શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ ચતુર્વિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
તાંરાત્રિમુષિતંરામંસુખોત્થિમરિન્દમમ્ ।
અબ્રવીત્પ્રાઞ્જલિર્વાક્યઞ્જયમ્પૃષ્ટવાવિભીષણઃ ॥ 1 ॥
સ્નાનાનિચાઙ્ગરાગાણિવસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ ।
ચન્દનાનિ ચ દિવ્યાનિમાલ્યાનિવિવિધાનિ ચ ॥ 2 ॥
અલઙ્કારવિદશ્ચેમાનાર્યઃપદ્મનિભેક્ષણાઃ ।
ઉપસ્થિતાસ્ત્વાંવિધવત્સ્નાપયિષ્યન્તિરાઘવ ॥ 3 ॥
એવમુક્તસ્તુકાકુત્સ્થઃ પ્રત્યુવાચવિભીષણમ્ ।
હરીન્સુગ્રીવમુખ્યાંસ્ત્વંસ્નાનેનોપનિમન્ત્રય ॥ 4 ॥
સ તુતામ્યતિધર્માત્મામમહેતોસ્સુખોચિતઃ ।
સુકુમારોમહાબાહોકુમારઃ સત્યસંશ્રયઃ ॥ 5 ॥
તંવિનાકૈકયીપુત્રમ્ભરતન્ધર્મચારિણમ્ ।
ન મેસ્નાનમ્બહુમતંવસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ ॥ 6 ॥
એતત્પશ્યયથાક્ષિપ્રમ્પ્રતિગચ્છામતામ્પુરીમ્ ।
અયોધ્યાઙ્ગચ્છતોહ્યેષપન્થાઃપરમદુર્ગમઃ ॥ 7 ॥
એવમુક્તસ્તુકાકુત્સ્થમ્પ્રત્યુવાચવિભીષણઃ ।
અહ્નાત્વામ્પ્રાપયિષ્યામિતામ્પુરીમ્પાર્થિવાત્મજ ॥ 8 ॥
પુષ્પકન્નામભદ્રન્તેવિમાનંસૂર્યસન્નિભમ્ ।
મમભ્રાતુઃકુબેરસ્યરાવણેનબલીયસા ॥ 9 ॥
હૃતન્નિર્જિત્યસઙ્ગ્રામેકામગન્દિવ્યમુત્તમમ્ ।
ત્વદર્થમ્પાલિતઞ્ચેદન્તિષ્ઠત્યતુલવિક્રમ ॥ 10 ॥
તદિદમ્મેઘસઙ્કાશંવિમાનમિહતિષ્ઠતિ ।
તેનયાસ્યસિયાનેનત્વમયોધ્યાઙ્ગતજ્વરઃ ॥ 11 ॥
અહન્તેયુદ્યનુગ્રાહ્યોયદિસ્મરસિમેગુણાન્ ।
વસતાવદિહપ્રાજ્ઞ યદ્યસ્તિમયિસૌહૃદમ્ ॥ 12 ॥
લક્ષ્મણેનસહભ્રાત્રાવૈદેહ્યાભાર્યયાસહ ।
અર્ચિતસ્સર્વકામૈસ્ત્વન્તતોરામ ગમિષ્યસિ ॥ 13 ॥
પ્રીતિયુક્તસ્યવિહિતાંસસૈન્યઃસસુહૃદ્ગણઃ ।
સક્રતિયાંરામમેતાવદ્ગૃહેણત્વમ્મયોદ્યતામ્ ॥ 14 ॥
પ્રણયાદ્ભહુમાનાચ્ચસૌહાર્દેન ચ રાઘવ ।
પ્રસાદાયામિપ્રેષ્યોઽહં ન ખલ્વાજ્ઞાપયામિતે ॥ 15 ॥
એવમુક્તસ્તતોરામઃપ્રત્યુવાચવિભીષણમ્ ।
રક્ષસાંવાનરાણાં ચ સર્વેષામેવશૃણ્વતામ્ ॥ 16 ॥
પૂજિતોઽસ્મિત્વયાવીર સાચિવ્યેનપરન્તપ ।
સર્વાત્મના ચ ચેષ્ટાભિઃસૌહાર્દેનપરેણ ચ ॥ 17 ॥
ન ખલ્વેતન્નકુર્યાન્તેવચનંરાક્ષસેશ્વર ।
તન્તુમેભ્રાતરન્દ્રષ્ટુમ્ભરતન્ત્વરતેમનઃ ॥ 18 ॥
માન્નિવર્તયિતુંયોઽસૌચિત્રકૂટમુપાગતઃ ।
શિરસાયાચતોયસ્યવચનં ન કૃતમ્મયા ॥ 19 ॥
કૌસલ્યાં ચ સુમિત્રાં ચ કૈકેયીં ચ યશસ્વિનીમ્ ।
ગુહં ચ સુહૃદઞ્ચૈવપૌરાન્જનપદૈસ્સહ ॥ 20 ॥
અનુજાનીહમાંસૌમ્ય પૂજિતોઽસ્મિવિભીષણ ।
મન્યુર્નખલુકર્તવ્યઃસખેત્વાઞ્ચાનુમાનયે ॥ 21 ॥
ઉપસ્થાપયમેશીઘ્રંવિમાનંરાક્ષસેશ્વર ।
કૃતકાર્યસ્યમેવાસઃકથંસ્યાદિહસમ્મતઃ ॥ 22 ॥
એવમુક્તસ્તુરામેણરાક્ષસેન્દ્રોવિભીષણઃ ।
વિમાનસૂર્યસઙ્કાશમાજુહાવત્વરાન્વિતઃ ॥ 23 ॥
તતઃકાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગંવૈદૂર્યમણિવેદિકમ્ ।
કૂટાગારૈઃપરિક્ષિપ્તંસર્વતોરજતપ્રભમ્ ॥ 24 ॥
પાણ્ડુરાભિઃપતાકાભિર્ધ્વજૈશ્ચસમલઙ્કૃતમ્ ।
શોભિતઙ્કાઞ્ચનૈર્હર્મ્યૈર્હેમપદ્મવિભૂષિતૈઃ ॥ 25 ॥
પ્રકીર્ણઙ્કિઙ્કિણીજાલૈર્મુક્તામણિગવાક્ષકમ્ ।
