ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षਡਸ਼ੀਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਅਥਤਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂਲਕ੍ष੍ਮਣਂਰਾਵਣਾਨੁਜਃ ।
ਪਰੇषਾਮਹਿਤਂਵਾਕ੍ਯਮਰ੍ਥਸਾਧਕਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਯਦੇਤਦ੍ਰਾਕ੍षਸਾਨੀਕਮ੍ਮੇਘਸ਼੍ਯਾਮਂਵਿਲੋਕ੍ਯਤੇ ।
ਏਤਦਾਯੋਧ੍ਯਤਾਂਸ਼ੀਘ੍ਰਙ੍ਕਪਿਭਿਪਾਦਪਾਯੁਧੈਃ ॥ 2 ॥
ਅਸ੍ਯਾਨੀਕਸ੍ਯਮਹਤੋਭੇਦਨੇਯਤਲਕ੍ष੍ਮਣ ।
ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸੁਤੋऽਪ੍ਯਤ੍ਰਭਿਨ੍ਨੇਦृਸ਼੍ਯੋਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 3 ॥
ਸਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼ਨਿਪ੍ਰਖ੍ਯੈਃਸ਼ਰੈਰਵਕਿਰਨ੍ਪਰਾਨ੍ ।
ਅਭਿਦ੍ਰਵਾਸ਼ੁਯਾਵਦ੍ਵੈਨੈਤਤ੍ਕਰ੍ਮਸਮਾਪ੍ਯਤੇ ॥ 4 ॥
ਜ ਹਿਵੀਰਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ਮਾਯਾਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍ ।
ਰਾਵਣਿਙ੍ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਾਣਂਸਰ੍ਵਲੋਕਭਯਾਵਹਮ੍ ॥ 5 ॥
ਵਿਭੀषਣਵਚ੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਸ਼ੁਭਲਕ੍षਣਃ ।
ਵਵਰ੍षਸ਼ਰਵਰ੍षਾਣਿਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸੁਤਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ॥ 6 ॥
ऋਕ੍षਾਃਸ਼ਾਖਾਮृਗਾਸ਼੍ਚੈਵਦ੍ਰੁਮਦ੍ਰਿਨਖਯੋਧਿਨਃ ।
ਅਭ੍ਯਧਾਵਨ੍ਤਸਹਿਤਾਸ੍ਤਦਨੀਕਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 7 ॥
ਰਾਕ੍षਸਾਸ਼੍ਚਸ਼ਿਤੈਰ੍ਭਾਣੈਰਸਿਭਿਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਤੋਮਰੈਃ ।
ਉਦ੍ਯਦੈਸਸਂ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤਸਮਰੇਕਪਿਸੈਨ੍ਯਜਿਘਾਂਸਵਃ ॥ 8 ॥
ਸ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਾਰਸ੍ਤੁਮੁਲਃਸਞ੍ਜਜ੍ਞੇਕਪਿਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ਸ਼ਬ੍ਦੇਨਮਹਤਾਲਙ੍ਕਾਨ੍ਨਾਦਯਨ੍ਵੈਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 9 ॥
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚਵਿਵਿਧਾਕਾਰੈਸ਼੍ਸ਼ਿਤੈਰ੍ਬਾਣੈਸ਼੍ਚਪਾਦਪੈਃ ।
ਉਦ੍ਯਤੈਰ੍ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚਘੋਰੈਰਾਕਾਸ਼ਮਾਵृਤਮ੍ ॥ 10 ॥
ਤੇਰਾਕ੍षਸਾਵਾਨਰੇषੁਵਿਕृਤਾਨਨਬਾਹਵਃ ।
ਨਿਵੇਸ਼ਯਨ੍ਤਃਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤੇਸੁਮਹਦ੍ਭਯਮ੍ ॥ 11 ॥
ਤਥੈਵਸਕਲੈਰ੍ਵृਕ੍षੈਰ੍ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚਵਾਨਰਾਃ ।
