ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே யுத்தகாண்டம் ।
அத ஏகநவதிதமஸ்ஸர்கஃ ।
ஸ ஹதாஶ்வோமஹாதேஜாபூமௌதிஷ்டந்நிஶாசரஃ ।
இந்த்ரஜித்பரமக்ருத்தஸ்ஸஜஜ்வாலதேஜஸா ॥ 1 ॥
தௌதவநிநௌஜிகாம்ஸந்தவந்யோந்யமிஷுபிர்ப்ரு'ஶம் ।
விஜயேநாபிநிஷ்க்ராந்தௌவநேகஜவ்ரு'ஷாவிவ ॥ 2 ॥
நிபர்ஹயந்தஶ்சாந்யோந்யந்தேராக்ஷ்வநௌகஸஃ ।
பர்தாரம் ந ஜஹுர்யுத்தேஸம்பதந்தஸ்ததஸ்ததஃ ॥ 3 ॥
ததஸ்தாந் ராக்ஷஸாந் ஸர்வாந் ஹர்ஷயந் ராவணாத்மஜஃ ।
ஸ்துவாநோஹர்ஷமாணஶ்சைதம்வசநமப்ரவீத் ॥ 4 ॥
தமஸாபஹுலேநேமாஸ்ஸம்ஸக்தாம்ஸர்வதோதிஶஃ ।
நேஹவிஜ்ஞாயதேஸ்வோவாபரோவாரக்ஷஸோத்தமாஃ ॥ 5 ॥
த்ரு'ஷ்டம்பவந்தோயுத்யந்துஹரீணாம்மோஹநாயவை ।
அஹந்துரதமாஸ்தாயஆகமிஷ்யாமிஸம்யுகே ॥ 6 ॥
ததாபவந்தஃகுர்வந்துயதேமேஹிவநௌகஸஃ ।
ந யுத்யேயுர்துராத்மாநஃப்ரவிஷ்டேநகரம்மயி ॥ 7 ॥
இத்யுக்த்வாராவணஸுதோவஞ்சயித்வாவநௌகஸஃ ।
ப்ரவிவேஶபுரீம்லங்காம்ரதஹேதோரமித்ரஹா ॥ 8 ॥
ஸ ரதம்பூஷயித்வாதருசிரம்ஹேமபூஷிதம் ।
ப்ராஸாஸிஶரஸம்யுக்தம்யுக்தம்பரமவாஜிபிஃ ॥ 9 ॥
அதிஷ்டிதம்ஹயஜ்ஞேநஸூதேநாப்தோபதேஶிநா ।
ஆருரோஹமஹாதேஜாராவணிஃஸமதிஞ்ஜியஃ ॥ 10 ॥
ஸ ராக்ஷஸகணைர்முக்யைர்வ்ரு'தோமந்தோதரீஸுதஃ ।
நிர்யயௌநகராவதீரஃக்ரு'தாந்தபலசோதிதஃ ॥ 11 ॥
ஸோऽபிநிஷ்க்ரம்யநகராதிந்த்ரஜித்பரவீரஹா ।
அப்யயாஜ்ஞவநைரஶ்வைர்லக்ஷ்மணம்ஸவிபீஷணம் ॥ 12 ॥
ததோரதஸ்தமாலோக்யஸௌமத்ரீராவணாத்மஜம் ।
வாநராஶ்சமஹாவீர்யாராக்ஷஸஶ்சவிபீஷணஃ ॥ 13 ॥
விஸ்மயம்பரமஞ்ஜக்முர்லாகவாத்தஸ்யதீமதஃ ।
ராவணிஶ்சாபிஸங்க்ருத்தோரணேவாநரயூதபாந் ॥ 14 ॥
பாதயாமாஸபாணௌகைஃஶதஶோऽதஸஹஸ்ரஶஃ ।
மண்டலீக்ரு'ததநூராவணிஃஸமதிஞ்ஜயஃ ॥ 15 ॥
ஹரீநப்யஹநத்க்ரு'த்தஃபரம்லாகவமாஸ்திதஃ ।
தேவத்யமாநாஹரயோநாராசைர்பீமவிக்ரமைஃ ॥ 16 ॥
ஸௌமித்ரிம்ஶரணம்ப்ராப்தாஃப்ரஜாபதிமிவப்ரஜாஃ ।
ததஃஸமரகோபேநஜ்வலிதோரகுநந்தநஃ ॥ 17 ॥
சிச்சேதகார்முகந்தஸ்யதர்ஶயந் பாணிலாகவம் ।
ஸோந்யऽத்கார்முகம் மாதாயஸஜ்ஜஞ்சக்ரேத்வரந்நிவ ॥ 18 ॥
ததப்யஸ்யத்ரிபிர்பாணைர்லக்ஷ்மணோநிரக்ரு'ந்தத ।
அதைவஞ்சிந்நதந்வாநமாஶீவிஷவிஷோபமைஃ ॥ 19 ॥
விவ்யாதோரஸிஸௌமித்ரீராவணிம்பஞ்சபிஃஶரைஃ ।
தேதஸ்யகாயந்நிர்பித்யமஹாகார்முகநிஸ்ஸ்ரு'தாஃ ॥ 20 ॥
நிபேதுர்தரணீம்பாணாரக்தாஇவமஹோரகாஃ ।
பிந்நவர்மாருதிரம்வமந்வக்த்ரேணராவணிஃ ॥ 21 ॥
ஜக்ராஹகார்முகஶ்ரேஷ்டந்த்ரு'டஜ்யம்பலவத்தரம் ।
ஸஃலக்ஷ்மணம்ஸமுத்திஶ்யபரம்லாகவமாஶ்ரிதஃ ॥ 22 ॥
வவர்ஷஶரவர்ஷாணிவர்ஷாணீவபுரந்தரஃ ।
முக்தமிந்த்ரஜிதாதத்துஶரவர்ஷமரிந்தமஃ ॥ 23 ॥
அவாரயதஸம்ப்ராந்தோலக்ஷ்மணஃஸுதுராஸதம் ।
ஸந்தர்ஶயாமாஸததாராவணிம்ரகுநந்தநஃ ॥ 24 ॥
அஸம்ப்ராந்தோமஹாதேஜேஸ்ததத்புதமிவாபவத் ।
தஸ்தாந் ராக்ஷஸாந் ஸர்வாம்ஸ்த்ரிபிரேகைகமாஹவே ॥ 25 ॥
அவித்யத்பரமக்ருத்தஶ்ஶீக்ராஸ்த்ரம்ஸம்ப்ரதர்ஶயந் ।
ராக்ஷஸேந்த்ரஸுதஞ்சாபிபாணௌகைஸ்ஸமதாடயத் ॥ 26 ॥
ஸோऽதிவித்தோபலவதாஶத்ருணாஶத்ருகாதிநா ।
அஸக்தம்ப்ரேஷயாமாஸலக்ஷ்மணாயபஹூந் ஶராந் ॥ 27 ॥
தாநப்ராப்தாந் ஶிதைர்பாணைஶ்சிச்சேதபரவீரஹா ।
ஸாரதேரஸ்ய ச ரணேரதிவோரகுஸத்தமஃ ॥ 28 ॥
ஶிரோஜஹாரதர்மாத்மாபல்லேநாநதபர்வணா ।
ஸூதாஸ்தேஹயாஸ்தத்ரரதமூஹுரவிக்லபாஃ ॥ 29 ॥
மண்டலாந்யபிதாவந்தஸ்ததத்புதமிவாபவத் ।
அமர்ஷவஶமாபந்நஃஸௌமித்ரிர்த்ரு'டவிக்ரமஃ ॥ 30 ॥
ப்ரத்யவித்த்யத்தயாம்ஸ்தஸ்யஶரைர்வித்ராஸயந் ரணே ।
அமர்ஷமாணஸ்தத்கர்மராவணஸ்யஸுதோபலீ ॥ 31 ॥
விவ்யாததஶபிர்பாணைஸ்ஸௌமித்ரிந்தமமர்ஷணம் ।
தேதஸ்யவஜ்ரப்ரதிமாஃஶராஸ்ஸர்பவிஷோபமாஃ ॥ 32 ॥
விலயஞ்ஜக்முராகத்யகவசங்காஞ்சநப்ரபம் ।
அப்யேத்யகவசம்மத்வாலக்ஷ்மணம்ராவணாத்மஜஃ ॥ 33 ॥
லலாடேலக்ஷ்மணம்பாணைஸ்ஸுபுங்கைஸ்த்ரிபிரிந்த்ரஜித் ।
அவித்யத்பரமக்ருத்தஃஶீக்ரமஸ்த்ரம்ப்ரதர்ஶயந் ॥ 34 ॥
தைஃப்ரு'ஷத்கைர்லலாடஸ்தைஶ்ஶுஶுபேரகுநந்தநஃ ।
ரணாக்ரேஸமரஶ்லாகீத்ரிஶ்ரு'ங்கைவபர்வதஃ ॥ 35 ॥
ஸ ததாஹ்யர்திதோபாணைராக்ஷஸேநததாம்ரு'தே ।
தமாஶுப்ரதிவிவ்யாதலக்ஷ்மணஃபஞ்சபிஃஶரைஃ ॥ 36 ॥
விக்ரு'ஷ்வேந்த்ரஜிதோயுத்தேவதநேஶுபகுண்டலே ।
லக்ஷ்மணேந்த்ரஜிதௌவீரௌமஹாபலஶராஸநௌ ॥ 37 ॥
அந்யோந்யஞ்ஜக்நதுர்பாணைர்விஶிகைர்மீவிக்ரமௌ ।
ததஃஶோணிததிக்தாங்கௌலக்ஷ்மணேந்தஜிதாவுபௌ ॥ 38 ॥
ரணேதௌராஜதுர்வீரௌபுஷ்பிதாவிவகிம்ஶுகௌ ।
தௌபரஸ்பரமப்யேத்யஸர்வகாத்ரேஷுதவநிநௌ ॥ 39 ॥
கோரைர்விவ்யததுர்பாணைஃக்ரு'தபாவாவுபௌஜயே ।
ததஃஸமரகோபேநஸம்வ்ரு'தோராவணாத்மஜஃ ॥ 40 ॥
விபீஷணந்த்ரிபிர்பாணைர்விவ்யாதவதநேஶுபே ।
அயோமுகைஸ்த்ரிபிர்வித்த்வாராக்ஷஸேந்த்ரம்விபீஷணம் ॥ 41 ॥
ஏகைகேநாபிவிவ்யாததாந்ஸர்வாந் ஹரியூதபாந் ।
தஸ்மைத்ரு'டதரங்க்ருத்தோஜகாநகதயாஹயாந் ॥ 42 ॥
விபீஷணோமஹாதேஜாராவணேஸ்ஸதுராத்மநஃ ।
பஹதாஶ்வாதவாப்லுத்யரதாந்நிஹதஸாரதேஃ ॥ 43 ॥
ரதஶக்திம்மஹாதேஜாஃபித்ரு'வ்யாயமுமோச ஹ ।
தாமாபததநீம்ஸம்ப்ரேக்ஷ்யஸுமித்ராநந்தவர்தநஃ ॥ 44 ॥
சிச்சேதநிஶிதைர்பாணைர்தஶதாபாதயத்புவி ।
தஸ்மைத்ரு'டதநுஃக்ருத்தோஹதாஶ்வாயவிபீஷணஃ ॥ 45 ॥
வஜ்ரஸ்பர்ஶஸமாந் பஞ்சஸஸர்ஜோரஸிஸாயகாந் ।
தேதஸ்யகாயம்பித்வாதுருக்மபுங்காநிமித்தகாஃ ॥ 46 ॥
பபூவுர்லோஹிதாதிக்தாரக்தாஇவமஹோரகாஃ ।
ஸஃபித்ரு'வ்யஸ்யஸங்க்ருத்தஃஇந்த்ரஜிச்சரமாததே ॥ 47 ॥
உத்தமம்ரக்ஷஸாம்மத்யேயமதத்தம்மஹாபலம் ।
தம்ஸமீக்ஷ்யமஹாதேஜாமஹேஷுந்தேநஸம்ஹிதம் ॥ 48 ॥
லக்ஷ்மணோऽப்யாததேபாணமத்யபதீமபராக்ரமஃ ।
குபேரேணஸ்வயம்ஸ்வப்நேயத்தத்தமமிதாத்மநா ॥ 49 ॥
துர்ஜயந்துர்விஷஹ்யம் ச ஸேந்த்ரைரபிஸுராஸுரைஃ ।
தயோஸ்துதநுஷீஶ்ரேஷ்டேபாஹுபிஃபரிகோபமைஃ ॥ 50 ॥
விக்ரு'ஷ்யமாணேபலவத் க்ரௌஞ்சவிவசுகூஜதுஃ ।
தாப்யாந்துதநுஷிஶ்ரேஷ்டேஸம்ஸிதௌஸாயகோத்தமௌ ॥ 51 ॥
விக்ரு'ஷ்யமாணேவீராப்யாம்ப்ரு'ஶஞ்ஜஜ்வலதுஃஶ்ரியா ।
தௌபாஸயந்தாவாகாஶந்தநுர்ப்யாம்விஶிகௌச்யுதௌ ॥ 52 ॥
முகேநமுகமாஹத்யஸந்நிபேததுரோஜஸா ।
ஸந்நிபாதஸ்தயோஶ்சாஸீச்சரயோர்கோரரூபயோஃ ॥ 53 ॥
ஸதூமவிஸ்புலிங்கஶ்சதஜ்ஜோऽநகிர்தாருணோऽபவத் ।
தௌமஹாக்ரஹஸங்காஶாவந்யோந்யம்ஸந்நிபத்ய ச ॥ 54 ॥
ஸங்க்ராமேஶததாயாதௌமேதிந்யாஞ்சைவபேததுஃ ।
ஶரௌப்ரதிஹதௌத்ரு'ஷ்டவாதாவுபௌரணமூர்தநி ॥ 55 ॥
வ்ரீடிதௌஜாதரோஷௌ ச லக்ஷ்மணேந்த்ரஜிதௌததா ।
