान्यायताक्षाण्यगसन्निभानिप्रदीप्तवैश्वानरलोचनानि ।
पेतुशिरांसीन्द्ररिपोःर्धरण्याञ्ज्योतींषिमुक्तानियथार्कमार्गात् ॥ 48 ॥
तस्मिन् न्हतेदेवरिपौत्रिशीर्षेहनूमताशक्रपराक्रमेण ।
नेदुःप्लवङ्गाःप्रचचालभूमीरक्षांस्यथोदुद्रुविरेसमन्तात् ॥ 49 ॥
हतन्त्रिशिरसन्दृष्टवातथैवचमहोदरम् ।
हतौप्रेक्षयदुराधर्षौदेवान्तकनरान्तकौ ॥ 50 ॥
चुकोपपरमामर्षीमत्तोराक्षसपुङ्गवः ।
जग्राहार्चिष्मतीङ्घोराङ्गदांसर्वायसींशुभाम् ॥ 51 ॥
हेमपट्टपरिक्षिप्ताम्मांसशोणितफेनिलाम् ।
विराजमानांवपुषांशत्रुशोणितरञ्जिताम् ॥ 52 ॥
तेजसासम्प्रदीप्ताग्रांरक्तमाल्यविभूषिताम् ।
ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम् ॥ 53 ॥
गदामादायसङ्कृद्धोमत्तोराक्षसपुङ्गवः ।
हरीन् समभिदुद्रावयुगान्तानगिरिवज्वलन् ॥ 54 ॥
अथर्षभस्समुत्पत्यवानरोरावणानुजम् ।
मत्तानीकमुपागम्यतस्थौतस्याग्रतोबली ॥ 55 ॥
तम्पुरस्तात् स्थितन्दृष्टवावानरम्पर्वतोपमम् ।
आजघानोरसिक्रुद्धोगदयावज्रकल्पया ॥ 56 ॥
स तयाऽभिहतस्तेनगदयावानरर्षभः ।
भिन्नवक्षास्समाधूतस्सुस्रावरुधिरम्बहु ॥ 57 ॥
स सञ्ज्ञाम्प्राप्यसुचिरादृषभोवानरर्षभः ।
क्रुद्धोविस्फुरमाणौष्ठोमहापार्श्वमुदैक्षत ॥ 58 ॥
स वेगवान् वेगवदभ्युपेत्यतंराक्षसंवानरवीरमुख्यः ।
सम्वर्त्यमुष्टिंसहसाजघानबाह्वन्तरेशैलनिकाशरूपः ॥ 59 ॥
स कृत्तमूलस्सहसेववृक्षःक्षितौपपातक्षतजोक्षिताङ्गः ।
ताञ्चास्यघोरांयमदण्डकल्पाङ्गदाम्प्रगृह्याशुतदाननाद ॥ 60 ॥
मुहूर्तमासीत्सगतासुकल्पःप्रत्यागतात्मासहसासुरारिः ।
उत्पत्यसन्ध्याभ्रसमानवर्णस्तंवारिराजात्मजमाजघान ॥ 61 ॥
स मूर्भितोभूमितलेपपातमुहूर्तमुत्पत्यपुनस्ससञ्ज्ञः ।
तामेवतस्याद्रिवराद्रिकल्पाङ्गदांसमाविध्यजघानसङ्ख्ये ॥ 62 ॥
मत्त अनीकं महा पार्श्वं जघान रण मूर्धनि ।
स स्वया गदया भिन्नो विकीर्ण दशन ईक्षणः ।
निपपात महा पार्श्वो वज्र आहत;इव अचलः ॥ 63 ॥
अभिदुद्राववेगेनगदान्तस्यमहात्मनः ।
गृहीत्वाताङ्गदाम्भीमामाविध्य च पुनःपुनः ॥ 64 ॥
मत्तानीकम्महात्मानञ्जघानरणमूर्धनि ।
स स्वयागदयाभग्नोविदीर्णदशनेक्षणः ॥ 65 ॥
निपपातततोमत्तोवज्राहतैवाचलः ।
विदीर्णनयनेभूमौगतसत्त्वेगतायुषि ॥ 66 ॥
पतितेराक्षसेतस्मिन् विद्रुतंराक्षसम्बलम् ।
तस्मिन्न्हतेभ्रातरिरावणस्यतन्नैरृतानाम्बलमर्णवाभम् ।
त्यक्तायुधङ्केवलजीवितार्थन्दुद्रावभिन्नार्णवसन्निकाशम् ॥ 67 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha saptatitamassargaḥ |
narāntakaṃhatandṛṣṭavācukruśurnairṛtarṣabhāḥ |
devāntakastrimūrdhā ca paulastyaścamahodaraḥ || 1 ||
ārūḍhomeghasaṅkāśaṃvāraṇendrammahodaraḥ |
vāliputrammahāvīryamabhidudrāvavīryavān || 2 ||
