ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତେଷାଂସୁତୁମୁଲଂଶବ୍ଦଂଵାନରାଣାନ୍ତରସ୍ଵିନାମ୍ ।
ନର୍ଦତାଂରାକ୍ଷସୈସ୍ସାର୍ଧନ୍ତଦାଶୁଶ୍ରାଵରାଵଣଃ ॥ 1 ॥
ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରନିର୍ଘୋଷଂଶ୍ରୁତ୍ଵାସନିନଦମ୍ଭୃଶମ୍ ।
ସଚିଵାନାନ୍ତତସ୍ତେଷାମ୍ମଧ୍ଯେଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 2 ॥
ଯଥାଽସୌସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନାଂଵାନରାଣାଂସମୁତ୍ଥିତଃ ।
ବହୂନାଂସୁମହାନ୍ନାଦୋମେଘନାମିଵଗର୍ଜିତାମ୍ ॥ 3 ॥
ଵ୍ଯକ୍ତଂସୁମହତୀପ୍ରୀତିରେତେଷାନ୍ନାତ୍ରସଂଶଯଃ ।
ତଥାହିଵିପୁଲୈର୍ନାଦୈଶ୍ଚୁକ୍ଷୁଭେଵରୁଣାଲଯଃ ॥ 4 ॥
ତୌତୁବଦ୍ଧୌଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଭ୍ରାତରୌରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ଅଯଞ୍ଚସୁମହାନ୍ନାଦଶଙ୍କାଞ୍ଜନଯତୀଵମେ ॥ 5 ॥
ଏତତ୍ତୁଵଚନଞ୍ଚୋକ୍ତ୍ଵାମନ୍ତ୍ରିଣୋରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ।
ଉଵାଚନୈରୃତାଂସ୍ତତ୍ରସମୀପପରିଵର୍ତିନଃ ॥ 6 ॥
ଜ୍ଞାଯତାନ୍ତୂର୍ଣମେତେଷାଂସର୍ଵେଷାଞ୍ଚଵନଚାରିଣାମ୍ ।
ଶୋକକାଲେସମୁତ୍ପନ୍ନହର୍ଷକାରଣମୁତ୍ଥିତମ୍ ॥ 7 ॥
ତଥୋକ୍ତାସ୍ତେନସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଃପ୍ରାକାରମଧିରୁହ୍ଯଚ ।
ଦଦୃଶୁଃପାଲିତାଂସେନାଂସୁଗ୍ରୀଵେଣମହାତ୍ମନା ॥ 8 ॥
ତୌଚମୁକ୍ତୌସୁଘୋରେଣଶରବନ୍ଧେନରାଘଵୌ ।
ସମୁତ୍ଥିତୌମହାଭାଗୌଵିଷେଦୁଃପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯରାକ୍ଷସାଃ ॥ 9 ॥
ସନ୍ତ୍ରସ୍ତହୃଦଯାଃସର୍ଵେପ୍ରାକାରାତ୍ ଵରୁହ୍ଯତେ ।
ଵିଷଣ୍ଣଵଦନାଘୋରାରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମୁପସ୍ଥିତା ॥ 10 ॥
ତଦପ୍ରିଯନ୍ଦୀନମୁଖାରାଵଣସ୍ଯନିଶାଚରାଃ ।
କୃତ୍ସ୍ନନ୍ନିଵେଦଯାମାସୁର୍ଯଥାଵଦ୍ଵାକ୍ଯକୋଵିଦାଃ ॥ 11 ॥
ଯୌତାଵିନ୍ଦ୍ରଜିତାଯୁଦ୍ଧେଭ୍ରାତରୌରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ନିବଦ୍ଧୌଶରବନ୍ଧେନନିଷ୍ପ୍ରକମ୍ପଭୁଜୌକୃତୌ ॥ 12 ॥
ଵିମୁକ୍ତୌଶରବନ୍ଧେନଦୃଶ୍ଯେତେତୌରଣାଜିରେ ।
ପାଶାନିଵଗଜୌଛିତ୍ଵାଗଜେନ୍ଦ୍ରସମଵିକ୍ରମୌ ॥ 13 ॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଵଚନନ୍ତେଷାଂରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋମହାବଲଃ ।
ଚିନ୍ତାରୋଷସମାକ୍ରାନ୍ତୋଵିଷଣ୍ଣଵଦନୋଽଭଵତ୍ ॥ 14 ॥
ଘୋରୈର୍ଦତ୍ତଵରୈର୍ଭଦ୍ଧୌଶରୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ ।
ଅମୋଘୈସ୍ସୂର୍ଯସଙ୍କାଶୈଃପ୍ରମଥ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଜିତାଯୁଧି ॥ 15 ॥
ତଦସ୍ତ୍ରବନ୍ଧମାସାଦ୍ଯଯଦିମୁକ୍ତୌରିପୂମମ ।
ସଂଶଯସ୍ଥମିଦଂସର୍ଵମନୁପଶ୍ଯାମ୍ଯହମ୍ବଲମ୍ ॥ 16 ॥
ନିଷ୍ଫଲାଃଖଲୁସମ୍ଵୃତ୍ତାଶ୍ଶରାଃଵାସୁକିତେଜସଃ ।
