ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਨਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ ਹਤਾਸ਼੍ਵੋਮਹਾਤੇਜਾਭੂਮੌਤਿष੍ਠਨ੍ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਪਰਮਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸਜਜ੍ਵਾਲਤੇਜਸਾ ॥ 1 ॥
ਤੌਧਵਨਿਨੌਜਿਘਾਂਸਨ੍ਤਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਿषੁਭਿਰ੍ਭृਸ਼ਮ੍ ।
ਵਿਜਯੇਨਾਭਿਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌਵਨੇਗਜਵृषਾਵਿਵ ॥ 2 ॥
ਨਿਬਰ੍ਹਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਨ੍ਤੇਰਾਕ੍ष੍ਵਨੌਕਸਃ ।
ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਨ ਜਹੁਰ੍ਯੁਦ੍ਧੇਸਮ੍ਪਤਨ੍ਤਸ੍ਤਤਸ੍ਤਤਃ ॥ 3 ॥
ਤਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਹਰ੍षਯਨ੍ ਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਸ੍ਤੁਵਾਨੋਹਰ੍षਮਾਣਸ਼੍ਚੈਦਂਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 4 ॥
ਤਮਸਾਬਹੁਲੇਨੇਮਾਸ੍ਸਮ੍ਸਕ੍ਤਾਂਸਰ੍ਵਤੋਦਿਸ਼ਃ ।
ਨੇਹਵਿਜ੍ਞਾਯਤੇਸ੍ਵੋਵਾਪਰੋਵਾਰਕ੍षਸੋਤ੍ਤਮਾਃ ॥ 5 ॥
ਧृष੍ਟਮ੍ਭਵਨ੍ਤੋਯੁਧ੍ਯਨ੍ਤੁਹਰੀਣਾਮ੍ਮੋਹਨਾਯਵੈ ।
ਅਹਨ੍ਤੁਰਥਮਾਸ੍ਥਾਯਆਗਮਿष੍ਯਾਮਿਸਂਯੁਗੇ ॥ 6 ॥
ਤਥਾਭਵਨ੍ਤਃਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁਯਥੇਮੇਹਿਵਨੌਕਸਃ ।
ਨ ਯੁਧ੍ਯੇਯੁਰ੍ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਃਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇਨਗਰਮ੍ਮਯਿ ॥ 7 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਰਾਵਣਸੁਤੋਵਞ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾਵਨੌਕਸਃ ।
ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਪੁਰੀਂਲਙ੍ਕਾਂਰਥਹੇਤੋਰਮਿਤ੍ਰਹਾ ॥ 8 ॥
ਸ ਰਥਮ੍ਭੂषਯਿਤ੍ਵਾਥਰੁਚਿਰਂਹੇਮਭੂषਿਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਸਾਸਿਸ਼ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂਯੁਕ੍ਤਮ੍ਪਰਮਵਾਜਿਭਿਃ ॥ 9 ॥
ਅਧਿष੍ਠਿਤਂਹਯਜ੍ਞੇਨਸੂਤੇਨਾਪ੍ਤੋਪਦੇਸ਼ਿਨਾ ।
ਆਰੁਰੋਹਮਹਾਤੇਜਾਰਾਵਣਿਃਸਮਤਿਞ੍ਜਿਯਃ ॥ 10 ॥
ਸ ਰਾਕ੍षਸਗਣੈਰ੍ਮੁਖ੍ਯੈਰ੍ਵृਤੋਮਨ੍ਦੋਦਰੀਸੁਤਃ ।
ਨਿਰ੍ਯਯੌਨਗਰਾਵਦੀਰਃਕृਤਾਨ੍ਤਬਲਚੋਦਿਤਃ ॥ 11 ॥
ਸੋऽਭਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯਨਗਰਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਪਰਵੀਰਹਾ ।
ਅਭ੍ਯਯਾਜ੍ਞਵਨੈਰਸ਼੍ਵੈਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਂਸਵਿਭੀषਣਮ੍ ॥ 12 ॥
ਤਤੋਰਥਸ੍ਥਮਾਲੋਕ੍ਯਸੌਮਤ੍ਰੀਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਮ੍ ।
ਵਾਨਰਾਸ਼੍ਚਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾਰਾਕ੍षਸਸ਼੍ਚਵਿਭੀषਣਃ ॥ 13 ॥
ਵਿਸ੍ਮਯਮ੍ਪਰਮਞ੍ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਲਾਘਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯਧੀਮਤਃ ।
ਰਾਵਣਿਸ਼੍ਚਾਪਿਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਰਣੇਵਾਨਰਯੂਥਪਾਨ੍ ॥ 14 ॥
ਪਾਤਯਾਮਾਸਬਾਣੌਘੈਃਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।
ਮਣ੍ਡਲੀਕृਤਧਨੂਰਾਵਣਿਃਸਮਤਿਞ੍ਜਯਃ ॥ 15 ॥
ਹਰੀਨਭ੍ਯਹਨਤ੍ਕृਦ੍ਧਃਪਰਂਲਾਘਵਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਤੇਵਧ੍ਯਮਾਨਾਹਰਯੋਨਾਰਾਚੈਰ੍ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮੈਃ ॥ 16 ॥
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂਸ਼ਰਣਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮਿਵਪ੍ਰਜਾਃ ।
ਤਤਃਸਮਰਕੋਪੇਨਜ੍ਵਲਿਤੋਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ॥ 17 ॥
ਚਿਚ੍ਛੇਦਕਾਰ੍ਮੁਕਨ੍ਤਸ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਪਾਣਿਲਾਘਵਮ੍ ।
ਸੋਨ੍ਯऽਤ੍ਕਾਰ੍ਮੁਕਂ ਮਾਦਾਯਸਜ੍ਜਞ੍ਚਕ੍ਰੇਤ੍ਵਰਨ੍ਨਿਵ ॥ 18 ॥
ਤਦਪ੍ਯਸ੍ਯਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਬਾਣੈਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣੋਨਿਰਕृਨ੍ਤਤ ।
ਅਥੈਵਞ੍ਛਿਨ੍ਨਧਨ੍ਵਾਨਮਾਸ਼ੀਵਿषਵਿषੋਪਮੈਃ ॥ 19 ॥
ਵਿਵ੍ਯਾਧੋਰਸਿਸੌਮਿਤ੍ਰੀਰਾਵਣਿਮ੍ਪਞ੍ਚਭਿਃਸ਼ਰੈਃ ।
ਤੇਤਸ੍ਯਕਾਯਨ੍ਨਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯਮਹਾਕਾਰ੍ਮੁਕਨਿਸ੍ਸृਤਾਃ ॥ 20 ॥
ਨਿਪੇਤੁਰ੍ਧਰਣੀਮ੍ਬਾਣਾਰਕ੍ਤਾਇਵਮਹੋਰਗਾਃ ।
ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਮਾਰੁਧਿਰਂਵਮਨ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣਰਾਵਣਿਃ ॥ 21 ॥
ਜਗ੍ਰਾਹਕਾਰ੍ਮੁਕਸ਼੍ਰੇष੍ਠਨ੍ਦृਢਜ੍ਯਮ੍ਬਲਵਤ੍ਤਰਮ੍ ।
ਸਃਲਕ੍ष੍ਮਣਂਸਮੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਯਪਰਂਲਾਘਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ॥ 22 ॥
ਵਵਰ੍षਸ਼ਰਵਰ੍षਾਣਿਵਰ੍षਾਣੀਵਪੁਰਨ੍ਦਰਃ ।
ਮੁਕ੍ਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਾਤਤ੍ਤੁਸ਼ਰਵਰ੍षਮਰਿਨ੍ਦਮਃ ॥ 23 ॥
ਅਵਾਰਯਦਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੋਲਕ੍ष੍ਮਣਃਸੁਦੁਰਾਸਦਮ੍ ।
ਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸਤਦਾਰਾਵਣਿਂਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ॥ 24 ॥
ਅਸਮ੍ਬ੍ਰਾਨ੍ਤੋਮਹਾਤੇਜੇਸ੍ਤਦਦ੍ਭੁਤਮਿਵਾਭਵਤ੍ ।
ਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਕੈਕਮਾਹਵੇ ॥ 25 ॥
ਅਵਿਧ੍ਯਤ੍ਪਰਮਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਂਸਮ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ।
ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸੁਤਞ੍ਚਾਪਿਬਾਣੌਘੈਸ੍ਸਮਤਾਡਯਤ੍ ॥ 26 ॥
ਸੋऽਤਿਵਿਦ੍ਧੋਬਲਵਤਾਸ਼ਤ੍ਰੁਣਾਸ਼ਤ੍ਰੁਘਾਤਿਨਾ ।
ਅਸਕ੍ਤਮ੍ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸਲਕ੍ष੍ਮਣਾਯਬਹੂਨ੍ ਸ਼ਰਾਨ੍ ॥ 27 ॥
ਤਾਨਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼ਿਤੈਰ੍ਭਾਣੈਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛੇਦਪਰਵੀਰਹਾ ।
ਸਾਰਥੇਰਸ੍ਯ ਚ ਰਣੇਰਥਿਵੋਰਘੁਸਤ੍ਤਮਃ ॥ 28 ॥
ਸ਼ਿਰੋਜਹਾਰਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਭਲ੍ਲੇਨਾਨਤਪਰ੍ਵਣਾ ।
ਸੂਤਾਸ੍ਤੇਹਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰਰਥਮੂਹੁਰਵਿਕ੍ਲਬਾਃ ॥ 29 ॥
ਮਣ੍ਡਲਾਨ੍ਯਭਿਧਾਵਨ੍ਤਸ੍ਤਦਦ੍ਭੁਤਮਿਵਾਭਵਤ੍ ।
ਅਮਰ੍षਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਃਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਦृਢਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 30 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਿਦ੍ਧ੍ਯਦ੍ਧਯਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯਸ਼ਰੈਰ੍ਵਿਤ੍ਰਾਸਯਨ੍ ਰਣੇ ।
ਅਮਰ੍षਮਾਣਸ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਰਾਵਣਸ੍ਯਸੁਤੋਬਲੀ ॥ 31 ॥
ਵਿਵ੍ਯਾਥਦਸ਼ਭਿਰ੍ਬਾਣੈਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਨ੍ਤਮਮਰ੍षਣਮ੍ ।
ਤੇਤਸ੍ਯਵਜ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮਾਃਸ਼ਰਾਸ੍ਸਰ੍ਪਵਿषੋਪਮਾਃ ॥ 32 ॥
ਵਿਲਯਞ੍ਜਗ੍ਮੁਰਾਗਤ੍ਯਕਵਚਙ੍ਕਾਞ੍ਚਨਪ੍ਰਭਮ੍ ।
ਅਭ੍ਯੇਦ੍ਯਕਵਚਮ੍ਮਤ੍ਵਾਲਕ੍ष੍ਮਣਂਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 33 ॥
ਲਲਾਟੇਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ਬਾਣੈਸ੍ਸੁਪੁਙ੍ਖੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ ।
ਅਵਿਧ੍ਯਤ੍ਪਰਮਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਸ਼ੀਘ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ॥ 34 ॥
ਤੈਃਪृषਤ੍ਕੈਰ੍ਲਲਾਟਸ੍ਥੈਸ਼੍ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ।