ઘણ્ટાજાલૈઃપરિક્ષિપ્તંસર્વતોમધુરસ્વનમ્ ॥ 26 ॥
યન્મેરુશિખરાકારન્નિર્મિતંવિશ્વકર્મણા ।
બૃહભિર્ભૂષિતંહર્મ્યૈર્મુક્તારજતશોભિતૈઃ ॥ 27 ॥
તલૈસ્સ્ફટિકચિત્રાઙ્ગૈદૂર્યૈશ્ચવરાસનૈઃ ।
મહાર્હાસ્તરણોપેતૈરુપપન્નમ્મહાધનૈઃ ॥ 28 ॥
ઉપસ્થિતમનાધૃષ્યન્તદ્વિમાનમ્મનોજવમ્ ।
નિવેદયિત્વારામાયતસ્થૌતત્રવિભીષણઃ ॥ 29 ॥
તત્પુષ્પકઙ્કામગમંવિમાનમુપસ્થિતમ્ભૂધરસન્નિકાશમ્ ।
દૃષ્ટવાતદાવિસ્મયમાજગામરામસ્સસૌમિત્રિરુદારસત્ત્વઃ ॥ 30 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુર્વિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
tāṃrātrimuṣitaṃrāmaṃsukhotthimarindamam |
abravītprāñjalirvākyañjayampṛṣṭavāvibhīṣaṇaḥ || 1 ||
snānānicāṅgarāgāṇivastrāṇyābharaṇāni ca |
candanāni ca divyānimālyānivividhāni ca || 2 ||
alaṅkāravidaścemānāryaḥpadmanibhekṣaṇāḥ |
upasthitāstvāṃvidhavatsnāpayiṣyantirāghava || 3 ||
evamuktastukākutsthaḥ pratyuvācavibhīṣaṇam |
harīnsugrīvamukhyāṃstvaṃsnānenopanimantraya || 4 ||
sa tutāmyatidharmātmāmamahetossukhocitaḥ |
sukumāromahābāhokumāraḥ satyasaṃśrayaḥ || 5 ||
taṃvinākaikayīputrambharatandharmacāriṇam |
na mesnānambahumataṃvastrāṇyābharaṇāni ca || 6 ||
etatpaśyayathākṣiprampratigacchāmatāmpurīm |
ayodhyāṅgacchatohyeṣapanthāḥparamadurgamaḥ || 7 ||
evamuktastukākutsthampratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
ahnātvāmprāpayiṣyāmitāmpurīmpārthivātmaja || 8 ||
puṣpakannāmabhadrantevimānaṃsūryasannibham |
mamabhrātuḥkuberasyarāvaṇenabalīyasā || 9 ||
hṛtannirjityasaṅgrāmekāmagandivyamuttamam |
tvadarthampālitañcedantiṣṭhatyatulavikrama || 10 ||
tadidammeghasaṅkāśaṃvimānamihatiṣṭhati |
tenayāsyasiyānenatvamayodhyāṅgatajvaraḥ || 11 ||
ahanteyudyanugrāhyoyadismarasimeguṇān |
vasatāvadihaprājña yadyastimayisauhṛdam || 12 ||
lakṣmaṇenasahabhrātrāvaidehyābhāryayāsaha |
arcitassarvakāmaistvantatorāma gamiṣyasi || 13 ||
prītiyuktasyavihitāṃsasainyaḥsasuhṛdgaṇaḥ |
sakratiyāṃrāmametāvadgṛheṇatvammayodyatām || 14 ||
praṇayādbhahumānāccasauhārdena ca rāghava |
prasādāyāmipreṣyo'haṃ na khalvājñāpayāmite || 15 ||
evamuktastatorāmaḥpratyuvācavibhīṣaṇam |
rakṣasāṃvānarāṇāṃ ca sarveṣāmevaśṛṇvatām || 16 ||
pūjito'smitvayāvīra sācivyenaparantapa |
sarvātmanā ca ceṣṭābhiḥsauhārdenapareṇa ca || 17 ||
na khalvetannakuryāntevacanaṃrākṣaseśvara |
tantumebhrātarandraṣṭumbharatantvaratemanaḥ || 18 ||
mānnivartayituṃyo'saucitrakūṭamupāgataḥ |
śirasāyācatoyasyavacanaṃ na kṛtammayā || 19 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm |
guhaṃ ca suhṛdañcaivapaurānjanapadaissaha || 20 ||