ଅଦତ୍ତଂଯୈସ୍ତୁସଙ୍ଗ୍ରାମେରିପୂଣାଞ୍ଜୀଵିତମ୍ମମ ॥ 17 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାତୁସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋନିଶ୍ଶ୍ଵସନ୍ନୁରଗୋଯଥା ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ରକ୍ଷସାମ୍ମଧ୍ଯେଧୂମ୍ରାକ୍ଷନ୍ନାମରାକ୍ଷସମ୍ ॥ 18 ॥
ବଲେନମହତାଯୁକ୍ତୋରାକ୍ଷସୈର୍ଭୀମଵିକ୍ରମଃ ।
ତ୍ଵଂଵଧାଯାଭିନିର୍ଯାହିରାମସ୍ଯସହଵାନରୈଃ ॥ 19 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣଧୀମତା ।
କୃତ୍ଵାପ୍ରଣାମଂସମ୍ହୃଷ୍ଟୋନିର୍ଜଗାମନୃପାଲଯତ୍ ॥ 20 ॥
ଅଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯତଦଦ୍ଵାରମ୍ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷମୁଵାଚହ ।
ତ୍ଵରଯସ୍ଵବଲନ୍ତୂର୍ଣଙ୍କିଞ୍ଚିରେଣଯୁଯୁତ୍ସତଃ ॥ 21 ॥
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଵଚନଂଶ୍ରୁତ୍ଵାବଲାଧ୍ଯକ୍ଷୋବଲାନୁଗଃ ।
ବଲମୁଦ୍ଯୋଜଯାମାସରାଵଣସ୍ଯାଜ୍ଞଯାଦ୍ରୁତମ୍ ॥ 22 ॥
ତେବଦ୍ଧଘଣ୍ଟାବଲିନୋଘୋରରୂପାନିଶାଚରାଃ ।
ଵିଗର୍ଜମାନାସ୍ସମ୍ହୃଷ୍ଟାଧୂମ୍ରାକ୍ଷମ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍ ॥ 23 ॥
ଵିଵିଧାଯୁଧହସ୍ତାଶ୍ଚଶୂଲମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ ।
ଗଦାଭିଃପଟ୍ଟସୈର୍ଦଣ୍ଡୈରାଯସୈର୍ମୁସଲୈର୍ଭୃଶମ୍ ॥ 24 ॥
ପରିଘୈର୍ଭିଣ୍ଡିଵାଲୈଶ୍ଚଭଲ୍ଲୈପ୍ରାସୈଃ ପରଶ୍ଵଥୈଃ ।
ନିର୍ଯଯୂରାକ୍ଷସାଦିଭ୍ଯୋନର୍ଧନ୍ତୋଜଲଦାଯଥା ॥ 25 ॥
ରଥୈଃକଵଚିନସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚସମଲଙ୍କୃତୈଃ ।
ସୁଵର୍ଣଜାଲଵିହିତୈଃଖରୈଶ୍ଚଵିଵିଧାନନୈଃ ॥ 26 ॥
ହଯୈଃପରମଶୀଘ୍ରୈଶ୍ଚଗଜୈଶ୍ଚୈଵମଦୋତ୍କଟୈଃ ।
ନିର୍ଯଯୁର୍ନୈରୃତଵ୍ଯାଘ୍ରାଵ୍ଯାଘ୍ରାଇଵଦୁରାସଦାଃ ॥ 27 ॥
ଵୃକସିଂହମୁଖୈର୍ଯୁକ୍ତଙ୍ଖରୈଃକନକଭୂଷଣୈଃ ।
ଆରୁରୋହରଥନ୍ଦିଵ୍ଯନ୍ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଃଖରନିସ୍ସ୍ଵନଃ ॥ 28 ॥
ସନିର୍ଯାତୋମହାଵୀର୍ଯୋଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋରାକ୍ଷସୈର୍ଵୃତଃ ।
ପ୍ରହସନ୍ପଶ୍ଚିମଦ୍ଵାରଂହନୁମାନ୍ଯତ୍ରଯୂଥପଃ ॥ 29 ॥
ରଥପ୍ରଵରମାସ୍ଥାଯଖରଯୁକ୍ତଙ୍ଖରସ୍ଵନମ୍ ।
ପ୍ରଯାନ୍ତନ୍ତୁମହାଘୋରଂରାକ୍ଷସମ୍ଭୀମଦର୍ଶନମ୍ ॥ 30 ॥
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତାଃଘୋରାଶକୁନାଃପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯନ୍ ।
ରଥଶୀର୍ଷେମହାନ୍ଭୀମୋଗୃଧ୍ରଶ୍ଚନିପପାତହ ॥ 31 ॥
ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେଗ୍ରଥିତାଶ୍ଚୈଵନିପେତୁଃକୁଣପାଶନାଃ ।
ରୁଧିରାର୍ଦ୍ରୋମହାନ୍ ଶ୍ଵେତଃକବନ୍ଧଃପତିତୋଭୁଵି ॥ 32 ॥
ଵିସ୍ଵରଞ୍ଚୋତ୍ସୃଜନ୍ନାଦନ୍ଧୂମ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯସମୀପତଃ ।
ଵଵର୍ଷରୁଧିରନ୍ଦେଵସ୍ସଞ୍ଚଚାଲଚମେଦିନୀ ॥ 33 ॥
ପ୍ରତିଲୋମଂଵନୌଵାଯୁର୍ନିର୍ଘାତସମନିସ୍ଵନଃ ।
ତିମିରୌଘଵୃତାସ୍ତତ୍ରଦିଶଶ୍ଚନଚକାଶିରେ ॥ 34 ॥