ਰਣਾਗ੍ਰੇਸਮਰਸ਼੍ਲਾਘੀਤ੍ਰਿਸ਼ृਙ੍ਗੈਵਪਰ੍ਵਤਃ ॥ 35 ॥
ਸ ਤਥਾਹ੍ਯਰ੍ਦਿਤੋਬਾਣੈਰਾਕ੍षਸੇਨਤਦਾਮृਧੇ ।
ਤਮਾਸ਼ੁਪ੍ਰਤਿਵਿਵ੍ਯਾਧਲਕ੍ष੍ਮਣਃਪਞ੍ਚਭਿਃਸ਼ਰੈਃ ॥ 36 ॥
ਵਿਕृष੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤੋਯੁਦ੍ਧੇਵਦਨੇਸ਼ੁਭਕੁਣ੍ਡਲੇ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤੌਵੀਰੌਮਹਾਬਲਸ਼ਰਾਸਨੌ ॥ 37 ॥
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਞ੍ਜਘ੍ਨਤੁਰ੍ਬਾਣੈਰ੍ਵਿਸ਼ਿਖੈਰ੍ਮੀਵਿਕ੍ਰਮੌ ।
ਤਤਃਸ਼ੋਣਿਤਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗੌਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ੍ਦਜਿਤਾਵੁਭੌ ॥ 38 ॥
ਰਣੇਤੌਰਾਜਤੁਰ੍ਵੀਰੌਪੁष੍ਪਿਤਾਵਿਵਕਿਂਸ਼ੁਕੌ ।
ਤੌਪਰਸ੍ਪਰਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇषੁਧਵਨਿਨੌ ॥ 39 ॥
ਘੋਰੈਰ੍ਵਿਵ੍ਯਧਤੁਰ੍ਭਾਣੈਃਕृਤਭਾਵਾਵੁਭੌਜਯੇ ।
ਤਤਃਸਮਰਕੋਪੇਨਸਮ੍ਵृਤੋਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 40 ॥
ਵਿਭੀषਣਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਬਾਣੈਰ੍ਵਿਵ੍ਯਾਥਵਦਨੇਸ਼ੁਭੇ ।
ਅਯੋਮੁਖੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਿਦ੍ਧ੍ਵਾਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਂਵਿਭੀषਣਮ੍ ॥ 41 ॥
ਏਕੈਕੇਨਾਭਿਵਿਵ੍ਯਾਥਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਹਰਿਯੂਥਪਾਨ੍ ।
ਤਸ੍ਮੈਦृਢਤਰਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਜਘਾਨਗਦਯਾਹਯਾਨ੍ ॥ 42 ॥
ਵਿਭੀषਣੋਮਹਾਤੇਜਾਰਾਵਣੇਸ੍ਸਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਪਹਤਾਸ਼੍ਵਾਦਵਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯਰਥਾਨ੍ਨਿਹਤਸਾਰਥੇਃ ॥ 43 ॥
ਰਥਸ਼ਕ੍ਤਿਮ੍ਮਹਾਤੇਜਾਃਪਿਤृਵ੍ਯਾਯਮੁਮੋਚ ਹ ।
ਤਾਮਾਪਤਤਨੀਂਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਸੁਮਿਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ ॥ 44 ॥
ਚਿਚ੍ਛੇਦਨਿਸ਼ਿਤੈਰ੍ਬਾਣੈਰ੍ਧਸ਼ਥਾਪਾਤਯਦ੍ਭੁਵਿ ।
ਤਸ੍ਮੈਦृਢਤਨੁਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਹਤਾਸ਼੍ਵਾਯਵਿਭੀषਣਃ ॥ 45 ॥
ਵਜ੍ਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਮਾਨ੍ ਪਞ੍ਚਸਸਰ੍ਜੋਰਸਿਸਾਯਕਾਨ੍ ।
ਤੇਤਸ੍ਯਕਾਯਮ੍ਭਿਤ੍ਵਾਤੁਰੁਕ੍ਮਪੁਙ੍ਖਾਨਿਮਿਤ੍ਤਗਾਃ ॥ 46 ॥
ਬਭੂਵੁਰ੍ਲੋਹਿਤਾਦਿਗ੍ਧਾਰਕ੍ਤਾਇਵਮਹੋਰਗਾਃ ।
ਸਃਪਿਤृਵ੍ਯਸ੍ਯਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਚ੍ਛਰਮਾਦਦੇ ॥ 47 ॥
ਉਤ੍ਤਮਂਰਕ੍षਸਾਮ੍ਮਧ੍ਯੇਯਮਦਤ੍ਤਮ੍ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਤਂਸਮੀਕ੍ष੍ਯਮਹਾਤੇਜਾਮਹੇषੁਨ੍ਤੇਨਸਂਹਿਤਮ੍ ॥ 48 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣੋऽਪ੍ਯਾਦਦੇਬਾਣਮਦ੍ਯਭਦੀਮਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਕੁਬੇਰੇਣਸ੍ਵਯਂਸ੍ਵਪ੍ਨੇਯਦ੍ਦਤ੍ਤਮਮਿਤਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 49 ॥
ਦੁਰ੍ਜਯਨ੍ਦੁਰ੍ਵਿषਹ੍ਯਂ ਚ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰੈਰਪਿਸੁਰਾਸੁਰੈਃ ।
ਤਯੋਸ੍ਤੁਧਨੁषੀਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇਬਾਹੁਭਿਃਪਰਿਘੋਪਮੈਃ ॥ 50 ॥
ਵਿਕृष੍ਯਮਾਣੇਬਲਵਤ੍ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਵਿਵਚੁਕੂਜਤੁਃ ।
ਤਾਭ੍ਯਾਨ੍ਤੁਧਨੁषਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇਸਂਸਿਤੌਸਾਯਕੋਤ੍ਤਮੌ ॥ 51 ॥
ਵਿਕृष੍ਯਮਾਣੇਵੀਰਾਭ੍ਯਾਮ੍ਭृਸ਼ਞ੍ਜਜ੍ਵਲਤੁਃਸ਼੍ਰਿਯਾ ।
ਤੌਭਾਸਯਨ੍ਤਾਵਾਕਾਸ਼ਨ੍ਧਨੁਰ੍ਭ੍ਯਾਂਵਿਸ਼ਿਖੌਚ੍ਯੁਤੌ ॥ 52 ॥
ਮੁਖੇਨਮੁਖਮਾਹਤ੍ਯਸਨ੍ਨਿਪੇਤਤੁਰੋਜਸਾ ।
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਤਯੋਸ਼੍ਚਾਸੀਚ੍ਛਰਯੋਰ੍ਘੋਰਰੂਪਯੋਃ ॥ 53 ॥
ਸਧੂਮਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਸ਼੍ਚਤਜ੍ਜੋऽਨਗਿਰ੍ਦਾਰੁਣੋऽਭਵਤ੍ ।
ਤੌਮਹਾਗ੍ਰਹਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂਸਨ੍ਨਿਪਤ੍ਯ ਚ ॥ 54 ॥
ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇਸ਼ਤਧਾਯਾਤੌਮੇਦਿਨ੍ਯਾਞ੍ਚੈਵਪੇਤਤੁਃ ।
ਸ਼ਰੌਪ੍ਰਤਿਹਤੌਦृष੍ਟਵਾਤਾਵੁਭੌਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ ॥ 55 ॥
ਵ੍ਰੀਡਿਤੌਜਾਤਰੋषੌ ਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤੌਤਦਾ ।
ਸੁਸਂਰਰ੍ਬ੍ਧਸ੍ਤੁਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਸ੍ਤ੍ਰਂਵਾਰੁਮਾਦਦੇ ॥ 56 ॥
ਰੌਦ੍ਰਮ੍ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਦ੍ਯੁਦ੍ਧੇऽਪ੍ਯਸृਜਦ੍ਯੁਦ੍ਧਨਿष੍ਠਿਤਃ ।
ਤੇਨਤਦ੍ਵਿਹਤਂਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂਵਾਰੁਣਮ੍ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ॥ 57 ॥
ਤਤਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਮਹਾਤੇਜਾਇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਸਮਿਤਿਞ੍ਜਯਃ ।
ਆਗ੍ਨੇਯਂਸਨ੍ਦਧੇਦੀਪ੍ਤਂ ਸ ਲੋਕਂਸਙ੍ਕ੍षਿਪਨ੍ਨਿਵ ॥ 58 ॥
ਸੌਰੇਣਾਸ੍ਤ੍ਰਣਤਵਦੀਰੋਲਕ੍ष੍ਮਣਃਪਰ੍ਯਵਾਰਯਤ੍ ।
ਅਸ੍ਤ੍ਰਨ੍ਨਿਵਾਰਿਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਰਾਵਣਿਃਕ੍ਰੋਥਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ॥ 59 ॥
ਆਦਦੇਨਿਸ਼ਿਤਮ੍ਬਾਣਮਾਸੁਰਂਸ਼ਤ੍ਰੁਦਾਰੁਣਮ੍ ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਾਪਾਦ੍ਵਿਨਿष੍ਪੇਤੁਰ੍ਭਾਸ੍ਵਰਾਃਕੂਟਮੁਦ੍ਗਰਾਃ ॥ 60 ॥
ਸ਼ੂਲਾਨਿ ਚ ਮੁਸ਼ੁਣ੍ਡ੍ਯਸ਼੍ਚਗਦਾਃਖਙ੍ਗਾਃ ਪਰਸ਼੍ਵਥਾਃ ।
ਤਦ੍ਦृष੍ਟਵਾਲਕ੍ष੍ਮਣਃਸਙ੍ਖ੍ਯੇਘੋਰਮਸ੍ਤ੍ਰਂਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ 61 ॥
ਅਵਾਰ੍ਯਂਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਾਰਣਮ੍ ।
ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੇਣਦ੍ਯੁਤਿਮਾਂਸ੍ਤਦਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਰਯਤ੍ ॥ 62 ॥
ਤਯੋਃਸਮੁਤੁਲਂਯੁਦ੍ਧਂਸਮ੍ਬਭੂਵਾਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ ।
ਗਗਨਸ੍ਥਾਨਿਭੂਤਾਨਿਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ਪਰ੍ਯਵਾਰਯਨ੍ ॥ 63 ॥
ਭੈਰਵਾਭਿਰੁਤੇਭੀਮੇਯੁਦ੍ਧੇਵਾਨਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ਭੂਤੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰਾਕਾਸ਼ਂਵਿਸ੍ਮਿਤੈਰਾਵृਤਮ੍ਬਭੌ ॥ 64 ॥
ऋषਯਃਪਿਤਰੋਦੇਵਾਗਨ੍ਧਰ੍ਵਗਰੁਡੋਰਗਾਃ ।
ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਮ੍ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯਰਰਕ੍षੁਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਂਰਣੇ ॥ 65 ॥
ਅਥਾਨ੍ਯਮ੍ਮਾਰ੍ਗਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂਸਨ੍ਦਧੇਰਾਘਵਾਨੁਜਃ ।
ਹੁਤਾਸ਼ਨਸਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਦਾਰਣਮ੍ ॥ 66 ॥
ਸੁਪਤ੍ਰਮਨੁਵृਤ੍ਤਾਙ੍ਗਂਸੁਪਰ੍ਵਾਣਂਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਸੁਵਰ੍ਣਵਿਕृਤਂਵੀਰਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਕਰਂਸ਼ਰਮ੍ ॥ 67 ॥
ਦੁਰਾਵਾਰਨ੍ਦੁਰ੍ਵਿषਹਂਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮ੍ਭਯਾਵਹਮ੍ ।
ਆਸ਼ੀਵਿषਵਿषਪ੍ਰਖ੍ਯਨ੍ਦੇਵਸਙ੍ਘੈਃਸਮਰ੍ਚਿਤਮ੍ ॥ 68 ॥
ਯੇਨਸ਼ਕ੍ਰੋਮਹਾਤੇਜਾਦਾਨਵਾਨਜਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਪੁਰਾਦੇਵਾਸੁਰੇਯੁਦ੍ਧੇਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ਹਰਿਵਾਹਨਃ ॥ 69 ॥
ਤਦੈਨ੍ਦ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਰਂਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃਸਮ੍ਯੁਗੇष੍ਵਪਰਾਜਿਤਮ੍ ।
