6.91 Yuddhakanda - Ekanavatitama Sargah

ॐ

6.91 યુદ્ધકાણ્ડ - એકનવતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ એકનવતિતમસ્સર્ગઃ ।

સ હતાશ્વોમહાતેજાભૂમૌતિષ્ઠન્નિશાચરઃ ।

ઇન્દ્રજિત્પરમક્રુદ્ધસ્સજજ્વાલતેજસા ॥ 1 ॥

તૌધવનિનૌજિઘાંસન્તવન્યોન્યમિષુભિર્ભૃશમ્ ।

વિજયેનાભિનિષ્ક્રાન્તૌવનેગજવૃષાવિવ ॥ 2 ॥

નિબર્હયન્તશ્ચાન્યોન્યન્તેરાક્ષ્વનૌકસઃ ।

ભર્તારં ન જહુર્યુદ્ધેસમ્પતન્તસ્તતસ્તતઃ ॥ 3 ॥

તતસ્તાન્ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ હર્ષયન્ રાવણાત્મજઃ ।

સ્તુવાનોહર્ષમાણશ્ચૈદંવચનમબ્રવીત્ ॥ 4 ॥

તમસાબહુલેનેમાસ્સમ્સક્તાંસર્વતોદિશઃ ।

નેહવિજ્ઞાયતેસ્વોવાપરોવારક્ષસોત્તમાઃ ॥ 5 ॥

ધૃષ્ટમ્ભવન્તોયુધ્યન્તુહરીણામ્મોહનાયવૈ ।

અહન્તુરથમાસ્થાયઆગમિષ્યામિસંયુગે ॥ 6 ॥

તથાભવન્તઃકુર્વન્તુયથેમેહિવનૌકસઃ ।

ન યુધ્યેયુર્દુરાત્માનઃપ્રવિષ્ટેનગરમ્મયિ ॥ 7 ॥

ઇત્યુક્ત્વારાવણસુતોવઞ્ચયિત્વાવનૌકસઃ ।

પ્રવિવેશપુરીંલઙ્કાંરથહેતોરમિત્રહા ॥ 8 ॥

સ રથમ્ભૂષયિત્વાથરુચિરંહેમભૂષિતમ્ ।

પ્રાસાસિશરસંયુક્તંયુક્તમ્પરમવાજિભિઃ ॥ 9 ॥

અધિષ્ઠિતંહયજ્ઞેનસૂતેનાપ્તોપદેશિના ।

આરુરોહમહાતેજારાવણિઃસમતિઞ્જિયઃ ॥ 10 ॥

સ રાક્ષસગણૈર્મુખ્યૈર્વૃતોમન્દોદરીસુતઃ ।

નિર્યયૌનગરાવદીરઃકૃતાન્તબલચોદિતઃ ॥ 11 ॥

સોઽભિનિષ્ક્રમ્યનગરાદિન્દ્રજિત્પરવીરહા ।

અભ્યયાજ્ઞવનૈરશ્વૈર્લક્ષ્મણંસવિભીષણમ્ ॥ 12 ॥

તતોરથસ્થમાલોક્યસૌમત્રીરાવણાત્મજમ્ ।

વાનરાશ્ચમહાવીર્યારાક્ષસશ્ચવિભીષણઃ ॥ 13 ॥

વિસ્મયમ્પરમઞ્જગ્મુર્લાઘવાત્તસ્યધીમતઃ ।

રાવણિશ્ચાપિસઙ્ક્રુદ્ધોરણેવાનરયૂથપાન્ ॥ 14 ॥

પાતયામાસબાણૌઘૈઃશતશોઽથસહસ્રશઃ ।

મણ્ડલીકૃતધનૂરાવણિઃસમતિઞ્જયઃ ॥ 15 ॥

હરીનભ્યહનત્કૃદ્ધઃપરંલાઘવમાસ્થિતઃ ।

તેવધ્યમાનાહરયોનારાચૈર્ભીમવિક્રમૈઃ ॥ 16 ॥

સૌમિત્રિંશરણમ્પ્રાપ્તાઃપ્રજાપતિમિવપ્રજાઃ ।

તતઃસમરકોપેનજ્વલિતોરઘુનન્દનઃ ॥ 17 ॥

ચિચ્છેદકાર્મુકન્તસ્યદર્શયન્ પાણિલાઘવમ્ ।

સોન્યઽત્કાર્મુકં માદાયસજ્જઞ્ચક્રેત્વરન્નિવ ॥ 18 ॥

તદપ્યસ્યત્રિભિર્બાણૈર્લક્ષ્મણોનિરકૃન્તત ।

અથૈવઞ્છિન્નધન્વાનમાશીવિષવિષોપમૈઃ ॥ 19 ॥

વિવ્યાધોરસિસૌમિત્રીરાવણિમ્પઞ્ચભિઃશરૈઃ ।

તેતસ્યકાયન્નિર્ભિદ્યમહાકાર્મુકનિસ્સૃતાઃ ॥ 20 ॥

નિપેતુર્ધરણીમ્બાણારક્તાઇવમહોરગાઃ ।

ભિન્નવર્મારુધિરંવમન્વક્ત્રેણરાવણિઃ ॥ 21 ॥

જગ્રાહકાર્મુકશ્રેષ્ઠન્દૃઢજ્યમ્બલવત્તરમ્ ।

સઃલક્ષ્મણંસમુદ્ધિશ્યપરંલાઘવમાશ્રિતઃ ॥ 22 ॥

વવર્ષશરવર્ષાણિવર્ષાણીવપુરન્દરઃ ।

મુક્તમિન્દ્રજિતાતત્તુશરવર્ષમરિન્દમઃ ॥ 23 ॥

અવારયદસમ્ભ્રાન્તોલક્ષ્મણઃસુદુરાસદમ્ ।

સન્દર્શયામાસતદારાવણિંરઘુનન્દનઃ ॥ 24 ॥

અસમ્બ્રાન્તોમહાતેજેસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ।

તસ્તાન્ રાક્ષસાન્ સર્વાંસ્ત્રિભિરેકૈકમાહવે ॥ 25 ॥

અવિધ્યત્પરમક્રુદ્ધશ્શીઘ્રાસ્ત્રંસમ્પ્રદર્શયન્ ।

રાક્ષસેન્દ્રસુતઞ્ચાપિબાણૌઘૈસ્સમતાડયત્ ॥ 26 ॥

સોઽતિવિદ્ધોબલવતાશત્રુણાશત્રુઘાતિના ।

અસક્તમ્પ્રેષયામાસલક્ષ્મણાયબહૂન્ શરાન્ ॥ 27 ॥

તાનપ્રાપ્તાન્ શિતૈર્ભાણૈશ્ચિચ્છેદપરવીરહા ।

સારથેરસ્ય ચ રણેરથિવોરઘુસત્તમઃ ॥ 28 ॥

શિરોજહારધર્માત્માભલ્લેનાનતપર્વણા ।

સૂતાસ્તેહયાસ્તત્રરથમૂહુરવિક્લબાઃ ॥ 29 ॥

મણ્ડલાન્યભિધાવન્તસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ।

અમર્ષવશમાપન્નઃસૌમિત્રિર્દૃઢવિક્રમઃ ॥ 30 ॥

પ્રત્યવિદ્ધ્યદ્ધયાંસ્તસ્યશરૈર્વિત્રાસયન્ રણે ।

અમર્ષમાણસ્તત્કર્મરાવણસ્યસુતોબલી ॥ 31 ॥

વિવ્યાથદશભિર્બાણૈસ્સૌમિત્રિન્તમમર્ષણમ્ ।

તેતસ્યવજ્રપ્રતિમાઃશરાસ્સર્પવિષોપમાઃ ॥ 32 ॥

વિલયઞ્જગ્મુરાગત્યકવચઙ્કાઞ્ચનપ્રભમ્ ।

અભ્યેદ્યકવચમ્મત્વાલક્ષ્મણંરાવણાત્મજઃ ॥ 33 ॥

લલાટેલક્ષ્મણમ્બાણૈસ્સુપુઙ્ખૈસ્ત્રિભિરિન્દ્રજિત્ ।

અવિધ્યત્પરમક્રુદ્ધઃશીઘ્રમસ્ત્રમ્પ્રદર્શયન્ ॥ 34 ॥

તૈઃપૃષત્કૈર્લલાટસ્થૈશ્શુશુભેરઘુનન્દનઃ ।

રણાગ્રેસમરશ્લાઘીત્રિશૃઙ્ગૈવપર્વતઃ ॥ 35 ॥

સ તથાહ્યર્દિતોબાણૈરાક્ષસેનતદામૃધે ।

તમાશુપ્રતિવિવ્યાધલક્ષ્મણઃપઞ્ચભિઃશરૈઃ ॥ 36 ॥

વિકૃષ્વેન્દ્રજિતોયુદ્ધેવદનેશુભકુણ્ડલે ।

લક્ષ્મણેન્દ્રજિતૌવીરૌમહાબલશરાસનૌ ॥ 37 ॥

