શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ એકનવતિતમસ્સર્ગઃ ।
સ હતાશ્વોમહાતેજાભૂમૌતિષ્ઠન્નિશાચરઃ ।
ઇન્દ્રજિત્પરમક્રુદ્ધસ્સજજ્વાલતેજસા ॥ 1 ॥
તૌધવનિનૌજિઘાંસન્તવન્યોન્યમિષુભિર્ભૃશમ્ ।
વિજયેનાભિનિષ્ક્રાન્તૌવનેગજવૃષાવિવ ॥ 2 ॥
નિબર્હયન્તશ્ચાન્યોન્યન્તેરાક્ષ્વનૌકસઃ ।
ભર્તારં ન જહુર્યુદ્ધેસમ્પતન્તસ્તતસ્તતઃ ॥ 3 ॥
તતસ્તાન્ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ હર્ષયન્ રાવણાત્મજઃ ।
સ્તુવાનોહર્ષમાણશ્ચૈદંવચનમબ્રવીત્ ॥ 4 ॥
તમસાબહુલેનેમાસ્સમ્સક્તાંસર્વતોદિશઃ ।
નેહવિજ્ઞાયતેસ્વોવાપરોવારક્ષસોત્તમાઃ ॥ 5 ॥
ધૃષ્ટમ્ભવન્તોયુધ્યન્તુહરીણામ્મોહનાયવૈ ।
અહન્તુરથમાસ્થાયઆગમિષ્યામિસંયુગે ॥ 6 ॥
તથાભવન્તઃકુર્વન્તુયથેમેહિવનૌકસઃ ।
ન યુધ્યેયુર્દુરાત્માનઃપ્રવિષ્ટેનગરમ્મયિ ॥ 7 ॥
ઇત્યુક્ત્વારાવણસુતોવઞ્ચયિત્વાવનૌકસઃ ।
પ્રવિવેશપુરીંલઙ્કાંરથહેતોરમિત્રહા ॥ 8 ॥
સ રથમ્ભૂષયિત્વાથરુચિરંહેમભૂષિતમ્ ।
પ્રાસાસિશરસંયુક્તંયુક્તમ્પરમવાજિભિઃ ॥ 9 ॥
અધિષ્ઠિતંહયજ્ઞેનસૂતેનાપ્તોપદેશિના ।
આરુરોહમહાતેજારાવણિઃસમતિઞ્જિયઃ ॥ 10 ॥
સ રાક્ષસગણૈર્મુખ્યૈર્વૃતોમન્દોદરીસુતઃ ।
નિર્યયૌનગરાવદીરઃકૃતાન્તબલચોદિતઃ ॥ 11 ॥
સોઽભિનિષ્ક્રમ્યનગરાદિન્દ્રજિત્પરવીરહા ।
અભ્યયાજ્ઞવનૈરશ્વૈર્લક્ષ્મણંસવિભીષણમ્ ॥ 12 ॥
તતોરથસ્થમાલોક્યસૌમત્રીરાવણાત્મજમ્ ।
વાનરાશ્ચમહાવીર્યારાક્ષસશ્ચવિભીષણઃ ॥ 13 ॥
વિસ્મયમ્પરમઞ્જગ્મુર્લાઘવાત્તસ્યધીમતઃ ।
રાવણિશ્ચાપિસઙ્ક્રુદ્ધોરણેવાનરયૂથપાન્ ॥ 14 ॥
પાતયામાસબાણૌઘૈઃશતશોઽથસહસ્રશઃ ।
મણ્ડલીકૃતધનૂરાવણિઃસમતિઞ્જયઃ ॥ 15 ॥
હરીનભ્યહનત્કૃદ્ધઃપરંલાઘવમાસ્થિતઃ ।
તેવધ્યમાનાહરયોનારાચૈર્ભીમવિક્રમૈઃ ॥ 16 ॥
સૌમિત્રિંશરણમ્પ્રાપ્તાઃપ્રજાપતિમિવપ્રજાઃ ।
તતઃસમરકોપેનજ્વલિતોરઘુનન્દનઃ ॥ 17 ॥
ચિચ્છેદકાર્મુકન્તસ્યદર્શયન્ પાણિલાઘવમ્ ।
સોન્યઽત્કાર્મુકં માદાયસજ્જઞ્ચક્રેત્વરન્નિવ ॥ 18 ॥
તદપ્યસ્યત્રિભિર્બાણૈર્લક્ષ્મણોનિરકૃન્તત ।
અથૈવઞ્છિન્નધન્વાનમાશીવિષવિષોપમૈઃ ॥ 19 ॥
વિવ્યાધોરસિસૌમિત્રીરાવણિમ્પઞ્ચભિઃશરૈઃ ।
તેતસ્યકાયન્નિર્ભિદ્યમહાકાર્મુકનિસ્સૃતાઃ ॥ 20 ॥
નિપેતુર્ધરણીમ્બાણારક્તાઇવમહોરગાઃ ।
ભિન્નવર્મારુધિરંવમન્વક્ત્રેણરાવણિઃ ॥ 21 ॥
જગ્રાહકાર્મુકશ્રેષ્ઠન્દૃઢજ્યમ્બલવત્તરમ્ ।
સઃલક્ષ્મણંસમુદ્ધિશ્યપરંલાઘવમાશ્રિતઃ ॥ 22 ॥
વવર્ષશરવર્ષાણિવર્ષાણીવપુરન્દરઃ ।
મુક્તમિન્દ્રજિતાતત્તુશરવર્ષમરિન્દમઃ ॥ 23 ॥
અવારયદસમ્ભ્રાન્તોલક્ષ્મણઃસુદુરાસદમ્ ।
સન્દર્શયામાસતદારાવણિંરઘુનન્દનઃ ॥ 24 ॥
અસમ્બ્રાન્તોમહાતેજેસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ।
તસ્તાન્ રાક્ષસાન્ સર્વાંસ્ત્રિભિરેકૈકમાહવે ॥ 25 ॥
અવિધ્યત્પરમક્રુદ્ધશ્શીઘ્રાસ્ત્રંસમ્પ્રદર્શયન્ ।
રાક્ષસેન્દ્રસુતઞ્ચાપિબાણૌઘૈસ્સમતાડયત્ ॥ 26 ॥
સોઽતિવિદ્ધોબલવતાશત્રુણાશત્રુઘાતિના ।
અસક્તમ્પ્રેષયામાસલક્ષ્મણાયબહૂન્ શરાન્ ॥ 27 ॥
તાનપ્રાપ્તાન્ શિતૈર્ભાણૈશ્ચિચ્છેદપરવીરહા ।
સારથેરસ્ય ચ રણેરથિવોરઘુસત્તમઃ ॥ 28 ॥
શિરોજહારધર્માત્માભલ્લેનાનતપર્વણા ।
સૂતાસ્તેહયાસ્તત્રરથમૂહુરવિક્લબાઃ ॥ 29 ॥
મણ્ડલાન્યભિધાવન્તસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ।
અમર્ષવશમાપન્નઃસૌમિત્રિર્દૃઢવિક્રમઃ ॥ 30 ॥
પ્રત્યવિદ્ધ્યદ્ધયાંસ્તસ્યશરૈર્વિત્રાસયન્ રણે ।
અમર્ષમાણસ્તત્કર્મરાવણસ્યસુતોબલી ॥ 31 ॥
વિવ્યાથદશભિર્બાણૈસ્સૌમિત્રિન્તમમર્ષણમ્ ।
તેતસ્યવજ્રપ્રતિમાઃશરાસ્સર્પવિષોપમાઃ ॥ 32 ॥
વિલયઞ્જગ્મુરાગત્યકવચઙ્કાઞ્ચનપ્રભમ્ ।
અભ્યેદ્યકવચમ્મત્વાલક્ષ્મણંરાવણાત્મજઃ ॥ 33 ॥
લલાટેલક્ષ્મણમ્બાણૈસ્સુપુઙ્ખૈસ્ત્રિભિરિન્દ્રજિત્ ।
અવિધ્યત્પરમક્રુદ્ધઃશીઘ્રમસ્ત્રમ્પ્રદર્શયન્ ॥ 34 ॥
તૈઃપૃષત્કૈર્લલાટસ્થૈશ્શુશુભેરઘુનન્દનઃ ।
રણાગ્રેસમરશ્લાઘીત્રિશૃઙ્ગૈવપર્વતઃ ॥ 35 ॥
સ તથાહ્યર્દિતોબાણૈરાક્ષસેનતદામૃધે ।
તમાશુપ્રતિવિવ્યાધલક્ષ્મણઃપઞ્ચભિઃશરૈઃ ॥ 36 ॥
વિકૃષ્વેન્દ્રજિતોયુદ્ધેવદનેશુભકુણ્ડલે ।
લક્ષ્મણેન્દ્રજિતૌવીરૌમહાબલશરાસનૌ ॥ 37 ॥
અન્યોન્યઞ્જઘ્નતુર્બાણૈર્વિશિખૈર્મીવિક્રમૌ ।
તતઃશોણિતદિગ્ધાઙ્ગૌલક્ષ્મણેન્દજિતાવુભૌ ॥ 38 ॥
રણેતૌરાજતુર્વીરૌપુષ્પિતાવિવકિંશુકૌ ।
તૌપરસ્પરમભ્યેત્યસર્વગાત્રેષુધવનિનૌ ॥ 39 ॥
ઘોરૈર્વિવ્યધતુર્ભાણૈઃકૃતભાવાવુભૌજયે ।
તતઃસમરકોપેનસમ્વૃતોરાવણાત્મજઃ ॥ 40 ॥
વિભીષણન્ત્રિભિર્બાણૈર્વિવ્યાથવદનેશુભે ।
અયોમુખૈસ્ત્રિભિર્વિદ્ધ્વારાક્ષસેન્દ્રંવિભીષણમ્ ॥ 41 ॥
એકૈકેનાભિવિવ્યાથતાન્સર્વાન્ હરિયૂથપાન્ ।
તસ્મૈદૃઢતરઙ્ક્રુદ્ધોજઘાનગદયાહયાન્ ॥ 42 ॥
વિભીષણોમહાતેજારાવણેસ્સદુરાત્મનઃ ।
પહતાશ્વાદવાપ્લુત્યરથાન્નિહતસારથેઃ ॥ 43 ॥
રથશક્તિમ્મહાતેજાઃપિતૃવ્યાયમુમોચ હ ।
તામાપતતનીંસમ્પ્રેક્ષ્યસુમિત્રાનન્દવર્ધનઃ ॥ 44 ॥
ચિચ્છેદનિશિતૈર્બાણૈર્ધશથાપાતયદ્ભુવિ ।
તસ્મૈદૃઢતનુઃક્રુદ્ધોહતાશ્વાયવિભીષણઃ ॥ 45 ॥
વજ્રસ્પર્શસમાન્ પઞ્ચસસર્જોરસિસાયકાન્ ।
તેતસ્યકાયમ્ભિત્વાતુરુક્મપુઙ્ખાનિમિત્તગાઃ ॥ 46 ॥
બભૂવુર્લોહિતાદિગ્ધારક્તાઇવમહોરગાઃ ।
સઃપિતૃવ્યસ્યસઙ્ક્રુદ્ધઃઇન્દ્રજિચ્છરમાદદે ॥ 47 ॥
ઉત્તમંરક્ષસામ્મધ્યેયમદત્તમ્મહાબલમ્ ।
તંસમીક્ષ્યમહાતેજામહેષુન્તેનસંહિતમ્ ॥ 48 ॥
લક્ષ્મણોઽપ્યાદદેબાણમદ્યભદીમપરાક્રમઃ ।
કુબેરેણસ્વયંસ્વપ્નેયદ્દત્તમમિતાત્મના ॥ 49 ॥
દુર્જયન્દુર્વિષહ્યં ચ સેન્દ્રૈરપિસુરાસુરૈઃ ।
તયોસ્તુધનુષીશ્રેષ્ઠેબાહુભિઃપરિઘોપમૈઃ ॥ 50 ॥
વિકૃષ્યમાણેબલવત્ ક્રૌઞ્ચવિવચુકૂજતુઃ ।
તાભ્યાન્તુધનુષિશ્રેષ્ઠેસંસિતૌસાયકોત્તમૌ ॥ 51 ॥
વિકૃષ્યમાણેવીરાભ્યામ્ભૃશઞ્જજ્વલતુઃશ્રિયા ।
તૌભાસયન્તાવાકાશન્ધનુર્ભ્યાંવિશિખૌચ્યુતૌ ॥ 52 ॥
મુખેનમુખમાહત્યસન્નિપેતતુરોજસા ।
સન્નિપાતસ્તયોશ્ચાસીચ્છરયોર્ઘોરરૂપયોઃ ॥ 53 ॥
સધૂમવિસ્ફુલિઙ્ગશ્ચતજ્જોઽનગિર્દારુણોઽભવત્ ।
તૌમહાગ્રહસઙ્કાશાવન્યોન્યંસન્નિપત્ય ચ ॥ 54 ॥
સઙ્ગ્રામેશતધાયાતૌમેદિન્યાઞ્ચૈવપેતતુઃ ।
શરૌપ્રતિહતૌદૃષ્ટવાતાવુભૌરણમૂર્ધનિ ॥ 55 ॥
વ્રીડિતૌજાતરોષૌ ચ લક્ષ્મણેન્દ્રજિતૌતદા ।