ਅਭਿਜਘ੍ਨੁਜਘ੍ਨੁਸ਼੍ਚਸਮਰੇਰਾਕ੍षਸਰ੍षਭਾਨ੍ ॥ 12 ॥
ऋਕ੍षਵਾਨਰਮੁਖ੍ਯੈਸ਼੍ਚਮਹਾਕਾਯੈਰ੍ਮਹਾਬਲੈਃ ।
ਰਕ੍षਸਾਂਯੁਧ੍ਯਮਾਨਾਨਾਮ੍ਮਹਦ੍ਭਯਮਜਾਯਤ ॥ 13 ॥
ਸ੍ਵਮਨੀਕਂਵਿषਣ੍ਣਨ੍ਤੁਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਰਰ੍ਦਿਤਮ੍ ।
ਉਦਤਿष੍ਠਤਦੁਰ੍ਦਰ੍षਃ ਸ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਨਨੁष੍ਠਿਤੇ ॥ 14 ॥
ਵृਕ੍षਾਨ੍ਧਕਾਰਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗਮ੍ਯਜਾਤਕ੍ਰੋਧਃ ਸ ਰਾਵਣਿਃ ।
ਆਰੁਰੋਹਰਥਂਸਜ੍ਜਮ੍ਪੂਰ੍ਵਯੁਕ੍ਤਂਸੁਸਂਯਤਮ੍ ॥ 15 ॥
ਸ ਭੀਮਕਾਰ੍ਮੁਕਧਰਃਕਾਲਮੇਘਸਮਪ੍ਰਭਃ ।
ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਯਨਯਨੋਕृਦ੍ਧੋਮਭੌਮृਤ੍ਯੁਰਿਵਾਨ੍ਤਕਃ ॥ 16 ॥
ਦृष੍ਟਵੈਵਤੁਰਥਸ੍ਥਨ੍ਤਮ੍ਪਰ੍ਯਵਰ੍ਤਤਤਦ੍ਬਲਮ੍ ।
ਰਕ੍षਸਾਮ੍ਭੀਮਵੇਗਾਨਾਂਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨਯੁਯੁਤ੍ਸਤਾਮ੍ ॥ 17 ॥
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇਤੁਹਨੂਮਾਨੁਦ੍ਯਮ੍ਯਸੁਦੁਰਾਸਦਮ੍ ।
ਧਰਣੀਧਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ੋਮਹਾਵृਕ੍षਮਰਿਨ੍ਦਮਃ ॥ 18 ॥
ਸ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਨ੍ਤਤ੍ਸੈਨ੍ਯਙ੍ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰਿਵਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ ।
ਚਕਾਰਬਹੁਭਿਰ੍ਵਕ੍षੈਰ੍ਨਿਃਸਞ੍ਜ੍ਞਂਯੁਧਿਵਾਨਰਃ ॥ 19 ॥
ਵਿਧ੍ਵਂਸਨ੍ਤਨ੍ਤਰਸਾਦृष੍ਟਵੈਵਪਵਨਾਤ੍ਮਜਮ੍ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂਸਹਸ੍ਰਾਣਿਹਨੂਮਨ੍ਤਮਵਾਕਿਰਨ੍ ॥ 20 ॥
ਸ਼ਿਤਸ਼ੂਲਧਰਾਸ਼੍ਸ਼ੂਲੈਰਸਿਭਿਸ਼੍ਚਾਸਿਪਾਣਯਃ ।
ਸ਼ਕ੍ਤਿਹਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਭਿਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਪਟ੍ਟਸੈਃ ਪਟ੍ਟਸਾਯੁਧਾਃ ॥ 21 ॥
ਪਰਿਘੈਸ਼੍ਚਗਦਾਭਿਸ਼੍ਚਕੁਨ੍ਤੈਸ਼੍ਚਸ਼ੁਭਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ ।
ਸ਼ਤਸ਼ਸ਼੍ਚਸ਼ਤਘ੍ਨੀਭਿਰਾਯਸੈਰਪਿਮੁਦ੍ਗਰੈਃ ॥ 22 ॥
ਘੋਰੈਃਪਰਸ਼ੁਭਿਸ਼੍ਚੈਵਭਿਦਨਿਪਾਲੈਸ਼੍ਚਰਾਕ੍षਸਾਃ ।
ਮੁष੍ਟਿਭਿਰ੍ਵਜ੍ਰਕਲ੍ਪੈਸ਼੍ਚਤਲੈਰਸ਼ਨਿਸਨ੍ਨਿਭੈਃ ॥ 23 ॥
ਅਭਿਜਘ੍ਨੁਃਸਮਾਸਾਦ੍ਯਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਵਤੋਪਮਮ੍ ।
ਤੇषਾਮਪਿ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚਕਾਰਕਦਨਮ੍ਮਹਤ੍ ॥ 24 ॥
ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ਕਪਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਚਲੋਪਮਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ ।
ਸੂਦਮਾਨਮਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਮਮਿਤ੍ਰਾਨ੍ ਪਵਨਾਤ੍ਮਜਮ੍ ॥ 25 ॥
ਸ ਸਾਰਥਿਮੁਵਾਚੇਦਂਯਾਹਿਯਤ੍ਰੈषਵਾਨਰਃ ।
ਕ੍षਯਮੇਵਹਿਨਃਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਾਕ੍षਸਾਮੁਪੇਕ੍षਿਤਃ ॥ 26 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਸਾਰਥਿਸ੍ਤੇਨਯਯੌਯਤ੍ਰ ਨ ਮਾਰੁਤਿਃ ।
ਵਹਨ੍ ਪਰਮਦੁਰ੍ਧਰ੍षਂਸ੍ਥਿਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਂਰਥੇ ॥ 27 ॥
ਸੋऽਭ੍ਯੁਪੇਤ੍ਯਸ਼ਰਾਨ੍ਖਙ੍ਗਾਨ੍ਪਟ੍ਟਸਾਸਿਪਰਸ਼੍ਵਧਾਨ੍ ।
ਅਭ੍ਯਵਰ੍षਤਦੁਰ੍ਧਰ੍षਃਕਪਿਮੂਰ੍ਥਨਿਰਾਕ੍षਸਃ ॥ 28 ॥
ਤਾਨਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿਘੋਰਾਣਿਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਸ ਮਾਰੁਤਿਃ ।
ਰੋषੇਣਮਹਤਾਵਿष੍ਟੋਵਾਕ੍ਯਞ੍ਚੇਦਮੁਵਾਚ ਹ ॥ 29 ॥
ਯੁਧ੍ਯਸ੍ਵਯਦਿਸ਼ੂਰੋऽਸਿਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਦੁਰ੍ਮਤੇ ।
ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰਂਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਨ ਜੀਵਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਯਾਸ੍ਯਸਿ ॥ 30 ॥
ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਯੁਧ੍ਯਸ੍ਵਯਦਿਮੇਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮਾਹਵੇ ।
ਵੇਗਂਸਹਸ੍ਵਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇਤਤਸ੍ਤ੍ਵਂਰਕ੍षਸਾਂਵਰਃ ॥ 31 ॥
ਹਨੂਮਨ੍ਤਞ੍ਜਿਘਾਂਸਨ੍ਤਂਸਮੁਦ੍ਯਤਸ਼ਰਾਸਨਮ੍ ।
ਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਮਾਚष੍ਟੇ ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਯ ਵਿਭੀषਣਃ ॥ 32 ॥
ਯਸ੍ਸਵਾਸਵਨਿਰ੍ਜੇਤਾਰਾਵਣਸ੍ਯਾਤ੍ਮਸਮ੍ਭਵਃ ।
ਸ ਏषਰਥਮਾਸ੍ਥਾਯਹਨੂਮਨ੍ਤਞ੍ਜਿਘਾਂਸਤਿ ॥ 33 ॥
ਤਮਪ੍ਰਤਿਮਸਂਸ੍ਥਾਨੈਸ਼੍ਸ਼ਰੈਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਵਾਰਣੈਃ ।
ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਕਰੈਰ੍ਘੋਰੈਃਸੌਮਿਤ੍ਰੇਰਾਵਣਿਞ੍ਜਹਿ ॥ 34 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਤਦਾਮਹਾਤ੍ਮਾਵਿਭੀषਣੇਨਾਰਿਵਿਭੀषਣੇਨ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ਤਮ੍ਪਰ੍ਵਤਸਨ੍ਨਿਕਾਸ਼ਂਰਥਸ੍ਥਿਤਮ੍ਭੀਮਬਲਨ੍ਦੁਰਾਸਦਮ੍ ॥ 35 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ षਡਸ਼ੀਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaḍaśītitamassargaḥ |
athatasyāmavasthāyāṃlakṣmaṇaṃrāvaṇānujaḥ |
pareṣāmahitaṃvākyamarthasādhakamabravīt || 1 ||
yadetadrākṣasānīkammeghaśyāmaṃvilokyate |