ସତୂତ୍ପାତାଂସ୍ତଦାଦୃଷ୍ଟଵାରାକ୍ଷସାନାମ୍ଭଯାଵହାନ୍ ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତାନ୍ସୁଘୋରାଂଶ୍ଚଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋଵ୍ଯଥିତୋଽଭଵତ୍ ॥ 35 ॥
ମୁମୁହୂରାକ୍ଷସାଃସର୍ଵେଧୂମ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯପୁରସ୍ସରାଃ ।
ତତଃସୁଭୀମୋବହୁଭିର୍ନିଶାଚରୈର୍ଵୃତୋଽଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯରଣୋତ୍ସୁକୋବଲୀ ।
ଦଦର୍ଶତାଂରାଘଵବାହୁପାଲିତାମ୍ମହୌଘକଲ୍ପାମ୍ବହୁଵାନରୀଞ୍ଚମୂମ୍ ॥ 36 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekapañcāśassargaḥ |
teṣāṃsutumulaṃśabdaṃvānarāṇāntarasvinām |
nardatāṃrākṣasaissārdhantadāśuśrāvarāvaṇaḥ || 1 ||
snigdhagambhīranirghoṣaṃśrutvāsaninadambhṛśam |
sacivānāntatasteṣāmmadhyevacanamabravīt || 2 ||
yathā'sausamprahṛṣṭānāṃvānarāṇāṃsamutthitaḥ |
bahūnāṃsumahānnādomeghanāmivagarjitām || 3 ||
vyaktaṃsumahatīprītireteṣānnātrasaṃśayaḥ |
tathāhivipulairnādaiścukṣubhevaruṇālayaḥ || 4 ||
tautubaddhauśaraistīkṣṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |
ayañcasumahānnādaśaṅkāñjanayatīvame || 5 ||
etattuvacanañcoktvāmantriṇorākṣaseśvaraḥ |
uvācanairṛtāṃstatrasamīpaparivartinaḥ || 6 ||
jñāyatāntūrṇameteṣāṃsarveṣāñcavanacāriṇām |
śokakālesamutpannaharṣakāraṇamutthitam || 7 ||
tathoktāstenasambhrāntāḥprākāramadhiruhyaca |
dadṛśuḥpālitāṃsenāṃsugrīveṇamahātmanā || 8 ||
taucamuktausughoreṇaśarabandhenarāghavau |
samutthitaumahābhāgauviṣeduḥprekṣyarākṣasāḥ || 9 ||
santrastahṛdayāḥsarveprākārāt varuhyate |
viṣaṇṇavadanāghorārākṣasendramupasthitā || 10 ||
tadapriyandīnamukhārāvaṇasyaniśācarāḥ |
kṛtsnannivedayāmāsuryathāvadvākyakovidāḥ || 11 ||
yautāvindrajitāyuddhebhrātaraurāmalakṣmaṇau |
nibaddhauśarabandhenaniṣprakampabhujaukṛtau || 12 ||
vimuktauśarabandhenadṛśyetetauraṇājire |
pāśānivagajauchitvāgajendrasamavikramau || 13 ||
tacchrutvāvacananteṣāṃrākṣasendromahābalaḥ |
cintāroṣasamākrāntoviṣaṇṇavadano'bhavat || 14 ||
ghorairdattavarairbhaddhauśarairāśīviṣopamaiḥ |
amoghaissūryasaṅkāśaiḥpramathyendrajitāyudhi || 15 ||
tadastrabandhamāsādyayadimuktauripūmama |
saṃśayasthamidaṃsarvamanupaśyāmyahambalam || 16 ||
niṣphalāḥkhalusamvṛttāśśarāḥvāsukitejasaḥ |