bhrārātṛvyasanasantaptastadādevāntakobalī |
ādāyaparighandīptamaṅgadaṃsamabhidravat || 3 ||
rathamādityasaṅkāśaṃyuktamparamavājibhiḥ |
āsthāyatriśirāvīrovāliputramathābhyayāt || 4 ||
sa tribhirdevadarpaghnernerṛtīndrerabhidrutaḥ |
vṛkṣamutpāṭayāmāsamahāviṭapamaṅgadaḥ || 5 ||
devāntakāyataṃvīracśikṣepasahasāṅgadaḥ |
mahāvṛkṣammahāśākhaṃśakrodīptamivāśanim || 6 ||
sa vavarṣa tato vṛkṣān śilāsaḥca kapi kunjaraḥ |
tān pracicceda samkruddhas triśirā niśitaiḥśaraiḥ || 7 ||
sa vavarṣatatovṛkṣān śailāścakapikuñjaraḥ |
tān pracicchedasaṅkṛddhastriśirāniśitaiśśaraiḥ || 8 ||
parighāgreṇatān vṛkṣānbabhañja ca mahodaraḥ |
triśirāścāṅgadaṃvīramabhidudrāvasāyakaiḥ || 9 ||
gajenasamabhidrutyavāliputrammahodaraḥ |
jaghānorasisaṅkṛddhastomarairvajrasannibhaiḥ || 10 ||
devāntakaścasaṅkṛddhaḥparigheṇatadāṅgadam |
upagamyābhihatyāśuvyapacakrāmavegavān || 11 ||
satribhirnairṛtaśreṣṭhairyugatapatsamabhidrutaḥ |
na vivyathemahātejāvāliputraḥpratāpavān || 12 ||
sa vegavānmahāvegaṅkṛtvāparamadurjayaḥ |
talenabhṛśamutpatyajaghānāsyamahāgajam || 13 ||
tasyatenaprahāreṇanāgarājasyasaṃyuge |
petaturlocanetasyavinanāda sa vāraṇaḥ || 14 ||
viṣāṇañcāsyasaḥniṣkṛṣyavāliputromahābalaḥ |
devāntakamabhiplutyatāḍayāmāsasaṃyuge || 15 ||
parigha abhihatasaḥca api vānara indra ātmajas tadā |
jānubhyāṃ patito bhūmau punar eva utpapāta ha || 16 ||
athāśvasyamahātejāḥkṛcchrāddevāntakobalī |
āvidhyaparighaṃvegādājaghānatadāṅgadam || 17 ||
parighābhihataścāpivānarendrātmajastadā |
jānubhyāmpatitobūmaupunarevotpapāta ha || 18 ||
tamutpatantantriśirāstribhirbāṇairajihmagaiḥ |
ghorairharipateḥputreṃlalāṭe'bhijaghāna ha || 19 ||
tato'ṅgadamparikṣiptantribhirnairṛtapuṅgavaiḥ |
hanūmānapivijñāyanīlaścāpipratasthatuḥ || 20 ||
taścikṣepaśailāgrannīlastriśirasetadā |
tadrāvaṇasutodhīmābanibhedaniśitaiśśaraiḥ || 21 ||
tadbāṇaśatanirbhinnaṃvidāritaśilātalam |
savisphuliṅgaṃsajvālannipapātagireśaśiraḥ || 22 ||
tatojṛmbhitamālokyaharṣādvevāntakastadā |
parigheṇābhidudrāvamārutātmajamāhave || 23 ||
tamāpatantamutplutyahanumānmārutātmajaḥ |
ājaghānatadāmūrdhnivajrakalpenamuṣṭinā || 24 ||
śirasipraharavanīrastadāvāyusutobalī |
nādenākampayaccaivarākṣasān sa mahākapiḥ || 25 ||
muṣṭiniṣpiṣṭavibhinnamūrdhānirvāntadantākṣivilambijivvāḥ |