ਸ਼ਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਨ੍ਧਨੁਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇਵਿਕਰ੍षਨ੍ਨਿਦਮਿਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 70 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮੀਵਾਨ੍ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋਵਾਕ੍ਯਮਰ੍ਥਸਾਧਕਮਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧਸ਼੍ਚਰਾਮੋਦਾਸ਼ਰਥਿਰ੍ਯਤਿ ॥ 71 ॥
ਪੌਰੁषੇਚਾਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃਸ਼ਰੈਨਞ੍ਜਸਿਰਾਵਣਿਮ੍ ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਬਾਣਮਾਕਰ੍ਣਂਵਿਕृष੍ਯਤਮਜਿਹ੍ਮਗਮ੍ ॥ 72 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣਃਸਮਰੇਵੀਰਃਸਸਰ੍ਜੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ।
ਐਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣਸਮਾਯੁਜ੍ਯਲਕ੍ष੍ਮਣਃਪਰਵੀਰਹਾ ॥ 73 ॥
ਤਤਸ਼ਿਰਃਸਸ਼ਿਰਸ੍ਤ੍ਰਾਣਂਸ਼੍ਰੀਮਜ੍ਜ੍ਵਲਿਤਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ ।
ਪ੍ਰਮਥ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਃਕਾਯਾਤ੍ਪਾਤਯਾਮਾਸਭੂਤਲੇ ॥ 74 ॥
ਤਦ੍ਰਾਕ੍षਸਤਨੂਜਸ੍ਯਭਿਨ੍ਨਸ੍ਕਨ੍ਧਂਸ਼ਿਰੋਮਹਤ੍ ।
ਤਪਨੀਯਨਿਭਮ੍ਭੂਮੌਦਦृਸ਼ੇਰੁਧਿਰੋਕ੍षਿਤਮ੍ ॥ 75 ॥
ਹਤਃ ਸ ਨਿਪਪਾਤਾਥਧਰਣ੍ਯਾਂਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਕਵਚੀਸਸ਼ਿਰਸ੍ਤ੍ਰਾਣੋਵਿਦ੍ਧਸ੍ਥਸ਼ਰਾਸਨਃ ॥ 76 ॥
ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਸ੍ਤੇਤਤਃਸਰ੍ਵੇਵਾਨਰਾਃਸਵਿਭੀषਣਾਃ ।
ਹृष੍ਯਨ੍ਤੋਨਿਹਤੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਵਾਵृਤ੍ਰਵਧੇਯਥਾ ॥ 77 ॥
ਅਥਾਨ੍ਤਰਿਕ੍षੇਭੂਤਾਨਾਮृषੀਣਾਂ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।
ਜਜ੍ਞੇऽਥਜਯਸਨ੍ਨਾਦੋਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਾਮਪਿ ॥ 78 ॥
ਪਤਿਤਨ੍ਤਮਭਿਜ੍ਞਾਯਰਾਕ੍षਸੀਸਾਮਹਾਚਮੂਃ ।
ਵਧ੍ਯਮਾਨਾਦਿਸ਼ੋਭੇਜੇਹਰਿਭਿਰ੍ਜਿਤਕਾਸ਼ਿਭਿਃ ॥ 79 ॥
ਵਾਨਰੈਰ੍ਵਧ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਤ੍ਸृਜ੍ਯਰਾਕ੍षਸਾਃ ।
ਲਙ੍ਕਾਮਭਿਮੁਖਾਸ੍ਸਸ੍ਰੁਰ੍ਭ੍ਰष੍ਟਸਞ੍ਜ੍ਞਾਃਪ੍ਰਧਾਵਿਤਾਃ ॥ 80 ॥
ਦੁਦ੍ਰੁਵੁਰ੍ਭਹੁਧਾਭੀਤਾਰਾਕ੍षਸਾਸ਼੍ਸ਼ਤਸ਼ੋਦਿਸ਼ਃ ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਪ੍ਰਹਰਣਾਨ੍ਸਰ੍ਵੇਪਟ੍ਟਸਾਸਿਪਰਸ਼੍ਵਧਾਨ੍ ॥ 81 ॥
ਕੇਚਿਲ੍ਲਙ੍ਕਾਮ੍ਪਰਿਤ੍ਰਸ੍ਤਾਃਵਿष੍ਟਾਵਾਨਰਾਰ੍ਦਿਤਾਃ ।
ਸਮੁਦ੍ਰੇਪਤਿਤਾਃਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਤ੍ਪਰ੍ਵਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ॥ 82 ॥
ਹਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਸ਼ਯਾਨਂ ਚ ਰਣਕ੍षਿਤੌ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਦृਸ਼੍ਯਤ ॥ 83 ॥
ਯਥਾਸ੍ਤਙ੍ਗਤਆਦਿਤ੍ਯੇਨਾਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿਰਸ਼੍ਮਯਃ ।
ਤਥਾਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਪਤਿਤੇਰਾਕ੍षਸਾਸ੍ਤੇਗਤਾਦਿਸ਼ਃ ॥ 84 ॥
ਸ਼ਾਨ੍ਤਰਸ਼੍ਮਿਰਿਵਾਦਿਤ੍ਯੋਨਿਰ੍ਵਾਣੈਵਪਾਵਕਃ ।
ਬਭੂਵ ਸ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਵ੍ਯਪਾਸ੍ਤਗਤਜੀਵਿਤਃ ॥ 85 ॥
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਪੀਡਾਬਹੁਲੋਵਿਨष੍ਟਾਰਿਃਪ੍ਰਹਰ੍षਵਾਨ੍ ।
ਬਭੂਵਲੋਕਃਪਤਿਤੇਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸੁਤੋਤਦਾ ॥ 86 ॥
ਹਰ੍षਂ ਚ ਸ਼ਕ੍ਰੋਭਗਵਾਨ੍ ਸਹਸਰ੍ਵੈਰ੍ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ ।
ਜਗਾਮਨਿਹਤੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਰਾਕ੍षਸੇਪਾਪਕਰ੍ਮਣਿ ॥ 87 ॥
ਆਕਾਸ਼ੇਚਾਪਿਦੇਵਾਨਾਂਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੇਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨਃ ।
ਨृਤ੍ਯਦ੍ਭਿਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ ॥ 88 ॥
ਵਵਰ੍षੁਃਪੁष੍ਪਵਰ੍षਾਣਿਤਦਦ੍ਭੁਤਮਿਵਾਭਵਤ੍ ।
ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸੁਰ੍ਹਤੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਰਾਕ੍षਸੇਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਣਿ ॥ 89 ॥
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਆਪੋਨਭਸ਼੍ਚੈਵਜਹृषੁਰ੍ਦੇਵਦਾਨਵਾਃ ।
ਆਜਗ੍ਮੁਃਪਤਿਤੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਭਯਾਵਹੇ ॥ 90 ॥
ਊਚੁਸ਼੍ਚਸਹਿਤਾਸ੍ਤੁष੍ਟਾਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਦਾਨਵਾਃ ।
ਵਿਜ੍ਵਰਾਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਕਲੁषਾਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਵਿਚਰਨ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ॥ 91 ॥
ਤਤੋऽਭ੍ਯਨਨ੍ਦਨ੍ਸਮ੍ਹृष੍ਟਾਸ੍ਸਮਰੇਹਰਿਯੂਥਪਾਃ ।
ਤਮਪ੍ਰਤਿਬਲਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਹਤਨ੍ਨੈਰृਤਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ ॥ 92 ॥
ਵਿਭੀषਣੋਹਨੂਮਾਂਸ਼੍ਚਜਾਮ੍ਬਵਾਂਸ਼੍ਚਰ੍ਕ੍षਯੂਥਪਃ ।
ਵਿਜਯੇਨਾਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤਸੁष੍ਟੁਵੁਸ਼੍ਚਾਪਿਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 93 ॥
ਕ੍ष੍ਵੇਲਨ੍ਤਸ਼੍ਚਪ੍ਲਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚਗਰ੍ਜਨ੍ਤਸ਼੍ਚਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਃ ।
ਲਬ੍ਦਲਕ੍षਾਰਘੁਸੁਤਮ੍ਪਰਿਵਾਰ੍ਯੋਪਤਸ੍ਥਿਰੇ ॥ 94 ॥
ਲਾਙ੍ਗੂਲਾਨਿਪ੍ਰਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਫੋਟਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚਵਾਨਰਾਃ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣੋਜਯਤੀਤ੍ਯੇਵਂਵਾਕ੍ਯਂਵਿਸ਼੍ਰਾਵਯਂਸ੍ਤਦਾ ॥ 95 ॥
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਚ ਸਮਾਲਸ਼ਿष੍ਯਹਰਯੋਹृष੍ਟਮਾਨਸਾਃ ।
ਚਕ੍ਰੁਰੁਚ੍ਚਾਵਗੁਣਾਰਾਘਵਾਸ਼੍ਰਯਸਜਾਃ ਕਥਾਃ ॥ 96 ॥
ਤਦਸੁਕਰਮਥਾਭਿਵੀਕ੍ष੍ਯਹृष੍ਟਾਃਪ੍ਰਿਯਸੁਹृਦੋਯੁਧਿਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯਕਰ੍ਮ ।
ਪਰਮਮੁਪਲਭਨ੍ਮਨਃਪ੍ਰਹਰ੍षਂਵਿਨਿਹਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਰਿਪੁਨ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ਯਦੇਵਾਃ ॥ 97 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਨਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |
indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||
taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |
vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||
nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |
bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||
tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |
stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||
tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |
nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||
dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |
ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||
tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |
na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||
ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||
sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |
prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||
adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |
ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||
sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |
niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||
so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |
abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||
tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |
vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||
vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |
rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||
pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |
maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||
harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |
tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||
saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |
tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||
cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |
sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||
tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |
athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||
vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |
tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||
nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |
bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||
jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |
saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||
vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |
muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||
avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |
sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||
asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |
tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||
avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |
rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||
so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |
asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||
tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |
sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||
śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |
sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||
maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |
amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||
pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |
amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||
vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |
tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||
vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |
abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||
lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |
avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||
taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |
raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||
sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |
tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||
vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |
lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||
anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |
tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||
raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |
tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||
ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |
tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||
vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |
ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||
ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |
tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||
vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |
pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||
rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |
tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||
cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |
tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||
vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |
tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||
babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |
saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||
uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |
taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||
lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |
kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||
durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |
tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||
vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |
tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||
vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |
taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||
mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |
sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||
sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |
taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||
saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |
śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||
vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |
susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||
raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |
tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||
tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |
āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||
saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |
astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||
ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |
tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||
śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |
taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||
avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |
maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||
tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |
gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||
bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |
bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||
ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |
śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||
athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |
hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||
supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |
suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||
durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |
āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||
yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |
purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||
tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |
śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||
lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |
dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||
pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |
ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||
lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |
aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||
tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |
pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||
tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |
tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||
hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |
kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||
cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |
hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||
athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||
patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |
vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||
vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |
laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||
dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |
tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||
kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |
samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |
rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||
yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |
tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||
śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||
praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |
babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||
harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |
jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||
ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |
nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||
vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |
praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||
śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |
ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||
ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |
vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||
tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |
tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||
vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |
vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||
kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||
lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |
lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||
anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |
cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||
tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकनवतितमस्सर्गः ।
स हताश्वोमहातेजाभूमौतिष्ठन्निशाचरः ।
इन्द्रजित्परमक्रुद्धस्सजज्वालतेजसा ॥ 1 ॥
तौधवनिनौजिघांसन्तवन्योन्यमिषुभिर्भृशम् ।
विजयेनाभिनिष्क्रान्तौवनेगजवृषाविव ॥ 2 ॥
निबर्हयन्तश्चान्योन्यन्तेराक्ष्वनौकसः ।
भर्तारं न जहुर्युद्धेसम्पतन्तस्ततस्ततः ॥ 3 ॥
ततस्तान् राक्षसान् सर्वान् हर्षयन् रावणात्मजः ।
स्तुवानोहर्षमाणश्चैदंवचनमब्रवीत् ॥ 4 ॥
तमसाबहुलेनेमास्सम्सक्तांसर्वतोदिशः ।
नेहविज्ञायतेस्वोवापरोवारक्षसोत्तमाः ॥ 5 ॥
धृष्टम्भवन्तोयुध्यन्तुहरीणाम्मोहनायवै ।
अहन्तुरथमास्थायआगमिष्यामिसंयुगे ॥ 6 ॥
तथाभवन्तःकुर्वन्तुयथेमेहिवनौकसः ।
न युध्येयुर्दुरात्मानःप्रविष्टेनगरम्मयि ॥ 7 ॥
इत्युक्त्वारावणसुतोवञ्चयित्वावनौकसः ।
प्रविवेशपुरींलङ्कांरथहेतोरमित्रहा ॥ 8 ॥
स रथम्भूषयित्वाथरुचिरंहेमभूषितम् ।
प्रासासिशरसंयुक्तंयुक्तम्परमवाजिभिः ॥ 9 ॥
अधिष्ठितंहयज्ञेनसूतेनाप्तोपदेशिना ।
आरुरोहमहातेजारावणिःसमतिञ्जियः ॥ 10 ॥
स राक्षसगणैर्मुख्यैर्वृतोमन्दोदरीसुतः ।
निर्ययौनगरावदीरःकृतान्तबलचोदितः ॥ 11 ॥
सोऽभिनिष्क्रम्यनगरादिन्द्रजित्परवीरहा ।
अभ्ययाज्ञवनैरश्वैर्लक्ष्मणंसविभीषणम् ॥ 12 ॥
ततोरथस्थमालोक्यसौमत्रीरावणात्मजम् ।
वानराश्चमहावीर्याराक्षसश्चविभीषणः ॥ 13 ॥
विस्मयम्परमञ्जग्मुर्लाघवात्तस्यधीमतः ।
रावणिश्चापिसङ्क्रुद्धोरणेवानरयूथपान् ॥ 14 ॥
पातयामासबाणौघैःशतशोऽथसहस्रशः ।
मण्डलीकृतधनूरावणिःसमतिञ्जयः ॥ 15 ॥
हरीनभ्यहनत्कृद्धःपरंलाघवमास्थितः ।
तेवध्यमानाहरयोनाराचैर्भीमविक्रमैः ॥ 16 ॥
सौमित्रिंशरणम्प्राप्ताःप्रजापतिमिवप्रजाः ।
ततःसमरकोपेनज्वलितोरघुनन्दनः ॥ 17 ॥
चिच्छेदकार्मुकन्तस्यदर्शयन् पाणिलाघवम् ।
सोन्यऽत्कार्मुकं मादायसज्जञ्चक्रेत्वरन्निव ॥ 18 ॥
तदप्यस्यत्रिभिर्बाणैर्लक्ष्मणोनिरकृन्तत ।
अथैवञ्छिन्नधन्वानमाशीविषविषोपमैः ॥ 19 ॥
विव्याधोरसिसौमित्रीरावणिम्पञ्चभिःशरैः ।
तेतस्यकायन्निर्भिद्यमहाकार्मुकनिस्सृताः ॥ 20 ॥
निपेतुर्धरणीम्बाणारक्ताइवमहोरगाः ।
भिन्नवर्मारुधिरंवमन्वक्त्रेणरावणिः ॥ 21 ॥
