ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਾਂਰਾਤ੍ਰਿਮੁषਿਤਂਰਾਮਂਸੁਖੋਤ੍ਥਿਮਰਿਨ੍ਦਮਮ੍ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਞ੍ਜਯਮ੍ਪृष੍ਟਵਾਵਿਭੀषਣਃ ॥ 1 ॥
ਸ੍ਨਾਨਾਨਿਚਾਙ੍ਗਰਾਗਾਣਿਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ।
ਚਨ੍ਦਨਾਨਿ ਚ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿਮਾਲ੍ਯਾਨਿਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ॥ 2 ॥
ਅਲਙ੍ਕਾਰਵਿਦਸ਼੍ਚੇਮਾਨਾਰ੍ਯਃਪਦ੍ਮਨਿਭੇਕ੍षਣਾਃ ।
ਉਪਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂਵਿਧਵਤ੍ਸ੍ਨਾਪਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿਰਾਘਵ ॥ 3 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਵਿਭੀषਣਮ੍ ।
ਹਰੀਨ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਮੁਖ੍ਯਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂਸ੍ਨਾਨੇਨੋਪਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਯ ॥ 4 ॥
ਸ ਤੁਤਾਮ੍ਯਤਿਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਮਮਹੇਤੋਸ੍ਸੁਖੋਚਿਤਃ ।
ਸੁਕੁਮਾਰੋਮਹਾਬਾਹੋਕੁਮਾਰਃ ਸਤ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰਯਃ ॥ 5 ॥
ਤਂਵਿਨਾਕੈਕਯੀਪੁਤ੍ਰਮ੍ਭਰਤਨ੍ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਮ੍ ।
ਨ ਮੇਸ੍ਨਾਨਮ੍ਬਹੁਮਤਂਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ॥ 6 ॥
ਏਤਤ੍ਪਸ਼੍ਯਯਥਾਕ੍षਿਪ੍ਰਮ੍ਪ੍ਰਤਿਗਚ੍ਛਾਮਤਾਮ੍ਪੁਰੀਮ੍ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਙ੍ਗਚ੍ਛਤੋਹ੍ਯੇषਪਨ੍ਥਾਃਪਰਮਦੁਰ੍ਗਮਃ ॥ 7 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਵਿਭੀषਣਃ ।
ਅਹ੍ਨਾਤ੍ਵਾਮ੍ਪ੍ਰਾਪਯਿष੍ਯਾਮਿਤਾਮ੍ਪੁਰੀਮ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਤ੍ਮਜ ॥ 8 ॥
ਪੁष੍ਪਕਨ੍ਨਾਮਭਦ੍ਰਨ੍ਤੇਵਿਮਾਨਂਸੂਰ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।
ਮਮਭ੍ਰਾਤੁਃਕੁਬੇਰਸ੍ਯਰਾਵਣੇਨਬਲੀਯਸਾ ॥ 9 ॥
ਹृਤਨ੍ਨਿਰ੍ਜਿਤ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇਕਾਮਗਨ੍ਦਿਵ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਤ੍ਵਦਰ੍ਥਮ੍ਪਾਲਿਤਞ੍ਚੇਦਨ੍ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਤੁਲਵਿਕ੍ਰਮ ॥ 10 ॥
ਤਦਿਦਮ੍ਮੇਘਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂਵਿਮਾਨਮਿਹਤਿष੍ਠਤਿ ।
ਤੇਨਯਾਸ੍ਯਸਿਯਾਨੇਨਤ੍ਵਮਯੋਧ੍ਯਾਙ੍ਗਤਜ੍ਵਰਃ ॥ 11 ॥
ਅਹਨ੍ਤੇਯੁਦ੍ਯਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋਯਦਿਸ੍ਮਰਸਿਮੇਗੁਣਾਨ੍ ।
ਵਸਤਾਵਦਿਹਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿਮਯਿਸੌਹृਦਮ੍ ॥ 12 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨਸਹਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾਵੈਦੇਹ੍ਯਾਭਾਰ੍ਯਯਾਸਹ ।
ਅਰ੍ਚਿਤਸ੍ਸਰ੍ਵਕਾਮੈਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਤੋਰਾਮ ਗਮਿष੍ਯਸਿ ॥ 13 ॥
ਪ੍ਰੀਤਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯਵਿਹਿਤਾਂਸਸੈਨ੍ਯਃਸਸੁਹृਦ੍ਗਣਃ ।