ஸுஸம்ரர்ப்தஸ்துஸௌமித்ரிரஸ்த்ரம்வாருமாததே ॥ 56 ॥
ரௌத்ரம்மஹேந்த்ரஜித்யுத்தேऽப்யஸ்ரு'ஜத்யுத்தநிஷ்டிதஃ ।
தேநதத்விஹதம்ஶஸ்த்ரம்வாருணம்பரமாத்புதம் ॥ 57 ॥
ததஃக்ருத்தோமஹாதேஜாஇந்த்ரஜித்ஸமிதிஞ்ஜயஃ ।
ஆக்நேயம்ஸந்ததேதீப்தம் ஸ லோகம்ஸங்க்ஷிபந்நிவ ॥ 58 ॥
ஸௌரேணாஸ்த்ரணதவதீரோலக்ஷ்மணஃபர்யவாரயத் ।
அஸ்த்ரந்நிவாரிதந்த்ரு'ஷ்டவாராவணிஃக்ரோதமூர்சிதஃ ॥ 59 ॥
ஆததேநிஶிதம்பாணமாஸுரம்ஶத்ருதாருணம் ।
தஸ்மாச்சாபாத்விநிஷ்பேதுர்பாஸ்வராஃகூடமுத்கராஃ ॥ 60 ॥
ஶூலாநி ச முஶுண்ட்யஶ்சகதாஃகங்காஃ பரஶ்வதாஃ ।
தத்த்ரு'ஷ்டவாலக்ஷ்மணஃஸங்க்யேகோரமஸ்த்ரம்ஸுதாருணம் ॥ 61 ॥
அவார்யம்ஸர்வபூதாநாம்ஸர்வஶஸ்த்ரவிதாரணம் ।
மஹேஶ்வரேணத்யுதிமாம்ஸ்ததஸ்த்ரம்ப்ரத்யவாரயத் ॥ 62 ॥
தயோஃஸமுதுலம்யுத்தம்ஸம்பபூவாரோமஹர்ஷணம் ।
ககநஸ்தாநிபூதாநிலக்ஷ்மணம்பர்யவாரயந் ॥ 63 ॥
பைரவாபிருதேபீமேயுத்தேவாநரக்ஷஸாம் ।
பூதைர்பஹுபிராகாஶம்விஸ்மிதைராவ்ரு'தம்பபௌ ॥ 64 ॥
ரு'ஷயஃபிதரோதேவாகந்தர்வகருடோரகாஃ ।
ஶதக்ரதும்புரஸ்க்ரு'த்யரரக்ஷுர்லக்ஷ்மணம்ரணே ॥ 65 ॥
அதாந்யம்மார்கணஶ்ரேஷ்டம்ஸந்ததேராகவாநுஜஃ ।
ஹுதாஶநஸமஸ்பர்ஶம்ராவணாத்மஜதாரணம் ॥ 66 ॥
ஸுபத்ரமநுவ்ரு'த்தாங்கம்ஸுபர்வாணம்ஸுஸம்ஸ்திதம் ।
ஸுவர்ணவிக்ரு'தம்வீரஶ்ஶரீராந்தகரம்ஶரம் ॥ 67 ॥
துராவாரந்துர்விஷஹம்ராக்ஷஸாநாம்பயாவஹம் ।
ஆஶீவிஷவிஷப்ரக்யந்தேவஸங்கைஃஸமர்சிதம் ॥ 68 ॥
யேநஶக்ரோமஹாதேஜாதாநவாநஜத்ப்ரபுஃ ।
புராதேவாஸுரேயுத்தேவீர்யவாந் ஹரிவாஹநஃ ॥ 69 ॥
ததைந்த்ரமஸ்த்ரம்ஸௌமித்ரிஃஸம்யுகேஷ்வபராஜிதம் ।
ஶரஶ்ரேஷ்டந்தநுஃ ஶ்ரேஷ்டேவிகர்ஷந்நிதமிப்ரவீத் ॥ 70 ॥
லக்ஷ்மீவாந் லக்ஷ்மணோவாக்யமர்தஸாதகமாத்மநஃ ।
தர்மாத்மாஸத்யஸந்தஶ்சராமோதாஶரதிர்யதி ॥ 71 ॥
பௌருஷேசாப்ரதித்வந்த்வஃஶரைநஞ்ஜஸிராவணிம் ।
இத்யுக்த்வாபாணமாகர்ணம்விக்ரு'ஷ்யதமஜிஹ்மகம் ॥ 72 ॥
லக்ஷ்மணஃஸமரேவீரஃஸஸர்ஜேந்த்ரஜிதம்ப்ரதி ।
ஐந்த்ராஸ்த்ரேணஸமாயுஜ்யலக்ஷ்மணஃபரவீரஹா ॥ 73 ॥
ததஶிரஃஸஶிரஸ்த்ராணம்ஶ்ரீமஜ்ஜ்வலிதகுண்டலம் ।
ப்ரமத்யேந்த்ரஜிதஃகாயாத்பாதயாமாஸபூதலே ॥ 74 ॥
தத்ராக்ஷஸதநூஜஸ்யபிந்நஸ்கந்தம்ஶிரோமஹத் ।
தபநீயநிபம்பூமௌதத்ரு'ஶேருதிரோக்ஷிதம் ॥ 75 ॥
ஹதஃ ஸ நிபபாதாததரண்யாம்ராவணாத்மஜஃ ।
கவசீஸஶிரஸ்த்ராணோவித்தஸ்தஶராஸநஃ ॥ 76 ॥
சுக்ருஶுஸ்தேததஃஸர்வேவாநராஃஸவிபீஷணாஃ ।
ஹ்ரு'ஷ்யந்தோநிஹதேதஸ்மிந் தேவாவ்ரு'த்ரவதேயதா ॥ 77 ॥
அதாந்தரிக்ஷேபூதாநாம்ரு'ஷீணாம் ச மஹாத்மநாம் ।
ஜஜ்ஞேऽதஜயஸந்நாதோகந்தர்வாப்ஸரஸாமபி ॥ 78 ॥
பதிதந்தமபிஜ்ஞாயராக்ஷஸீஸாமஹாசமூஃ ।
வத்யமாநாதிஶோபேஜேஹரிபிர்ஜிதகாஶிபிஃ ॥ 79 ॥
வாநரைர்வத்யமாநாஸ்தேஶஸ்த்ராநுத்ஸ்ரு'ஜ்யராக்ஷஸாஃ ।
லங்காமபிமுகாஸ்ஸஸ்ருர்ப்ரஷ்டஸஞ்ஜ்ஞாஃப்ரதாவிதாஃ ॥ 80 ॥
துத்ருவுர்பஹுதாபீதாராக்ஷஸாஶ்ஶதஶோதிஶஃ ।
த்யக்த்வாப்ரஹரணாந்ஸர்வேபட்டஸாஸிபரஶ்வதாந் ॥ 81 ॥
கேசில்லங்காம்பரித்ரஸ்தாஃவிஷ்டாவாநரார்திதாஃ ।
ஸமுத்ரேபதிதாஃகேசித்கேசித்பர்வதமாஶ்ரிதாஃ ॥ 82 ॥
ஹதமிந்த்ரஜிதந்த்ரு'ஷ்டவாஶயாநம் ச ரணக்ஷிதௌ ।
ராக்ஷஸாநாம்ஸஹஸ்ரேஷு ந கஶ்சித்ப்ரத்யத்ரு'ஶ்யத ॥ 83 ॥
யதாஸ்தங்கதஆதித்யேநாவதிஷ்டந்திரஶ்மயஃ ।
ததாதஸ்மிந்நிபதிதேராக்ஷஸாஸ்தேகதாதிஶஃ ॥ 84 ॥
ஶாந்தரஶ்மிரிவாதித்யோநிர்வாணைவபாவகஃ ।
பபூவ ஸ மஹாபாஹுர்வ்யபாஸ்தகதஜீவிதஃ ॥ 85 ॥
ப்ரஶாந்தபீடாபஹுலோவிநஷ்டாரிஃப்ரஹர்ஷவாந் ।
பபூவலோகஃபதிதேராக்ஷஸேந்த்ரஸுதோததா ॥ 86 ॥
ஹர்ஷம் ச ஶக்ரோபகவாந் ஸஹஸர்வைர்மஹர்ஷிபிஃ ।
ஜகாமநிஹதேதஸ்மிந்ராக்ஷஸேபாபகர்மணி ॥ 87 ॥
ஆகாஶேசாபிதேவாநாம்ஶுஶ்ருவேதுந்துபிஸ்வநஃ ।
ந்ரு'த்யத்பிரப்ஸரோபிஶ்சகந்தர்வைஶ்சமஹாத்மபிஃ ॥ 88 ॥
வவர்ஷுஃபுஷ்பவர்ஷாணிததத்புதமிவாபவத் ।
ப்ரஶஶம்ஸுர்ஹதேதஸ்மிந்ராக்ஷஸேக்ரூரகர்மணி ॥ 89 ॥
ஶுத்தாஆபோநபஶ்சைவஜஹ்ரு'ஷுர்தேவதாநவாஃ ।
ஆஜக்முஃபதிதேதஸ்மிந்ஸர்வலோகபயாவஹே ॥ 90 ॥
ஊசுஶ்சஸஹிதாஸ்துஷ்டாதேவகந்தர்வதாநவாஃ ।
விஜ்வராஶ்ஶாந்தகலுஷாப்ராஹ்மணாவிசரந்த்விதி ॥ 91 ॥
ததோऽப்யநந்தந்ஸம்ஹ்ரு'ஷ்டாஸ்ஸமரேஹரியூதபாஃ ।
தமப்ரதிபலந்த்ரு'ஷ்டவாஹதந்நைர்ரு'தபுங்கவம் ॥ 92 ॥
விபீஷணோஹநூமாம்ஶ்சஜாம்பவாம்ஶ்சர்க்ஷயூதபஃ ।
விஜயேநாபிநந்தந்தஸுஷ்டுவுஶ்சாபிலக்ஷ்மணம் ॥ 93 ॥
க்ஷ்வேலந்தஶ்சப்லவந்தஶ்சகர்ஜந்தஶ்சப்லவங்கமாஃ ।
லப்தலக்ஷாரகுஸுதம்பரிவார்யோபதஸ்திரே ॥ 94 ॥
லாங்கூலாநிப்ரவித்யந்தஸ்ஸ்போடயந்தஶ்சவாநராஃ ।
லக்ஷ்மணோஜயதீத்யேவம்வாக்யம்விஶ்ராவயம்ஸ்ததா ॥ 95 ॥
அந்யோந்யம் ச ஸமாலஶிஷ்யஹரயோஹ்ரு'ஷ்டமாநஸாஃ ।
சக்ருருச்சாவகுணாராகவாஶ்ரயஸஜாஃ கதாஃ ॥ 96 ॥
ததஸுகரமதாபிவீக்ஷ்யஹ்ரு'ஷ்டாஃப்ரியஸுஹ்ரு'தோயுதிலக்ஷ்மணஸ்யகர்ம ।
பரமமுபலபந்மநஃப்ரஹர்ஷம்விநிஹதமிந்த்ரரிபுந்நிஶம்யதேவாஃ ॥ 97 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே யுத்தகாண்டே ஏகநவதிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |
indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||
taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |
vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||
nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |
bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||
tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |
stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||
tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |
nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||
dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |
ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||
tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |
na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||
ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||
sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |
prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||
adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |
ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||
sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |
niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||
so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |
abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||
tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |
vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||
vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |
rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||
pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |
maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||
harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |
tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||
saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |
tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||
cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |
sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||
tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |
athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||
vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |
tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||
nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |
bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||
jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |
saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||
vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |
muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||
avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |
sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||
asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |
tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||
avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |
rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||
so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |
asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||
tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |
sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||
śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |
sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||
maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |
amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||
pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |
amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||
vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |
tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||
vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |
abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||
lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |
avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||
taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |
raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||
sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |
tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||
vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |
lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||
anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |
tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||
raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |
tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||
ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |
tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||
vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |
ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||
ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |
tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||
vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |
pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||
rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |
tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||
cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |
tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||
vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |
tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||
babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |
saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||
uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |
taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||
lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |
kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||
durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |
tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||
vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |
tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||
vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |
taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||
mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |
sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||
sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |
taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||
saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |
śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||
vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |
susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||
raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |
tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||
tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |
āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||
saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |
astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||
ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |
tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||
śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |
taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||
avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |
maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||
tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |
gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||
bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |
bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||
ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |
śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||
athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |
hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||
supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |
suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||
durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |
āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||
yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |
purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||
tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |
śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||
lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |
dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||
pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |
ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||
lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |
aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||
tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |
pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||
tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |
tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||
hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |
kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||
cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |
hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||
athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||
patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |
vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||
vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |
laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||
dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |
tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||
kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |
samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |
rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||
yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |
tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||
śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||
praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |
babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||
harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |
jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||
ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |
nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||
vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |
praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||
śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |
ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||
ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |
vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||
tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |
tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||
vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |
vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||
kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||
lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |
lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||
anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |
cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||
tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकनवतितमस्सर्गः ।
स हताश्वोमहातेजाभूमौतिष्ठन्निशाचरः ।
इन्द्रजित्परमक्रुद्धस्सजज्वालतेजसा ॥ 1 ॥
तौधवनिनौजिघांसन्तवन्योन्यमिषुभिर्भृशम् ।
विजयेनाभिनिष्क्रान्तौवनेगजवृषाविव ॥ 2 ॥
निबर्हयन्तश्चान्योन्यन्तेराक्ष्वनौकसः ।
भर्तारं न जहुर्युद्धेसम्पतन्तस्ततस्ततः ॥ 3 ॥
ततस्तान् राक्षसान् सर्वान् हर्षयन् रावणात्मजः ।
स्तुवानोहर्षमाणश्चैदंवचनमब्रवीत् ॥ 4 ॥
तमसाबहुलेनेमास्सम्सक्तांसर्वतोदिशः ।
नेहविज्ञायतेस्वोवापरोवारक्षसोत्तमाः ॥ 5 ॥
धृष्टम्भवन्तोयुध्यन्तुहरीणाम्मोहनायवै ।
अहन्तुरथमास्थायआगमिष्यामिसंयुगे ॥ 6 ॥
तथाभवन्तःकुर्वन्तुयथेमेहिवनौकसः ।
न युध्येयुर्दुरात्मानःप्रविष्टेनगरम्मयि ॥ 7 ॥
इत्युक्त्वारावणसुतोवञ्चयित्वावनौकसः ।
प्रविवेशपुरींलङ्कांरथहेतोरमित्रहा ॥ 8 ॥
स रथम्भूषयित्वाथरुचिरंहेमभूषितम् ।
प्रासासिशरसंयुक्तंयुक्तम्परमवाजिभिः ॥ 9 ॥
अधिष्ठितंहयज्ञेनसूतेनाप्तोपदेशिना ।
आरुरोहमहातेजारावणिःसमतिञ्जियः ॥ 10 ॥
स राक्षसगणैर्मुख्यैर्वृतोमन्दोदरीसुतः ।
निर्ययौनगरावदीरःकृतान्तबलचोदितः ॥ 11 ॥
सोऽभिनिष्क्रम्यनगरादिन्द्रजित्परवीरहा ।
अभ्ययाज्ञवनैरश्वैर्लक्ष्मणंसविभीषणम् ॥ 12 ॥
ततोरथस्थमालोक्यसौमत्रीरावणात्मजम् ।
वानराश्चमहावीर्याराक्षसश्चविभीषणः ॥ 13 ॥
विस्मयम्परमञ्जग्मुर्लाघवात्तस्यधीमतः ।
रावणिश्चापिसङ्क्रुद्धोरणेवानरयूथपान् ॥ 14 ॥
पातयामासबाणौघैःशतशोऽथसहस्रशः ।
मण्डलीकृतधनूरावणिःसमतिञ्जयः ॥ 15 ॥
हरीनभ्यहनत्कृद्धःपरंलाघवमास्थितः ।
तेवध्यमानाहरयोनाराचैर्भीमविक्रमैः ॥ 16 ॥
सौमित्रिंशरणम्प्राप्ताःप्रजापतिमिवप्रजाः ।
ततःसमरकोपेनज्वलितोरघुनन्दनः ॥ 17 ॥
चिच्छेदकार्मुकन्तस्यदर्शयन् पाणिलाघवम् ।
सोन्यऽत्कार्मुकं मादायसज्जञ्चक्रेत्वरन्निव ॥ 18 ॥
तदप्यस्यत्रिभिर्बाणैर्लक्ष्मणोनिरकृन्तत ।
अथैवञ्छिन्नधन्वानमाशीविषविषोपमैः ॥ 19 ॥
विव्याधोरसिसौमित्रीरावणिम्पञ्चभिःशरैः ।
तेतस्यकायन्निर्भिद्यमहाकार्मुकनिस्सृताः ॥ 20 ॥
निपेतुर्धरणीम्बाणारक्ताइवमहोरगाः ।
भिन्नवर्मारुधिरंवमन्वक्त्रेणरावणिः ॥ 21 ॥
जग्राहकार्मुकश्रेष्ठन्दृढज्यम्बलवत्तरम् ।
सःलक्ष्मणंसमुद्धिश्यपरंलाघवमाश्रितः ॥ 22 ॥
ववर्षशरवर्षाणिवर्षाणीवपुरन्दरः ।
मुक्तमिन्द्रजितातत्तुशरवर्षमरिन्दमः ॥ 23 ॥
अवारयदसम्भ्रान्तोलक्ष्मणःसुदुरासदम् ।
सन्दर्शयामासतदारावणिंरघुनन्दनः ॥ 24 ॥
असम्ब्रान्तोमहातेजेस्तदद्भुतमिवाभवत् ।
तस्तान् राक्षसान् सर्वांस्त्रिभिरेकैकमाहवे ॥ 25 ॥
अविध्यत्परमक्रुद्धश्शीघ्रास्त्रंसम्प्रदर्शयन् ।
राक्षसेन्द्रसुतञ्चापिबाणौघैस्समताडयत् ॥ 26 ॥
सोऽतिविद्धोबलवताशत्रुणाशत्रुघातिना ।
असक्तम्प्रेषयामासलक्ष्मणायबहून् शरान् ॥ 27 ॥
तानप्राप्तान् शितैर्भाणैश्चिच्छेदपरवीरहा ।
सारथेरस्य च रणेरथिवोरघुसत्तमः ॥ 28 ॥
शिरोजहारधर्मात्माभल्लेनानतपर्वणा ।
सूतास्तेहयास्तत्ररथमूहुरविक्लबाः ॥ 29 ॥
मण्डलान्यभिधावन्तस्तदद्भुतमिवाभवत् ।
अमर्षवशमापन्नःसौमित्रिर्दृढविक्रमः ॥ 30 ॥
प्रत्यविद्ध्यद्धयांस्तस्यशरैर्वित्रासयन् रणे ।
अमर्षमाणस्तत्कर्मरावणस्यसुतोबली ॥ 31 ॥
विव्याथदशभिर्बाणैस्सौमित्रिन्तममर्षणम् ।
तेतस्यवज्रप्रतिमाःशरास्सर्पविषोपमाः ॥ 32 ॥
विलयञ्जग्मुरागत्यकवचङ्काञ्चनप्रभम् ।
अभ्येद्यकवचम्मत्वालक्ष्मणंरावणात्मजः ॥ 33 ॥
ललाटेलक्ष्मणम्बाणैस्सुपुङ्खैस्त्रिभिरिन्द्रजित् ।
अविध्यत्परमक्रुद्धःशीघ्रमस्त्रम्प्रदर्शयन् ॥ 34 ॥
तैःपृषत्कैर्ललाटस्थैश्शुशुभेरघुनन्दनः ।
रणाग्रेसमरश्लाघीत्रिशृङ्गैवपर्वतः ॥ 35 ॥
स तथाह्यर्दितोबाणैराक्षसेनतदामृधे ।
तमाशुप्रतिविव्याधलक्ष्मणःपञ्चभिःशरैः ॥ 36 ॥
विकृष्वेन्द्रजितोयुद्धेवदनेशुभकुण्डले ।
लक्ष्मणेन्द्रजितौवीरौमहाबलशरासनौ ॥ 37 ॥
अन्योन्यञ्जघ्नतुर्बाणैर्विशिखैर्मीविक्रमौ ।
ततःशोणितदिग्धाङ्गौलक्ष्मणेन्दजितावुभौ ॥ 38 ॥
रणेतौराजतुर्वीरौपुष्पिताविवकिंशुकौ ।
तौपरस्परमभ्येत्यसर्वगात्रेषुधवनिनौ ॥ 39 ॥
घोरैर्विव्यधतुर्भाणैःकृतभावावुभौजये ।
ततःसमरकोपेनसम्वृतोरावणात्मजः ॥ 40 ॥
विभीषणन्त्रिभिर्बाणैर्विव्याथवदनेशुभे ।
अयोमुखैस्त्रिभिर्विद्ध्वाराक्षसेन्द्रंविभीषणम् ॥ 41 ॥
एकैकेनाभिविव्याथतान्सर्वान् हरियूथपान् ।
तस्मैदृढतरङ्क्रुद्धोजघानगदयाहयान् ॥ 42 ॥
विभीषणोमहातेजारावणेस्सदुरात्मनः ।
पहताश्वादवाप्लुत्यरथान्निहतसारथेः ॥ 43 ॥
रथशक्तिम्महातेजाःपितृव्यायमुमोच ह ।
तामापततनींसम्प्रेक्ष्यसुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 44 ॥
चिच्छेदनिशितैर्बाणैर्धशथापातयद्भुवि ।
तस्मैदृढतनुःक्रुद्धोहताश्वायविभीषणः ॥ 45 ॥
वज्रस्पर्शसमान् पञ्चससर्जोरसिसायकान् ।
तेतस्यकायम्भित्वातुरुक्मपुङ्खानिमित्तगाः ॥ 46 ॥
बभूवुर्लोहितादिग्धारक्ताइवमहोरगाः ।
सःपितृव्यस्यसङ्क्रुद्धःइन्द्रजिच्छरमाददे ॥ 47 ॥
उत्तमंरक्षसाम्मध्येयमदत्तम्महाबलम् ।
तंसमीक्ष्यमहातेजामहेषुन्तेनसंहितम् ॥ 48 ॥
लक्ष्मणोऽप्याददेबाणमद्यभदीमपराक्रमः ।
कुबेरेणस्वयंस्वप्नेयद्दत्तममितात्मना ॥ 49 ॥
दुर्जयन्दुर्विषह्यं च सेन्द्रैरपिसुरासुरैः ।
तयोस्तुधनुषीश्रेष्ठेबाहुभिःपरिघोपमैः ॥ 50 ॥
विकृष्यमाणेबलवत् क्रौञ्चविवचुकूजतुः ।
ताभ्यान्तुधनुषिश्रेष्ठेसंसितौसायकोत्तमौ ॥ 51 ॥
विकृष्यमाणेवीराभ्याम्भृशञ्जज्वलतुःश्रिया ।
तौभासयन्तावाकाशन्धनुर्भ्यांविशिखौच्युतौ ॥ 52 ॥
मुखेनमुखमाहत्यसन्निपेततुरोजसा ।
सन्निपातस्तयोश्चासीच्छरयोर्घोररूपयोः ॥ 53 ॥
सधूमविस्फुलिङ्गश्चतज्जोऽनगिर्दारुणोऽभवत् ।
तौमहाग्रहसङ्काशावन्योन्यंसन्निपत्य च ॥ 54 ॥
सङ्ग्रामेशतधायातौमेदिन्याञ्चैवपेततुः ।
शरौप्रतिहतौदृष्टवातावुभौरणमूर्धनि ॥ 55 ॥
व्रीडितौजातरोषौ च लक्ष्मणेन्द्रजितौतदा ।