સુસંરર્બ્ધસ્તુસૌમિત્રિરસ્ત્રંવારુમાદદે ॥ 56 ॥
રૌદ્રમ્મહેન્દ્રજિદ્યુદ્ધેઽપ્યસૃજદ્યુદ્ધનિષ્ઠિતઃ ।
તેનતદ્વિહતંશસ્ત્રંવારુણમ્પરમાદ્ભુતમ્ ॥ 57 ॥
તતઃક્રુદ્ધોમહાતેજાઇન્દ્રજિત્સમિતિઞ્જયઃ ।
આગ્નેયંસન્દધેદીપ્તં સ લોકંસઙ્ક્ષિપન્નિવ ॥ 58 ॥
સૌરેણાસ્ત્રણતવદીરોલક્ષ્મણઃપર્યવારયત્ ।
અસ્ત્રન્નિવારિતન્દૃષ્ટવારાવણિઃક્રોથમૂર્છિતઃ ॥ 59 ॥
આદદેનિશિતમ્બાણમાસુરંશત્રુદારુણમ્ ।
તસ્માચ્ચાપાદ્વિનિષ્પેતુર્ભાસ્વરાઃકૂટમુદ્ગરાઃ ॥ 60 ॥
શૂલાનિ ચ મુશુણ્ડ્યશ્ચગદાઃખઙ્ગાઃ પરશ્વથાઃ ।
તદ્દૃષ્ટવાલક્ષ્મણઃસઙ્ખ્યેઘોરમસ્ત્રંસુદારુણમ્ ॥ 61 ॥
અવાર્યંસર્વભૂતાનાંસર્વશસ્ત્રવિદારણમ્ ।
મહેશ્વરેણદ્યુતિમાંસ્તદસ્ત્રમ્પ્રત્યવારયત્ ॥ 62 ॥
તયોઃસમુતુલંયુદ્ધંસમ્બભૂવારોમહર્ષણમ્ ।
ગગનસ્થાનિભૂતાનિલક્ષ્મણમ્પર્યવારયન્ ॥ 63 ॥
ભૈરવાભિરુતેભીમેયુદ્ધેવાનરક્ષસામ્ ।
ભૂતૈર્બહુભિરાકાશંવિસ્મિતૈરાવૃતમ્બભૌ ॥ 64 ॥
ઋષયઃપિતરોદેવાગન્ધર્વગરુડોરગાઃ ।
શતક્રતુમ્પુરસ્કૃત્યરરક્ષુર્લક્ષ્મણંરણે ॥ 65 ॥
અથાન્યમ્માર્ગણશ્રેષ્ઠંસન્દધેરાઘવાનુજઃ ।
હુતાશનસમસ્પર્શંરાવણાત્મજદારણમ્ ॥ 66 ॥
સુપત્રમનુવૃત્તાઙ્ગંસુપર્વાણંસુસંસ્થિતમ્ ।
સુવર્ણવિકૃતંવીરશ્શરીરાન્તકરંશરમ્ ॥ 67 ॥
દુરાવારન્દુર્વિષહંરાક્ષસાનામ્ભયાવહમ્ ।
આશીવિષવિષપ્રખ્યન્દેવસઙ્ઘૈઃસમર્ચિતમ્ ॥ 68 ॥
યેનશક્રોમહાતેજાદાનવાનજત્પ્રભુઃ ।
પુરાદેવાસુરેયુદ્ધેવીર્યવાન્ હરિવાહનઃ ॥ 69 ॥
તદૈન્દ્રમસ્ત્રંસૌમિત્રિઃસમ્યુગેષ્વપરાજિતમ્ ।
શરશ્રેષ્ઠન્ધનુઃ શ્રેષ્ઠેવિકર્ષન્નિદમિબ્રવીત્ ॥ 70 ॥
લક્ષ્મીવાન્ લક્ષ્મણોવાક્યમર્થસાધકમાત્મનઃ ।
ધર્માત્માસત્યસન્ધશ્ચરામોદાશરથિર્યતિ ॥ 71 ॥
પૌરુષેચાપ્રતિદ્વન્દ્વઃશરૈનઞ્જસિરાવણિમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વાબાણમાકર્ણંવિકૃષ્યતમજિહ્મગમ્ ॥ 72 ॥
લક્ષ્મણઃસમરેવીરઃસસર્જેન્દ્રજિતમ્પ્રતિ ।
ઐન્દ્રાસ્ત્રેણસમાયુજ્યલક્ષ્મણઃપરવીરહા ॥ 73 ॥
તતશિરઃસશિરસ્ત્રાણંશ્રીમજ્જ્વલિતકુણ્ડલમ્ ।
પ્રમથ્યેન્દ્રજિતઃકાયાત્પાતયામાસભૂતલે ॥ 74 ॥
તદ્રાક્ષસતનૂજસ્યભિન્નસ્કન્ધંશિરોમહત્ ।
તપનીયનિભમ્ભૂમૌદદૃશેરુધિરોક્ષિતમ્ ॥ 75 ॥
હતઃ સ નિપપાતાથધરણ્યાંરાવણાત્મજઃ ।
કવચીસશિરસ્ત્રાણોવિદ્ધસ્થશરાસનઃ ॥ 76 ॥
ચુક્રુશુસ્તેતતઃસર્વેવાનરાઃસવિભીષણાઃ ।
હૃષ્યન્તોનિહતેતસ્મિન્ દેવાવૃત્રવધેયથા ॥ 77 ॥
અથાન્તરિક્ષેભૂતાનામૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્ ।
જજ્ઞેઽથજયસન્નાદોગન્ધર્વાપ્સરસામપિ ॥ 78 ॥
પતિતન્તમભિજ્ઞાયરાક્ષસીસામહાચમૂઃ ।
વધ્યમાનાદિશોભેજેહરિભિર્જિતકાશિભિઃ ॥ 79 ॥
વાનરૈર્વધ્યમાનાસ્તેશસ્ત્રાનુત્સૃજ્યરાક્ષસાઃ ।
લઙ્કામભિમુખાસ્સસ્રુર્ભ્રષ્ટસઞ્જ્ઞાઃપ્રધાવિતાઃ ॥ 80 ॥
દુદ્રુવુર્ભહુધાભીતારાક્ષસાશ્શતશોદિશઃ ।
ત્યક્ત્વાપ્રહરણાન્સર્વેપટ્ટસાસિપરશ્વધાન્ ॥ 81 ॥
કેચિલ્લઙ્કામ્પરિત્રસ્તાઃવિષ્ટાવાનરાર્દિતાઃ ।
સમુદ્રેપતિતાઃકેચિત્કેચિત્પર્વતમાશ્રિતાઃ ॥ 82 ॥
હતમિન્દ્રજિતન્દૃષ્ટવાશયાનં ચ રણક્ષિતૌ ।
રાક્ષસાનાંસહસ્રેષુ ન કશ્ચિત્પ્રત્યદૃશ્યત ॥ 83 ॥
યથાસ્તઙ્ગતઆદિત્યેનાવતિષ્ઠન્તિરશ્મયઃ ।
તથાતસ્મિન્નિપતિતેરાક્ષસાસ્તેગતાદિશઃ ॥ 84 ॥
શાન્તરશ્મિરિવાદિત્યોનિર્વાણૈવપાવકઃ ।
બભૂવ સ મહાબાહુર્વ્યપાસ્તગતજીવિતઃ ॥ 85 ॥
પ્રશાન્તપીડાબહુલોવિનષ્ટારિઃપ્રહર્ષવાન્ ।
બભૂવલોકઃપતિતેરાક્ષસેન્દ્રસુતોતદા ॥ 86 ॥
હર્ષં ચ શક્રોભગવાન્ સહસર્વૈર્મહર્ષિભિઃ ।
જગામનિહતેતસ્મિન્રાક્ષસેપાપકર્મણિ ॥ 87 ॥
આકાશેચાપિદેવાનાંશુશ્રુવેદુન્દુભિસ્વનઃ ।
નૃત્યદ્ભિરપ્સરોભિશ્ચગન્ધર્વૈશ્ચમહાત્મભિઃ ॥ 88 ॥
વવર્ષુઃપુષ્પવર્ષાણિતદદ્ભુતમિવાભવત્ ।
પ્રશશંસુર્હતેતસ્મિન્રાક્ષસેક્રૂરકર્મણિ ॥ 89 ॥
શુદ્ધાઆપોનભશ્ચૈવજહૃષુર્દેવદાનવાઃ ।
આજગ્મુઃપતિતેતસ્મિન્સર્વલોકભયાવહે ॥ 90 ॥
ઊચુશ્ચસહિતાસ્તુષ્ટાદેવગન્ધર્વદાનવાઃ ।
વિજ્વરાશ્શાન્તકલુષાબ્રાહ્મણાવિચરન્ત્વિતિ ॥ 91 ॥
તતોઽભ્યનન્દન્સમ્હૃષ્ટાસ્સમરેહરિયૂથપાઃ ।
તમપ્રતિબલન્દૃષ્ટવાહતન્નૈરૃતપુઙ્ગવમ્ ॥ 92 ॥
વિભીષણોહનૂમાંશ્ચજામ્બવાંશ્ચર્ક્ષયૂથપઃ ।
વિજયેનાભિનન્દન્તસુષ્ટુવુશ્ચાપિલક્ષ્મણમ્ ॥ 93 ॥
ક્ષ્વેલન્તશ્ચપ્લવન્તશ્ચગર્જન્તશ્ચપ્લવઙ્ગમાઃ ।
લબ્દલક્ષારઘુસુતમ્પરિવાર્યોપતસ્થિરે ॥ 94 ॥
લાઙ્ગૂલાનિપ્રવિધ્યન્તસ્સ્ફોટયન્તશ્ચવાનરાઃ ।
લક્ષ્મણોજયતીત્યેવંવાક્યંવિશ્રાવયંસ્તદા ॥ 95 ॥
અન્યોન્યં ચ સમાલશિષ્યહરયોહૃષ્ટમાનસાઃ ।
ચક્રુરુચ્ચાવગુણારાઘવાશ્રયસજાઃ કથાઃ ॥ 96 ॥
તદસુકરમથાભિવીક્ષ્યહૃષ્ટાઃપ્રિયસુહૃદોયુધિલક્ષ્મણસ્યકર્મ ।
પરમમુપલભન્મનઃપ્રહર્ષંવિનિહતમિન્દ્રરિપુન્નિશમ્યદેવાઃ ॥ 97 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકનવતિતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |
indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||
taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |
vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||
nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |
bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||
tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |
stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||
tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |
nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||
dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |
ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||
tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |
na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||
ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||
sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |
prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||
adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |
ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||
sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |
niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||
so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |
abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||
tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |
vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||
vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |
rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||
pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |
maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||
harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |
tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||
saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |
tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||
cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |
sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||
tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |
athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||
vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |
tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||
nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |
bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||
jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |
saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||
vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |
muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||
avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |
sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||
asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |
tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||
avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |
rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||
so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |
asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||
tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |
sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||
śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |
sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||
maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |
amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||
pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |
amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||
vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |
tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||
vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |
abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||
lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |
avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||
taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |
raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||
sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |
tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||
vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |
lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||
anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |
tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||
raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |
tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||
ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |
tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||
vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |
ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||
ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |
tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||
vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |
pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||
rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |
tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||
cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |
tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||
vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |
tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||
babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |
saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||
uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |
taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||
lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |
kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||
durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |
tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||
vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |
tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||
vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |
taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||
mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |
sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||
sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |
taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||
saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |
śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||
vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |
susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||
raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |
tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||
tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |
āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||
saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |
astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||
ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |
tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||
śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |
taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||
avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |
maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||
tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |
gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||
bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |
bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||
ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |
śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||
athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |
hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||
supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |
suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||
durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |
āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||
yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |
purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||
tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |
śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||
lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |
dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||
pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |
ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||
lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |
aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||
tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |
pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||
tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |
tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||
hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |
kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||
cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |
hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||
athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||
patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |
vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||
vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |
laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||
dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |
tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||
kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |
samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |
rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||
yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |
tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||
śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||
praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |
babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||
harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |
jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||
ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |
nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||
vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |
praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||
śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |
ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||
ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |
vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||
tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |
tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||
vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |
vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||
kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||
lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |
lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||
anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |
cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||
tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकनवतितमस्सर्गः ।
स हताश्वोमहातेजाभूमौतिष्ठन्निशाचरः ।
इन्द्रजित्परमक्रुद्धस्सजज्वालतेजसा ॥ 1 ॥
तौधवनिनौजिघांसन्तवन्योन्यमिषुभिर्भृशम् ।
विजयेनाभिनिष्क्रान्तौवनेगजवृषाविव ॥ 2 ॥
निबर्हयन्तश्चान्योन्यन्तेराक्ष्वनौकसः ।
भर्तारं न जहुर्युद्धेसम्पतन्तस्ततस्ततः ॥ 3 ॥
ततस्तान् राक्षसान् सर्वान् हर्षयन् रावणात्मजः ।
स्तुवानोहर्षमाणश्चैदंवचनमब्रवीत् ॥ 4 ॥
तमसाबहुलेनेमास्सम्सक्तांसर्वतोदिशः ।
नेहविज्ञायतेस्वोवापरोवारक्षसोत्तमाः ॥ 5 ॥
धृष्टम्भवन्तोयुध्यन्तुहरीणाम्मोहनायवै ।
अहन्तुरथमास्थायआगमिष्यामिसंयुगे ॥ 6 ॥
तथाभवन्तःकुर्वन्तुयथेमेहिवनौकसः ।
न युध्येयुर्दुरात्मानःप्रविष्टेनगरम्मयि ॥ 7 ॥
इत्युक्त्वारावणसुतोवञ्चयित्वावनौकसः ।
प्रविवेशपुरींलङ्कांरथहेतोरमित्रहा ॥ 8 ॥
स रथम्भूषयित्वाथरुचिरंहेमभूषितम् ।
प्रासासिशरसंयुक्तंयुक्तम्परमवाजिभिः ॥ 9 ॥
अधिष्ठितंहयज्ञेनसूतेनाप्तोपदेशिना ।
आरुरोहमहातेजारावणिःसमतिञ्जियः ॥ 10 ॥
स राक्षसगणैर्मुख्यैर्वृतोमन्दोदरीसुतः ।
निर्ययौनगरावदीरःकृतान्तबलचोदितः ॥ 11 ॥
सोऽभिनिष्क्रम्यनगरादिन्द्रजित्परवीरहा ।
अभ्ययाज्ञवनैरश्वैर्लक्ष्मणंसविभीषणम् ॥ 12 ॥
ततोरथस्थमालोक्यसौमत्रीरावणात्मजम् ।
वानराश्चमहावीर्याराक्षसश्चविभीषणः ॥ 13 ॥
विस्मयम्परमञ्जग्मुर्लाघवात्तस्यधीमतः ।
रावणिश्चापिसङ्क्रुद्धोरणेवानरयूथपान् ॥ 14 ॥
पातयामासबाणौघैःशतशोऽथसहस्रशः ।
मण्डलीकृतधनूरावणिःसमतिञ्जयः ॥ 15 ॥
हरीनभ्यहनत्कृद्धःपरंलाघवमास्थितः ।
तेवध्यमानाहरयोनाराचैर्भीमविक्रमैः ॥ 16 ॥
सौमित्रिंशरणम्प्राप्ताःप्रजापतिमिवप्रजाः ।
ततःसमरकोपेनज्वलितोरघुनन्दनः ॥ 17 ॥
चिच्छेदकार्मुकन्तस्यदर्शयन् पाणिलाघवम् ।
सोन्यऽत्कार्मुकं मादायसज्जञ्चक्रेत्वरन्निव ॥ 18 ॥
तदप्यस्यत्रिभिर्बाणैर्लक्ष्मणोनिरकृन्तत ।
अथैवञ्छिन्नधन्वानमाशीविषविषोपमैः ॥ 19 ॥
विव्याधोरसिसौमित्रीरावणिम्पञ्चभिःशरैः ।
तेतस्यकायन्निर्भिद्यमहाकार्मुकनिस्सृताः ॥ 20 ॥
निपेतुर्धरणीम्बाणारक्ताइवमहोरगाः ।
भिन्नवर्मारुधिरंवमन्वक्त्रेणरावणिः ॥ 21 ॥
जग्राहकार्मुकश्रेष्ठन्दृढज्यम्बलवत्तरम् ।
सःलक्ष्मणंसमुद्धिश्यपरंलाघवमाश्रितः ॥ 22 ॥
ववर्षशरवर्षाणिवर्षाणीवपुरन्दरः ।
मुक्तमिन्द्रजितातत्तुशरवर्षमरिन्दमः ॥ 23 ॥
अवारयदसम्भ्रान्तोलक्ष्मणःसुदुरासदम् ।
सन्दर्शयामासतदारावणिंरघुनन्दनः ॥ 24 ॥
असम्ब्रान्तोमहातेजेस्तदद्भुतमिवाभवत् ।
तस्तान् राक्षसान् सर्वांस्त्रिभिरेकैकमाहवे ॥ 25 ॥
अविध्यत्परमक्रुद्धश्शीघ्रास्त्रंसम्प्रदर्शयन् ।
राक्षसेन्द्रसुतञ्चापिबाणौघैस्समताडयत् ॥ 26 ॥
सोऽतिविद्धोबलवताशत्रुणाशत्रुघातिना ।
असक्तम्प्रेषयामासलक्ष्मणायबहून् शरान् ॥ 27 ॥
तानप्राप्तान् शितैर्भाणैश्चिच्छेदपरवीरहा ।
सारथेरस्य च रणेरथिवोरघुसत्तमः ॥ 28 ॥
शिरोजहारधर्मात्माभल्लेनानतपर्वणा ।
सूतास्तेहयास्तत्ररथमूहुरविक्लबाः ॥ 29 ॥
मण्डलान्यभिधावन्तस्तदद्भुतमिवाभवत् ।
अमर्षवशमापन्नःसौमित्रिर्दृढविक्रमः ॥ 30 ॥
प्रत्यविद्ध्यद्धयांस्तस्यशरैर्वित्रासयन् रणे ।
अमर्षमाणस्तत्कर्मरावणस्यसुतोबली ॥ 31 ॥
विव्याथदशभिर्बाणैस्सौमित्रिन्तममर्षणम् ।
तेतस्यवज्रप्रतिमाःशरास्सर्पविषोपमाः ॥ 32 ॥
विलयञ्जग्मुरागत्यकवचङ्काञ्चनप्रभम् ।
अभ्येद्यकवचम्मत्वालक्ष्मणंरावणात्मजः ॥ 33 ॥
ललाटेलक्ष्मणम्बाणैस्सुपुङ्खैस्त्रिभिरिन्द्रजित् ।
अविध्यत्परमक्रुद्धःशीघ्रमस्त्रम्प्रदर्शयन् ॥ 34 ॥
तैःपृषत्कैर्ललाटस्थैश्शुशुभेरघुनन्दनः ।
रणाग्रेसमरश्लाघीत्रिशृङ्गैवपर्वतः ॥ 35 ॥
स तथाह्यर्दितोबाणैराक्षसेनतदामृधे ।
तमाशुप्रतिविव्याधलक्ष्मणःपञ्चभिःशरैः ॥ 36 ॥
विकृष्वेन्द्रजितोयुद्धेवदनेशुभकुण्डले ।
लक्ष्मणेन्द्रजितौवीरौमहाबलशरासनौ ॥ 37 ॥
अन्योन्यञ्जघ्नतुर्बाणैर्विशिखैर्मीविक्रमौ ।
ततःशोणितदिग्धाङ्गौलक्ष्मणेन्दजितावुभौ ॥ 38 ॥
रणेतौराजतुर्वीरौपुष्पिताविवकिंशुकौ ।
तौपरस्परमभ्येत्यसर्वगात्रेषुधवनिनौ ॥ 39 ॥
घोरैर्विव्यधतुर्भाणैःकृतभावावुभौजये ।
ततःसमरकोपेनसम्वृतोरावणात्मजः ॥ 40 ॥
विभीषणन्त्रिभिर्बाणैर्विव्याथवदनेशुभे ।
अयोमुखैस्त्रिभिर्विद्ध्वाराक्षसेन्द्रंविभीषणम् ॥ 41 ॥
एकैकेनाभिविव्याथतान्सर्वान् हरियूथपान् ।
तस्मैदृढतरङ्क्रुद्धोजघानगदयाहयान् ॥ 42 ॥
विभीषणोमहातेजारावणेस्सदुरात्मनः ।
पहताश्वादवाप्लुत्यरथान्निहतसारथेः ॥ 43 ॥
रथशक्तिम्महातेजाःपितृव्यायमुमोच ह ।
तामापततनींसम्प्रेक्ष्यसुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 44 ॥
चिच्छेदनिशितैर्बाणैर्धशथापातयद्भुवि ।
तस्मैदृढतनुःक्रुद्धोहताश्वायविभीषणः ॥ 45 ॥
वज्रस्पर्शसमान् पञ्चससर्जोरसिसायकान् ।
तेतस्यकायम्भित्वातुरुक्मपुङ्खानिमित्तगाः ॥ 46 ॥
बभूवुर्लोहितादिग्धारक्ताइवमहोरगाः ।
सःपितृव्यस्यसङ्क्रुद्धःइन्द्रजिच्छरमाददे ॥ 47 ॥
उत्तमंरक्षसाम्मध्येयमदत्तम्महाबलम् ।
तंसमीक्ष्यमहातेजामहेषुन्तेनसंहितम् ॥ 48 ॥
लक्ष्मणोऽप्याददेबाणमद्यभदीमपराक्रमः ।
कुबेरेणस्वयंस्वप्नेयद्दत्तममितात्मना ॥ 49 ॥
दुर्जयन्दुर्विषह्यं च सेन्द्रैरपिसुरासुरैः ।
तयोस्तुधनुषीश्रेष्ठेबाहुभिःपरिघोपमैः ॥ 50 ॥
विकृष्यमाणेबलवत् क्रौञ्चविवचुकूजतुः ।
ताभ्यान्तुधनुषिश्रेष्ठेसंसितौसायकोत्तमौ ॥ 51 ॥
विकृष्यमाणेवीराभ्याम्भृशञ्जज्वलतुःश्रिया ।
तौभासयन्तावाकाशन्धनुर्भ्यांविशिखौच्युतौ ॥ 52 ॥
मुखेनमुखमाहत्यसन्निपेततुरोजसा ।
सन्निपातस्तयोश्चासीच्छरयोर्घोररूपयोः ॥ 53 ॥
सधूमविस्फुलिङ्गश्चतज्जोऽनगिर्दारुणोऽभवत् ।
तौमहाग्रहसङ्काशावन्योन्यंसन्निपत्य च ॥ 54 ॥
सङ्ग्रामेशतधायातौमेदिन्याञ्चैवपेततुः ।
शरौप्रतिहतौदृष्टवातावुभौरणमूर्धनि ॥ 55 ॥
व्रीडितौजातरोषौ च लक्ष्मणेन्द्रजितौतदा ।
सुसंरर्ब्धस्तुसौमित्रिरस्त्रंवारुमाददे ॥ 56 ॥