ਸਕ੍ਰਤਿਯਾਂਰਾਮਮੇਤਾਵਦ੍ਗृਹੇਣਤ੍ਵਮ੍ਮਯੋਦ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 14 ॥
ਪ੍ਰਣਯਾਦ੍ਭਹੁਮਾਨਾਚ੍ਚਸੌਹਾਰ੍ਦੇਨ ਚ ਰਾਘਵ ।
ਪ੍ਰਸਾਦਾਯਾਮਿਪ੍ਰੇष੍ਯੋऽਹਂ ਨ ਖਲ੍ਵਾਜ੍ਞਾਪਯਾਮਿਤੇ ॥ 15 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤੋਰਾਮਃਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਵਿਭੀषਣਮ੍ ।
ਰਕ੍षਸਾਂਵਾਨਰਾਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਮ੍ ॥ 16 ॥
ਪੂਜਿਤੋऽਸ੍ਮਿਤ੍ਵਯਾਵੀਰ ਸਾਚਿਵ੍ਯੇਨਪਰਨ੍ਤਪ ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਚ ਚੇष੍ਟਾਭਿਃਸੌਹਾਰ੍ਦੇਨਪਰੇਣ ਚ ॥ 17 ॥
ਨ ਖਲ੍ਵੇਤਨ੍ਨਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਤੇਵਚਨਂਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰ ।
ਤਨ੍ਤੁਮੇਭ੍ਰਾਤਰਨ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ਭਰਤਨ੍ਤ੍ਵਰਤੇਮਨਃ ॥ 18 ॥
ਮਾਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤੁਂਯੋऽਸੌਚਿਤ੍ਰਕੂਟਮੁਪਾਗਤਃ ।
ਸ਼ਿਰਸਾਯਾਚਤੋਯਸ੍ਯਵਚਨਂ ਨ ਕृਤਮ੍ਮਯਾ ॥ 19 ॥
ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਂ ਚ ਕੈਕੇਯੀਂ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ ।
ਗੁਹਂ ਚ ਸੁਹृਦਞ੍ਚੈਵਪੌਰਾਨ੍ਜਨਪਦੈਸ੍ਸਹ ॥ 20 ॥
ਅਨੁਜਾਨੀਹਮਾਂਸੌਮ੍ਯ ਪੂਜਿਤੋऽਸ੍ਮਿਵਿਭੀषਣ ।
ਮਨ੍ਯੁਰ੍ਨਖਲੁਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃਸਖੇਤ੍ਵਾਞ੍ਚਾਨੁਮਾਨਯੇ ॥ 21 ॥
ਉਪਸ੍ਥਾਪਯਮੇਸ਼ੀਘ੍ਰਂਵਿਮਾਨਂਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰ ।
ਕृਤਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯਮੇਵਾਸਃਕਥਂਸ੍ਯਾਦਿਹਸਮ੍ਮਤਃ ॥ 22 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਰਾਮੇਣਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੋਵਿਭੀषਣਃ ।
ਵਿਮਾਨਸੂਰ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਮਾਜੁਹਾਵਤ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 23 ॥
ਤਤਃਕਾਞ੍ਚਨਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਂਵੈਦੂਰ੍ਯਮਣਿਵੇਦਿਕਮ੍ ।
ਕੂਟਾਗਾਰੈਃਪਰਿਕ੍षਿਪ੍ਤਂਸਰ੍ਵਤੋਰਜਤਪ੍ਰਭਮ੍ ॥ 24 ॥
ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਭਿਃਪਤਾਕਾਭਿਰ੍ਧ੍ਵਜੈਸ਼੍ਚਸਮਲਙ੍ਕृਤਮ੍ ।
ਸ਼ੋਭਿਤਙ੍ਕਾਞ੍ਚਨੈਰ੍ਹਰ੍ਮ੍ਯੈਰ੍ਹੇਮਪਦ੍ਮਵਿਭੂषਿਤੈਃ ॥ 25 ॥
ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਙ੍ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਜਾਲੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਗਵਾਕ੍षਕਮ੍ ।
ਘਣ੍ਟਾਜਾਲੈਃਪਰਿਕ੍षਿਪ੍ਤਂਸਰ੍ਵਤੋਮਧੁਰਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ 26 ॥
ਯਨ੍ਮੇਰੁਸ਼ਿਖਰਾਕਾਰਨ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਂਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਬृਹਭਿਰ੍ਭੂषਿਤਂਹਰ੍ਮ੍ਯੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਰਜਤਸ਼ੋਭਿਤੈਃ ॥ 27 ॥
ਤਲੈਸ੍ਸ੍ਫਟਿਕਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗੈਦੂਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚਵਰਾਸਨੈਃ ।
ਮਹਾਰ੍ਹਾਸ੍ਤਰਣੋਪੇਤੈਰੁਪਪਨ੍ਨਮ੍ਮਹਾਧਨੈਃ ॥ 28 ॥
ਉਪਸ੍ਥਿਤਮਨਾਧृष੍ਯਨ੍ਤਦ੍ਵਿਮਾਨਮ੍ਮਨੋਜਵਮ੍ ।
ਨਿਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾਰਾਮਾਯਤਸ੍ਥੌਤਤ੍ਰਵਿਭੀषਣਃ ॥ 29 ॥
ਤਤ੍ਪੁष੍ਪਕਙ੍ਕਾਮਗਮਂਵਿਮਾਨਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ਭੂਧਰਸਨ੍ਨਿਕਾਸ਼ਮ੍ ।
ਦृष੍ਟਵਾਤਦਾਵਿਸ੍ਮਯਮਾਜਗਾਮਰਾਮਸ੍ਸਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰੁਦਾਰਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ॥ 30 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
tāṃrātrimuṣitaṃrāmaṃsukhotthimarindamam |
abravītprāñjalirvākyañjayampṛṣṭavāvibhīṣaṇaḥ || 1 ||
snānānicāṅgarāgāṇivastrāṇyābharaṇāni ca |
candanāni ca divyānimālyānivividhāni ca || 2 ||
alaṅkāravidaścemānāryaḥpadmanibhekṣaṇāḥ |
upasthitāstvāṃvidhavatsnāpayiṣyantirāghava || 3 ||
evamuktastukākutsthaḥ pratyuvācavibhīṣaṇam |
harīnsugrīvamukhyāṃstvaṃsnānenopanimantraya || 4 ||
sa tutāmyatidharmātmāmamahetossukhocitaḥ |
sukumāromahābāhokumāraḥ satyasaṃśrayaḥ || 5 ||
taṃvinākaikayīputrambharatandharmacāriṇam |
na mesnānambahumataṃvastrāṇyābharaṇāni ca || 6 ||
etatpaśyayathākṣiprampratigacchāmatāmpurīm |
ayodhyāṅgacchatohyeṣapanthāḥparamadurgamaḥ || 7 ||
evamuktastukākutsthampratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
ahnātvāmprāpayiṣyāmitāmpurīmpārthivātmaja || 8 ||
puṣpakannāmabhadrantevimānaṃsūryasannibham |
mamabhrātuḥkuberasyarāvaṇenabalīyasā || 9 ||
hṛtannirjityasaṅgrāmekāmagandivyamuttamam |
tvadarthampālitañcedantiṣṭhatyatulavikrama || 10 ||
tadidammeghasaṅkāśaṃvimānamihatiṣṭhati |
tenayāsyasiyānenatvamayodhyāṅgatajvaraḥ || 11 ||
ahanteyudyanugrāhyoyadismarasimeguṇān |
vasatāvadihaprājña yadyastimayisauhṛdam || 12 ||
lakṣmaṇenasahabhrātrāvaidehyābhāryayāsaha |
arcitassarvakāmaistvantatorāma gamiṣyasi || 13 ||
prītiyuktasyavihitāṃsasainyaḥsasuhṛdgaṇaḥ |
sakratiyāṃrāmametāvadgṛheṇatvammayodyatām || 14 ||
praṇayādbhahumānāccasauhārdena ca rāghava |
prasādāyāmipreṣyo'haṃ na khalvājñāpayāmite || 15 ||
evamuktastatorāmaḥpratyuvācavibhīṣaṇam |
rakṣasāṃvānarāṇāṃ ca sarveṣāmevaśṛṇvatām || 16 ||
pūjito'smitvayāvīra sācivyenaparantapa |
sarvātmanā ca ceṣṭābhiḥsauhārdenapareṇa ca || 17 ||
na khalvetannakuryāntevacanaṃrākṣaseśvara |
tantumebhrātarandraṣṭumbharatantvaratemanaḥ || 18 ||
mānnivartayituṃyo'saucitrakūṭamupāgataḥ |
śirasāyācatoyasyavacanaṃ na kṛtammayā || 19 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm |
guhaṃ ca suhṛdañcaivapaurānjanapadaissaha || 20 ||
