ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକନଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ହତାଶ୍ଵୋମହାତେଜାଭୂମୌତିଷ୍ଠନ୍ନିଶାଚରଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ସଜଜ୍ଵାଲତେଜସା ॥ 1 ॥
ତୌଧଵନିନୌଜିଘାଂସନ୍ତଵନ୍ଯୋନ୍ଯମିଷୁଭିର୍ଭୃଶମ୍ ।
ଵିଜଯେନାଭିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୌଵନେଗଜଵୃଷାଵିଵ ॥ 2 ॥
ନିବର୍ହଯନ୍ତଶ୍ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯନ୍ତେରାକ୍ଷ୍ଵନୌକସଃ ।
ଭର୍ତାରଂ ନ ଜହୁର୍ଯୁଦ୍ଧେସମ୍ପତନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 3 ॥
ତତସ୍ତାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ହର୍ଷଯନ୍ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ ।
ସ୍ତୁଵାନୋହର୍ଷମାଣଶ୍ଚୈଦଂଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 4 ॥
ତମସାବହୁଲେନେମାସ୍ସମ୍ସକ୍ତାଂସର୍ଵତୋଦିଶଃ ।
ନେହଵିଜ୍ଞାଯତେସ୍ଵୋଵାପରୋଵାରକ୍ଷସୋତ୍ତମାଃ ॥ 5 ॥
ଧୃଷ୍ଟମ୍ଭଵନ୍ତୋଯୁଧ୍ଯନ୍ତୁହରୀଣାମ୍ମୋହନାଯଵୈ ।
ଅହନ୍ତୁରଥମାସ୍ଥାଯଆଗମିଷ୍ଯାମିସଂଯୁଗେ ॥ 6 ॥
ତଥାଭଵନ୍ତଃକୁର୍ଵନ୍ତୁଯଥେମେହିଵନୌକସଃ ।
ନ ଯୁଧ୍ଯେଯୁର୍ଦୁରାତ୍ମାନଃପ୍ରଵିଷ୍ଟେନଗରମ୍ମଯି ॥ 7 ॥
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାରାଵଣସୁତୋଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵାଵନୌକସଃ ।
ପ୍ରଵିଵେଶପୁରୀଂଲଙ୍କାଂରଥହେତୋରମିତ୍ରହା ॥ 8 ॥
ସ ରଥମ୍ଭୂଷଯିତ୍ଵାଥରୁଚିରଂହେମଭୂଷିତମ୍ ।
ପ୍ରାସାସିଶରସଂଯୁକ୍ତଂଯୁକ୍ତମ୍ପରମଵାଜିଭିଃ ॥ 9 ॥
ଅଧିଷ୍ଠିତଂହଯଜ୍ଞେନସୂତେନାପ୍ତୋପଦେଶିନା ।
ଆରୁରୋହମହାତେଜାରାଵଣିଃସମତିଞ୍ଜିଯଃ ॥ 10 ॥
ସ ରାକ୍ଷସଗଣୈର୍ମୁଖ୍ଯୈର୍ଵୃତୋମନ୍ଦୋଦରୀସୁତଃ ।
ନିର୍ଯଯୌନଗରାଵଦୀରଃକୃତାନ୍ତବଲଚୋଦିତଃ ॥ 11 ॥
ସୋଽଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯନଗରାଦିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ପରଵୀରହା ।
ଅଭ୍ଯଯାଜ୍ଞଵନୈରଶ୍ଵୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂସଵିଭୀଷଣମ୍ ॥ 12 ॥
ତତୋରଥସ୍ଥମାଲୋକ୍ଯସୌମତ୍ରୀରାଵଣାତ୍ମଜମ୍ ।
ଵାନରାଶ୍ଚମହାଵୀର୍ଯାରାକ୍ଷସଶ୍ଚଵିଭୀଷଣଃ ॥ 13 ॥
ଵିସ୍ମଯମ୍ପରମଞ୍ଜଗ୍ମୁର୍ଲାଘଵାତ୍ତସ୍ଯଧୀମତଃ ।
ରାଵଣିଶ୍ଚାପିସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋରଣେଵାନରଯୂଥପାନ୍ ॥ 14 ॥
ପାତଯାମାସବାଣୌଘୈଃଶତଶୋଽଥସହସ୍ରଶଃ ।
ମଣ୍ଡଲୀକୃତଧନୂରାଵଣିଃସମତିଞ୍ଜଯଃ ॥ 15 ॥
ହରୀନଭ୍ଯହନତ୍କୃଦ୍ଧଃପରଂଲାଘଵମାସ୍ଥିତଃ ।
ତେଵଧ୍ଯମାନାହରଯୋନାରାଚୈର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ ॥ 16 ॥
ସୌମିତ୍ରିଂଶରଣମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଃପ୍ରଜାପତିମିଵପ୍ରଜାଃ ।
ତତଃସମରକୋପେନଜ୍ଵଲିତୋରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ 17 ॥
ଚିଚ୍ଛେଦକାର୍ମୁକନ୍ତସ୍ଯଦର୍ଶଯନ୍ ପାଣିଲାଘଵମ୍ ।
ସୋନ୍ଯଽତ୍କାର୍ମୁକଂ ମାଦାଯସଜ୍ଜଞ୍ଚକ୍ରେତ୍ଵରନ୍ନିଵ ॥ 18 ॥
ତଦପ୍ଯସ୍ଯତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋନିରକୃନ୍ତତ ।
ଅଥୈଵଞ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵାନମାଶୀଵିଷଵିଷୋପମୈଃ ॥ 19 ॥
ଵିଵ୍ଯାଧୋରସିସୌମିତ୍ରୀରାଵଣିମ୍ପଞ୍ଚଭିଃଶରୈଃ ।
ତେତସ୍ଯକାଯନ୍ନିର୍ଭିଦ୍ଯମହାକାର୍ମୁକନିସ୍ସୃତାଃ ॥ 20 ॥
ନିପେତୁର୍ଧରଣୀମ୍ବାଣାରକ୍ତାଇଵମହୋରଗାଃ ।
ଭିନ୍ନଵର୍ମାରୁଧିରଂଵମନ୍ଵକ୍ତ୍ରେଣରାଵଣିଃ ॥ 21 ॥
ଜଗ୍ରାହକାର୍ମୁକଶ୍ରେଷ୍ଠନ୍ଦୃଢଜ୍ଯମ୍ବଲଵତ୍ତରମ୍ ।
ସଃଲକ୍ଷ୍ମଣଂସମୁଦ୍ଧିଶ୍ଯପରଂଲାଘଵମାଶ୍ରିତଃ ॥ 22 ॥
ଵଵର୍ଷଶରଵର୍ଷାଣିଵର୍ଷାଣୀଵପୁରନ୍ଦରଃ ।
ମୁକ୍ତମିନ୍ଦ୍ରଜିତାତତ୍ତୁଶରଵର୍ଷମରିନ୍ଦମଃ ॥ 23 ॥
ଅଵାରଯଦସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋଲକ୍ଷ୍ମଣଃସୁଦୁରାସଦମ୍ ।
ସନ୍ଦର୍ଶଯାମାସତଦାରାଵଣିଂରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ 24 ॥
ଅସମ୍ବ୍ରାନ୍ତୋମହାତେଜେସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍ ।
ତସ୍ତାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ରିଭିରେକୈକମାହଵେ ॥ 25 ॥
ଅଵିଧ୍ଯତ୍ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ରଂସମ୍ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍ ।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତଞ୍ଚାପିବାଣୌଘୈସ୍ସମତାଡଯତ୍ ॥ 26 ॥
ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋବଲଵତାଶତ୍ରୁଣାଶତ୍ରୁଘାତିନା ।
ଅସକ୍ତମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସଲକ୍ଷ୍ମଣାଯବହୂନ୍ ଶରାନ୍ ॥ 27 ॥
ତାନପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ଶିତୈର୍ଭାଣୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦପରଵୀରହା ।
ସାରଥେରସ୍ଯ ଚ ରଣେରଥିଵୋରଘୁସତ୍ତମଃ ॥ 28 ॥
ଶିରୋଜହାରଧର୍ମାତ୍ମାଭଲ୍ଲେନାନତପର୍ଵଣା ।
ସୂତାସ୍ତେହଯାସ୍ତତ୍ରରଥମୂହୁରଵିକ୍ଲବାଃ ॥ 29 ॥
ମଣ୍ଡଲାନ୍ଯଭିଧାଵନ୍ତସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍ ।
ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନଃସୌମିତ୍ରିର୍ଦୃଢଵିକ୍ରମଃ ॥ 30 ॥
ପ୍ରତ୍ଯଵିଦ୍ଧ୍ଯଦ୍ଧଯାଂସ୍ତସ୍ଯଶରୈର୍ଵିତ୍ରାସଯନ୍ ରଣେ ।
ଅମର୍ଷମାଣସ୍ତତ୍କର୍ମରାଵଣସ୍ଯସୁତୋବଲୀ ॥ 31 ॥
ଵିଵ୍ଯାଥଦଶଭିର୍ବାଣୈସ୍ସୌମିତ୍ରିନ୍ତମମର୍ଷଣମ୍ ।
ତେତସ୍ଯଵଜ୍ରପ୍ରତିମାଃଶରାସ୍ସର୍ପଵିଷୋପମାଃ ॥ 32 ॥
ଵିଲଯଞ୍ଜଗ୍ମୁରାଗତ୍ଯକଵଚଙ୍କାଞ୍ଚନପ୍ରଭମ୍ ।
ଅଭ୍ଯେଦ୍ଯକଵଚମ୍ମତ୍ଵାଲକ୍ଷ୍ମଣଂରାଵଣାତ୍ମଜଃ ॥ 33 ॥
ଲଲାଟେଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ବାଣୈସ୍ସୁପୁଙ୍ଖୈସ୍ତ୍ରିଭିରିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ।
ଅଵିଧ୍ଯତ୍ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧଃଶୀଘ୍ରମସ୍ତ୍ରମ୍ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍ ॥ 34 ॥
ତୈଃପୃଷତ୍କୈର୍ଲଲାଟସ୍ଥୈଶ୍ଶୁଶୁଭେରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ରଣାଗ୍ରେସମରଶ୍ଲାଘୀତ୍ରିଶୃଙ୍ଗୈଵପର୍ଵତଃ ॥ 35 ॥
ସ ତଥାହ୍ଯର୍ଦିତୋବାଣୈରାକ୍ଷସେନତଦାମୃଧେ ।
ତମାଶୁପ୍ରତିଵିଵ୍ଯାଧଲକ୍ଷ୍ମଣଃପଞ୍ଚଭିଃଶରୈଃ ॥ 36 ॥
ଵିକୃଷ୍ଵେନ୍ଦ୍ରଜିତୋଯୁଦ୍ଧେଵଦନେଶୁଭକୁଣ୍ଡଲେ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ୍ଦ୍ରଜିତୌଵୀରୌମହାବଲଶରାସନୌ ॥ 37 ॥
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଞ୍ଜଘ୍ନତୁର୍ବାଣୈର୍ଵିଶିଖୈର୍ମୀଵିକ୍ରମୌ ।
ତତଃଶୋଣିତଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗୌଲକ୍ଷ୍ମଣେନ୍ଦଜିତାଵୁଭୌ ॥ 38 ॥
ରଣେତୌରାଜତୁର୍ଵୀରୌପୁଷ୍ପିତାଵିଵକିଂଶୁକୌ ।
ତୌପରସ୍ପରମଭ୍ଯେତ୍ଯସର୍ଵଗାତ୍ରେଷୁଧଵନିନୌ ॥ 39 ॥
ଘୋରୈର୍ଵିଵ୍ଯଧତୁର୍ଭାଣୈଃକୃତଭାଵାଵୁଭୌଜଯେ ।
ତତଃସମରକୋପେନସମ୍ଵୃତୋରାଵଣାତ୍ମଜଃ ॥ 40 ॥
ଵିଭୀଷଣନ୍ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଥଵଦନେଶୁଭେ ।
ଅଯୋମୁଖୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵାରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଂଵିଭୀଷଣମ୍ ॥ 41 ॥
ଏକୈକେନାଭିଵିଵ୍ଯାଥତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ହରିଯୂଥପାନ୍ ।
ତସ୍ମୈଦୃଢତରଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋଜଘାନଗଦଯାହଯାନ୍ ॥ 42 ॥
ଵିଭୀଷଣୋମହାତେଜାରାଵଣେସ୍ସଦୁରାତ୍ମନଃ ।
ପହତାଶ୍ଵାଦଵାପ୍ଲୁତ୍ଯରଥାନ୍ନିହତସାରଥେଃ ॥ 43 ॥
ରଥଶକ୍ତିମ୍ମହାତେଜାଃପିତୃଵ୍ଯାଯମୁମୋଚ ହ ।
ତାମାପତତନୀଂସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ ॥ 44 ॥
ଚିଚ୍ଛେଦନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଧଶଥାପାତଯଦ୍ଭୁଵି ।
ତସ୍ମୈଦୃଢତନୁଃକ୍ରୁଦ୍ଧୋହତାଶ୍ଵାଯଵିଭୀଷଣଃ ॥ 45 ॥
ଵଜ୍ରସ୍ପର୍ଶସମାନ୍ ପଞ୍ଚସସର୍ଜୋରସିସାଯକାନ୍ ।
ତେତସ୍ଯକାଯମ୍ଭିତ୍ଵାତୁରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାନିମିତ୍ତଗାଃ ॥ 46 ॥
ବଭୂଵୁର୍ଲୋହିତାଦିଗ୍ଧାରକ୍ତାଇଵମହୋରଗାଃ ।
ସଃପିତୃଵ୍ଯସ୍ଯସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃଇନ୍ଦ୍ରଜିଚ୍ଛରମାଦଦେ ॥ 47 ॥
ଉତ୍ତମଂରକ୍ଷସାମ୍ମଧ୍ଯେଯମଦତ୍ତମ୍ମହାବଲମ୍ ।
ତଂସମୀକ୍ଷ୍ଯମହାତେଜାମହେଷୁନ୍ତେନସଂହିତମ୍ ॥ 48 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପ୍ଯାଦଦେବାଣମଦ୍ଯଭଦୀମପରାକ୍ରମଃ ।
କୁବେରେଣସ୍ଵଯଂସ୍ଵପ୍ନେଯଦ୍ଦତ୍ତମମିତାତ୍ମନା ॥ 49 ॥
ଦୁର୍ଜଯନ୍ଦୁର୍ଵିଷହ୍ଯଂ ଚ ସେନ୍ଦ୍ରୈରପିସୁରାସୁରୈଃ ।
ତଯୋସ୍ତୁଧନୁଷୀଶ୍ରେଷ୍ଠେବାହୁଭିଃପରିଘୋପମୈଃ ॥ 50 ॥
ଵିକୃଷ୍ଯମାଣେବଲଵତ୍ କ୍ରୌଞ୍ଚଵିଵଚୁକୂଜତୁଃ ।
ତାଭ୍ଯାନ୍ତୁଧନୁଷିଶ୍ରେଷ୍ଠେସଂସିତୌସାଯକୋତ୍ତମୌ ॥ 51 ॥
ଵିକୃଷ୍ଯମାଣେଵୀରାଭ୍ଯାମ୍ଭୃଶଞ୍ଜଜ୍ଵଲତୁଃଶ୍ରିଯା ।
ତୌଭାସଯନ୍ତାଵାକାଶନ୍ଧନୁର୍ଭ୍ଯାଂଵିଶିଖୌଚ୍ଯୁତୌ ॥ 52 ॥
ମୁଖେନମୁଖମାହତ୍ଯସନ୍ନିପେତତୁରୋଜସା ।
ସନ୍ନିପାତସ୍ତଯୋଶ୍ଚାସୀଚ୍ଛରଯୋର୍ଘୋରରୂପଯୋଃ ॥ 53 ॥
ସଧୂମଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଶ୍ଚତଜ୍ଜୋଽନଗିର୍ଦାରୁଣୋଽଭଵତ୍ ।
ତୌମହାଗ୍ରହସଙ୍କାଶାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂସନ୍ନିପତ୍ଯ ଚ ॥ 54 ॥
ସଙ୍ଗ୍ରାମେଶତଧାଯାତୌମେଦିନ୍ଯାଞ୍ଚୈଵପେତତୁଃ ।
ଶରୌପ୍ରତିହତୌଦୃଷ୍ଟଵାତାଵୁଭୌରଣମୂର୍ଧନି ॥ 55 ॥
ଵ୍ରୀଡିତୌଜାତରୋଷୌ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ୍ଦ୍ରଜିତୌତଦା ।
ସୁସଂରର୍ବ୍ଧସ୍ତୁସୌମିତ୍ରିରସ୍ତ୍ରଂଵାରୁମାଦଦେ ॥ 56 ॥
ରୌଦ୍ରମ୍ମହେନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ଯୁଦ୍ଧେଽପ୍ଯସୃଜଦ୍ଯୁଦ୍ଧନିଷ୍ଠିତଃ ।
ତେନତଦ୍ଵିହତଂଶସ୍ତ୍ରଂଵାରୁଣମ୍ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ 57 ॥
ତତଃକ୍ରୁଦ୍ଧୋମହାତେଜାଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ସମିତିଞ୍ଜଯଃ ।
ଆଗ୍ନେଯଂସନ୍ଦଧେଦୀପ୍ତଂ ସ ଲୋକଂସଙ୍କ୍ଷିପନ୍ନିଵ ॥ 58 ॥
ସୌରେଣାସ୍ତ୍ରଣତଵଦୀରୋଲକ୍ଷ୍ମଣଃପର୍ଯଵାରଯତ୍ ।
ଅସ୍ତ୍ରନ୍ନିଵାରିତନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାରାଵଣିଃକ୍ରୋଥମୂର୍ଛିତଃ ॥ 59 ॥
ଆଦଦେନିଶିତମ୍ବାଣମାସୁରଂଶତ୍ରୁଦାରୁଣମ୍ ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚାପାଦ୍ଵିନିଷ୍ପେତୁର୍ଭାସ୍ଵରାଃକୂଟମୁଦ୍ଗରାଃ ॥ 60 ॥
ଶୂଲାନି ଚ ମୁଶୁଣ୍ଡ୍ଯଶ୍ଚଗଦାଃଖଙ୍ଗାଃ ପରଶ୍ଵଥାଃ ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଵାଲକ୍ଷ୍ମଣଃସଙ୍ଖ୍ଯେଘୋରମସ୍ତ୍ରଂସୁଦାରୁଣମ୍ ॥ 61 ॥
ଅଵାର୍ଯଂସର୍ଵଭୂତାନାଂସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଦାରଣମ୍ ।
ମହେଶ୍ଵରେଣଦ୍ଯୁତିମାଂସ୍ତଦସ୍ତ୍ରମ୍ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍ ॥ 62 ॥
ତଯୋଃସମୁତୁଲଂଯୁଦ୍ଧଂସମ୍ବଭୂଵାରୋମହର୍ଷଣମ୍ ।
ଗଗନସ୍ଥାନିଭୂତାନିଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍ ॥ 63 ॥
ଭୈରଵାଭିରୁତେଭୀମେଯୁଦ୍ଧେଵାନରକ୍ଷସାମ୍ ।
ଭୂତୈର୍ବହୁଭିରାକାଶଂଵିସ୍ମିତୈରାଵୃତମ୍ବଭୌ ॥ 64 ॥
ଋଷଯଃପିତରୋଦେଵାଗନ୍ଧର୍ଵଗରୁଡୋରଗାଃ ।
ଶତକ୍ରତୁମ୍ପୁରସ୍କୃତ୍ଯରରକ୍ଷୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂରଣେ ॥ 65 ॥
ଅଥାନ୍ଯମ୍ମାର୍ଗଣଶ୍ରେଷ୍ଠଂସନ୍ଦଧେରାଘଵାନୁଜଃ ।
ହୁତାଶନସମସ୍ପର୍ଶଂରାଵଣାତ୍ମଜଦାରଣମ୍ ॥ 66 ॥
ସୁପତ୍ରମନୁଵୃତ୍ତାଙ୍ଗଂସୁପର୍ଵାଣଂସୁସଂସ୍ଥିତମ୍ ।
ସୁଵର୍ଣଵିକୃତଂଵୀରଶ୍ଶରୀରାନ୍ତକରଂଶରମ୍ ॥ 67 ॥
ଦୁରାଵାରନ୍ଦୁର୍ଵିଷହଂରାକ୍ଷସାନାମ୍ଭଯାଵହମ୍ ।
ଆଶୀଵିଷଵିଷପ୍ରଖ୍ଯନ୍ଦେଵସଙ୍ଘୈଃସମର୍ଚିତମ୍ ॥ 68 ॥
ଯେନଶକ୍ରୋମହାତେଜାଦାନଵାନଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ ।
ପୁରାଦେଵାସୁରେଯୁଦ୍ଧେଵୀର୍ଯଵାନ୍ ହରିଵାହନଃ ॥ 69 ॥
ତଦୈନ୍ଦ୍ରମସ୍ତ୍ରଂସୌମିତ୍ରିଃସମ୍ଯୁଗେଷ୍ଵପରାଜିତମ୍ ।
ଶରଶ୍ରେଷ୍ଠନ୍ଧନୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠେଵିକର୍ଷନ୍ନିଦମିବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 70 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଵାକ୍ଯମର୍ଥସାଧକମାତ୍ମନଃ ।
ଧର୍ମାତ୍ମାସତ୍ଯସନ୍ଧଶ୍ଚରାମୋଦାଶରଥିର୍ଯତି ॥ 71 ॥
ପୌରୁଷେଚାପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଃଶରୈନଞ୍ଜସିରାଵଣିମ୍ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାବାଣମାକର୍ଣଂଵିକୃଷ୍ଯତମଜିହ୍ମଗମ୍ ॥ 72 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃସମରେଵୀରଃସସର୍ଜେନ୍ଦ୍ରଜିତମ୍ପ୍ରତି ।
ଐନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରେଣସମାଯୁଜ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମଣଃପରଵୀରହା ॥ 73 ॥
ତତଶିରଃସଶିରସ୍ତ୍ରାଣଂଶ୍ରୀମଜ୍ଜ୍ଵଲିତକୁଣ୍ଡଲମ୍ ।
ପ୍ରମଥ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଜିତଃକାଯାତ୍ପାତଯାମାସଭୂତଲେ ॥ 74 ॥
ତଦ୍ରାକ୍ଷସତନୂଜସ୍ଯଭିନ୍ନସ୍କନ୍ଧଂଶିରୋମହତ୍ ।
ତପନୀଯନିଭମ୍ଭୂମୌଦଦୃଶେରୁଧିରୋକ୍ଷିତମ୍ ॥ 75 ॥
ହତଃ ସ ନିପପାତାଥଧରଣ୍ଯାଂରାଵଣାତ୍ମଜଃ ।
କଵଚୀସଶିରସ୍ତ୍ରାଣୋଵିଦ୍ଧସ୍ଥଶରାସନଃ ॥ 76 ॥
ଚୁକ୍ରୁଶୁସ୍ତେତତଃସର୍ଵେଵାନରାଃସଵିଭୀଷଣାଃ ।
ହୃଷ୍ଯନ୍ତୋନିହତେତସ୍ମିନ୍ ଦେଵାଵୃତ୍ରଵଧେଯଥା ॥ 77 ॥
ଅଥାନ୍ତରିକ୍ଷେଭୂତାନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ଜଜ୍ଞେଽଥଜଯସନ୍ନାଦୋଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାମପି ॥ 78 ॥
ପତିତନ୍ତମଭିଜ୍ଞାଯରାକ୍ଷସୀସାମହାଚମୂଃ ।
ଵଧ୍ଯମାନାଦିଶୋଭେଜେହରିଭିର୍ଜିତକାଶିଭିଃ ॥ 79 ॥
ଵାନରୈର୍ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତେଶସ୍ତ୍ରାନୁତ୍ସୃଜ୍ଯରାକ୍ଷସାଃ ।
ଲଙ୍କାମଭିମୁଖାସ୍ସସ୍ରୁର୍ଭ୍ରଷ୍ଟସଞ୍ଜ୍ଞାଃପ୍ରଧାଵିତାଃ ॥ 80 ॥
ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଭହୁଧାଭୀତାରାକ୍ଷସାଶ୍ଶତଶୋଦିଶଃ ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାପ୍ରହରଣାନ୍ସର୍ଵେପଟ୍ଟସାସିପରଶ୍ଵଧାନ୍ ॥ 81 ॥
କେଚିଲ୍ଲଙ୍କାମ୍ପରିତ୍ରସ୍ତାଃଵିଷ୍ଟାଵାନରାର୍ଦିତାଃ ।
ସମୁଦ୍ରେପତିତାଃକେଚିତ୍କେଚିତ୍ପର୍ଵତମାଶ୍ରିତାଃ ॥ 82 ॥
ହତମିନ୍ଦ୍ରଜିତନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାଶଯାନଂ ଚ ରଣକ୍ଷିତୌ ।
ରାକ୍ଷସାନାଂସହସ୍ରେଷୁ ନ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ॥ 83 ॥
ଯଥାସ୍ତଙ୍ଗତଆଦିତ୍ଯେନାଵତିଷ୍ଠନ୍ତିରଶ୍ମଯଃ ।
ତଥାତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେରାକ୍ଷସାସ୍ତେଗତାଦିଶଃ ॥ 84 ॥
ଶାନ୍ତରଶ୍ମିରିଵାଦିତ୍ଯୋନିର୍ଵାଣୈଵପାଵକଃ ।
ବଭୂଵ ସ ମହାବାହୁର୍ଵ୍ଯପାସ୍ତଗତଜୀଵିତଃ ॥ 85 ॥