etadāyodhyatāṃśīghraṅkapibhipādapāyudhaiḥ || 2 ||
asyānīkasyamahatobhedaneyatalakṣmaṇa |
rākṣasendrasuto'pyatrabhinnedṛśyobhaviṣyati || 3 ||
satvamindrāśaniprakhyaiḥśarairavakiranparān |
abhidravāśuyāvadvainaitatkarmasamāpyate || 4 ||
ja hivīradurātmānammāyāparamadhārmikam |
rāvaṇiṅkrūrakarmāṇaṃsarvalokabhayāvaham || 5 ||
vibhīṣaṇavacśrutvālakṣmaṇaśśubhalakṣaṇaḥ |
vavarṣaśaravarṣāṇirākṣasendrasutamprati || 6 ||
ṛkṣāḥśākhāmṛgāścaivadrumadrinakhayodhinaḥ |
abhyadhāvantasahitāstadanīkamavasthitam || 7 ||
rākṣasāścaśitairbhāṇairasibhiśśaktitomaraiḥ |
udyadaisasaṃ vartantasamarekapisainyajighāṃsavaḥ || 8 ||
sa samprahārastumulaḥsañjajñekapirakṣasām |
śabdenamahatālaṅkānnādayanvaisamantataḥ || 9 ||
śastraścavividhākāraiśśitairbāṇaiścapādapaiḥ |
udyatairgiriśṛṅgaiścaghorairākāśamāvṛtam || 10 ||
terākṣasāvānareṣuvikṛtānanabāhavaḥ |
niveśayantaḥśastrāṇicakrustesumahadbhayam || 11 ||
tathaivasakalairvṛkṣairgiriśṛṅgaiścavānarāḥ |
abhijaghnujaghnuścasamarerākṣasarṣabhān || 12 ||
ṛkṣavānaramukhyaiścamahākāyairmahābalaiḥ |
rakṣasāṃyudhyamānānāmmahadbhayamajāyata || 13 ||
svamanīkaṃviṣaṇṇantuśrutvāśatrubhirarditam |
udatiṣṭhatadurdarṣaḥ sa karmaṇyananuṣṭhite || 14 ||
vṛkṣāndhakārānnirgamyajātakrodhaḥ sa rāvaṇiḥ |
āruroharathaṃsajjampūrvayuktaṃsusaṃyatam || 15 ||
sa bhīmakārmukadharaḥkālameghasamaprabhaḥ |
raktāsyanayanokṛddhomabhaumṛtyurivāntakaḥ || 16 ||
dṛṣṭavaivaturathasthantamparyavartatatadbalam |
rakṣasāmbhīmavegānāṃlakṣmaṇenayuyutsatām || 17 ||
tasmin kāletuhanūmānudyamyasudurāsadam |
dharaṇīdharasaṅkāśomahāvṛkṣamarindamaḥ || 18 ||
sa rākṣasānāntatsainyaṅkālāgnirivanirdahan |
cakārabahubhirvakṣairniḥsañjñaṃyudhivānaraḥ || 19 ||
vidhvaṃsantantarasādṛṣṭavaivapavanātmajam |
rākṣasānāṃsahasrāṇihanūmantamavākiran || 20 ||
śitaśūladharāśśūlairasibhiścāsipāṇayaḥ |
śaktihastāścabhiśśaktipaṭṭasaiḥ paṭṭasāyudhāḥ || 21 ||
parighaiścagadābhiścakuntaiścaśubhadarśanaiḥ |
śataśaścaśataghnībhirāyasairapimudgaraiḥ || 22 ||