anujānīhamāṃsaumya pūjito'smivibhīṣaṇa |
manyurnakhalukartavyaḥsakhetvāñcānumānaye || 21 ||
upasthāpayameśīghraṃvimānaṃrākṣaseśvara |
kṛtakāryasyamevāsaḥkathaṃsyādihasammataḥ || 22 ||
evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ |
vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ || 23 ||
tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam |
kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham || 24 ||
pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam |
śobhitaṅkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ || 25 ||
prakīrṇaṅkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam |
ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam || 26 ||
yanmeruśikharākārannirmitaṃviśvakarmaṇā |
bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ || 27 ||
talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannammahādhanaiḥ || 28 ||
upasthitamanādhṛṣyantadvimānammanojavam |
nivedayitvārāmāyatasthautatravibhīṣaṇaḥ || 29 ||
tatpuṣpakaṅkāmagamaṃvimānamupasthitambhūdharasannikāśam |
dṛṣṭavātadāvismayamājagāmarāmassasaumitrirudārasattvaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुर्विंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
तांरात्रिमुषितंरामंसुखोत्थिमरिन्दमम् ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यञ्जयम्पृष्टवाविभीषणः ॥ 1 ॥
स्नानानिचाङ्गरागाणिवस्त्राण्याभरणानि च ।
चन्दनानि च दिव्यानिमाल्यानिविविधानि च ॥ 2 ॥
अलङ्कारविदश्चेमानार्यःपद्मनिभेक्षणाः ।
उपस्थितास्त्वांविधवत्स्नापयिष्यन्तिराघव ॥ 3 ॥
एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थः प्रत्युवाचविभीषणम् ।
हरीन्सुग्रीवमुख्यांस्त्वंस्नानेनोपनिमन्त्रय ॥ 4 ॥
स तुताम्यतिधर्मात्माममहेतोस्सुखोचितः ।
सुकुमारोमहाबाहोकुमारः सत्यसंश्रयः ॥ 5 ॥
तंविनाकैकयीपुत्रम्भरतन्धर्मचारिणम् ।
न मेस्नानम्बहुमतंवस्त्राण्याभरणानि च ॥ 6 ॥
एतत्पश्ययथाक्षिप्रम्प्रतिगच्छामताम्पुरीम् ।
अयोध्याङ्गच्छतोह्येषपन्थाःपरमदुर्गमः ॥ 7 ॥
एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थम्प्रत्युवाचविभीषणः ।
अह्नात्वाम्प्रापयिष्यामिताम्पुरीम्पार्थिवात्मज ॥ 8 ॥
पुष्पकन्नामभद्रन्तेविमानंसूर्यसन्निभम् ।
ममभ्रातुःकुबेरस्यरावणेनबलीयसा ॥ 9 ॥
हृतन्निर्जित्यसङ्ग्रामेकामगन्दिव्यमुत्तमम् ।
त्वदर्थम्पालितञ्चेदन्तिष्ठत्यतुलविक्रम ॥ 10 ॥
तदिदम्मेघसङ्काशंविमानमिहतिष्ठति ।
तेनयास्यसियानेनत्वमयोध्याङ्गतज्वरः ॥ 11 ॥
अहन्तेयुद्यनुग्राह्योयदिस्मरसिमेगुणान् ।
वसतावदिहप्राज्ञ यद्यस्तिमयिसौहृदम् ॥ 12 ॥
लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावैदेह्याभार्ययासह ।