ପ୍ରଶାନ୍ତପୀଡାବହୁଲୋଵିନଷ୍ଟାରିଃପ୍ରହର୍ଷଵାନ୍ ।
ବଭୂଵଲୋକଃପତିତେରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତୋତଦା ॥ 86 ॥
ହର୍ଷଂ ଚ ଶକ୍ରୋଭଗଵାନ୍ ସହସର୍ଵୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ ।
ଜଗାମନିହତେତସ୍ମିନ୍ରାକ୍ଷସେପାପକର୍ମଣି ॥ 87 ॥
ଆକାଶେଚାପିଦେଵାନାଂଶୁଶ୍ରୁଵେଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନଃ ।
ନୃତ୍ଯଦ୍ଭିରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚଗନ୍ଧର୍ଵୈଶ୍ଚମହାତ୍ମଭିଃ ॥ 88 ॥
ଵଵର୍ଷୁଃପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣିତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍ ।
ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ହତେତସ୍ମିନ୍ରାକ୍ଷସେକ୍ରୂରକର୍ମଣି ॥ 89 ॥
ଶୁଦ୍ଧାଆପୋନଭଶ୍ଚୈଵଜହୃଷୁର୍ଦେଵଦାନଵାଃ ।
ଆଜଗ୍ମୁଃପତିତେତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଲୋକଭଯାଵହେ ॥ 90 ॥
ଊଚୁଶ୍ଚସହିତାସ୍ତୁଷ୍ଟାଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ ।
ଵିଜ୍ଵରାଶ୍ଶାନ୍ତକଲୁଷାବ୍ରାହ୍ମଣାଵିଚରନ୍ତ୍ଵିତି ॥ 91 ॥
ତତୋଽଭ୍ଯନନ୍ଦନ୍ସମ୍ହୃଷ୍ଟାସ୍ସମରେହରିଯୂଥପାଃ ।
ତମପ୍ରତିବଲନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାହତନ୍ନୈରୃତପୁଙ୍ଗଵମ୍ ॥ 92 ॥
ଵିଭୀଷଣୋହନୂମାଂଶ୍ଚଜାମ୍ବଵାଂଶ୍ଚର୍କ୍ଷଯୂଥପଃ ।
ଵିଜଯେନାଭିନନ୍ଦନ୍ତସୁଷ୍ଟୁଵୁଶ୍ଚାପିଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 93 ॥
କ୍ଷ୍ଵେଲନ୍ତଶ୍ଚପ୍ଲଵନ୍ତଶ୍ଚଗର୍ଜନ୍ତଶ୍ଚପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ।
ଲବ୍ଦଲକ୍ଷାରଘୁସୁତମ୍ପରିଵାର୍ଯୋପତସ୍ଥିରେ ॥ 94 ॥
ଲାଙ୍ଗୂଲାନିପ୍ରଵିଧ୍ଯନ୍ତସ୍ସ୍ଫୋଟଯନ୍ତଶ୍ଚଵାନରାଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଜଯତୀତ୍ଯେଵଂଵାକ୍ଯଂଵିଶ୍ରାଵଯଂସ୍ତଦା ॥ 95 ॥
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚ ସମାଲଶିଷ୍ଯହରଯୋହୃଷ୍ଟମାନସାଃ ।
ଚକ୍ରୁରୁଚ୍ଚାଵଗୁଣାରାଘଵାଶ୍ରଯସଜାଃ କଥାଃ ॥ 96 ॥
ତଦସୁକରମଥାଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯହୃଷ୍ଟାଃପ୍ରିଯସୁହୃଦୋଯୁଧିଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯକର୍ମ ।
ପରମମୁପଲଭନ୍ମନଃପ୍ରହର୍ଷଂଵିନିହତମିନ୍ଦ୍ରରିପୁନ୍ନିଶମ୍ଯଦେଵାଃ ॥ 97 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକନଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |
indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||
taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |
vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||
nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |
bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||
tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |
stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||
tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |
nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||
dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |
ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||
tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |
na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||
ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||
sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |
prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||
adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |
ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||
sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |
niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||
so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |
abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||
tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |
vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||
vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |
rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||
pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |
maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||
harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |
tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||
saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |
tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||
cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |
sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||
tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |
athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||
vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |
tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||
nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |
bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||
jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |
saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||
vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |
muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||
avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |
sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||
asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |
tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||
avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |
rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||
so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |
asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||
tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |
sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||
śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |
sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||
maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |
amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||
pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |
amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||
vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |
tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||
vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |
abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||
lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |
avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||
taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |
raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||
sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |
tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||
vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |
lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||
anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |
tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||
raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |
tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||
ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |
tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||
vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |
ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||
ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |
tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||
vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |
pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||
rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |
tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||
cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |
tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||
vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |
tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||
babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |
saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||
uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |
taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||
lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |
kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||
durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |
tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||
vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |
tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||
vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |
taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||
mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |
sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||
sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |
taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||
saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |
śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||
vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |
susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||
raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |
tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||
tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |
āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||
saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |
astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||
ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |
tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||
śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |
taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||
avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |
maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||
tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |
gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||
bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |
bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||
ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |
śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||
athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |
hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||
supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |
suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||
durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |
āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||
yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |
purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||
tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |
śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||
lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |
dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||
pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |
ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||
lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |
aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||
tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |
pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||
tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |
tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||
hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |
kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||
cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |
hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||
athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||
patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |
vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||
vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |
laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||
dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |
tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||
kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |
samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |
rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||
yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |
tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||
śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||
praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |
babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||
harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |
jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||
ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |
nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||
vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |
praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||
śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |
ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||
ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |
vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||
tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |
tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||
vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |
vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||
kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||
lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |
lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||
anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |
cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||
tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकनवतितमस्सर्गः ।
स हताश्वोमहातेजाभूमौतिष्ठन्निशाचरः ।
इन्द्रजित्परमक्रुद्धस्सजज्वालतेजसा ॥ 1 ॥
तौधवनिनौजिघांसन्तवन्योन्यमिषुभिर्भृशम् ।
विजयेनाभिनिष्क्रान्तौवनेगजवृषाविव ॥ 2 ॥
निबर्हयन्तश्चान्योन्यन्तेराक्ष्वनौकसः ।
भर्तारं न जहुर्युद्धेसम्पतन्तस्ततस्ततः ॥ 3 ॥
ततस्तान् राक्षसान् सर्वान् हर्षयन् रावणात्मजः ।
स्तुवानोहर्षमाणश्चैदंवचनमब्रवीत् ॥ 4 ॥
तमसाबहुलेनेमास्सम्सक्तांसर्वतोदिशः ।
नेहविज्ञायतेस्वोवापरोवारक्षसोत्तमाः ॥ 5 ॥
धृष्टम्भवन्तोयुध्यन्तुहरीणाम्मोहनायवै ।
अहन्तुरथमास्थायआगमिष्यामिसंयुगे ॥ 6 ॥
तथाभवन्तःकुर्वन्तुयथेमेहिवनौकसः ।
न युध्येयुर्दुरात्मानःप्रविष्टेनगरम्मयि ॥ 7 ॥
इत्युक्त्वारावणसुतोवञ्चयित्वावनौकसः ।
प्रविवेशपुरींलङ्कांरथहेतोरमित्रहा ॥ 8 ॥
स रथम्भूषयित्वाथरुचिरंहेमभूषितम् ।
प्रासासिशरसंयुक्तंयुक्तम्परमवाजिभिः ॥ 9 ॥
अधिष्ठितंहयज्ञेनसूतेनाप्तोपदेशिना ।
आरुरोहमहातेजारावणिःसमतिञ्जियः ॥ 10 ॥
स राक्षसगणैर्मुख्यैर्वृतोमन्दोदरीसुतः ।
निर्ययौनगरावदीरःकृतान्तबलचोदितः ॥ 11 ॥
सोऽभिनिष्क्रम्यनगरादिन्द्रजित्परवीरहा ।
अभ्ययाज्ञवनैरश्वैर्लक्ष्मणंसविभीषणम् ॥ 12 ॥
ततोरथस्थमालोक्यसौमत्रीरावणात्मजम् ।
वानराश्चमहावीर्याराक्षसश्चविभीषणः ॥ 13 ॥
विस्मयम्परमञ्जग्मुर्लाघवात्तस्यधीमतः ।
रावणिश्चापिसङ्क्रुद्धोरणेवानरयूथपान् ॥ 14 ॥
पातयामासबाणौघैःशतशोऽथसहस्रशः ।
मण्डलीकृतधनूरावणिःसमतिञ्जयः ॥ 15 ॥
हरीनभ्यहनत्कृद्धःपरंलाघवमास्थितः ।
तेवध्यमानाहरयोनाराचैर्भीमविक्रमैः ॥ 16 ॥
सौमित्रिंशरणम्प्राप्ताःप्रजापतिमिवप्रजाः ।
ततःसमरकोपेनज्वलितोरघुनन्दनः ॥ 17 ॥
चिच्छेदकार्मुकन्तस्यदर्शयन् पाणिलाघवम् ।
सोन्यऽत्कार्मुकं मादायसज्जञ्चक्रेत्वरन्निव ॥ 18 ॥
तदप्यस्यत्रिभिर्बाणैर्लक्ष्मणोनिरकृन्तत ।
अथैवञ्छिन्नधन्वानमाशीविषविषोपमैः ॥ 19 ॥
विव्याधोरसिसौमित्रीरावणिम्पञ्चभिःशरैः ।
तेतस्यकायन्निर्भिद्यमहाकार्मुकनिस्सृताः ॥ 20 ॥
निपेतुर्धरणीम्बाणारक्ताइवमहोरगाः ।
भिन्नवर्मारुधिरंवमन्वक्त्रेणरावणिः ॥ 21 ॥
जग्राहकार्मुकश्रेष्ठन्दृढज्यम्बलवत्तरम् ।
सःलक्ष्मणंसमुद्धिश्यपरंलाघवमाश्रितः ॥ 22 ॥
ववर्षशरवर्षाणिवर्षाणीवपुरन्दरः ।
मुक्तमिन्द्रजितातत्तुशरवर्षमरिन्दमः ॥ 23 ॥
अवारयदसम्भ्रान्तोलक्ष्मणःसुदुरासदम् ।
सन्दर्शयामासतदारावणिंरघुनन्दनः ॥ 24 ॥
असम्ब्रान्तोमहातेजेस्तदद्भुतमिवाभवत् ।
तस्तान् राक्षसान् सर्वांस्त्रिभिरेकैकमाहवे ॥ 25 ॥
अविध्यत्परमक्रुद्धश्शीघ्रास्त्रंसम्प्रदर्शयन् ।
राक्षसेन्द्रसुतञ्चापिबाणौघैस्समताडयत् ॥ 26 ॥
सोऽतिविद्धोबलवताशत्रुणाशत्रुघातिना ।
असक्तम्प्रेषयामासलक्ष्मणायबहून् शरान् ॥ 27 ॥
तानप्राप्तान् शितैर्भाणैश्चिच्छेदपरवीरहा ।
सारथेरस्य च रणेरथिवोरघुसत्तमः ॥ 28 ॥
शिरोजहारधर्मात्माभल्लेनानतपर्वणा ।
सूतास्तेहयास्तत्ररथमूहुरविक्लबाः ॥ 29 ॥
मण्डलान्यभिधावन्तस्तदद्भुतमिवाभवत् ।
अमर्षवशमापन्नःसौमित्रिर्दृढविक्रमः ॥ 30 ॥
प्रत्यविद्ध्यद्धयांस्तस्यशरैर्वित्रासयन् रणे ।
अमर्षमाणस्तत्कर्मरावणस्यसुतोबली ॥ 31 ॥
विव्याथदशभिर्बाणैस्सौमित्रिन्तममर्षणम् ।
तेतस्यवज्रप्रतिमाःशरास्सर्पविषोपमाः ॥ 32 ॥
विलयञ्जग्मुरागत्यकवचङ्काञ्चनप्रभम् ।
अभ्येद्यकवचम्मत्वालक्ष्मणंरावणात्मजः ॥ 33 ॥
ललाटेलक्ष्मणम्बाणैस्सुपुङ्खैस्त्रिभिरिन्द्रजित् ।
अविध्यत्परमक्रुद्धःशीघ्रमस्त्रम्प्रदर्शयन् ॥ 34 ॥
तैःपृषत्कैर्ललाटस्थैश्शुशुभेरघुनन्दनः ।
रणाग्रेसमरश्लाघीत्रिशृङ्गैवपर्वतः ॥ 35 ॥
स तथाह्यर्दितोबाणैराक्षसेनतदामृधे ।
तमाशुप्रतिविव्याधलक्ष्मणःपञ्चभिःशरैः ॥ 36 ॥
विकृष्वेन्द्रजितोयुद्धेवदनेशुभकुण्डले ।
लक्ष्मणेन्द्रजितौवीरौमहाबलशरासनौ ॥ 37 ॥
अन्योन्यञ्जघ्नतुर्बाणैर्विशिखैर्मीविक्रमौ ।
ततःशोणितदिग्धाङ्गौलक्ष्मणेन्दजितावुभौ ॥ 38 ॥
रणेतौराजतुर्वीरौपुष्पिताविवकिंशुकौ ।
तौपरस्परमभ्येत्यसर्वगात्रेषुधवनिनौ ॥ 39 ॥