devāntakorākṣasarājasūnurgatāsurutvyāṃsahasāpapāta || 26 ||
tasminhaterākṣasayodhamukhyemahābalesaṃyatidevaśatrau |
kruddhastrimūrdhāniśitāgramugraṃvavarṣanīlorasibāṇavarṣam || 27 ||
mahodarastusaṅkṛddhaḥkuñjaramparvatopamam |
bhūyassamadhiruhyāśumandaraṃramaśimāniva || 28 ||
tatobāṇamayaṃvarṣannīlasyorasyapātayat |
girauvarṣantaḍiccakracāpavānivatoyadaḥ || 29 ||
tataśśaraugherabhivarṣyamāṇovibhinnagātraḥkapisainyapālaḥ |
nīlobabhūvāthavisṛṣṭagātroviṣṭambhitastenamahābalena || 30 ||
tatastunīlaḥpratilabhyasañjñāṃśailaṃsamutpāṭyasavṛkṣaṣaṃṇḍam |
tatassamutpatyabhṛśograveśomahādarantenajaghānamūrdhni || 31 ||
tataḥ ssaśailedranipātabhagnomahodarastenamahādvipena |
vipothitobhūmitalegatāsuḥpapātavajrābhihatoyathādriḥ || 32 ||
pitṛvyannihatandṛṣṭavātriśirāścāpamādade |
hanūmantaṃ ca saṅkṛddhovivyāthaniśitaiśśaraiḥ || 33 ||
sa vāyusunūḥkupitaścikṣepaśikharaṅgireḥ |
triśirāstaccharaistīkṣṇairbibhedabahudhābalī || 34 ||
tadvyarthaṃśikharandṛṣṭavādrumavarṣammahākapiḥ |
visasarjaraṇetasminrāvaṇasyasutamprati || 35 ||
tamāpatantamākāśedrumavarṣampratāpavān |
triśirāniśitairbāṇaiściccheda ca nanāda ca || 36 ||
hanūmānutoplutyahayaṃstrīśirasastadā |
vidadāranakhaiḥkruddhonāgendrammṛgarāḍiva || 37 ||
tāṃ dṛṣṭvā ghora samkāśāṃ śaktiṃ bhagnāṃ hanūmatā |
prahṛṣṭā vānara gaṇā vinedur jaladā;iva || 38 ||
divaḥkṣiptāmivolkāntāṃśaktiṅkṣiptāmasaṅgatām |
gṛhītvāhariśārdūlobabhañja ca nanāda ca || 39 ||
tāndṛṣṭavāghorasaṅkāśāṃśaktimbhagnāṃhanūmatā |
prahṛṣṭāvānaragaṇāvinedurjaladāiva || 40 ||
taḥkhaḍagaṃsamudyamyatriśirārākṣasottamaḥ |
nijaghānatadāvyūḍhevāyuputrasyavakṣasi || 41 ||
khaḍagaprahārābhihatohanumānmārutātmajaḥ |
ājaghānatiśirasantalenorasivīryavān || 42 ||
satalābhihatastenasrastahastāyudhobhuvi |
nipapātamahātejāstriśirāstyaktacetanaḥ || 43 ||
sa tasyapatataḥkhaṅgantamācchidyamahākapiḥ |
nanādagirisaṅkāśastrāsayan sarvanairṛtā || 44 ||
amṛṣyamāṇastaṅghoṣamutpapātaniśācaraḥ |
utpatya ca hanūmantantāḍayāmāsamuṣṭinā || 45 ||
tenamuṣṭiprahoreṇasañcukopamahākapiḥ |
kupitaścanijagrāhakirīṭerākṣasarṣabham || 46 ||
sa tasyaśīrṣāṇyasināśitenakirīṭajuṣṭānisakuṇḍalāni |
kruddhaḥpracicchedasuto'nilasyatvaṣṭussutasyevaśirāṃsiśakraḥ || 47 ||