रौद्रम्महेन्द्रजिद्युद्धेऽप्यसृजद्युद्धनिष्ठितः ।
तेनतद्विहतंशस्त्रंवारुणम्परमाद्भुतम् ॥ 57 ॥
ततःक्रुद्धोमहातेजाइन्द्रजित्समितिञ्जयः ।
आग्नेयंसन्दधेदीप्तं स लोकंसङ्क्षिपन्निव ॥ 58 ॥
सौरेणास्त्रणतवदीरोलक्ष्मणःपर्यवारयत् ।
अस्त्रन्निवारितन्दृष्टवारावणिःक्रोथमूर्छितः ॥ 59 ॥
आददेनिशितम्बाणमासुरंशत्रुदारुणम् ।
तस्माच्चापाद्विनिष्पेतुर्भास्वराःकूटमुद्गराः ॥ 60 ॥
शूलानि च मुशुण्ड्यश्चगदाःखङ्गाः परश्वथाः ।
तद्दृष्टवालक्ष्मणःसङ्ख्येघोरमस्त्रंसुदारुणम् ॥ 61 ॥
अवार्यंसर्वभूतानांसर्वशस्त्रविदारणम् ।
महेश्वरेणद्युतिमांस्तदस्त्रम्प्रत्यवारयत् ॥ 62 ॥
तयोःसमुतुलंयुद्धंसम्बभूवारोमहर्षणम् ।
गगनस्थानिभूतानिलक्ष्मणम्पर्यवारयन् ॥ 63 ॥
भैरवाभिरुतेभीमेयुद्धेवानरक्षसाम् ।
भूतैर्बहुभिराकाशंविस्मितैरावृतम्बभौ ॥ 64 ॥
ऋषयःपितरोदेवागन्धर्वगरुडोरगाः ।
शतक्रतुम्पुरस्कृत्यररक्षुर्लक्ष्मणंरणे ॥ 65 ॥
अथान्यम्मार्गणश्रेष्ठंसन्दधेराघवानुजः ।
हुताशनसमस्पर्शंरावणात्मजदारणम् ॥ 66 ॥
सुपत्रमनुवृत्ताङ्गंसुपर्वाणंसुसंस्थितम् ।
सुवर्णविकृतंवीरश्शरीरान्तकरंशरम् ॥ 67 ॥
दुरावारन्दुर्विषहंराक्षसानाम्भयावहम् ।
आशीविषविषप्रख्यन्देवसङ्घैःसमर्चितम् ॥ 68 ॥
येनशक्रोमहातेजादानवानजत्प्रभुः ।
पुरादेवासुरेयुद्धेवीर्यवान् हरिवाहनः ॥ 69 ॥
तदैन्द्रमस्त्रंसौमित्रिःसम्युगेष्वपराजितम् ।
शरश्रेष्ठन्धनुः श्रेष्ठेविकर्षन्निदमिब्रवीत् ॥ 70 ॥
लक्ष्मीवान् लक्ष्मणोवाक्यमर्थसाधकमात्मनः ।
धर्मात्मासत्यसन्धश्चरामोदाशरथिर्यति ॥ 71 ॥
पौरुषेचाप्रतिद्वन्द्वःशरैनञ्जसिरावणिम् ।
इत्युक्त्वाबाणमाकर्णंविकृष्यतमजिह्मगम् ॥ 72 ॥
लक्ष्मणःसमरेवीरःससर्जेन्द्रजितम्प्रति ।
ऐन्द्रास्त्रेणसमायुज्यलक्ष्मणःपरवीरहा ॥ 73 ॥
ततशिरःसशिरस्त्राणंश्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् ।
प्रमथ्येन्द्रजितःकायात्पातयामासभूतले ॥ 74 ॥
तद्राक्षसतनूजस्यभिन्नस्कन्धंशिरोमहत् ।
तपनीयनिभम्भूमौददृशेरुधिरोक्षितम् ॥ 75 ॥
हतः स निपपाताथधरण्यांरावणात्मजः ।
कवचीसशिरस्त्राणोविद्धस्थशरासनः ॥ 76 ॥
चुक्रुशुस्तेततःसर्वेवानराःसविभीषणाः ।
हृष्यन्तोनिहतेतस्मिन् देवावृत्रवधेयथा ॥ 77 ॥
अथान्तरिक्षेभूतानामृषीणां च महात्मनाम् ।
जज्ञेऽथजयसन्नादोगन्धर्वाप्सरसामपि ॥ 78 ॥
पतितन्तमभिज्ञायराक्षसीसामहाचमूः ।
वध्यमानादिशोभेजेहरिभिर्जितकाशिभिः ॥ 79 ॥
वानरैर्वध्यमानास्तेशस्त्रानुत्सृज्यराक्षसाः ।
लङ्कामभिमुखास्सस्रुर्भ्रष्टसञ्ज्ञाःप्रधाविताः ॥ 80 ॥
दुद्रुवुर्भहुधाभीताराक्षसाश्शतशोदिशः ।
त्यक्त्वाप्रहरणान्सर्वेपट्टसासिपरश्वधान् ॥ 81 ॥
केचिल्लङ्काम्परित्रस्ताःविष्टावानरार्दिताः ।
समुद्रेपतिताःकेचित्केचित्पर्वतमाश्रिताः ॥ 82 ॥
हतमिन्द्रजितन्दृष्टवाशयानं च रणक्षितौ ।
राक्षसानांसहस्रेषु न कश्चित्प्रत्यदृश्यत ॥ 83 ॥
यथास्तङ्गतआदित्येनावतिष्ठन्तिरश्मयः ।
तथातस्मिन्निपतितेराक्षसास्तेगतादिशः ॥ 84 ॥
शान्तरश्मिरिवादित्योनिर्वाणैवपावकः ।
बभूव स महाबाहुर्व्यपास्तगतजीवितः ॥ 85 ॥
प्रशान्तपीडाबहुलोविनष्टारिःप्रहर्षवान् ।
बभूवलोकःपतितेराक्षसेन्द्रसुतोतदा ॥ 86 ॥
हर्षं च शक्रोभगवान् सहसर्वैर्महर्षिभिः ।
जगामनिहतेतस्मिन्राक्षसेपापकर्मणि ॥ 87 ॥
आकाशेचापिदेवानांशुश्रुवेदुन्दुभिस्वनः ।
नृत्यद्भिरप्सरोभिश्चगन्धर्वैश्चमहात्मभिः ॥ 88 ॥
ववर्षुःपुष्पवर्षाणितदद्भुतमिवाभवत् ।
प्रशशंसुर्हतेतस्मिन्राक्षसेक्रूरकर्मणि ॥ 89 ॥
शुद्धाआपोनभश्चैवजहृषुर्देवदानवाः ।
आजग्मुःपतितेतस्मिन्सर्वलोकभयावहे ॥ 90 ॥
ऊचुश्चसहितास्तुष्टादेवगन्धर्वदानवाः ।
विज्वराश्शान्तकलुषाब्राह्मणाविचरन्त्विति ॥ 91 ॥
ततोऽभ्यनन्दन्सम्हृष्टास्समरेहरियूथपाः ।
तमप्रतिबलन्दृष्टवाहतन्नैरृतपुङ्गवम् ॥ 92 ॥
विभीषणोहनूमांश्चजाम्बवांश्चर्क्षयूथपः ।
विजयेनाभिनन्दन्तसुष्टुवुश्चापिलक्ष्मणम् ॥ 93 ॥
क्ष्वेलन्तश्चप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।
लब्दलक्षारघुसुतम्परिवार्योपतस्थिरे ॥ 94 ॥
लाङ्गूलानिप्रविध्यन्तस्स्फोटयन्तश्चवानराः ।
लक्ष्मणोजयतीत्येवंवाक्यंविश्रावयंस्तदा ॥ 95 ॥
अन्योन्यं च समालशिष्यहरयोहृष्टमानसाः ।
चक्रुरुच्चावगुणाराघवाश्रयसजाः कथाः ॥ 96 ॥
तदसुकरमथाभिवीक्ष्यहृष्टाःप्रियसुहृदोयुधिलक्ष्मणस्यकर्म ।
परममुपलभन्मनःप्रहर्षंविनिहतमिन्द्ररिपुन्निशम्यदेवाः ॥ 97 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |
indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||
taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |
vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||
nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |
bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||
tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |
stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||
tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |
nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||
dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |
ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||
tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |
na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||
ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||
sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |
prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||
adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |
ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||
sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |
niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||
