6.91 যুদ্ধকাণ্ড - একনবতিতম সর্গঃ

6.91 Yuddhakanda - Ekanavatitama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ একনবতিতমস্সর্গঃ ।
স হতাশ্বোমহাতেজাভূমৌতিষ্ঠন্নিশাচরঃ ।
ইন্দ্রজিত্পরমক্রুদ্ধস্সজজ্বালতেজসা ॥ 1 ॥
তৌধবনিনৌজিঘাংসন্তবন্যোন্যমিষুভির্ভৃশম্ ।
বিজযেনাভিনিষ্ক্রান্তৌবনেগজবৃষাবিব ॥ 2 ॥
নিবর্হযন্তশ্চান্যোন্যন্তেরাক্ষ্বনৌকসঃ ।
ভর্তারং ন জহুর্যুদ্ধেসম্পতন্তস্ততস্ততঃ ॥ 3 ॥
ততস্তান্ রাক্ষসান্ সর্বান্ হর্ষযন্ রাবণাত্মজঃ ।
স্তুবানোহর্ষমাণশ্চৈদংবচনমব্রবীত্ ॥ 4 ॥
তমসাবহুলেনেমাস্সম্সক্তাংসর্বতোদিশঃ ।
নেহবিজ্ঞাযতেস্বোবাপরোবারক্ষসোত্তমাঃ ॥ 5 ॥
ধৃষ্টম্ভবন্তোযুধ্যন্তুহরীণাম্মোহনাযবৈ ।
অহন্তুরথমাস্থাযআগমিষ্যামিসংযুগে ॥ 6 ॥
তথাভবন্তঃকুর্বন্তুযথেমেহিবনৌকসঃ ।
ন যুধ্যেযুর্দুরাত্মানঃপ্রবিষ্টেনগরম্মযি ॥ 7 ॥
ইত্যুক্ত্বারাবণসুতোবঞ্চযিত্বাবনৌকসঃ ।
প্রবিবেশপুরীংলঙ্কাংরথহেতোরমিত্রহা ॥ 8 ॥
স রথম্ভূষযিত্বাথরুচিরংহেমভূষিতম্ ।
প্রাসাসিশরসংযুক্তংযুক্তম্পরমবাজিভিঃ ॥ 9 ॥
অধিষ্ঠিতংহযজ্ঞেনসূতেনাপ্তোপদেশিনা ।
আরুরোহমহাতেজারাবণিঃসমতিঞ্জিযঃ ॥ 10 ॥
স রাক্ষসগণৈর্মুখ্যৈর্বৃতোমন্দোদরীসুতঃ ।
নির্যযৌনগরাবদীরঃকৃতান্তবলচোদিতঃ ॥ 11 ॥
সোঽভিনিষ্ক্রম্যনগরাদিন্দ্রজিত্পরবীরহা ।
অভ্যযাজ্ঞবনৈরশ্বৈর্লক্ষ্মণংসবিভীষণম্ ॥ 12 ॥
ততোরথস্থমালোক্যসৌমত্রীরাবণাত্মজম্ ।
বানরাশ্চমহাবীর্যারাক্ষসশ্চবিভীষণঃ ॥ 13 ॥
বিস্মযম্পরমঞ্জগ্মুর্লাঘবাত্তস্যধীমতঃ ।
রাবণিশ্চাপিসঙ্ক্রুদ্ধোরণেবানরযূথপান্ ॥ 14 ॥
পাতযামাসবাণৌঘৈঃশতশোঽথসহস্রশঃ ।
মণ্ডলীকৃতধনূরাবণিঃসমতিঞ্জযঃ ॥ 15 ॥
হরীনভ্যহনত্কৃদ্ধঃপরংলাঘবমাস্থিতঃ ।
তেবধ্যমানাহরযোনারাচৈর্ভীমবিক্রমৈঃ ॥ 16 ॥
সৌমিত্রিংশরণম্প্রাপ্তাঃপ্রজাপতিমিবপ্রজাঃ ।
ততঃসমরকোপেনজ্বলিতোরঘুনন্দনঃ ॥ 17 ॥
চিচ্ছেদকার্মুকন্তস্যদর্শযন্ পাণিলাঘবম্ ।
সোন্যঽত্কার্মুকং মাদাযসজ্জঞ্চক্রেত্বরন্নিব ॥ 18 ॥
তদপ্যস্যত্রিভির্বাণৈর্লক্ষ্মণোনিরকৃন্তত ।
অথৈবঞ্ছিন্নধন্বানমাশীবিষবিষোপমৈঃ ॥ 19 ॥
বিব্যাধোরসিসৌমিত্রীরাবণিম্পঞ্চভিঃশরৈঃ ।
তেতস্যকাযন্নির্ভিদ্যমহাকার্মুকনিস্সৃতাঃ ॥ 20 ॥
নিপেতুর্ধরণীম্বাণারক্তাইবমহোরগাঃ ।
ভিন্নবর্মারুধিরংবমন্বক্ত্রেণরাবণিঃ ॥ 21 ॥
জগ্রাহকার্মুকশ্রেষ্ঠন্দৃঢজ্যম্বলবত্তরম্ ।
সঃলক্ষ্মণংসমুদ্ধিশ্যপরংলাঘবমাশ্রিতঃ ॥ 22 ॥
ববর্ষশরবর্ষাণিবর্ষাণীবপুরন্দরঃ ।
মুক্তমিন্দ্রজিতাতত্তুশরবর্ষমরিন্দমঃ ॥ 23 ॥
অবারযদসম্ভ্রান্তোলক্ষ্মণঃসুদুরাসদম্ ।
সন্দর্শযামাসতদারাবণিংরঘুনন্দনঃ ॥ 24 ॥
অসম্ব্রান্তোমহাতেজেস্তদদ্ভুতমিবাভবত্ ।
তস্তান্ রাক্ষসান্ সর্বাংস্ত্রিভিরেকৈকমাহবে ॥ 25 ॥
অবিধ্যত্পরমক্রুদ্ধশ্শীঘ্রাস্ত্রংসম্প্রদর্শযন্ ।
রাক্ষসেন্দ্রসুতঞ্চাপিবাণৌঘৈস্সমতাডযত্ ॥ 26 ॥
সোঽতিবিদ্ধোবলবতাশত্রুণাশত্রুঘাতিনা ।
অসক্তম্প্রেষযামাসলক্ষ্মণাযবহূন্ শরান্ ॥ 27 ॥
তানপ্রাপ্তান্ শিতৈর্ভাণৈশ্চিচ্ছেদপরবীরহা ।
সারথেরস্য চ রণেরথিবোরঘুসত্তমঃ ॥ 28 ॥
শিরোজহারধর্মাত্মাভল্লেনানতপর্বণা ।
সূতাস্তেহযাস্তত্ররথমূহুরবিক্লবাঃ ॥ 29 ॥
মণ্ডলান্যভিধাবন্তস্তদদ্ভুতমিবাভবত্ ।
অমর্ষবশমাপন্নঃসৌমিত্রির্দৃঢবিক্রমঃ ॥ 30 ॥
প্রত্যবিদ্ধ্যদ্ধযাংস্তস্যশরৈর্বিত্রাসযন্ রণে ।
অমর্ষমাণস্তত্কর্মরাবণস্যসুতোবলী ॥ 31 ॥
বিব্যাথদশভির্বাণৈস্সৌমিত্রিন্তমমর্ষণম্ ।
তেতস্যবজ্রপ্রতিমাঃশরাস্সর্পবিষোপমাঃ ॥ 32 ॥
বিলযঞ্জগ্মুরাগত্যকবচঙ্কাঞ্চনপ্রভম্ ।
অভ্যেদ্যকবচম্মত্বালক্ষ্মণংরাবণাত্মজঃ ॥ 33 ॥
ললাটেলক্ষ্মণম্বাণৈস্সুপুঙ্খৈস্ত্রিভিরিন্দ্রজিত্ ।
অবিধ্যত্পরমক্রুদ্ধঃশীঘ্রমস্ত্রম্প্রদর্শযন্ ॥ 34 ॥
তৈঃপৃষত্কৈর্ললাটস্থৈশ্শুশুভেরঘুনন্দনঃ ।
রণাগ্রেসমরশ্লাঘীত্রিশৃঙ্গৈবপর্বতঃ ॥ 35 ॥
স তথাহ্যর্দিতোবাণৈরাক্ষসেনতদামৃধে ।
তমাশুপ্রতিবিব্যাধলক্ষ্মণঃপঞ্চভিঃশরৈঃ ॥ 36 ॥
বিকৃষ্বেন্দ্রজিতোযুদ্ধেবদনেশুভকুণ্ডলে ।
লক্ষ্মণেন্দ্রজিতৌবীরৌমহাবলশরাসনৌ ॥ 37 ॥
অন্যোন্যঞ্জঘ্নতুর্বাণৈর্বিশিখৈর্মীবিক্রমৌ ।
ততঃশোণিতদিগ্ধাঙ্গৌলক্ষ্মণেন্দজিতাবুভৌ ॥ 38 ॥
রণেতৌরাজতুর্বীরৌপুষ্পিতাবিবকিংশুকৌ ।
তৌপরস্পরমভ্যেত্যসর্বগাত্রেষুধবনিনৌ ॥ 39 ॥
ঘোরৈর্বিব্যধতুর্ভাণৈঃকৃতভাবাবুভৌজযে ।
ততঃসমরকোপেনসম্বৃতোরাবণাত্মজঃ ॥ 40 ॥
বিভীষণন্ত্রিভির্বাণৈর্বিব্যাথবদনেশুভে ।
অযোমুখৈস্ত্রিভির্বিদ্ধ্বারাক্ষসেন্দ্রংবিভীষণম্ ॥ 41 ॥
একৈকেনাভিবিব্যাথতান্সর্বান্ হরিযূথপান্ ।
তস্মৈদৃঢতরঙ্ক্রুদ্ধোজঘানগদযাহযান্ ॥ 42 ॥
বিভীষণোমহাতেজারাবণেস্সদুরাত্মনঃ ।
পহতাশ্বাদবাপ্লুত্যরথান্নিহতসারথেঃ ॥ 43 ॥
রথশক্তিম্মহাতেজাঃপিতৃব্যাযমুমোচ হ ।
তামাপততনীংসম্প্রেক্ষ্যসুমিত্রানন্দবর্ধনঃ ॥ 44 ॥
চিচ্ছেদনিশিতৈর্বাণৈর্ধশথাপাতযদ্ভুবি ।
তস্মৈদৃঢতনুঃক্রুদ্ধোহতাশ্বাযবিভীষণঃ ॥ 45 ॥
বজ্রস্পর্শসমান্ পঞ্চসসর্জোরসিসাযকান্ ।
তেতস্যকাযম্ভিত্বাতুরুক্মপুঙ্খানিমিত্তগাঃ ॥ 46 ॥
বভূবুর্লোহিতাদিগ্ধারক্তাইবমহোরগাঃ ।
সঃপিতৃব্যস্যসঙ্ক্রুদ্ধঃইন্দ্রজিচ্ছরমাদদে ॥ 47 ॥
উত্তমংরক্ষসাম্মধ্যেযমদত্তম্মহাবলম্ ।
তংসমীক্ষ্যমহাতেজামহেষুন্তেনসংহিতম্ ॥ 48 ॥
লক্ষ্মণোঽপ্যাদদেবাণমদ্যভদীমপরাক্রমঃ ।
কুবেরেণস্বযংস্বপ্নেযদ্দত্তমমিতাত্মনা ॥ 49 ॥
দুর্জযন্দুর্বিষহ্যং চ সেন্দ্রৈরপিসুরাসুরৈঃ ।
তযোস্তুধনুষীশ্রেষ্ঠেবাহুভিঃপরিঘোপমৈঃ ॥ 50 ॥
বিকৃষ্যমাণেবলবত্ ক্রৌঞ্চবিবচুকূজতুঃ ।
তাভ্যান্তুধনুষিশ্রেষ্ঠেসংসিতৌসাযকোত্তমৌ ॥ 51 ॥
বিকৃষ্যমাণেবীরাভ্যাম্ভৃশঞ্জজ্বলতুঃশ্রিযা ।
তৌভাসযন্তাবাকাশন্ধনুর্ভ্যাংবিশিখৌচ্যুতৌ ॥ 52 ॥
মুখেনমুখমাহত্যসন্নিপেততুরোজসা ।
সন্নিপাতস্তযোশ্চাসীচ্ছরযোর্ঘোররূপযোঃ ॥ 53 ॥
সধূমবিস্ফুলিঙ্গশ্চতজ্জোঽনগির্দারুণোঽভবত্ ।
তৌমহাগ্রহসঙ্কাশাবন্যোন্যংসন্নিপত্য চ ॥ 54 ॥
সঙ্গ্রামেশতধাযাতৌমেদিন্যাঞ্চৈবপেততুঃ ।
শরৌপ্রতিহতৌদৃষ্টবাতাবুভৌরণমূর্ধনি ॥ 55 ॥
ব্রীডিতৌজাতরোষৌ চ লক্ষ্মণেন্দ্রজিতৌতদা ।
সুসংরর্ব্ধস্তুসৌমিত্রিরস্ত্রংবারুমাদদে ॥ 56 ॥