anujānīhamāṃsaumya pūjito'smivibhīṣaṇa |
manyurnakhalukartavyaḥsakhetvāñcānumānaye || 21 ||
upasthāpayameśīghraṃvimānaṃrākṣaseśvara |
kṛtakāryasyamevāsaḥkathaṃsyādihasammataḥ || 22 ||
evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ |
vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ || 23 ||
tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam |
kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham || 24 ||
pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam |
śobhitaṅkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ || 25 ||
prakīrṇaṅkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam |
ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam || 26 ||
yanmeruśikharākārannirmitaṃviśvakarmaṇā |
bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ || 27 ||
talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannammahādhanaiḥ || 28 ||
upasthitamanādhṛṣyantadvimānammanojavam |
nivedayitvārāmāyatasthautatravibhīṣaṇaḥ || 29 ||
tatpuṣpakaṅkāmagamaṃvimānamupasthitambhūdharasannikāśam |
dṛṣṭavātadāvismayamājagāmarāmassasaumitrirudārasattvaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुर्विंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
तांरात्रिमुषितंरामंसुखोत्थिमरिन्दमम् ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यञ्जयम्पृष्टवाविभीषणः ॥ 1 ॥
स्नानानिचाङ्गरागाणिवस्त्राण्याभरणानि च ।
चन्दनानि च दिव्यानिमाल्यानिविविधानि च ॥ 2 ॥
अलङ्कारविदश्चेमानार्यःपद्मनिभेक्षणाः ।
उपस्थितास्त्वांविधवत्स्नापयिष्यन्तिराघव ॥ 3 ॥
एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थः प्रत्युवाचविभीषणम् ।
हरीन्सुग्रीवमुख्यांस्त्वंस्नानेनोपनिमन्त्रय ॥ 4 ॥
स तुताम्यतिधर्मात्माममहेतोस्सुखोचितः ।
सुकुमारोमहाबाहोकुमारः सत्यसंश्रयः ॥ 5 ॥
तंविनाकैकयीपुत्रम्भरतन्धर्मचारिणम् ।
न मेस्नानम्बहुमतंवस्त्राण्याभरणानि च ॥ 6 ॥
एतत्पश्ययथाक्षिप्रम्प्रतिगच्छामताम्पुरीम् ।
अयोध्याङ्गच्छतोह्येषपन्थाःपरमदुर्गमः ॥ 7 ॥
एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थम्प्रत्युवाचविभीषणः ।
अह्नात्वाम्प्रापयिष्यामिताम्पुरीम्पार्थिवात्मज ॥ 8 ॥
पुष्पकन्नामभद्रन्तेविमानंसूर्यसन्निभम् ।
ममभ्रातुःकुबेरस्यरावणेनबलीयसा ॥ 9 ॥
हृतन्निर्जित्यसङ्ग्रामेकामगन्दिव्यमुत्तमम् ।
त्वदर्थम्पालितञ्चेदन्तिष्ठत्यतुलविक्रम ॥ 10 ॥
तदिदम्मेघसङ्काशंविमानमिहतिष्ठति ।
तेनयास्यसियानेनत्वमयोध्याङ्गतज्वरः ॥ 11 ॥
अहन्तेयुद्यनुग्राह्योयदिस्मरसिमेगुणान् ।
वसतावदिहप्राज्ञ यद्यस्तिमयिसौहृदम् ॥ 12 ॥
लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावैदेह्याभार्ययासह ।