adattaṃyaistusaṅgrāmeripūṇāñjīvitammama || 17 ||
evamuktvātusaṅkruddhoniśśvasannuragoyathā |
abravīdrakṣasāmmadhyedhūmrākṣannāmarākṣasam || 18 ||
balenamahatāyuktorākṣasairbhīmavikramaḥ |
tvaṃvadhāyābhiniryāhirāmasyasahavānaraiḥ || 19 ||
evamuktastudhūmrākṣorākṣasendreṇadhīmatā |
kṛtvāpraṇāmaṃsamhṛṣṭonirjagāmanṛpālayat || 20 ||
abhiniṣkramyatadadvārambalādhyakṣamuvācaha |
tvarayasvabalantūrṇaṅkiñcireṇayuyutsataḥ || 21 ||
dhūmrākṣavacanaṃśrutvābalādhyakṣobalānugaḥ |
balamudyojayāmāsarāvaṇasyājñayādrutam || 22 ||
tebaddhaghaṇṭābalinoghorarūpāniśācarāḥ |
vigarjamānāssamhṛṣṭādhūmrākṣamparyavārayan || 23 ||
vividhāyudhahastāścaśūlamudgarapāṇayaḥ |
gadābhiḥpaṭṭasairdaṇḍairāyasairmusalairbhṛśam || 24 ||
parighairbhiṇḍivālaiścabhallaiprāsaiḥ paraśvathaiḥ |
niryayūrākṣasādibhyonardhantojaladāyathā || 25 ||
rathaiḥkavacinastvanyedhvajaiścasamalaṅkṛtaiḥ |
suvarṇajālavihitaiḥkharaiścavividhānanaiḥ || 26 ||
hayaiḥparamaśīghraiścagajaiścaivamadotkaṭaiḥ |
niryayurnairṛtavyāghrāvyāghrāivadurāsadāḥ || 27 ||
vṛkasiṃhamukhairyuktaṅkharaiḥkanakabhūṣaṇaiḥ |
āruroharathandivyandhūmrākṣaḥkharanissvanaḥ || 28 ||
saniryātomahāvīryodhūmrākṣorākṣasairvṛtaḥ |
prahasanpaścimadvāraṃhanumānyatrayūthapaḥ || 29 ||
rathapravaramāsthāyakharayuktaṅkharasvanam |
prayāntantumahāghoraṃrākṣasambhīmadarśanam || 30 ||
antarikṣagatāḥghorāśakunāḥpratyaṣedhayan |
rathaśīrṣemahānbhīmogṛdhraścanipapātaha || 31 ||
dhvajāgregrathitāścaivanipetuḥkuṇapāśanāḥ |
rudhirārdromahān śvetaḥkabandhaḥpatitobhuvi || 32 ||
visvarañcotsṛjannādandhūmrākṣasyasamīpataḥ |
vavarṣarudhirandevassañcacālacamedinī || 33 ||
pratilomaṃvanauvāyurnirghātasamanisvanaḥ |
timiraughavṛtāstatradiśaścanacakāśire || 34 ||
satūtpātāṃstadādṛṣṭavārākṣasānāmbhayāvahān |
prādurbhūtānsughorāṃścadhūmrākṣovyathito'bhavat || 35 ||
mumuhūrākṣasāḥsarvedhūmrākṣasyapurassarāḥ |
tataḥsubhīmobahubhirniśācarairvṛto'bhiniṣkramyaraṇotsukobalī |
dadarśatāṃrāghavabāhupālitāmmahaughakalpāmbahuvānarīñcamūm || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकपञ्चाशस्सर्गः ।
तेषांसुतुमुलंशब्दंवानराणान्तरस्विनाम् ।
नर्दतांराक्षसैस्सार्धन्तदाशुश्रावरावणः ॥ 1 ॥