अर्चितस्सर्वकामैस्त्वन्ततोराम गमिष्यसि ॥ 13 ॥
प्रीतियुक्तस्यविहितांससैन्यःससुहृद्गणः ।
सक्रतियांराममेतावद्गृहेणत्वम्मयोद्यताम् ॥ 14 ॥
प्रणयाद्भहुमानाच्चसौहार्देन च राघव ।
प्रसादायामिप्रेष्योऽहं न खल्वाज्ञापयामिते ॥ 15 ॥
एवमुक्तस्ततोरामःप्रत्युवाचविभीषणम् ।
रक्षसांवानराणां च सर्वेषामेवशृण्वताम् ॥ 16 ॥
पूजितोऽस्मित्वयावीर साचिव्येनपरन्तप ।
सर्वात्मना च चेष्टाभिःसौहार्देनपरेण च ॥ 17 ॥
न खल्वेतन्नकुर्यान्तेवचनंराक्षसेश्वर ।
तन्तुमेभ्रातरन्द्रष्टुम्भरतन्त्वरतेमनः ॥ 18 ॥
मान्निवर्तयितुंयोऽसौचित्रकूटमुपागतः ।
शिरसायाचतोयस्यवचनं न कृतम्मया ॥ 19 ॥
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ।
गुहं च सुहृदञ्चैवपौरान्जनपदैस्सह ॥ 20 ॥
अनुजानीहमांसौम्य पूजितोऽस्मिविभीषण ।
मन्युर्नखलुकर्तव्यःसखेत्वाञ्चानुमानये ॥ 21 ॥
उपस्थापयमेशीघ्रंविमानंराक्षसेश्वर ।
कृतकार्यस्यमेवासःकथंस्यादिहसम्मतः ॥ 22 ॥
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।
विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ॥ 23 ॥
ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।
कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ॥ 24 ॥
पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।
शोभितङ्काञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ॥ 25 ॥
प्रकीर्णङ्किङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।
घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ॥ 26 ॥
यन्मेरुशिखराकारन्निर्मितंविश्वकर्मणा ।
बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ॥ 27 ॥
तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नम्महाधनैः ॥ 28 ॥
उपस्थितमनाधृष्यन्तद्विमानम्मनोजवम् ।
निवेदयित्वारामायतस्थौतत्रविभीषणः ॥ 29 ॥
तत्पुष्पकङ्कामगमंविमानमुपस्थितम्भूधरसन्निकाशम् ।
दृष्टवातदाविस्मयमाजगामरामस्ससौमित्रिरुदारसत्त्वः ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्विंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
tāṃrātrimuṣitaṃrāmaṃsukhotthimarindamam |
abravītprāñjalirvākyañjayampṛṣṭavāvibhīṣaṇaḥ || 1 ||
snānānicāṅgarāgāṇivastrāṇyābharaṇāni ca |
candanāni ca divyānimālyānivividhāni ca || 2 ||
alaṅkāravidaścemānāryaḥpadmanibhekṣaṇāḥ |
upasthitāstvāṃvidhavatsnāpayiṣyantirāghava || 3 ||
evamuktastukākutsthaḥ pratyuvācavibhīṣaṇam |
harīnsugrīvamukhyāṃstvaṃsnānenopanimantraya || 4 ||
sa tutāmyatidharmātmāmamahetossukhocitaḥ |
sukumāromahābāhokumāraḥ satyasaṃśrayaḥ || 5 ||
taṃvinākaikayīputrambharatandharmacāriṇam |
na mesnānambahumataṃvastrāṇyābharaṇāni ca || 6 ||
etatpaśyayathākṣiprampratigacchāmatāmpurīm |
ayodhyāṅgacchatohyeṣapanthāḥparamadurgamaḥ || 7 ||
evamuktastukākutsthampratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
ahnātvāmprāpayiṣyāmitāmpurīmpārthivātmaja || 8 ||
puṣpakannāmabhadrantevimānaṃsūryasannibham |
mamabhrātuḥkuberasyarāvaṇenabalīyasā || 9 ||
hṛtannirjityasaṅgrāmekāmagandivyamuttamam |
tvadarthampālitañcedantiṣṭhatyatulavikrama || 10 ||
tadidammeghasaṅkāśaṃvimānamihatiṣṭhati |
tenayāsyasiyānenatvamayodhyāṅgatajvaraḥ || 11 ||
ahanteyudyanugrāhyoyadismarasimeguṇān |
vasatāvadihaprājña yadyastimayisauhṛdam || 12 ||
lakṣmaṇenasahabhrātrāvaidehyābhāryayāsaha |
arcitassarvakāmaistvantatorāma gamiṣyasi || 13 ||
prītiyuktasyavihitāṃsasainyaḥsasuhṛdgaṇaḥ |
sakratiyāṃrāmametāvadgṛheṇatvammayodyatām || 14 ||
praṇayādbhahumānāccasauhārdena ca rāghava |
prasādāyāmipreṣyo'haṃ na khalvājñāpayāmite || 15 ||
evamuktastatorāmaḥpratyuvācavibhīṣaṇam |
rakṣasāṃvānarāṇāṃ ca sarveṣāmevaśṛṇvatām || 16 ||
pūjito'smitvayāvīra sācivyenaparantapa |
sarvātmanā ca ceṣṭābhiḥsauhārdenapareṇa ca || 17 ||
na khalvetannakuryāntevacanaṃrākṣaseśvara |
tantumebhrātarandraṣṭumbharatantvaratemanaḥ || 18 ||
mānnivartayituṃyo'saucitrakūṭamupāgataḥ |
śirasāyācatoyasyavacanaṃ na kṛtammayā || 19 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm |
guhaṃ ca suhṛdañcaivapaurānjanapadaissaha || 20 ||
anujānīhamāṃsaumya pūjito'smivibhīṣaṇa |
manyurnakhalukartavyaḥsakhetvāñcānumānaye || 21 ||
upasthāpayameśīghraṃvimānaṃrākṣaseśvara |
kṛtakāryasyamevāsaḥkathaṃsyādihasammataḥ || 22 ||
evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ |
vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ || 23 ||
tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam |
kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham || 24 ||
pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam |
śobhitaṅkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ || 25 ||
prakīrṇaṅkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam |
ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam || 26 ||
yanmeruśikharākārannirmitaṃviśvakarmaṇā |
bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ || 27 ||
talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannammahādhanaiḥ || 28 ||
upasthitamanādhṛṣyantadvimānammanojavam |
nivedayitvārāmāyatasthautatravibhīṣaṇaḥ || 29 ||
tatpuṣpakaṅkāmagamaṃvimānamupasthitambhūdharasannikāśam |
dṛṣṭavātadāvismayamājagāmarāmassasaumitrirudārasattvaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.