અન્યોન્યઞ્જઘ્નતુર્બાણૈર્વિશિખૈર્મીવિક્રમૌ ।

તતઃશોણિતદિગ્ધાઙ્ગૌલક્ષ્મણેન્દજિતાવુભૌ ॥ 38 ॥

રણેતૌરાજતુર્વીરૌપુષ્પિતાવિવકિંશુકૌ ।

તૌપરસ્પરમભ્યેત્યસર્વગાત્રેષુધવનિનૌ ॥ 39 ॥

ઘોરૈર્વિવ્યધતુર્ભાણૈઃકૃતભાવાવુભૌજયે ।

તતઃસમરકોપેનસમ્વૃતોરાવણાત્મજઃ ॥ 40 ॥

વિભીષણન્ત્રિભિર્બાણૈર્વિવ્યાથવદનેશુભે ।

અયોમુખૈસ્ત્રિભિર્વિદ્ધ્વારાક્ષસેન્દ્રંવિભીષણમ્ ॥ 41 ॥

એકૈકેનાભિવિવ્યાથતાન્સર્વાન્ હરિયૂથપાન્ ।

તસ્મૈદૃઢતરઙ્ક્રુદ્ધોજઘાનગદયાહયાન્ ॥ 42 ॥

વિભીષણોમહાતેજારાવણેસ્સદુરાત્મનઃ ।

પહતાશ્વાદવાપ્લુત્યરથાન્નિહતસારથેઃ ॥ 43 ॥

રથશક્તિમ્મહાતેજાઃપિતૃવ્યાયમુમોચ હ ।

તામાપતતનીંસમ્પ્રેક્ષ્યસુમિત્રાનન્દવર્ધનઃ ॥ 44 ॥

ચિચ્છેદનિશિતૈર્બાણૈર્ધશથાપાતયદ્ભુવિ ।

તસ્મૈદૃઢતનુઃક્રુદ્ધોહતાશ્વાયવિભીષણઃ ॥ 45 ॥

વજ્રસ્પર્શસમાન્ પઞ્ચસસર્જોરસિસાયકાન્ ।

તેતસ્યકાયમ્ભિત્વાતુરુક્મપુઙ્ખાનિમિત્તગાઃ ॥ 46 ॥

બભૂવુર્લોહિતાદિગ્ધારક્તાઇવમહોરગાઃ ।

સઃપિતૃવ્યસ્યસઙ્ક્રુદ્ધઃઇન્દ્રજિચ્છરમાદદે ॥ 47 ॥

ઉત્તમંરક્ષસામ્મધ્યેયમદત્તમ્મહાબલમ્ ।

તંસમીક્ષ્યમહાતેજામહેષુન્તેનસંહિતમ્ ॥ 48 ॥

લક્ષ્મણોઽપ્યાદદેબાણમદ્યભદીમપરાક્રમઃ ।

કુબેરેણસ્વયંસ્વપ્નેયદ્દત્તમમિતાત્મના ॥ 49 ॥

દુર્જયન્દુર્વિષહ્યં ચ સેન્દ્રૈરપિસુરાસુરૈઃ ।

તયોસ્તુધનુષીશ્રેષ્ઠેબાહુભિઃપરિઘોપમૈઃ ॥ 50 ॥

વિકૃષ્યમાણેબલવત્ ક્રૌઞ્ચવિવચુકૂજતુઃ ।

તાભ્યાન્તુધનુષિશ્રેષ્ઠેસંસિતૌસાયકોત્તમૌ ॥ 51 ॥

વિકૃષ્યમાણેવીરાભ્યામ્ભૃશઞ્જજ્વલતુઃશ્રિયા ।

તૌભાસયન્તાવાકાશન્ધનુર્ભ્યાંવિશિખૌચ્યુતૌ ॥ 52 ॥

મુખેનમુખમાહત્યસન્નિપેતતુરોજસા ।

સન્નિપાતસ્તયોશ્ચાસીચ્છરયોર્ઘોરરૂપયોઃ ॥ 53 ॥

સધૂમવિસ્ફુલિઙ્ગશ્ચતજ્જોઽનગિર્દારુણોઽભવત્ ।

તૌમહાગ્રહસઙ્કાશાવન્યોન્યંસન્નિપત્ય ચ ॥ 54 ॥

સઙ્ગ્રામેશતધાયાતૌમેદિન્યાઞ્ચૈવપેતતુઃ ।

શરૌપ્રતિહતૌદૃષ્ટવાતાવુભૌરણમૂર્ધનિ ॥ 55 ॥

વ્રીડિતૌજાતરોષૌ ચ લક્ષ્મણેન્દ્રજિતૌતદા ।

સુસંરર્બ્ધસ્તુસૌમિત્રિરસ્ત્રંવારુમાદદે ॥ 56 ॥

રૌદ્રમ્મહેન્દ્રજિદ્યુદ્ધેઽપ્યસૃજદ્યુદ્ધનિષ્ઠિતઃ ।

તેનતદ્વિહતંશસ્ત્રંવારુણમ્પરમાદ્ભુતમ્ ॥ 57 ॥

તતઃક્રુદ્ધોમહાતેજાઇન્દ્રજિત્સમિતિઞ્જયઃ ।

આગ્નેયંસન્દધેદીપ્તં સ લોકંસઙ્ક્ષિપન્નિવ ॥ 58 ॥

સૌરેણાસ્ત્રણતવદીરોલક્ષ્મણઃપર્યવારયત્ ।

અસ્ત્રન્નિવારિતન્દૃષ્ટવારાવણિઃક્રોથમૂર્છિતઃ ॥ 59 ॥

આદદેનિશિતમ્બાણમાસુરંશત્રુદારુણમ્ ।

તસ્માચ્ચાપાદ્વિનિષ્પેતુર્ભાસ્વરાઃકૂટમુદ્ગરાઃ ॥ 60 ॥

શૂલાનિ ચ મુશુણ્ડ્યશ્ચગદાઃખઙ્ગાઃ પરશ્વથાઃ ।

તદ્દૃષ્ટવાલક્ષ્મણઃસઙ્ખ્યેઘોરમસ્ત્રંસુદારુણમ્ ॥ 61 ॥

અવાર્યંસર્વભૂતાનાંસર્વશસ્ત્રવિદારણમ્ ।

મહેશ્વરેણદ્યુતિમાંસ્તદસ્ત્રમ્પ્રત્યવારયત્ ॥ 62 ॥

તયોઃસમુતુલંયુદ્ધંસમ્બભૂવારોમહર્ષણમ્ ।

ગગનસ્થાનિભૂતાનિલક્ષ્મણમ્પર્યવારયન્ ॥ 63 ॥

ભૈરવાભિરુતેભીમેયુદ્ધેવાનરક્ષસામ્ ।

ભૂતૈર્બહુભિરાકાશંવિસ્મિતૈરાવૃતમ્બભૌ ॥ 64 ॥

ઋષયઃપિતરોદેવાગન્ધર્વગરુડોરગાઃ ।

શતક્રતુમ્પુરસ્કૃત્યરરક્ષુર્લક્ષ્મણંરણે ॥ 65 ॥

અથાન્યમ્માર્ગણશ્રેષ્ઠંસન્દધેરાઘવાનુજઃ ।

હુતાશનસમસ્પર્શંરાવણાત્મજદારણમ્ ॥ 66 ॥

સુપત્રમનુવૃત્તાઙ્ગંસુપર્વાણંસુસંસ્થિતમ્ ।

સુવર્ણવિકૃતંવીરશ્શરીરાન્તકરંશરમ્ ॥ 67 ॥

દુરાવારન્દુર્વિષહંરાક્ષસાનામ્ભયાવહમ્ ।

આશીવિષવિષપ્રખ્યન્દેવસઙ્ઘૈઃસમર્ચિતમ્ ॥ 68 ॥

યેનશક્રોમહાતેજાદાનવાનજત્પ્રભુઃ ।

પુરાદેવાસુરેયુદ્ધેવીર્યવાન્ હરિવાહનઃ ॥ 69 ॥

તદૈન્દ્રમસ્ત્રંસૌમિત્રિઃસમ્યુગેષ્વપરાજિતમ્ ।

શરશ્રેષ્ઠન્ધનુઃ શ્રેષ્ઠેવિકર્ષન્નિદમિબ્રવીત્ ॥ 70 ॥

લક્ષ્મીવાન્ લક્ષ્મણોવાક્યમર્થસાધકમાત્મનઃ ।

ધર્માત્માસત્યસન્ધશ્ચરામોદાશરથિર્યતિ ॥ 71 ॥

પૌરુષેચાપ્રતિદ્વન્દ્વઃશરૈનઞ્જસિરાવણિમ્ ।

ઇત્યુક્ત્વાબાણમાકર્ણંવિકૃષ્યતમજિહ્મગમ્ ॥ 72 ॥

લક્ષ્મણઃસમરેવીરઃસસર્જેન્દ્રજિતમ્પ્રતિ ।

ઐન્દ્રાસ્ત્રેણસમાયુજ્યલક્ષ્મણઃપરવીરહા ॥ 73 ॥

તતશિરઃસશિરસ્ત્રાણંશ્રીમજ્જ્વલિતકુણ્ડલમ્ ।

પ્રમથ્યેન્દ્રજિતઃકાયાત્પાતયામાસભૂતલે ॥ 74 ॥

તદ્રાક્ષસતનૂજસ્યભિન્નસ્કન્ધંશિરોમહત્ ।

તપનીયનિભમ્ભૂમૌદદૃશેરુધિરોક્ષિતમ્ ॥ 75 ॥

હતઃ સ નિપપાતાથધરણ્યાંરાવણાત્મજઃ ।