so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |
abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||
tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |
vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||
vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |
rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||
pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |
maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||
harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |
tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||
saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |
tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||
cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |
sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||
tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |
athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||
vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |
tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||
nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |
bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||
jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |
saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||
vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |
muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||
avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |
sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||
asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |
tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||
avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |
rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||
so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |
asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||
tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |
sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||
śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |
sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||
maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |
amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||
pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |
amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||
vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |
tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||
vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |
abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||
lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |
avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||
taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |
raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||
sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |
tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||
vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |
lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||
anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |
tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||
raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |
tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||
ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |
tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||
vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |
ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||
ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |
tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||
vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |
pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||
rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |
tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||
cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |
tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||
vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |
tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||
babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |
saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||
uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |
taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||
lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |
kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||
durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |
tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||
vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |
tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||
vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |
taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||
mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |
sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||
sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |
taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||
saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |
śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||
vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |
susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||
raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |
tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||
tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |
āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||
saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |
astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||
ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |
tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||
śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |
taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||
avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |
maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||
tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |
gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||
bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |
bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||
ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |
śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||
athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |
hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||
supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |
suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||
durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |
āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||
yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |
purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||
tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |
śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||
lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |
dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||
pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |
ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||
lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |
aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||
tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |
pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||
tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |
tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||
hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |
kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||
cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |
hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||
athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||
patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |
vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||
vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |
laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||
dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |
tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||
kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |
samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |
rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||
yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |
tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||
śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||
praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |
babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||
harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |
jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||
ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |
nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||
vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |
praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||
śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |
ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||
ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |
vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||
tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |
tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||
vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |
vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||
kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||
lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |
lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||
anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |
cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||
tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.