घोरैर्विव्यधतुर्भाणैःकृतभावावुभौजये ।
ततःसमरकोपेनसम्वृतोरावणात्मजः ॥ 40 ॥
विभीषणन्त्रिभिर्बाणैर्विव्याथवदनेशुभे ।
अयोमुखैस्त्रिभिर्विद्ध्वाराक्षसेन्द्रंविभीषणम् ॥ 41 ॥
एकैकेनाभिविव्याथतान्सर्वान् हरियूथपान् ।
तस्मैदृढतरङ्क्रुद्धोजघानगदयाहयान् ॥ 42 ॥
विभीषणोमहातेजारावणेस्सदुरात्मनः ।
पहताश्वादवाप्लुत्यरथान्निहतसारथेः ॥ 43 ॥
रथशक्तिम्महातेजाःपितृव्यायमुमोच ह ।
तामापततनींसम्प्रेक्ष्यसुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 44 ॥
चिच्छेदनिशितैर्बाणैर्धशथापातयद्भुवि ।
तस्मैदृढतनुःक्रुद्धोहताश्वायविभीषणः ॥ 45 ॥
वज्रस्पर्शसमान् पञ्चससर्जोरसिसायकान् ।
तेतस्यकायम्भित्वातुरुक्मपुङ्खानिमित्तगाः ॥ 46 ॥
बभूवुर्लोहितादिग्धारक्ताइवमहोरगाः ।
सःपितृव्यस्यसङ्क्रुद्धःइन्द्रजिच्छरमाददे ॥ 47 ॥
उत्तमंरक्षसाम्मध्येयमदत्तम्महाबलम् ।
तंसमीक्ष्यमहातेजामहेषुन्तेनसंहितम् ॥ 48 ॥
लक्ष्मणोऽप्याददेबाणमद्यभदीमपराक्रमः ।
कुबेरेणस्वयंस्वप्नेयद्दत्तममितात्मना ॥ 49 ॥
दुर्जयन्दुर्विषह्यं च सेन्द्रैरपिसुरासुरैः ।
तयोस्तुधनुषीश्रेष्ठेबाहुभिःपरिघोपमैः ॥ 50 ॥
विकृष्यमाणेबलवत् क्रौञ्चविवचुकूजतुः ।
ताभ्यान्तुधनुषिश्रेष्ठेसंसितौसायकोत्तमौ ॥ 51 ॥
विकृष्यमाणेवीराभ्याम्भृशञ्जज्वलतुःश्रिया ।
तौभासयन्तावाकाशन्धनुर्भ्यांविशिखौच्युतौ ॥ 52 ॥
मुखेनमुखमाहत्यसन्निपेततुरोजसा ।
सन्निपातस्तयोश्चासीच्छरयोर्घोररूपयोः ॥ 53 ॥
सधूमविस्फुलिङ्गश्चतज्जोऽनगिर्दारुणोऽभवत् ।
तौमहाग्रहसङ्काशावन्योन्यंसन्निपत्य च ॥ 54 ॥
सङ्ग्रामेशतधायातौमेदिन्याञ्चैवपेततुः ।
शरौप्रतिहतौदृष्टवातावुभौरणमूर्धनि ॥ 55 ॥
व्रीडितौजातरोषौ च लक्ष्मणेन्द्रजितौतदा ।
सुसंरर्ब्धस्तुसौमित्रिरस्त्रंवारुमाददे ॥ 56 ॥
रौद्रम्महेन्द्रजिद्युद्धेऽप्यसृजद्युद्धनिष्ठितः ।
तेनतद्विहतंशस्त्रंवारुणम्परमाद्भुतम् ॥ 57 ॥
ततःक्रुद्धोमहातेजाइन्द्रजित्समितिञ्जयः ।
आग्नेयंसन्दधेदीप्तं स लोकंसङ्क्षिपन्निव ॥ 58 ॥
सौरेणास्त्रणतवदीरोलक्ष्मणःपर्यवारयत् ।
अस्त्रन्निवारितन्दृष्टवारावणिःक्रोथमूर्छितः ॥ 59 ॥
आददेनिशितम्बाणमासुरंशत्रुदारुणम् ।
तस्माच्चापाद्विनिष्पेतुर्भास्वराःकूटमुद्गराः ॥ 60 ॥
शूलानि च मुशुण्ड्यश्चगदाःखङ्गाः परश्वथाः ।
तद्दृष्टवालक्ष्मणःसङ्ख्येघोरमस्त्रंसुदारुणम् ॥ 61 ॥
अवार्यंसर्वभूतानांसर्वशस्त्रविदारणम् ।
महेश्वरेणद्युतिमांस्तदस्त्रम्प्रत्यवारयत् ॥ 62 ॥
तयोःसमुतुलंयुद्धंसम्बभूवारोमहर्षणम् ।
गगनस्थानिभूतानिलक्ष्मणम्पर्यवारयन् ॥ 63 ॥
भैरवाभिरुतेभीमेयुद्धेवानरक्षसाम् ।
भूतैर्बहुभिराकाशंविस्मितैरावृतम्बभौ ॥ 64 ॥
ऋषयःपितरोदेवागन्धर्वगरुडोरगाः ।
शतक्रतुम्पुरस्कृत्यररक्षुर्लक्ष्मणंरणे ॥ 65 ॥
अथान्यम्मार्गणश्रेष्ठंसन्दधेराघवानुजः ।
हुताशनसमस्पर्शंरावणात्मजदारणम् ॥ 66 ॥
सुपत्रमनुवृत्ताङ्गंसुपर्वाणंसुसंस्थितम् ।
सुवर्णविकृतंवीरश्शरीरान्तकरंशरम् ॥ 67 ॥
दुरावारन्दुर्विषहंराक्षसानाम्भयावहम् ।
आशीविषविषप्रख्यन्देवसङ्घैःसमर्चितम् ॥ 68 ॥
येनशक्रोमहातेजादानवानजत्प्रभुः ।
पुरादेवासुरेयुद्धेवीर्यवान् हरिवाहनः ॥ 69 ॥
तदैन्द्रमस्त्रंसौमित्रिःसम्युगेष्वपराजितम् ।
शरश्रेष्ठन्धनुः श्रेष्ठेविकर्षन्निदमिब्रवीत् ॥ 70 ॥
लक्ष्मीवान् लक्ष्मणोवाक्यमर्थसाधकमात्मनः ।
धर्मात्मासत्यसन्धश्चरामोदाशरथिर्यति ॥ 71 ॥
पौरुषेचाप्रतिद्वन्द्वःशरैनञ्जसिरावणिम् ।
इत्युक्त्वाबाणमाकर्णंविकृष्यतमजिह्मगम् ॥ 72 ॥
लक्ष्मणःसमरेवीरःससर्जेन्द्रजितम्प्रति ।
ऐन्द्रास्त्रेणसमायुज्यलक्ष्मणःपरवीरहा ॥ 73 ॥
ततशिरःसशिरस्त्राणंश्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् ।
प्रमथ्येन्द्रजितःकायात्पातयामासभूतले ॥ 74 ॥
तद्राक्षसतनूजस्यभिन्नस्कन्धंशिरोमहत् ।
तपनीयनिभम्भूमौददृशेरुधिरोक्षितम् ॥ 75 ॥
हतः स निपपाताथधरण्यांरावणात्मजः ।
कवचीसशिरस्त्राणोविद्धस्थशरासनः ॥ 76 ॥
चुक्रुशुस्तेततःसर्वेवानराःसविभीषणाः ।
हृष्यन्तोनिहतेतस्मिन् देवावृत्रवधेयथा ॥ 77 ॥
अथान्तरिक्षेभूतानामृषीणां च महात्मनाम् ।
जज्ञेऽथजयसन्नादोगन्धर्वाप्सरसामपि ॥ 78 ॥
पतितन्तमभिज्ञायराक्षसीसामहाचमूः ।
वध्यमानादिशोभेजेहरिभिर्जितकाशिभिः ॥ 79 ॥
वानरैर्वध्यमानास्तेशस्त्रानुत्सृज्यराक्षसाः ।
लङ्कामभिमुखास्सस्रुर्भ्रष्टसञ्ज्ञाःप्रधाविताः ॥ 80 ॥
दुद्रुवुर्भहुधाभीताराक्षसाश्शतशोदिशः ।
त्यक्त्वाप्रहरणान्सर्वेपट्टसासिपरश्वधान् ॥ 81 ॥
केचिल्लङ्काम्परित्रस्ताःविष्टावानरार्दिताः ।
समुद्रेपतिताःकेचित्केचित्पर्वतमाश्रिताः ॥ 82 ॥
हतमिन्द्रजितन्दृष्टवाशयानं च रणक्षितौ ।
राक्षसानांसहस्रेषु न कश्चित्प्रत्यदृश्यत ॥ 83 ॥
यथास्तङ्गतआदित्येनावतिष्ठन्तिरश्मयः ।
तथातस्मिन्निपतितेराक्षसास्तेगतादिशः ॥ 84 ॥
शान्तरश्मिरिवादित्योनिर्वाणैवपावकः ।
बभूव स महाबाहुर्व्यपास्तगतजीवितः ॥ 85 ॥
प्रशान्तपीडाबहुलोविनष्टारिःप्रहर्षवान् ।
बभूवलोकःपतितेराक्षसेन्द्रसुतोतदा ॥ 86 ॥
हर्षं च शक्रोभगवान् सहसर्वैर्महर्षिभिः ।
जगामनिहतेतस्मिन्राक्षसेपापकर्मणि ॥ 87 ॥
आकाशेचापिदेवानांशुश्रुवेदुन्दुभिस्वनः ।
नृत्यद्भिरप्सरोभिश्चगन्धर्वैश्चमहात्मभिः ॥ 88 ॥
ववर्षुःपुष्पवर्षाणितदद्भुतमिवाभवत् ।
प्रशशंसुर्हतेतस्मिन्राक्षसेक्रूरकर्मणि ॥ 89 ॥
शुद्धाआपोनभश्चैवजहृषुर्देवदानवाः ।
आजग्मुःपतितेतस्मिन्सर्वलोकभयावहे ॥ 90 ॥
ऊचुश्चसहितास्तुष्टादेवगन्धर्वदानवाः ।
विज्वराश्शान्तकलुषाब्राह्मणाविचरन्त्विति ॥ 91 ॥
ततोऽभ्यनन्दन्सम्हृष्टास्समरेहरियूथपाः ।
तमप्रतिबलन्दृष्टवाहतन्नैरृतपुङ्गवम् ॥ 92 ॥
विभीषणोहनूमांश्चजाम्बवांश्चर्क्षयूथपः ।
विजयेनाभिनन्दन्तसुष्टुवुश्चापिलक्ष्मणम् ॥ 93 ॥
क्ष्वेलन्तश्चप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।
लब्दलक्षारघुसुतम्परिवार्योपतस्थिरे ॥ 94 ॥
लाङ्गूलानिप्रविध्यन्तस्स्फोटयन्तश्चवानराः ।
लक्ष्मणोजयतीत्येवंवाक्यंविश्रावयंस्तदा ॥ 95 ॥
अन्योन्यं च समालशिष्यहरयोहृष्टमानसाः ।
चक्रुरुच्चावगुणाराघवाश्रयसजाः कथाः ॥ 96 ॥
तदसुकरमथाभिवीक्ष्यहृष्टाःप्रियसुहृदोयुधिलक्ष्मणस्यकर्म ।
परममुपलभन्मनःप्रहर्षंविनिहतमिन्द्ररिपुन्निशम्यदेवाः ॥ 97 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |
indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||
taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |
vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||
nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |
bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||
tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |
stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||
tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |
nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||
dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |
ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||
tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |
na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||
ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||
sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |
prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||
adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |
ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||
sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |
niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||
so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |
abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||
tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |
vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||
vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |
rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||
pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |
maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||
harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |
tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||
saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |
tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||
cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |
sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||
tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |
athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||
vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |
tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||
nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |
bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||
jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |
saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||
vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |
muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||
avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |
sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||
asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |
tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||
avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |
rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||
so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |
asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||
tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |
sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||
śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |
sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||
maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |
amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||
pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |
amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||
vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |
tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||
vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |
abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||
lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |
avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||
taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |
raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||
sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |
tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||
vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |
lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||
anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |
tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||
raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |
tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||
ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |
tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||
vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |
ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||
ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |
tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||
vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |
pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||
rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |
tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||
cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |
tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||
vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |
tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||
babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |
saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||
uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |
taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||
lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |
kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||
durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |
tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||
vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |
tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||
vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |
taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||
mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |
sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||
sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |
taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||
saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |
śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||
vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |
susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||
raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |
tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||
tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |
āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||
saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |
astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||
ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |
tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||
śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |
taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||
avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |
maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||
tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |
gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||
bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |
bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||
ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |
śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||
athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |
hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||
supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |
suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||
durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |
āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||
yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |
purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||
tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |
śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||
lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |
dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||
pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |
ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||
lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |
aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||
tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |
pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||
tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |
tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||
hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |
kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||
cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |
hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||
athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||
patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |
vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||
vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |
laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||
dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |
tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||
kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |
samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |
rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||
yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |
tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||
śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||
praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |
babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||
harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |
jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||
ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |
nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||
vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |
praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||
śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |
ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||
ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |
vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||
tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |
tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||
vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |
vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||
kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||
lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |
lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||
anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |
cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||
tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.