রৌদ্রম্মহেন্দ্রজিদ্যুদ্ধেঽপ্যসৃজদ্যুদ্ধনিষ্ঠিতঃ ।
তেনতদ্বিহতংশস্ত্রংবারুণম্পরমাদ্ভুতম্ ॥ 57 ॥
ততঃক্রুদ্ধোমহাতেজাইন্দ্রজিত্সমিতিঞ্জযঃ ।
আগ্নেযংসন্দধেদীপ্তং স লোকংসঙ্ক্ষিপন্নিব ॥ 58 ॥
সৌরেণাস্ত্রণতবদীরোলক্ষ্মণঃপর্যবারযত্ ।
অস্ত্রন্নিবারিতন্দৃষ্টবারাবণিঃক্রোথমূর্ছিতঃ ॥ 59 ॥
আদদেনিশিতম্বাণমাসুরংশত্রুদারুণম্ ।
তস্মাচ্চাপাদ্বিনিষ্পেতুর্ভাস্বরাঃকূটমুদ্গরাঃ ॥ 60 ॥
শূলানি চ মুশুণ্ড্যশ্চগদাঃখঙ্গাঃ পরশ্বথাঃ ।
তদ্দৃষ্টবালক্ষ্মণঃসঙ্খ্যেঘোরমস্ত্রংসুদারুণম্ ॥ 61 ॥
অবার্যংসর্বভূতানাংসর্বশস্ত্রবিদারণম্ ।
মহেশ্বরেণদ্যুতিমাংস্তদস্ত্রম্প্রত্যবারযত্ ॥ 62 ॥
তযোঃসমুতুলংযুদ্ধংসম্বভূবারোমহর্ষণম্ ।
গগনস্থানিভূতানিলক্ষ্মণম্পর্যবারযন্ ॥ 63 ॥
ভৈরবাভিরুতেভীমেযুদ্ধেবানরক্ষসাম্ ।
ভূতৈর্বহুভিরাকাশংবিস্মিতৈরাবৃতম্বভৌ ॥ 64 ॥
ঋষযঃপিতরোদেবাগন্ধর্বগরুডোরগাঃ ।
শতক্রতুম্পুরস্কৃত্যররক্ষুর্লক্ষ্মণংরণে ॥ 65 ॥
অথান্যম্মার্গণশ্রেষ্ঠংসন্দধেরাঘবানুজঃ ।
হুতাশনসমস্পর্শংরাবণাত্মজদারণম্ ॥ 66 ॥
সুপত্রমনুবৃত্তাঙ্গংসুপর্বাণংসুসংস্থিতম্ ।
সুবর্ণবিকৃতংবীরশ্শরীরান্তকরংশরম্ ॥ 67 ॥
দুরাবারন্দুর্বিষহংরাক্ষসানাম্ভযাবহম্ ।
আশীবিষবিষপ্রখ্যন্দেবসঙ্ঘৈঃসমর্চিতম্ ॥ 68 ॥
যেনশক্রোমহাতেজাদানবানজত্প্রভুঃ ।
পুরাদেবাসুরেযুদ্ধেবীর্যবান্ হরিবাহনঃ ॥ 69 ॥
তদৈন্দ্রমস্ত্রংসৌমিত্রিঃসম্যুগেষ্বপরাজিতম্ ।
শরশ্রেষ্ঠন্ধনুঃ শ্রেষ্ঠেবিকর্ষন্নিদমিব্রবীত্ ॥ 70 ॥
লক্ষ্মীবান্ লক্ষ্মণোবাক্যমর্থসাধকমাত্মনঃ ।
ধর্মাত্মাসত্যসন্ধশ্চরামোদাশরথির্যতি ॥ 71 ॥
পৌরুষেচাপ্রতিদ্বন্দ্বঃশরৈনঞ্জসিরাবণিম্ ।
ইত্যুক্ত্বাবাণমাকর্ণংবিকৃষ্যতমজিহ্মগম্ ॥ 72 ॥
লক্ষ্মণঃসমরেবীরঃসসর্জেন্দ্রজিতম্প্রতি ।
ঐন্দ্রাস্ত্রেণসমাযুজ্যলক্ষ্মণঃপরবীরহা ॥ 73 ॥
ততশিরঃসশিরস্ত্রাণংশ্রীমজ্জ্বলিতকুণ্ডলম্ ।
প্রমথ্যেন্দ্রজিতঃকাযাত্পাতযামাসভূতলে ॥ 74 ॥
তদ্রাক্ষসতনূজস্যভিন্নস্কন্ধংশিরোমহত্ ।
তপনীযনিভম্ভূমৌদদৃশেরুধিরোক্ষিতম্ ॥ 75 ॥
হতঃ স নিপপাতাথধরণ্যাংরাবণাত্মজঃ ।
কবচীসশিরস্ত্রাণোবিদ্ধস্থশরাসনঃ ॥ 76 ॥
চুক্রুশুস্তেততঃসর্বেবানরাঃসবিভীষণাঃ ।
হৃষ্যন্তোনিহতেতস্মিন্ দেবাবৃত্রবধেযথা ॥ 77 ॥
অথান্তরিক্ষেভূতানামৃষীণাং চ মহাত্মনাম্ ।
জজ্ঞেঽথজযসন্নাদোগন্ধর্বাপ্সরসামপি ॥ 78 ॥
পতিতন্তমভিজ্ঞাযরাক্ষসীসামহাচমূঃ ।
বধ্যমানাদিশোভেজেহরিভির্জিতকাশিভিঃ ॥ 79 ॥
বানরৈর্বধ্যমানাস্তেশস্ত্রানুত্সৃজ্যরাক্ষসাঃ ।
লঙ্কামভিমুখাস্সস্রুর্ভ্রষ্টসঞ্জ্ঞাঃপ্রধাবিতাঃ ॥ 80 ॥
দুদ্রুবুর্ভহুধাভীতারাক্ষসাশ্শতশোদিশঃ ।
ত্যক্ত্বাপ্রহরণান্সর্বেপট্টসাসিপরশ্বধান্ ॥ 81 ॥
কেচিল্লঙ্কাম্পরিত্রস্তাঃবিষ্টাবানরার্দিতাঃ ।
সমুদ্রেপতিতাঃকেচিত্কেচিত্পর্বতমাশ্রিতাঃ ॥ 82 ॥
হতমিন্দ্রজিতন্দৃষ্টবাশযানং চ রণক্ষিতৌ ।
রাক্ষসানাংসহস্রেষু ন কশ্চিত্প্রত্যদৃশ্যত ॥ 83 ॥
যথাস্তঙ্গতআদিত্যেনাবতিষ্ঠন্তিরশ্মযঃ ।
তথাতস্মিন্নিপতিতেরাক্ষসাস্তেগতাদিশঃ ॥ 84 ॥
শান্তরশ্মিরিবাদিত্যোনির্বাণৈবপাবকঃ ।
বভূব স মহাবাহুর্ব্যপাস্তগতজীবিতঃ ॥ 85 ॥
প্রশান্তপীডাবহুলোবিনষ্টারিঃপ্রহর্ষবান্ ।
বভূবলোকঃপতিতেরাক্ষসেন্দ্রসুতোতদা ॥ 86 ॥
হর্ষং চ শক্রোভগবান্ সহসর্বৈর্মহর্ষিভিঃ ।
জগামনিহতেতস্মিন্রাক্ষসেপাপকর্মণি ॥ 87 ॥
আকাশেচাপিদেবানাংশুশ্রুবেদুন্দুভিস্বনঃ ।
নৃত্যদ্ভিরপ্সরোভিশ্চগন্ধর্বৈশ্চমহাত্মভিঃ ॥ 88 ॥
ববর্ষুঃপুষ্পবর্ষাণিতদদ্ভুতমিবাভবত্ ।
প্রশশংসুর্হতেতস্মিন্রাক্ষসেক্রূরকর্মণি ॥ 89 ॥
শুদ্ধাআপোনভশ্চৈবজহৃষুর্দেবদানবাঃ ।
আজগ্মুঃপতিতেতস্মিন্সর্বলোকভযাবহে ॥ 90 ॥
ঊচুশ্চসহিতাস্তুষ্টাদেবগন্ধর্বদানবাঃ ।
বিজ্বরাশ্শান্তকলুষাব্রাহ্মণাবিচরন্ত্বিতি ॥ 91 ॥
ততোঽভ্যনন্দন্সম্হৃষ্টাস্সমরেহরিযূথপাঃ ।
তমপ্রতিবলন্দৃষ্টবাহতন্নৈরৃতপুঙ্গবম্ ॥ 92 ॥
বিভীষণোহনূমাংশ্চজাম্ববাংশ্চর্ক্ষযূথপঃ ।
বিজযেনাভিনন্দন্তসুষ্টুবুশ্চাপিলক্ষ্মণম্ ॥ 93 ॥
ক্ষ্বেলন্তশ্চপ্লবন্তশ্চগর্জন্তশ্চপ্লবঙ্গমাঃ ।
লব্দলক্ষারঘুসুতম্পরিবার্যোপতস্থিরে ॥ 94 ॥
লাঙ্গূলানিপ্রবিধ্যন্তস্স্ফোটযন্তশ্চবানরাঃ ।
লক্ষ্মণোজযতীত্যেবংবাক্যংবিশ্রাবযংস্তদা ॥ 95 ॥
অন্যোন্যং চ সমালশিষ্যহরযোহৃষ্টমানসাঃ ।
চক্রুরুচ্চাবগুণারাঘবাশ্রযসজাঃ কথাঃ ॥ 96 ॥
তদসুকরমথাভিবীক্ষ্যহৃষ্টাঃপ্রিযসুহৃদোযুধিলক্ষ্মণস্যকর্ম ।
পরমমুপলভন্মনঃপ্রহর্ষংবিনিহতমিন্দ্ররিপুন্নিশম্যদেবাঃ ॥ 97 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে একনবতিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |
indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||
taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |
vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||
nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |
bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||
tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |
stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||
tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |
nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||
dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |
ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||
tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |
na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||
ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||
sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |
prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||
adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |
ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||
sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |
niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||