tānyāyatākṣāṇyagasannibhānipradīptavaiśvānaralocanāni |
petuśirāṃsīndraripoḥrdharaṇyāñjyotīṃṣimuktāniyathārkamārgāt || 48 ||
tasmin nhatedevaripautriśīrṣehanūmatāśakraparākrameṇa |
neduḥplavaṅgāḥpracacālabhūmīrakṣāṃsyathodudruviresamantāt || 49 ||
hatantriśirasandṛṣṭavātathaivacamahodaram |
hatauprekṣayadurādharṣaudevāntakanarāntakau || 50 ||
cukopaparamāmarṣīmattorākṣasapuṅgavaḥ |
jagrāhārciṣmatīṅghorāṅgadāṃsarvāyasīṃśubhām || 51 ||
hemapaṭṭaparikṣiptāmmāṃsaśoṇitaphenilām |
virājamānāṃvapuṣāṃśatruśoṇitarañjitām || 52 ||
tejasāsampradīptāgrāṃraktamālyavibhūṣitām |
airāvatamahāpadmasārvabhaumabhayāvahām || 53 ||
gadāmādāyasaṅkṛddhomattorākṣasapuṅgavaḥ |
harīn samabhidudrāvayugāntānagirivajvalan || 54 ||
atharṣabhassamutpatyavānarorāvaṇānujam |
mattānīkamupāgamyatasthautasyāgratobalī || 55 ||
tampurastāt sthitandṛṣṭavāvānaramparvatopamam |
ājaghānorasikruddhogadayāvajrakalpayā || 56 ||
sa tayā'bhihatastenagadayāvānararṣabhaḥ |
bhinnavakṣāssamādhūtassusrāvarudhirambahu || 57 ||
sa sañjñāmprāpyasucirādṛṣabhovānararṣabhaḥ |
kruddhovisphuramāṇauṣṭhomahāpārśvamudaikṣata || 58 ||
sa vegavān vegavadabhyupetyataṃrākṣasaṃvānaravīramukhyaḥ |
samvartyamuṣṭiṃsahasājaghānabāhvantareśailanikāśarūpaḥ || 59 ||
sa kṛttamūlassahasevavṛkṣaḥkṣitaupapātakṣatajokṣitāṅgaḥ |
tāñcāsyaghorāṃyamadaṇḍakalpāṅgadāmpragṛhyāśutadānanāda || 60 ||
muhūrtamāsītsagatāsukalpaḥpratyāgatātmāsahasāsurāriḥ |
utpatyasandhyābhrasamānavarṇastaṃvārirājātmajamājaghāna || 61 ||
sa mūrbhitobhūmitalepapātamuhūrtamutpatyapunassasañjñaḥ |
tāmevatasyādrivarādrikalpāṅgadāṃsamāvidhyajaghānasaṅkhye || 62 ||
matta anīkaṃ mahā pārśvaṃ jaghāna raṇa mūrdhani |
sa svayā gadayā bhinno vikīrṇa daśana īkṣaṇaḥ |
nipapāta mahā pārśvo vajra āhata;iva acalaḥ || 63 ||
abhidudrāvavegenagadāntasyamahātmanaḥ |
gṛhītvātāṅgadāmbhīmāmāvidhya ca punaḥpunaḥ || 64 ||
mattānīkammahātmānañjaghānaraṇamūrdhani |
sa svayāgadayābhagnovidīrṇadaśanekṣaṇaḥ || 65 ||
nipapātatatomattovajrāhataivācalaḥ |
vidīrṇanayanebhūmaugatasattvegatāyuṣi || 66 ||
patiterākṣasetasmin vidrutaṃrākṣasambalam |
tasminnhatebhrātarirāvaṇasyatannairṛtānāmbalamarṇavābham |
tyaktāyudhaṅkevalajīvitārthandudrāvabhinnārṇavasannikāśam || 67 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.