जग्राहकार्मुकश्रेष्ठन्दृढज्यम्बलवत्तरम् ।
सःलक्ष्मणंसमुद्धिश्यपरंलाघवमाश्रितः ॥ 22 ॥
ववर्षशरवर्षाणिवर्षाणीवपुरन्दरः ।
मुक्तमिन्द्रजितातत्तुशरवर्षमरिन्दमः ॥ 23 ॥
अवारयदसम्भ्रान्तोलक्ष्मणःसुदुरासदम् ।
सन्दर्शयामासतदारावणिंरघुनन्दनः ॥ 24 ॥
असम्ब्रान्तोमहातेजेस्तदद्भुतमिवाभवत् ।
तस्तान् राक्षसान् सर्वांस्त्रिभिरेकैकमाहवे ॥ 25 ॥
अविध्यत्परमक्रुद्धश्शीघ्रास्त्रंसम्प्रदर्शयन् ।
राक्षसेन्द्रसुतञ्चापिबाणौघैस्समताडयत् ॥ 26 ॥
सोऽतिविद्धोबलवताशत्रुणाशत्रुघातिना ।
असक्तम्प्रेषयामासलक्ष्मणायबहून् शरान् ॥ 27 ॥
तानप्राप्तान् शितैर्भाणैश्चिच्छेदपरवीरहा ।
सारथेरस्य च रणेरथिवोरघुसत्तमः ॥ 28 ॥
शिरोजहारधर्मात्माभल्लेनानतपर्वणा ।
सूतास्तेहयास्तत्ररथमूहुरविक्लबाः ॥ 29 ॥
मण्डलान्यभिधावन्तस्तदद्भुतमिवाभवत् ।
अमर्षवशमापन्नःसौमित्रिर्दृढविक्रमः ॥ 30 ॥
प्रत्यविद्ध्यद्धयांस्तस्यशरैर्वित्रासयन् रणे ।
अमर्षमाणस्तत्कर्मरावणस्यसुतोबली ॥ 31 ॥
विव्याथदशभिर्बाणैस्सौमित्रिन्तममर्षणम् ।
तेतस्यवज्रप्रतिमाःशरास्सर्पविषोपमाः ॥ 32 ॥
विलयञ्जग्मुरागत्यकवचङ्काञ्चनप्रभम् ।
अभ्येद्यकवचम्मत्वालक्ष्मणंरावणात्मजः ॥ 33 ॥
ललाटेलक्ष्मणम्बाणैस्सुपुङ्खैस्त्रिभिरिन्द्रजित् ।
अविध्यत्परमक्रुद्धःशीघ्रमस्त्रम्प्रदर्शयन् ॥ 34 ॥
तैःपृषत्कैर्ललाटस्थैश्शुशुभेरघुनन्दनः ।
रणाग्रेसमरश्लाघीत्रिशृङ्गैवपर्वतः ॥ 35 ॥
स तथाह्यर्दितोबाणैराक्षसेनतदामृधे ।
तमाशुप्रतिविव्याधलक्ष्मणःपञ्चभिःशरैः ॥ 36 ॥
विकृष्वेन्द्रजितोयुद्धेवदनेशुभकुण्डले ।
लक्ष्मणेन्द्रजितौवीरौमहाबलशरासनौ ॥ 37 ॥
अन्योन्यञ्जघ्नतुर्बाणैर्विशिखैर्मीविक्रमौ ।
ततःशोणितदिग्धाङ्गौलक्ष्मणेन्दजितावुभौ ॥ 38 ॥
रणेतौराजतुर्वीरौपुष्पिताविवकिंशुकौ ।
तौपरस्परमभ्येत्यसर्वगात्रेषुधवनिनौ ॥ 39 ॥
घोरैर्विव्यधतुर्भाणैःकृतभावावुभौजये ।
ततःसमरकोपेनसम्वृतोरावणात्मजः ॥ 40 ॥
विभीषणन्त्रिभिर्बाणैर्विव्याथवदनेशुभे ।
अयोमुखैस्त्रिभिर्विद्ध्वाराक्षसेन्द्रंविभीषणम् ॥ 41 ॥
एकैकेनाभिविव्याथतान्सर्वान् हरियूथपान् ।
तस्मैदृढतरङ्क्रुद्धोजघानगदयाहयान् ॥ 42 ॥
विभीषणोमहातेजारावणेस्सदुरात्मनः ।
पहताश्वादवाप्लुत्यरथान्निहतसारथेः ॥ 43 ॥
रथशक्तिम्महातेजाःपितृव्यायमुमोच ह ।
तामापततनींसम्प्रेक्ष्यसुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 44 ॥
चिच्छेदनिशितैर्बाणैर्धशथापातयद्भुवि ।
तस्मैदृढतनुःक्रुद्धोहताश्वायविभीषणः ॥ 45 ॥
वज्रस्पर्शसमान् पञ्चससर्जोरसिसायकान् ।
तेतस्यकायम्भित्वातुरुक्मपुङ्खानिमित्तगाः ॥ 46 ॥
बभूवुर्लोहितादिग्धारक्ताइवमहोरगाः ।
सःपितृव्यस्यसङ्क्रुद्धःइन्द्रजिच्छरमाददे ॥ 47 ॥
उत्तमंरक्षसाम्मध्येयमदत्तम्महाबलम् ।
तंसमीक्ष्यमहातेजामहेषुन्तेनसंहितम् ॥ 48 ॥
लक्ष्मणोऽप्याददेबाणमद्यभदीमपराक्रमः ।
कुबेरेणस्वयंस्वप्नेयद्दत्तममितात्मना ॥ 49 ॥
दुर्जयन्दुर्विषह्यं च सेन्द्रैरपिसुरासुरैः ।
तयोस्तुधनुषीश्रेष्ठेबाहुभिःपरिघोपमैः ॥ 50 ॥
विकृष्यमाणेबलवत् क्रौञ्चविवचुकूजतुः ।
ताभ्यान्तुधनुषिश्रेष्ठेसंसितौसायकोत्तमौ ॥ 51 ॥
विकृष्यमाणेवीराभ्याम्भृशञ्जज्वलतुःश्रिया ।
तौभासयन्तावाकाशन्धनुर्भ्यांविशिखौच्युतौ ॥ 52 ॥
मुखेनमुखमाहत्यसन्निपेततुरोजसा ।
सन्निपातस्तयोश्चासीच्छरयोर्घोररूपयोः ॥ 53 ॥
सधूमविस्फुलिङ्गश्चतज्जोऽनगिर्दारुणोऽभवत् ।
तौमहाग्रहसङ्काशावन्योन्यंसन्निपत्य च ॥ 54 ॥
सङ्ग्रामेशतधायातौमेदिन्याञ्चैवपेततुः ।
शरौप्रतिहतौदृष्टवातावुभौरणमूर्धनि ॥ 55 ॥
व्रीडितौजातरोषौ च लक्ष्मणेन्द्रजितौतदा ।
सुसंरर्ब्धस्तुसौमित्रिरस्त्रंवारुमाददे ॥ 56 ॥
रौद्रम्महेन्द्रजिद्युद्धेऽप्यसृजद्युद्धनिष्ठितः ।
तेनतद्विहतंशस्त्रंवारुणम्परमाद्भुतम् ॥ 57 ॥
ततःक्रुद्धोमहातेजाइन्द्रजित्समितिञ्जयः ।
आग्नेयंसन्दधेदीप्तं स लोकंसङ्क्षिपन्निव ॥ 58 ॥
सौरेणास्त्रणतवदीरोलक्ष्मणःपर्यवारयत् ।
अस्त्रन्निवारितन्दृष्टवारावणिःक्रोथमूर्छितः ॥ 59 ॥
आददेनिशितम्बाणमासुरंशत्रुदारुणम् ।
तस्माच्चापाद्विनिष्पेतुर्भास्वराःकूटमुद्गराः ॥ 60 ॥
शूलानि च मुशुण्ड्यश्चगदाःखङ्गाः परश्वथाः ।
तद्दृष्टवालक्ष्मणःसङ्ख्येघोरमस्त्रंसुदारुणम् ॥ 61 ॥
अवार्यंसर्वभूतानांसर्वशस्त्रविदारणम् ।
महेश्वरेणद्युतिमांस्तदस्त्रम्प्रत्यवारयत् ॥ 62 ॥
तयोःसमुतुलंयुद्धंसम्बभूवारोमहर्षणम् ।
गगनस्थानिभूतानिलक्ष्मणम्पर्यवारयन् ॥ 63 ॥
भैरवाभिरुतेभीमेयुद्धेवानरक्षसाम् ।
भूतैर्बहुभिराकाशंविस्मितैरावृतम्बभौ ॥ 64 ॥
ऋषयःपितरोदेवागन्धर्वगरुडोरगाः ।
शतक्रतुम्पुरस्कृत्यररक्षुर्लक्ष्मणंरणे ॥ 65 ॥
अथान्यम्मार्गणश्रेष्ठंसन्दधेराघवानुजः ।
हुताशनसमस्पर्शंरावणात्मजदारणम् ॥ 66 ॥
सुपत्रमनुवृत्ताङ्गंसुपर्वाणंसुसंस्थितम् ।
सुवर्णविकृतंवीरश्शरीरान्तकरंशरम् ॥ 67 ॥
दुरावारन्दुर्विषहंराक्षसानाम्भयावहम् ।
आशीविषविषप्रख्यन्देवसङ्घैःसमर्चितम् ॥ 68 ॥
येनशक्रोमहातेजादानवानजत्प्रभुः ।
पुरादेवासुरेयुद्धेवीर्यवान् हरिवाहनः ॥ 69 ॥
तदैन्द्रमस्त्रंसौमित्रिःसम्युगेष्वपराजितम् ।
शरश्रेष्ठन्धनुः श्रेष्ठेविकर्षन्निदमिब्रवीत् ॥ 70 ॥
लक्ष्मीवान् लक्ष्मणोवाक्यमर्थसाधकमात्मनः ।
धर्मात्मासत्यसन्धश्चरामोदाशरथिर्यति ॥ 71 ॥
पौरुषेचाप्रतिद्वन्द्वःशरैनञ्जसिरावणिम् ।
इत्युक्त्वाबाणमाकर्णंविकृष्यतमजिह्मगम् ॥ 72 ॥
लक्ष्मणःसमरेवीरःससर्जेन्द्रजितम्प्रति ।
ऐन्द्रास्त्रेणसमायुज्यलक्ष्मणःपरवीरहा ॥ 73 ॥
ततशिरःसशिरस्त्राणंश्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् ।
प्रमथ्येन्द्रजितःकायात्पातयामासभूतले ॥ 74 ॥
तद्राक्षसतनूजस्यभिन्नस्कन्धंशिरोमहत् ।
तपनीयनिभम्भूमौददृशेरुधिरोक्षितम् ॥ 75 ॥
हतः स निपपाताथधरण्यांरावणात्मजः ।
कवचीसशिरस्त्राणोविद्धस्थशरासनः ॥ 76 ॥
चुक्रुशुस्तेततःसर्वेवानराःसविभीषणाः ।
हृष्यन्तोनिहतेतस्मिन् देवावृत्रवधेयथा ॥ 77 ॥
अथान्तरिक्षेभूतानामृषीणां च महात्मनाम् ।
जज्ञेऽथजयसन्नादोगन्धर्वाप्सरसामपि ॥ 78 ॥
पतितन्तमभिज्ञायराक्षसीसामहाचमूः ।
वध्यमानादिशोभेजेहरिभिर्जितकाशिभिः ॥ 79 ॥
वानरैर्वध्यमानास्तेशस्त्रानुत्सृज्यराक्षसाः ।
लङ्कामभिमुखास्सस्रुर्भ्रष्टसञ्ज्ञाःप्रधाविताः ॥ 80 ॥
दुद्रुवुर्भहुधाभीताराक्षसाश्शतशोदिशः ।
त्यक्त्वाप्रहरणान्सर्वेपट्टसासिपरश्वधान् ॥ 81 ॥
केचिल्लङ्काम्परित्रस्ताःविष्टावानरार्दिताः ।
समुद्रेपतिताःकेचित्केचित्पर्वतमाश्रिताः ॥ 82 ॥
हतमिन्द्रजितन्दृष्टवाशयानं च रणक्षितौ ।
राक्षसानांसहस्रेषु न कश्चित्प्रत्यदृश्यत ॥ 83 ॥
यथास्तङ्गतआदित्येनावतिष्ठन्तिरश्मयः ।
तथातस्मिन्निपतितेराक्षसास्तेगतादिशः ॥ 84 ॥
शान्तरश्मिरिवादित्योनिर्वाणैवपावकः ।
बभूव स महाबाहुर्व्यपास्तगतजीवितः ॥ 85 ॥
प्रशान्तपीडाबहुलोविनष्टारिःप्रहर्षवान् ।
बभूवलोकःपतितेराक्षसेन्द्रसुतोतदा ॥ 86 ॥
हर्षं च शक्रोभगवान् सहसर्वैर्महर्षिभिः ।
जगामनिहतेतस्मिन्राक्षसेपापकर्मणि ॥ 87 ॥
आकाशेचापिदेवानांशुश्रुवेदुन्दुभिस्वनः ।
नृत्यद्भिरप्सरोभिश्चगन्धर्वैश्चमहात्मभिः ॥ 88 ॥
ववर्षुःपुष्पवर्षाणितदद्भुतमिवाभवत् ।