કવચીસશિરસ્ત્રાણોવિદ્ધસ્થશરાસનઃ ॥ 76 ॥

ચુક્રુશુસ્તેતતઃસર્વેવાનરાઃસવિભીષણાઃ ।

હૃષ્યન્તોનિહતેતસ્મિન્ દેવાવૃત્રવધેયથા ॥ 77 ॥

અથાન્તરિક્ષેભૂતાનામૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્ ।

જજ્ઞેઽથજયસન્નાદોગન્ધર્વાપ્સરસામપિ ॥ 78 ॥

પતિતન્તમભિજ્ઞાયરાક્ષસીસામહાચમૂઃ ।

વધ્યમાનાદિશોભેજેહરિભિર્જિતકાશિભિઃ ॥ 79 ॥

વાનરૈર્વધ્યમાનાસ્તેશસ્ત્રાનુત્સૃજ્યરાક્ષસાઃ ।

લઙ્કામભિમુખાસ્સસ્રુર્ભ્રષ્ટસઞ્જ્ઞાઃપ્રધાવિતાઃ ॥ 80 ॥

દુદ્રુવુર્ભહુધાભીતારાક્ષસાશ્શતશોદિશઃ ।

ત્યક્ત્વાપ્રહરણાન્સર્વેપટ્ટસાસિપરશ્વધાન્ ॥ 81 ॥

કેચિલ્લઙ્કામ્પરિત્રસ્તાઃવિષ્ટાવાનરાર્દિતાઃ ।

સમુદ્રેપતિતાઃકેચિત્કેચિત્પર્વતમાશ્રિતાઃ ॥ 82 ॥

હતમિન્દ્રજિતન્દૃષ્ટવાશયાનં ચ રણક્ષિતૌ ।

રાક્ષસાનાંસહસ્રેષુ ન કશ્ચિત્પ્રત્યદૃશ્યત ॥ 83 ॥

યથાસ્તઙ્ગતઆદિત્યેનાવતિષ્ઠન્તિરશ્મયઃ ।

તથાતસ્મિન્નિપતિતેરાક્ષસાસ્તેગતાદિશઃ ॥ 84 ॥

શાન્તરશ્મિરિવાદિત્યોનિર્વાણૈવપાવકઃ ।

બભૂવ સ મહાબાહુર્વ્યપાસ્તગતજીવિતઃ ॥ 85 ॥

પ્રશાન્તપીડાબહુલોવિનષ્ટારિઃપ્રહર્ષવાન્ ।

બભૂવલોકઃપતિતેરાક્ષસેન્દ્રસુતોતદા ॥ 86 ॥

હર્ષં ચ શક્રોભગવાન્ સહસર્વૈર્મહર્ષિભિઃ ।

જગામનિહતેતસ્મિન્રાક્ષસેપાપકર્મણિ ॥ 87 ॥

આકાશેચાપિદેવાનાંશુશ્રુવેદુન્દુભિસ્વનઃ ।

નૃત્યદ્ભિરપ્સરોભિશ્ચગન્ધર્વૈશ્ચમહાત્મભિઃ ॥ 88 ॥

વવર્ષુઃપુષ્પવર્ષાણિતદદ્ભુતમિવાભવત્ ।

પ્રશશંસુર્હતેતસ્મિન્રાક્ષસેક્રૂરકર્મણિ ॥ 89 ॥

શુદ્ધાઆપોનભશ્ચૈવજહૃષુર્દેવદાનવાઃ ।

આજગ્મુઃપતિતેતસ્મિન્સર્વલોકભયાવહે ॥ 90 ॥

ઊચુશ્ચસહિતાસ્તુષ્ટાદેવગન્ધર્વદાનવાઃ ।

વિજ્વરાશ્શાન્તકલુષાબ્રાહ્મણાવિચરન્ત્વિતિ ॥ 91 ॥

તતોઽભ્યનન્દન્સમ્હૃષ્ટાસ્સમરેહરિયૂથપાઃ ।

તમપ્રતિબલન્દૃષ્ટવાહતન્નૈરૃતપુઙ્ગવમ્ ॥ 92 ॥

વિભીષણોહનૂમાંશ્ચજામ્બવાંશ્ચર્ક્ષયૂથપઃ ।

વિજયેનાભિનન્દન્તસુષ્ટુવુશ્ચાપિલક્ષ્મણમ્ ॥ 93 ॥

ક્ષ્વેલન્તશ્ચપ્લવન્તશ્ચગર્જન્તશ્ચપ્લવઙ્ગમાઃ ।

લબ્દલક્ષારઘુસુતમ્પરિવાર્યોપતસ્થિરે ॥ 94 ॥

લાઙ્ગૂલાનિપ્રવિધ્યન્તસ્સ્ફોટયન્તશ્ચવાનરાઃ ।

લક્ષ્મણોજયતીત્યેવંવાક્યંવિશ્રાવયંસ્તદા ॥ 95 ॥

અન્યોન્યં ચ સમાલશિષ્યહરયોહૃષ્ટમાનસાઃ ।

ચક્રુરુચ્ચાવગુણારાઘવાશ્રયસજાઃ કથાઃ ॥ 96 ॥

તદસુકરમથાભિવીક્ષ્યહૃષ્ટાઃપ્રિયસુહૃદોયુધિલક્ષ્મણસ્યકર્મ ।

પરમમુપલભન્મનઃપ્રહર્ષંવિનિહતમિન્દ્રરિપુન્નિશમ્યદેવાઃ ॥ 97 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકનવતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekanavatitamassargaḥ |

sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |

indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||

taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |

vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||

nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |

bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||

tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |

stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||

tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |

nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||

dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |

ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||

tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |

na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||

ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |

praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||

sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |

prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||

adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |

ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||

sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |

niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||