so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |
abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||
tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |
vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||
vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |
rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||
pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |
maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||
harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |
tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||
saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |
tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||
cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |
sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||
tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |
athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||
vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |
tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||
nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |
bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||
jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |
saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||
vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |
muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||
avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |
sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||
asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |
tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||
avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |
rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||
so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |
asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||
tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |
sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||
śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |
sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||
maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |
amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||
pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |
amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||
vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |
tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||
vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |
abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||
lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |
avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||
taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |
raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||
sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |
tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||
vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |
lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||
anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |
tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||
raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |
tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||
ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |
tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||
vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |
ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||
ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |
tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||
vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |
pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||
rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |
tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||
cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |
tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||
vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |
tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||
babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |
saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||
uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |
taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||
lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |
kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||
durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |
tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||
vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |
tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||
vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |
taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||
mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |
sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||
sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |
taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||
saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |
śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||
vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |
susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||
raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |
tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||
tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |
āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||
saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |
astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||
ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |
tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||
śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |
taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||
avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |
maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||
tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |
gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||
bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |
bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||
ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |
śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||
athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |
hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||
supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |
suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||
durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |
āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||
yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |
purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||
tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |
śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||
lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |
dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||
pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |
ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||
lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |
aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||
tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |
pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||
tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |
tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||
hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |
kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||
cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |
hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||
athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||
patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |
vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||
vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |
laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||
dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |
tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||
kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |
samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |
rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||
yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |
tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||
śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||
praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |
babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||
harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |
jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||
ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |
nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||
vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |
praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||
śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |
ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||
ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |
vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||
tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |
tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||
vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |
vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||
kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||
lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |
lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||
anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |
cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||
tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकनवतितमस्सर्गः ।
स हताश्वोमहातेजाभूमौतिष्ठन्निशाचरः ।
इन्द्रजित्परमक्रुद्धस्सजज्वालतेजसा ॥ 1 ॥
तौधवनिनौजिघांसन्तवन्योन्यमिषुभिर्भृशम् ।
विजयेनाभिनिष्क्रान्तौवनेगजवृषाविव ॥ 2 ॥
निबर्हयन्तश्चान्योन्यन्तेराक्ष्वनौकसः ।
भर्तारं न जहुर्युद्धेसम्पतन्तस्ततस्ततः ॥ 3 ॥
ततस्तान् राक्षसान् सर्वान् हर्षयन् रावणात्मजः ।
स्तुवानोहर्षमाणश्चैदंवचनमब्रवीत् ॥ 4 ॥
तमसाबहुलेनेमास्सम्सक्तांसर्वतोदिशः ।
नेहविज्ञायतेस्वोवापरोवारक्षसोत्तमाः ॥ 5 ॥
धृष्टम्भवन्तोयुध्यन्तुहरीणाम्मोहनायवै ।
अहन्तुरथमास्थायआगमिष्यामिसंयुगे ॥ 6 ॥
तथाभवन्तःकुर्वन्तुयथेमेहिवनौकसः ।
न युध्येयुर्दुरात्मानःप्रविष्टेनगरम्मयि ॥ 7 ॥
इत्युक्त्वारावणसुतोवञ्चयित्वावनौकसः ।
प्रविवेशपुरींलङ्कांरथहेतोरमित्रहा ॥ 8 ॥
स रथम्भूषयित्वाथरुचिरंहेमभूषितम् ।
प्रासासिशरसंयुक्तंयुक्तम्परमवाजिभिः ॥ 9 ॥
अधिष्ठितंहयज्ञेनसूतेनाप्तोपदेशिना ।
आरुरोहमहातेजारावणिःसमतिञ्जियः ॥ 10 ॥
स राक्षसगणैर्मुख्यैर्वृतोमन्दोदरीसुतः ।
निर्ययौनगरावदीरःकृतान्तबलचोदितः ॥ 11 ॥
सोऽभिनिष्क्रम्यनगरादिन्द्रजित्परवीरहा ।
अभ्ययाज्ञवनैरश्वैर्लक्ष्मणंसविभीषणम् ॥ 12 ॥
ततोरथस्थमालोक्यसौमत्रीरावणात्मजम् ।
वानराश्चमहावीर्याराक्षसश्चविभीषणः ॥ 13 ॥
विस्मयम्परमञ्जग्मुर्लाघवात्तस्यधीमतः ।
रावणिश्चापिसङ्क्रुद्धोरणेवानरयूथपान् ॥ 14 ॥
पातयामासबाणौघैःशतशोऽथसहस्रशः ।
मण्डलीकृतधनूरावणिःसमतिञ्जयः ॥ 15 ॥
हरीनभ्यहनत्कृद्धःपरंलाघवमास्थितः ।
तेवध्यमानाहरयोनाराचैर्भीमविक्रमैः ॥ 16 ॥
सौमित्रिंशरणम्प्राप्ताःप्रजापतिमिवप्रजाः ।
ततःसमरकोपेनज्वलितोरघुनन्दनः ॥ 17 ॥
चिच्छेदकार्मुकन्तस्यदर्शयन् पाणिलाघवम् ।
सोन्यऽत्कार्मुकं मादायसज्जञ्चक्रेत्वरन्निव ॥ 18 ॥
तदप्यस्यत्रिभिर्बाणैर्लक्ष्मणोनिरकृन्तत ।
अथैवञ्छिन्नधन्वानमाशीविषविषोपमैः ॥ 19 ॥
विव्याधोरसिसौमित्रीरावणिम्पञ्चभिःशरैः ।
तेतस्यकायन्निर्भिद्यमहाकार्मुकनिस्सृताः ॥ 20 ॥
निपेतुर्धरणीम्बाणारक्ताइवमहोरगाः ।
भिन्नवर्मारुधिरंवमन्वक्त्रेणरावणिः ॥ 21 ॥
जग्राहकार्मुकश्रेष्ठन्दृढज्यम्बलवत्तरम् ।
सःलक्ष्मणंसमुद्धिश्यपरंलाघवमाश्रितः ॥ 22 ॥
ववर्षशरवर्षाणिवर्षाणीवपुरन्दरः ।
मुक्तमिन्द्रजितातत्तुशरवर्षमरिन्दमः ॥ 23 ॥
अवारयदसम्भ्रान्तोलक्ष्मणःसुदुरासदम् ।
सन्दर्शयामासतदारावणिंरघुनन्दनः ॥ 24 ॥
असम्ब्रान्तोमहातेजेस्तदद्भुतमिवाभवत् ।
तस्तान् राक्षसान् सर्वांस्त्रिभिरेकैकमाहवे ॥ 25 ॥
अविध्यत्परमक्रुद्धश्शीघ्रास्त्रंसम्प्रदर्शयन् ।
राक्षसेन्द्रसुतञ्चापिबाणौघैस्समताडयत् ॥ 26 ॥
सोऽतिविद्धोबलवताशत्रुणाशत्रुघातिना ।
असक्तम्प्रेषयामासलक्ष्मणायबहून् शरान् ॥ 27 ॥
तानप्राप्तान् शितैर्भाणैश्चिच्छेदपरवीरहा ।
सारथेरस्य च रणेरथिवोरघुसत्तमः ॥ 28 ॥
शिरोजहारधर्मात्माभल्लेनानतपर्वणा ।
सूतास्तेहयास्तत्ररथमूहुरविक्लबाः ॥ 29 ॥
मण्डलान्यभिधावन्तस्तदद्भुतमिवाभवत् ।
अमर्षवशमापन्नःसौमित्रिर्दृढविक्रमः ॥ 30 ॥
प्रत्यविद्ध्यद्धयांस्तस्यशरैर्वित्रासयन् रणे ।
अमर्षमाणस्तत्कर्मरावणस्यसुतोबली ॥ 31 ॥
विव्याथदशभिर्बाणैस्सौमित्रिन्तममर्षणम् ।
तेतस्यवज्रप्रतिमाःशरास्सर्पविषोपमाः ॥ 32 ॥
विलयञ्जग्मुरागत्यकवचङ्काञ्चनप्रभम् ।
अभ्येद्यकवचम्मत्वालक्ष्मणंरावणात्मजः ॥ 33 ॥
ललाटेलक्ष्मणम्बाणैस्सुपुङ्खैस्त्रिभिरिन्द्रजित् ।
अविध्यत्परमक्रुद्धःशीघ्रमस्त्रम्प्रदर्शयन् ॥ 34 ॥
तैःपृषत्कैर्ललाटस्थैश्शुशुभेरघुनन्दनः ।
रणाग्रेसमरश्लाघीत्रिशृङ्गैवपर्वतः ॥ 35 ॥
स तथाह्यर्दितोबाणैराक्षसेनतदामृधे ।
तमाशुप्रतिविव्याधलक्ष्मणःपञ्चभिःशरैः ॥ 36 ॥
विकृष्वेन्द्रजितोयुद्धेवदनेशुभकुण्डले ।
लक्ष्मणेन्द्रजितौवीरौमहाबलशरासनौ ॥ 37 ॥
अन्योन्यञ्जघ्नतुर्बाणैर्विशिखैर्मीविक्रमौ ।
ततःशोणितदिग्धाङ्गौलक्ष्मणेन्दजितावुभौ ॥ 38 ॥
रणेतौराजतुर्वीरौपुष्पिताविवकिंशुकौ ।
तौपरस्परमभ्येत्यसर्वगात्रेषुधवनिनौ ॥ 39 ॥
घोरैर्विव्यधतुर्भाणैःकृतभावावुभौजये ।
ततःसमरकोपेनसम्वृतोरावणात्मजः ॥ 40 ॥
विभीषणन्त्रिभिर्बाणैर्विव्याथवदनेशुभे ।
अयोमुखैस्त्रिभिर्विद्ध्वाराक्षसेन्द्रंविभीषणम् ॥ 41 ॥
एकैकेनाभिविव्याथतान्सर्वान् हरियूथपान् ।
तस्मैदृढतरङ्क्रुद्धोजघानगदयाहयान् ॥ 42 ॥
विभीषणोमहातेजारावणेस्सदुरात्मनः ।
पहताश्वादवाप्लुत्यरथान्निहतसारथेः ॥ 43 ॥
रथशक्तिम्महातेजाःपितृव्यायमुमोच ह ।
तामापततनींसम्प्रेक्ष्यसुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 44 ॥
चिच्छेदनिशितैर्बाणैर्धशथापातयद्भुवि ।
तस्मैदृढतनुःक्रुद्धोहताश्वायविभीषणः ॥ 45 ॥
वज्रस्पर्शसमान् पञ्चससर्जोरसिसायकान् ।
तेतस्यकायम्भित्वातुरुक्मपुङ्खानिमित्तगाः ॥ 46 ॥
बभूवुर्लोहितादिग्धारक्ताइवमहोरगाः ।
सःपितृव्यस्यसङ्क्रुद्धःइन्द्रजिच्छरमाददे ॥ 47 ॥
उत्तमंरक्षसाम्मध्येयमदत्तम्महाबलम् ।
तंसमीक्ष्यमहातेजामहेषुन्तेनसंहितम् ॥ 48 ॥
लक्ष्मणोऽप्याददेबाणमद्यभदीमपराक्रमः ।
कुबेरेणस्वयंस्वप्नेयद्दत्तममितात्मना ॥ 49 ॥
दुर्जयन्दुर्विषह्यं च सेन्द्रैरपिसुरासुरैः ।
तयोस्तुधनुषीश्रेष्ठेबाहुभिःपरिघोपमैः ॥ 50 ॥
विकृष्यमाणेबलवत् क्रौञ्चविवचुकूजतुः ।
ताभ्यान्तुधनुषिश्रेष्ठेसंसितौसायकोत्तमौ ॥ 51 ॥
विकृष्यमाणेवीराभ्याम्भृशञ्जज्वलतुःश्रिया ।
तौभासयन्तावाकाशन्धनुर्भ्यांविशिखौच्युतौ ॥ 52 ॥
मुखेनमुखमाहत्यसन्निपेततुरोजसा ।
सन्निपातस्तयोश्चासीच्छरयोर्घोररूपयोः ॥ 53 ॥
सधूमविस्फुलिङ्गश्चतज्जोऽनगिर्दारुणोऽभवत् ।
तौमहाग्रहसङ्काशावन्योन्यंसन्निपत्य च ॥ 54 ॥
सङ्ग्रामेशतधायातौमेदिन्याञ्चैवपेततुः ।
शरौप्रतिहतौदृष्टवातावुभौरणमूर्धनि ॥ 55 ॥
व्रीडितौजातरोषौ च लक्ष्मणेन्द्रजितौतदा ।
सुसंरर्ब्धस्तुसौमित्रिरस्त्रंवारुमाददे ॥ 56 ॥
रौद्रम्महेन्द्रजिद्युद्धेऽप्यसृजद्युद्धनिष्ठितः ।