प्रशशंसुर्हतेतस्मिन्राक्षसेक्रूरकर्मणि ॥ 89 ॥
शुद्धाआपोनभश्चैवजहृषुर्देवदानवाः ।
आजग्मुःपतितेतस्मिन्सर्वलोकभयावहे ॥ 90 ॥
ऊचुश्चसहितास्तुष्टादेवगन्धर्वदानवाः ।
विज्वराश्शान्तकलुषाब्राह्मणाविचरन्त्विति ॥ 91 ॥
ततोऽभ्यनन्दन्सम्हृष्टास्समरेहरियूथपाः ।
तमप्रतिबलन्दृष्टवाहतन्नैरृतपुङ्गवम् ॥ 92 ॥
विभीषणोहनूमांश्चजाम्बवांश्चर्क्षयूथपः ।
विजयेनाभिनन्दन्तसुष्टुवुश्चापिलक्ष्मणम् ॥ 93 ॥
क्ष्वेलन्तश्चप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।
लब्दलक्षारघुसुतम्परिवार्योपतस्थिरे ॥ 94 ॥
लाङ्गूलानिप्रविध्यन्तस्स्फोटयन्तश्चवानराः ।
लक्ष्मणोजयतीत्येवंवाक्यंविश्रावयंस्तदा ॥ 95 ॥
अन्योन्यं च समालशिष्यहरयोहृष्टमानसाः ।
चक्रुरुच्चावगुणाराघवाश्रयसजाः कथाः ॥ 96 ॥
तदसुकरमथाभिवीक्ष्यहृष्टाःप्रियसुहृदोयुधिलक्ष्मणस्यकर्म ।
परममुपलभन्मनःप्रहर्षंविनिहतमिन्द्ररिपुन्निशम्यदेवाः ॥ 97 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |
indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||
taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |
vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||
nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |
bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||
tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |
stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||
tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |
nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||
dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |
ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||
tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |
na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||
ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||
sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |
prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||
adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |
ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||
sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |
niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||
so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |
abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||
tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |
vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||
vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |
rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||
pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |
maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||
harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |
tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||
saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |
tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||
cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |
sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||
tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |
athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||
vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |
tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||
nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |
bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||
jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |
saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||
vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |
muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||
avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |
sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||
asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |
tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||
avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |
rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||
so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |
asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||
tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |
sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||
śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |
sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||
maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |
amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||
pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |
amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||
vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |
tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||
vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |
abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||
lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |
avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||
taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |
raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||
sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |
tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||
vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |
lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||
anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |
tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||
raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |
tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||
ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |
tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||
vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |
ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||
ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |
tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||
vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |
pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||
rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |
tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||
cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |
tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||
vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |
tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||
babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |
saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||
uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |
taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||
lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |
kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||
durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |
tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||
vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |
tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||
vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |
taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||
mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |
sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||
sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |
taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||
saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |
śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||
vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |
susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||
raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |
tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||
tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |
āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||
saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |
astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||
ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |
tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||
śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |
taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||
avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |
maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||
tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |
gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||
bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |
bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||
ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |
śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||
athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |
hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||
supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |
suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||
durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |
āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||
yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |
purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||
tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |
śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||
lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |
dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||
pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |
ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||
lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |
aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||
tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |
pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||
tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |
tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||
hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |
kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||
cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |
hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||
athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||
patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |
vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||
vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |
laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||
dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |
tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||
kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |
samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |
rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||
yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |
tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||
śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||
praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |
babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||
harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |
jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||
ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |
nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||
vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |
praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||
śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |
ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||
ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |
vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||
tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |
tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||
vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |
vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||
kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||
lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |
lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||
anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |
cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||
tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.