सुसंरर्ब्धस्तुसौमित्रिरस्त्रंवारुमाददे ॥ 56 ॥
रौद्रम्महेन्द्रजिद्युद्धेऽप्यसृजद्युद्धनिष्ठितः ।
तेनतद्विहतंशस्त्रंवारुणम्परमाद्भुतम् ॥ 57 ॥
ततःक्रुद्धोमहातेजाइन्द्रजित्समितिञ्जयः ।
आग्नेयंसन्दधेदीप्तं स लोकंसङ्क्षिपन्निव ॥ 58 ॥
सौरेणास्त्रणतवदीरोलक्ष्मणःपर्यवारयत् ।
अस्त्रन्निवारितन्दृष्टवारावणिःक्रोथमूर्छितः ॥ 59 ॥
आददेनिशितम्बाणमासुरंशत्रुदारुणम् ।
तस्माच्चापाद्विनिष्पेतुर्भास्वराःकूटमुद्गराः ॥ 60 ॥
शूलानि च मुशुण्ड्यश्चगदाःखङ्गाः परश्वथाः ।
तद्दृष्टवालक्ष्मणःसङ्ख्येघोरमस्त्रंसुदारुणम् ॥ 61 ॥
अवार्यंसर्वभूतानांसर्वशस्त्रविदारणम् ।
महेश्वरेणद्युतिमांस्तदस्त्रम्प्रत्यवारयत् ॥ 62 ॥
तयोःसमुतुलंयुद्धंसम्बभूवारोमहर्षणम् ।
गगनस्थानिभूतानिलक्ष्मणम्पर्यवारयन् ॥ 63 ॥
भैरवाभिरुतेभीमेयुद्धेवानरक्षसाम् ।
भूतैर्बहुभिराकाशंविस्मितैरावृतम्बभौ ॥ 64 ॥
ऋषयःपितरोदेवागन्धर्वगरुडोरगाः ।
शतक्रतुम्पुरस्कृत्यररक्षुर्लक्ष्मणंरणे ॥ 65 ॥
अथान्यम्मार्गणश्रेष्ठंसन्दधेराघवानुजः ।
हुताशनसमस्पर्शंरावणात्मजदारणम् ॥ 66 ॥
सुपत्रमनुवृत्ताङ्गंसुपर्वाणंसुसंस्थितम् ।
सुवर्णविकृतंवीरश्शरीरान्तकरंशरम् ॥ 67 ॥
दुरावारन्दुर्विषहंराक्षसानाम्भयावहम् ।
आशीविषविषप्रख्यन्देवसङ्घैःसमर्चितम् ॥ 68 ॥
येनशक्रोमहातेजादानवानजत्प्रभुः ।
पुरादेवासुरेयुद्धेवीर्यवान् हरिवाहनः ॥ 69 ॥
तदैन्द्रमस्त्रंसौमित्रिःसम्युगेष्वपराजितम् ।
शरश्रेष्ठन्धनुः श्रेष्ठेविकर्षन्निदमिब्रवीत् ॥ 70 ॥
लक्ष्मीवान् लक्ष्मणोवाक्यमर्थसाधकमात्मनः ।
धर्मात्मासत्यसन्धश्चरामोदाशरथिर्यति ॥ 71 ॥
पौरुषेचाप्रतिद्वन्द्वःशरैनञ्जसिरावणिम् ।
इत्युक्त्वाबाणमाकर्णंविकृष्यतमजिह्मगम् ॥ 72 ॥
लक्ष्मणःसमरेवीरःससर्जेन्द्रजितम्प्रति ।
ऐन्द्रास्त्रेणसमायुज्यलक्ष्मणःपरवीरहा ॥ 73 ॥
ततशिरःसशिरस्त्राणंश्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् ।
प्रमथ्येन्द्रजितःकायात्पातयामासभूतले ॥ 74 ॥
तद्राक्षसतनूजस्यभिन्नस्कन्धंशिरोमहत् ।
तपनीयनिभम्भूमौददृशेरुधिरोक्षितम् ॥ 75 ॥
हतः स निपपाताथधरण्यांरावणात्मजः ।
कवचीसशिरस्त्राणोविद्धस्थशरासनः ॥ 76 ॥
चुक्रुशुस्तेततःसर्वेवानराःसविभीषणाः ।
हृष्यन्तोनिहतेतस्मिन् देवावृत्रवधेयथा ॥ 77 ॥
अथान्तरिक्षेभूतानामृषीणां च महात्मनाम् ।
जज्ञेऽथजयसन्नादोगन्धर्वाप्सरसामपि ॥ 78 ॥
पतितन्तमभिज्ञायराक्षसीसामहाचमूः ।
वध्यमानादिशोभेजेहरिभिर्जितकाशिभिः ॥ 79 ॥
वानरैर्वध्यमानास्तेशस्त्रानुत्सृज्यराक्षसाः ।
लङ्कामभिमुखास्सस्रुर्भ्रष्टसञ्ज्ञाःप्रधाविताः ॥ 80 ॥
दुद्रुवुर्भहुधाभीताराक्षसाश्शतशोदिशः ।
त्यक्त्वाप्रहरणान्सर्वेपट्टसासिपरश्वधान् ॥ 81 ॥
केचिल्लङ्काम्परित्रस्ताःविष्टावानरार्दिताः ।
समुद्रेपतिताःकेचित्केचित्पर्वतमाश्रिताः ॥ 82 ॥
हतमिन्द्रजितन्दृष्टवाशयानं च रणक्षितौ ।
राक्षसानांसहस्रेषु न कश्चित्प्रत्यदृश्यत ॥ 83 ॥
यथास्तङ्गतआदित्येनावतिष्ठन्तिरश्मयः ।
तथातस्मिन्निपतितेराक्षसास्तेगतादिशः ॥ 84 ॥
शान्तरश्मिरिवादित्योनिर्वाणैवपावकः ।
बभूव स महाबाहुर्व्यपास्तगतजीवितः ॥ 85 ॥
प्रशान्तपीडाबहुलोविनष्टारिःप्रहर्षवान् ।
बभूवलोकःपतितेराक्षसेन्द्रसुतोतदा ॥ 86 ॥
हर्षं च शक्रोभगवान् सहसर्वैर्महर्षिभिः ।
जगामनिहतेतस्मिन्राक्षसेपापकर्मणि ॥ 87 ॥
आकाशेचापिदेवानांशुश्रुवेदुन्दुभिस्वनः ।
नृत्यद्भिरप्सरोभिश्चगन्धर्वैश्चमहात्मभिः ॥ 88 ॥
ववर्षुःपुष्पवर्षाणितदद्भुतमिवाभवत् ।
प्रशशंसुर्हतेतस्मिन्राक्षसेक्रूरकर्मणि ॥ 89 ॥
शुद्धाआपोनभश्चैवजहृषुर्देवदानवाः ।
आजग्मुःपतितेतस्मिन्सर्वलोकभयावहे ॥ 90 ॥
ऊचुश्चसहितास्तुष्टादेवगन्धर्वदानवाः ।
विज्वराश्शान्तकलुषाब्राह्मणाविचरन्त्विति ॥ 91 ॥
ततोऽभ्यनन्दन्सम्हृष्टास्समरेहरियूथपाः ।
तमप्रतिबलन्दृष्टवाहतन्नैरृतपुङ्गवम् ॥ 92 ॥
विभीषणोहनूमांश्चजाम्बवांश्चर्क्षयूथपः ।
विजयेनाभिनन्दन्तसुष्टुवुश्चापिलक्ष्मणम् ॥ 93 ॥
क्ष्वेलन्तश्चप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।
लब्दलक्षारघुसुतम्परिवार्योपतस्थिरे ॥ 94 ॥
लाङ्गूलानिप्रविध्यन्तस्स्फोटयन्तश्चवानराः ।
लक्ष्मणोजयतीत्येवंवाक्यंविश्रावयंस्तदा ॥ 95 ॥
अन्योन्यं च समालशिष्यहरयोहृष्टमानसाः ।
चक्रुरुच्चावगुणाराघवाश्रयसजाः कथाः ॥ 96 ॥
तदसुकरमथाभिवीक्ष्यहृष्टाःप्रियसुहृदोयुधिलक्ष्मणस्यकर्म ।
परममुपलभन्मनःप्रहर्षंविनिहतमिन्द्ररिपुन्निशम्यदेवाः ॥ 97 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |
indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||
taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |
vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||
nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |
bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||
tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |
stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||
tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |
nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||
dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |
ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||
tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |
na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||
ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||
sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |
prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||
adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |
ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||
sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |
niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||