अर्चितस्सर्वकामैस्त्वन्ततोराम गमिष्यसि ॥ 13 ॥
प्रीतियुक्तस्यविहितांससैन्यःससुहृद्गणः ।
सक्रतियांराममेतावद्गृहेणत्वम्मयोद्यताम् ॥ 14 ॥
प्रणयाद्भहुमानाच्चसौहार्देन च राघव ।
प्रसादायामिप्रेष्योऽहं न खल्वाज्ञापयामिते ॥ 15 ॥
एवमुक्तस्ततोरामःप्रत्युवाचविभीषणम् ।
रक्षसांवानराणां च सर्वेषामेवशृण्वताम् ॥ 16 ॥
पूजितोऽस्मित्वयावीर साचिव्येनपरन्तप ।
सर्वात्मना च चेष्टाभिःसौहार्देनपरेण च ॥ 17 ॥
न खल्वेतन्नकुर्यान्तेवचनंराक्षसेश्वर ।
तन्तुमेभ्रातरन्द्रष्टुम्भरतन्त्वरतेमनः ॥ 18 ॥
मान्निवर्तयितुंयोऽसौचित्रकूटमुपागतः ।
शिरसायाचतोयस्यवचनं न कृतम्मया ॥ 19 ॥
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ।
गुहं च सुहृदञ्चैवपौरान्जनपदैस्सह ॥ 20 ॥
अनुजानीहमांसौम्य पूजितोऽस्मिविभीषण ।
मन्युर्नखलुकर्तव्यःसखेत्वाञ्चानुमानये ॥ 21 ॥
उपस्थापयमेशीघ्रंविमानंराक्षसेश्वर ।
कृतकार्यस्यमेवासःकथंस्यादिहसम्मतः ॥ 22 ॥
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।
विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ॥ 23 ॥
ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।
कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ॥ 24 ॥
पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।
शोभितङ्काञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ॥ 25 ॥
प्रकीर्णङ्किङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।
घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ॥ 26 ॥
यन्मेरुशिखराकारन्निर्मितंविश्वकर्मणा ।
बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ॥ 27 ॥
तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नम्महाधनैः ॥ 28 ॥
उपस्थितमनाधृष्यन्तद्विमानम्मनोजवम् ।
निवेदयित्वारामायतस्थौतत्रविभीषणः ॥ 29 ॥
तत्पुष्पकङ्कामगमंविमानमुपस्थितम्भूधरसन्निकाशम् ।
दृष्टवातदाविस्मयमाजगामरामस्ससौमित्रिरुदारसत्त्वः ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्विंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
tāṃrātrimuṣitaṃrāmaṃsukhotthimarindamam |
abravītprāñjalirvākyañjayampṛṣṭavāvibhīṣaṇaḥ || 1 ||
snānānicāṅgarāgāṇivastrāṇyābharaṇāni ca |
candanāni ca divyānimālyānivividhāni ca || 2 ||
alaṅkāravidaścemānāryaḥpadmanibhekṣaṇāḥ |
upasthitāstvāṃvidhavatsnāpayiṣyantirāghava || 3 ||
evamuktastukākutsthaḥ pratyuvācavibhīṣaṇam |
harīnsugrīvamukhyāṃstvaṃsnānenopanimantraya || 4 ||
sa tutāmyatidharmātmāmamahetossukhocitaḥ |
sukumāromahābāhokumāraḥ satyasaṃśrayaḥ || 5 ||
taṃvinākaikayīputrambharatandharmacāriṇam |
na mesnānambahumataṃvastrāṇyābharaṇāni ca || 6 ||
etatpaśyayathākṣiprampratigacchāmatāmpurīm |
ayodhyāṅgacchatohyeṣapanthāḥparamadurgamaḥ || 7 ||
evamuktastukākutsthampratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
ahnātvāmprāpayiṣyāmitāmpurīmpārthivātmaja || 8 ||
puṣpakannāmabhadrantevimānaṃsūryasannibham |
mamabhrātuḥkuberasyarāvaṇenabalīyasā || 9 ||
hṛtannirjityasaṅgrāmekāmagandivyamuttamam |
tvadarthampālitañcedantiṣṭhatyatulavikrama || 10 ||
tadidammeghasaṅkāśaṃvimānamihatiṣṭhati |
tenayāsyasiyānenatvamayodhyāṅgatajvaraḥ || 11 ||
ahanteyudyanugrāhyoyadismarasimeguṇān |
vasatāvadihaprājña yadyastimayisauhṛdam || 12 ||
lakṣmaṇenasahabhrātrāvaidehyābhāryayāsaha |
arcitassarvakāmaistvantatorāma gamiṣyasi || 13 ||
prītiyuktasyavihitāṃsasainyaḥsasuhṛdgaṇaḥ |
sakratiyāṃrāmametāvadgṛheṇatvammayodyatām || 14 ||
praṇayādbhahumānāccasauhārdena ca rāghava |
prasādāyāmipreṣyo'haṃ na khalvājñāpayāmite || 15 ||
evamuktastatorāmaḥpratyuvācavibhīṣaṇam |
rakṣasāṃvānarāṇāṃ ca sarveṣāmevaśṛṇvatām || 16 ||
pūjito'smitvayāvīra sācivyenaparantapa |
sarvātmanā ca ceṣṭābhiḥsauhārdenapareṇa ca || 17 ||
na khalvetannakuryāntevacanaṃrākṣaseśvara |
tantumebhrātarandraṣṭumbharatantvaratemanaḥ || 18 ||
mānnivartayituṃyo'saucitrakūṭamupāgataḥ |
śirasāyācatoyasyavacanaṃ na kṛtammayā || 19 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm |
guhaṃ ca suhṛdañcaivapaurānjanapadaissaha || 20 ||
anujānīhamāṃsaumya pūjito'smivibhīṣaṇa |
manyurnakhalukartavyaḥsakhetvāñcānumānaye || 21 ||
upasthāpayameśīghraṃvimānaṃrākṣaseśvara |
kṛtakāryasyamevāsaḥkathaṃsyādihasammataḥ || 22 ||
evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ |
vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ || 23 ||
tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam |
kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham || 24 ||
pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam |
śobhitaṅkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ || 25 ||
prakīrṇaṅkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam |
ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam || 26 ||
yanmeruśikharākārannirmitaṃviśvakarmaṇā |
bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ || 27 ||
talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannammahādhanaiḥ || 28 ||
upasthitamanādhṛṣyantadvimānammanojavam |
nivedayitvārāmāyatasthautatravibhīṣaṇaḥ || 29 ||
tatpuṣpakaṅkāmagamaṃvimānamupasthitambhūdharasannikāśam |
dṛṣṭavātadāvismayamājagāmarāmassasaumitrirudārasattvaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.