ghoraiḥparaśubhiścaivabhidanipālaiścarākṣasāḥ |
muṣṭibhirvajrakalpaiścatalairaśanisannibhaiḥ || 23 ||
abhijaghnuḥsamāsādyasamantātparvatopamam |
teṣāmapi ca saṅgruddhaścakārakadanammahat || 24 ||
sa dadarśakapiśreṣṭhamacalopamamindrajit |
sūdamānamasantrastamamitrān pavanātmajam || 25 ||
sa sārathimuvācedaṃyāhiyatraiṣavānaraḥ |
kṣayamevahinaḥkuryādrākṣasāmupekṣitaḥ || 26 ||
ityuktassārathistenayayauyatra na mārutiḥ |
vahan paramadurdharṣaṃsthitamindrajitaṃrathe || 27 ||
so'bhyupetyaśarānkhaṅgānpaṭṭasāsiparaśvadhān |
abhyavarṣatadurdharṣaḥkapimūrthanirākṣasaḥ || 28 ||
tāniśastrāṇighorāṇipratigṛhya sa mārutiḥ |
roṣeṇamahatāviṣṭovākyañcedamuvāca ha || 29 ||
yudhyasvayadiśūro'sirāvaṇātmajadurmate |
vāyuputraṃsamāsādya na jīvan pratiyāsyasi || 30 ||
bāhubhyāṃsampratiyudhyasvayadimedvandvamāhave |
vegaṃsahasvadurbuddhetatastvaṃrakṣasāṃvaraḥ || 31 ||
hanūmantañjighāṃsantaṃsamudyataśarāsanam |
rāvaṇātmajamācaṣṭe lakṣmaṇāya vibhīṣaṇaḥ || 32 ||
yassavāsavanirjetārāvaṇasyātmasambhavaḥ |
sa eṣarathamāsthāyahanūmantañjighāṃsati || 33 ||
tamapratimasaṃsthānaiśśaraiśśatrunivāraṇaiḥ |
jīvitāntakarairghoraiḥsaumitrerāvaṇiñjahi || 34 ||
ityevamuktastutadāmahātmāvibhīṣaṇenārivibhīṣaṇena |
dadarśatamparvatasannikāśaṃrathasthitambhīmabalandurāsadam || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaḍaśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षडशीतितमस्सर्गः ।
अथतस्यामवस्थायांलक्ष्मणंरावणानुजः ।
परेषामहितंवाक्यमर्थसाधकमब्रवीत् ॥ 1 ॥
यदेतद्राक्षसानीकम्मेघश्यामंविलोक्यते ।
एतदायोध्यतांशीघ्रङ्कपिभिपादपायुधैः ॥ 2 ॥
अस्यानीकस्यमहतोभेदनेयतलक्ष्मण ।
राक्षसेन्द्रसुतोऽप्यत्रभिन्नेदृश्योभविष्यति ॥ 3 ॥
सत्वमिन्द्राशनिप्रख्यैःशरैरवकिरन्परान् ।
अभिद्रवाशुयावद्वैनैतत्कर्मसमाप्यते ॥ 4 ॥
ज हिवीरदुरात्मानम्मायापरमधार्मिकम् ।
रावणिङ्क्रूरकर्माणंसर्वलोकभयावहम् ॥ 5 ॥
विभीषणवच्श्रुत्वालक्ष्मणश्शुभलक्षणः ।
ववर्षशरवर्षाणिराक्षसेन्द्रसुतम्प्रति ॥ 6 ॥
ऋक्षाःशाखामृगाश्चैवद्रुमद्रिनखयोधिनः ।
अभ्यधावन्तसहितास्तदनीकमवस्थितम् ॥ 7 ॥
राक्षसाश्चशितैर्भाणैरसिभिश्शक्तितोमरैः ।