so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |
abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||
tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |
vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||
vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |
rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||
pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |
maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||
harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |
tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||
saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |
tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||
cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |
sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||
tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |
athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||
vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |
tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||
nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |
bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||
jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |
saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||
vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |
muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||
avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |
sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||
asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |
tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||
avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |
rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||
so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |
asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||
tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |
sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||
śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |
sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||
maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |
amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||
pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |
amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||
vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |
tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||
vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |
abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||
lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |
avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||
taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |
raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||
sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |
tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||
vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |
lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||
anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |
tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||
raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |
tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||
ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |
tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||
vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |
ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||
ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |
tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||
vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |
pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||
rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |
tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||
cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |
tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||
vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |
tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||
babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |
saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||
uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |
taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||
lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |
kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||
durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |
tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||
vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |
tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||
vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |
taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||
mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |
sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||
sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |
taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||
saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |
śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||
vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |
susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||
raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |
tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||
tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |
āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||
saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |
astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||
ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |
tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||
śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |
taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||
avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |
maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||
tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |
gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||
bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |
bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||
ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |
śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||
athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |
hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||
supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |
suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||
durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |
āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||
yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |
purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||
tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |
śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||
lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |
dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||
pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |
ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||
lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |
aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||
tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |
pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||
tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |
tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||
hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |
kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||
cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |
hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||
athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||
patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |
vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||
vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |
laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||
dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |
tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||
kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |
samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |
rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||
yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |
tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||
śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||
praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |
babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||
harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |
jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||
ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |
nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||
vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |
praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||
śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |
ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||
ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |
vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||
tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |
tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||
vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |
vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||
kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||
lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |
lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||
anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |
cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||
tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.