तेनतद्विहतंशस्त्रंवारुणम्परमाद्भुतम् ॥ 57 ॥
ततःक्रुद्धोमहातेजाइन्द्रजित्समितिञ्जयः ।
आग्नेयंसन्दधेदीप्तं स लोकंसङ्क्षिपन्निव ॥ 58 ॥
सौरेणास्त्रणतवदीरोलक्ष्मणःपर्यवारयत् ।
अस्त्रन्निवारितन्दृष्टवारावणिःक्रोथमूर्छितः ॥ 59 ॥
आददेनिशितम्बाणमासुरंशत्रुदारुणम् ।
तस्माच्चापाद्विनिष्पेतुर्भास्वराःकूटमुद्गराः ॥ 60 ॥
शूलानि च मुशुण्ड्यश्चगदाःखङ्गाः परश्वथाः ।
तद्दृष्टवालक्ष्मणःसङ्ख्येघोरमस्त्रंसुदारुणम् ॥ 61 ॥
अवार्यंसर्वभूतानांसर्वशस्त्रविदारणम् ।
महेश्वरेणद्युतिमांस्तदस्त्रम्प्रत्यवारयत् ॥ 62 ॥
तयोःसमुतुलंयुद्धंसम्बभूवारोमहर्षणम् ।
गगनस्थानिभूतानिलक्ष्मणम्पर्यवारयन् ॥ 63 ॥
भैरवाभिरुतेभीमेयुद्धेवानरक्षसाम् ।
भूतैर्बहुभिराकाशंविस्मितैरावृतम्बभौ ॥ 64 ॥
ऋषयःपितरोदेवागन्धर्वगरुडोरगाः ।
शतक्रतुम्पुरस्कृत्यररक्षुर्लक्ष्मणंरणे ॥ 65 ॥
अथान्यम्मार्गणश्रेष्ठंसन्दधेराघवानुजः ।
हुताशनसमस्पर्शंरावणात्मजदारणम् ॥ 66 ॥
सुपत्रमनुवृत्ताङ्गंसुपर्वाणंसुसंस्थितम् ।
सुवर्णविकृतंवीरश्शरीरान्तकरंशरम् ॥ 67 ॥
दुरावारन्दुर्विषहंराक्षसानाम्भयावहम् ।
आशीविषविषप्रख्यन्देवसङ्घैःसमर्चितम् ॥ 68 ॥
येनशक्रोमहातेजादानवानजत्प्रभुः ।
पुरादेवासुरेयुद्धेवीर्यवान् हरिवाहनः ॥ 69 ॥
तदैन्द्रमस्त्रंसौमित्रिःसम्युगेष्वपराजितम् ।
शरश्रेष्ठन्धनुः श्रेष्ठेविकर्षन्निदमिब्रवीत् ॥ 70 ॥
लक्ष्मीवान् लक्ष्मणोवाक्यमर्थसाधकमात्मनः ।
धर्मात्मासत्यसन्धश्चरामोदाशरथिर्यति ॥ 71 ॥
पौरुषेचाप्रतिद्वन्द्वःशरैनञ्जसिरावणिम् ।
इत्युक्त्वाबाणमाकर्णंविकृष्यतमजिह्मगम् ॥ 72 ॥
लक्ष्मणःसमरेवीरःससर्जेन्द्रजितम्प्रति ।
ऐन्द्रास्त्रेणसमायुज्यलक्ष्मणःपरवीरहा ॥ 73 ॥
ततशिरःसशिरस्त्राणंश्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् ।
प्रमथ्येन्द्रजितःकायात्पातयामासभूतले ॥ 74 ॥
तद्राक्षसतनूजस्यभिन्नस्कन्धंशिरोमहत् ।
तपनीयनिभम्भूमौददृशेरुधिरोक्षितम् ॥ 75 ॥
हतः स निपपाताथधरण्यांरावणात्मजः ।
कवचीसशिरस्त्राणोविद्धस्थशरासनः ॥ 76 ॥
चुक्रुशुस्तेततःसर्वेवानराःसविभीषणाः ।
हृष्यन्तोनिहतेतस्मिन् देवावृत्रवधेयथा ॥ 77 ॥
अथान्तरिक्षेभूतानामृषीणां च महात्मनाम् ।
जज्ञेऽथजयसन्नादोगन्धर्वाप्सरसामपि ॥ 78 ॥
पतितन्तमभिज्ञायराक्षसीसामहाचमूः ।
वध्यमानादिशोभेजेहरिभिर्जितकाशिभिः ॥ 79 ॥
वानरैर्वध्यमानास्तेशस्त्रानुत्सृज्यराक्षसाः ।
लङ्कामभिमुखास्सस्रुर्भ्रष्टसञ्ज्ञाःप्रधाविताः ॥ 80 ॥
दुद्रुवुर्भहुधाभीताराक्षसाश्शतशोदिशः ।
त्यक्त्वाप्रहरणान्सर्वेपट्टसासिपरश्वधान् ॥ 81 ॥
केचिल्लङ्काम्परित्रस्ताःविष्टावानरार्दिताः ।
समुद्रेपतिताःकेचित्केचित्पर्वतमाश्रिताः ॥ 82 ॥
हतमिन्द्रजितन्दृष्टवाशयानं च रणक्षितौ ।
राक्षसानांसहस्रेषु न कश्चित्प्रत्यदृश्यत ॥ 83 ॥
यथास्तङ्गतआदित्येनावतिष्ठन्तिरश्मयः ।
तथातस्मिन्निपतितेराक्षसास्तेगतादिशः ॥ 84 ॥
शान्तरश्मिरिवादित्योनिर्वाणैवपावकः ।
बभूव स महाबाहुर्व्यपास्तगतजीवितः ॥ 85 ॥
प्रशान्तपीडाबहुलोविनष्टारिःप्रहर्षवान् ।
बभूवलोकःपतितेराक्षसेन्द्रसुतोतदा ॥ 86 ॥
हर्षं च शक्रोभगवान् सहसर्वैर्महर्षिभिः ।
जगामनिहतेतस्मिन्राक्षसेपापकर्मणि ॥ 87 ॥
आकाशेचापिदेवानांशुश्रुवेदुन्दुभिस्वनः ।
नृत्यद्भिरप्सरोभिश्चगन्धर्वैश्चमहात्मभिः ॥ 88 ॥
ववर्षुःपुष्पवर्षाणितदद्भुतमिवाभवत् ।
प्रशशंसुर्हतेतस्मिन्राक्षसेक्रूरकर्मणि ॥ 89 ॥
शुद्धाआपोनभश्चैवजहृषुर्देवदानवाः ।
आजग्मुःपतितेतस्मिन्सर्वलोकभयावहे ॥ 90 ॥
ऊचुश्चसहितास्तुष्टादेवगन्धर्वदानवाः ।
विज्वराश्शान्तकलुषाब्राह्मणाविचरन्त्विति ॥ 91 ॥
ततोऽभ्यनन्दन्सम्हृष्टास्समरेहरियूथपाः ।
तमप्रतिबलन्दृष्टवाहतन्नैरृतपुङ्गवम् ॥ 92 ॥
विभीषणोहनूमांश्चजाम्बवांश्चर्क्षयूथपः ।
विजयेनाभिनन्दन्तसुष्टुवुश्चापिलक्ष्मणम् ॥ 93 ॥
क्ष्वेलन्तश्चप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।
लब्दलक्षारघुसुतम्परिवार्योपतस्थिरे ॥ 94 ॥
लाङ्गूलानिप्रविध्यन्तस्स्फोटयन्तश्चवानराः ।
लक्ष्मणोजयतीत्येवंवाक्यंविश्रावयंस्तदा ॥ 95 ॥
अन्योन्यं च समालशिष्यहरयोहृष्टमानसाः ।
चक्रुरुच्चावगुणाराघवाश्रयसजाः कथाः ॥ 96 ॥
तदसुकरमथाभिवीक्ष्यहृष्टाःप्रियसुहृदोयुधिलक्ष्मणस्यकर्म ।
परममुपलभन्मनःप्रहर्षंविनिहतमिन्द्ररिपुन्निशम्यदेवाः ॥ 97 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |
indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||
taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |
vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||
nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |
bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||
tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |
stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||
tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |
nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||
dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |
ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||
tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |
na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||
ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||
sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |
prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||
adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |
ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||
sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |
niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||
so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |
abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||
tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |
vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||
vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |
rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||
pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |
maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||
harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |
tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||
saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |
tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||
cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |
sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||
tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |
athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||
vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |
tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||
nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |
bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||
jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |
saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||
vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |
muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||
avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |
sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||
asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |
tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||
avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |
rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||
so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |
asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||
tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |
sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||
śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |
sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||
maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |
amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||
pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |
amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||
vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |
tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||
vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |
abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||
lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |
avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||
taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |
raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||
sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |
tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||
vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |
lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||
anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |
tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||
raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |
tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||
ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |
tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||
vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |
ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||
ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |
tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||
vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |
pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||
rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |
tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||
cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |
tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||
vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |
tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||
babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |
saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||
uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |
taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||
lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |
kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||
durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |
tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||
vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |
tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||
vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |
taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||
mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |
sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||
sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |
taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||
saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |
śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||
vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |
susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||
raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |
tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||
tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |
āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||
saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |
astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||
ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |
tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||
śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |
taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||
avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |
maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||
tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |
gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||
bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |
bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||
ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |
śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||
athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |
hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||
supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |
suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||
durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |
āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||
yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |
purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||
tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |
śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||
lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |
dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||
pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |
ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||
lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |
aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||
tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |
pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||
tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |
tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||
hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |
kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||
cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |
hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||
athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||
patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |
vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||
vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |
laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||
dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |
tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||
kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |
samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |
rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||
yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |
tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||
śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||
praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |
babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||
harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |
jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||
ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |
nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||
vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |
praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||
śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |
ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||
ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |
vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||
tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |
tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||
vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |
vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||
kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||
lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |
lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||
anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |
cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||
tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in