उद्यदैससं वर्तन्तसमरेकपिसैन्यजिघांसवः ॥ 8 ॥
स सम्प्रहारस्तुमुलःसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।
शब्देनमहतालङ्कान्नादयन्वैसमन्ततः ॥ 9 ॥
शस्त्रश्चविविधाकारैश्शितैर्बाणैश्चपादपैः ।
उद्यतैर्गिरिशृङ्गैश्चघोरैराकाशमावृतम् ॥ 10 ॥
तेराक्षसावानरेषुविकृताननबाहवः ।
निवेशयन्तःशस्त्राणिचक्रुस्तेसुमहद्भयम् ॥ 11 ॥
तथैवसकलैर्वृक्षैर्गिरिशृङ्गैश्चवानराः ।
अभिजघ्नुजघ्नुश्चसमरेराक्षसर्षभान् ॥ 12 ॥
ऋक्षवानरमुख्यैश्चमहाकायैर्महाबलैः ।
रक्षसांयुध्यमानानाम्महद्भयमजायत ॥ 13 ॥
स्वमनीकंविषण्णन्तुश्रुत्वाशत्रुभिरर्दितम् ।
उदतिष्ठतदुर्दर्षः स कर्मण्यननुष्ठिते ॥ 14 ॥
वृक्षान्धकारान्निर्गम्यजातक्रोधः स रावणिः ।
आरुरोहरथंसज्जम्पूर्वयुक्तंसुसंयतम् ॥ 15 ॥
स भीमकार्मुकधरःकालमेघसमप्रभः ।
रक्तास्यनयनोकृद्धोमभौमृत्युरिवान्तकः ॥ 16 ॥
दृष्टवैवतुरथस्थन्तम्पर्यवर्तततद्बलम् ।
रक्षसाम्भीमवेगानांलक्ष्मणेनयुयुत्सताम् ॥ 17 ॥
तस्मिन् कालेतुहनूमानुद्यम्यसुदुरासदम् ।
धरणीधरसङ्काशोमहावृक्षमरिन्दमः ॥ 18 ॥
स राक्षसानान्तत्सैन्यङ्कालाग्निरिवनिर्दहन् ।
चकारबहुभिर्वक्षैर्निःसञ्ज्ञंयुधिवानरः ॥ 19 ॥
विध्वंसन्तन्तरसादृष्टवैवपवनात्मजम् ।
राक्षसानांसहस्राणिहनूमन्तमवाकिरन् ॥ 20 ॥
शितशूलधराश्शूलैरसिभिश्चासिपाणयः ।
शक्तिहस्ताश्चभिश्शक्तिपट्टसैः पट्टसायुधाः ॥ 21 ॥
परिघैश्चगदाभिश्चकुन्तैश्चशुभदर्शनैः ।
शतशश्चशतघ्नीभिरायसैरपिमुद्गरैः ॥ 22 ॥
घोरैःपरशुभिश्चैवभिदनिपालैश्चराक्षसाः ।
मुष्टिभिर्वज्रकल्पैश्चतलैरशनिसन्निभैः ॥ 23 ॥
अभिजघ्नुःसमासाद्यसमन्तात्पर्वतोपमम् ।
तेषामपि च सङ्ग्रुद्धश्चकारकदनम्महत् ॥ 24 ॥
स ददर्शकपिश्रेष्ठमचलोपममिन्द्रजित् ।
सूदमानमसन्त्रस्तममित्रान् पवनात्मजम् ॥ 25 ॥
स सारथिमुवाचेदंयाहियत्रैषवानरः ।
क्षयमेवहिनःकुर्याद्राक्षसामुपेक्षितः ॥ 26 ॥
इत्युक्तस्सारथिस्तेनययौयत्र न मारुतिः ।
वहन् परमदुर्धर्षंस्थितमिन्द्रजितंरथे ॥ 27 ॥
सोऽभ्युपेत्यशरान्खङ्गान्पट्टसासिपरश्वधान् ।
अभ्यवर्षतदुर्धर्षःकपिमूर्थनिराक्षसः ॥ 28 ॥
तानिशस्त्राणिघोराणिप्रतिगृह्य स मारुतिः ।
रोषेणमहताविष्टोवाक्यञ्चेदमुवाच ह ॥ 29 ॥
युध्यस्वयदिशूरोऽसिरावणात्मजदुर्मते ।
वायुपुत्रंसमासाद्य न जीवन् प्रतियास्यसि ॥ 30 ॥
बाहुभ्यांसम्प्रतियुध्यस्वयदिमेद्वन्द्वमाहवे ।
वेगंसहस्वदुर्बुद्धेततस्त्वंरक्षसांवरः ॥ 31 ॥