so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |

abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||

tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |

vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||

vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |

rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||

pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |

maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||

harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |

tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||

saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |

tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||

cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |

sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||

tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |

athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||

vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |

tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||

nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |

bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||

jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |

saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||

vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |

muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||

avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |

sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||

asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |

tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||

avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |

rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||

so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |

asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||

tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |

sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||

śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |

sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||

maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |

amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||

pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |

amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||

vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |

tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||

vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |

abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||

lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |

avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||

taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |

raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||

sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |

tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||

vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |

lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||

anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |

tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||

raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |

tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||

ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |

tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||

vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |

ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||

ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |

tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||

vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |

pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||

rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |

tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||

cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |

tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||

vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |

tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||

babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |

saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||

uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |

taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||

lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |

kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||

durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |

tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||

vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |

tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||

vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |

taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||

mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |

sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||

sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |

taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||

saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |

śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||

vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |

susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||

raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |

tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||

tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |

āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||

saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |

astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||

ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |

tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||

śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |

taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||

avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |

maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||

tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |

gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||

bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |

bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||

ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |

śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||

athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |

hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||

supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |

suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||

durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |

āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||

yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |

purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||

tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |

śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||

lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |

dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||

pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |

ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||

lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |

aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||

tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |

pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||

tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |

tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||

hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |

kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||

cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |

hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||

athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |

jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||

patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |

vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||

vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |

laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||

dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |

tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||

kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |

samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||

hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |

rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||

yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |

tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||

śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |

babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||

praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |

babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||

harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |

jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||

ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |

nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||

vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |

praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||

śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |

ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||

ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |

vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||

tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |

tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||

vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |

vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||

kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |

labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||

lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |

lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||

anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |

cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||

tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |

paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||