हनूमन्तञ्जिघांसन्तंसमुद्यतशरासनम् ।
रावणात्मजमाचष्टे लक्ष्मणाय विभीषणः ॥ 32 ॥
यस्सवासवनिर्जेतारावणस्यात्मसम्भवः ।
स एषरथमास्थायहनूमन्तञ्जिघांसति ॥ 33 ॥
तमप्रतिमसंस्थानैश्शरैश्शत्रुनिवारणैः ।
जीवितान्तकरैर्घोरैःसौमित्रेरावणिञ्जहि ॥ 34 ॥
इत्येवमुक्तस्तुतदामहात्माविभीषणेनारिविभीषणेन ।
ददर्शतम्पर्वतसन्निकाशंरथस्थितम्भीमबलन्दुरासदम् ॥ 35 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षडशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaḍaśītitamassargaḥ |
athatasyāmavasthāyāṃlakṣmaṇaṃrāvaṇānujaḥ |
pareṣāmahitaṃvākyamarthasādhakamabravīt || 1 ||
yadetadrākṣasānīkammeghaśyāmaṃvilokyate |
etadāyodhyatāṃśīghraṅkapibhipādapāyudhaiḥ || 2 ||
asyānīkasyamahatobhedaneyatalakṣmaṇa |
rākṣasendrasuto'pyatrabhinnedṛśyobhaviṣyati || 3 ||
satvamindrāśaniprakhyaiḥśarairavakiranparān |
abhidravāśuyāvadvainaitatkarmasamāpyate || 4 ||
ja hivīradurātmānammāyāparamadhārmikam |
rāvaṇiṅkrūrakarmāṇaṃsarvalokabhayāvaham || 5 ||
vibhīṣaṇavacśrutvālakṣmaṇaśśubhalakṣaṇaḥ |
vavarṣaśaravarṣāṇirākṣasendrasutamprati || 6 ||
ṛkṣāḥśākhāmṛgāścaivadrumadrinakhayodhinaḥ |
abhyadhāvantasahitāstadanīkamavasthitam || 7 ||
rākṣasāścaśitairbhāṇairasibhiśśaktitomaraiḥ |
udyadaisasaṃ vartantasamarekapisainyajighāṃsavaḥ || 8 ||
sa samprahārastumulaḥsañjajñekapirakṣasām |
śabdenamahatālaṅkānnādayanvaisamantataḥ || 9 ||
śastraścavividhākāraiśśitairbāṇaiścapādapaiḥ |
udyatairgiriśṛṅgaiścaghorairākāśamāvṛtam || 10 ||
terākṣasāvānareṣuvikṛtānanabāhavaḥ |
niveśayantaḥśastrāṇicakrustesumahadbhayam || 11 ||
tathaivasakalairvṛkṣairgiriśṛṅgaiścavānarāḥ |
abhijaghnujaghnuścasamarerākṣasarṣabhān || 12 ||
ṛkṣavānaramukhyaiścamahākāyairmahābalaiḥ |
rakṣasāṃyudhyamānānāmmahadbhayamajāyata || 13 ||
svamanīkaṃviṣaṇṇantuśrutvāśatrubhirarditam |
udatiṣṭhatadurdarṣaḥ sa karmaṇyananuṣṭhite || 14 ||
vṛkṣāndhakārānnirgamyajātakrodhaḥ sa rāvaṇiḥ |
āruroharathaṃsajjampūrvayuktaṃsusaṃyatam || 15 ||
sa bhīmakārmukadharaḥkālameghasamaprabhaḥ |
raktāsyanayanokṛddhomabhaumṛtyurivāntakaḥ || 16 ||
dṛṣṭavaivaturathasthantamparyavartatatadbalam |
rakṣasāmbhīmavegānāṃlakṣmaṇenayuyutsatām || 17 ||
tasmin kāletuhanūmānudyamyasudurāsadam |
dharaṇīdharasaṅkāśomahāvṛkṣamarindamaḥ || 18 ||
sa rākṣasānāntatsainyaṅkālāgnirivanirdahan |
cakārabahubhirvakṣairniḥsañjñaṃyudhivānaraḥ || 19 ||
vidhvaṃsantantarasādṛṣṭavaivapavanātmajam |
rākṣasānāṃsahasrāṇihanūmantamavākiran || 20 ||
śitaśūladharāśśūlairasibhiścāsipāṇayaḥ |
śaktihastāścabhiśśaktipaṭṭasaiḥ paṭṭasāyudhāḥ || 21 ||
parighaiścagadābhiścakuntaiścaśubhadarśanaiḥ |
śataśaścaśataghnībhirāyasairapimudgaraiḥ || 22 ||
ghoraiḥparaśubhiścaivabhidanipālaiścarākṣasāḥ |
muṣṭibhirvajrakalpaiścatalairaśanisannibhaiḥ || 23 ||
abhijaghnuḥsamāsādyasamantātparvatopamam |
teṣāmapi ca saṅgruddhaścakārakadanammahat || 24 ||
sa dadarśakapiśreṣṭhamacalopamamindrajit |
sūdamānamasantrastamamitrān pavanātmajam || 25 ||
sa sārathimuvācedaṃyāhiyatraiṣavānaraḥ |
kṣayamevahinaḥkuryādrākṣasāmupekṣitaḥ || 26 ||
ityuktassārathistenayayauyatra na mārutiḥ |
vahan paramadurdharṣaṃsthitamindrajitaṃrathe || 27 ||
so'bhyupetyaśarānkhaṅgānpaṭṭasāsiparaśvadhān |
abhyavarṣatadurdharṣaḥkapimūrthanirākṣasaḥ || 28 ||
tāniśastrāṇighorāṇipratigṛhya sa mārutiḥ |
roṣeṇamahatāviṣṭovākyañcedamuvāca ha || 29 ||
yudhyasvayadiśūro'sirāvaṇātmajadurmate |
vāyuputraṃsamāsādya na jīvan pratiyāsyasi || 30 ||
bāhubhyāṃsampratiyudhyasvayadimedvandvamāhave |
vegaṃsahasvadurbuddhetatastvaṃrakṣasāṃvaraḥ || 31 ||
hanūmantañjighāṃsantaṃsamudyataśarāsanam |
rāvaṇātmajamācaṣṭe lakṣmaṇāya vibhīṣaṇaḥ || 32 ||
yassavāsavanirjetārāvaṇasyātmasambhavaḥ |
sa eṣarathamāsthāyahanūmantañjighāṃsati || 33 ||
tamapratimasaṃsthānaiśśaraiśśatrunivāraṇaiḥ |
jīvitāntakarairghoraiḥsaumitrerāvaṇiñjahi || 34 ||
ityevamuktastutadāmahātmāvibhīṣaṇenārivibhīṣaṇena |
dadarśatamparvatasannikāśaṃrathasthitambhīmabalandurāsadam || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaḍaśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.