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषंश्रुत्वासनिनदम्भृशम् ।
सचिवानान्ततस्तेषाम्मध्येवचनमब्रवीत् ॥ 2 ॥
यथाऽसौसम्प्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः ।
बहूनांसुमहान्नादोमेघनामिवगर्जिताम् ॥ 3 ॥
व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषान्नात्रसंशयः ।
तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः ॥ 4 ॥
तौतुबद्धौशरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
अयञ्चसुमहान्नादशङ्काञ्जनयतीवमे ॥ 5 ॥
एतत्तुवचनञ्चोक्त्वामन्त्रिणोराक्षसेश्वरः ।
उवाचनैरृतांस्तत्रसमीपपरिवर्तिनः ॥ 6 ॥
ज्ञायतान्तूर्णमेतेषांसर्वेषाञ्चवनचारिणाम् ।
शोककालेसमुत्पन्नहर्षकारणमुत्थितम् ॥ 7 ॥
तथोक्तास्तेनसम्भ्रान्ताःप्राकारमधिरुह्यच ।
ददृशुःपालितांसेनांसुग्रीवेणमहात्मना ॥ 8 ॥
तौचमुक्तौसुघोरेणशरबन्धेनराघवौ ।
समुत्थितौमहाभागौविषेदुःप्रेक्ष्यराक्षसाः ॥ 9 ॥
सन्त्रस्तहृदयाःसर्वेप्राकारात् वरुह्यते ।
विषण्णवदनाघोराराक्षसेन्द्रमुपस्थिता ॥ 10 ॥
तदप्रियन्दीनमुखारावणस्यनिशाचराः ।
कृत्स्नन्निवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः ॥ 11 ॥
यौताविन्द्रजितायुद्धेभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
निबद्धौशरबन्धेननिष्प्रकम्पभुजौकृतौ ॥ 12 ॥
विमुक्तौशरबन्धेनदृश्येतेतौरणाजिरे ।
पाशानिवगजौछित्वागजेन्द्रसमविक्रमौ ॥ 13 ॥
तच्छ्रुत्वावचनन्तेषांराक्षसेन्द्रोमहाबलः ।
चिन्तारोषसमाक्रान्तोविषण्णवदनोऽभवत् ॥ 14 ॥
घोरैर्दत्तवरैर्भद्धौशरैराशीविषोपमैः ।
अमोघैस्सूर्यसङ्काशैःप्रमथ्येन्द्रजितायुधि ॥ 15 ॥
तदस्त्रबन्धमासाद्ययदिमुक्तौरिपूमम ।
संशयस्थमिदंसर्वमनुपश्याम्यहम्बलम् ॥ 16 ॥
निष्फलाःखलुसम्वृत्ताश्शराःवासुकितेजसः ।
अदत्तंयैस्तुसङ्ग्रामेरिपूणाञ्जीवितम्मम ॥ 17 ॥
एवमुक्त्वातुसङ्क्रुद्धोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।
अब्रवीद्रक्षसाम्मध्येधूम्राक्षन्नामराक्षसम् ॥ 18 ॥
बलेनमहतायुक्तोराक्षसैर्भीमविक्रमः ।
त्वंवधायाभिनिर्याहिरामस्यसहवानरैः ॥ 19 ॥
एवमुक्तस्तुधूम्राक्षोराक्षसेन्द्रेणधीमता ।
कृत्वाप्रणामंसम्हृष्टोनिर्जगामनृपालयत् ॥ 20 ॥
अभिनिष्क्रम्यतदद्वारम्बलाध्यक्षमुवाचह ।
त्वरयस्वबलन्तूर्णङ्किञ्चिरेणयुयुत्सतः ॥ 21 ॥
धूम्राक्षवचनंश्रुत्वाबलाध्यक्षोबलानुगः ।
बलमुद्योजयामासरावणस्याज्ञयाद्रुतम् ॥ 22 ॥
तेबद्धघण्टाबलिनोघोररूपानिशाचराः ।
विगर्जमानास्सम्हृष्टाधूम्राक्षम्पर्यवारयन् ॥ 23 ॥
विविधायुधहस्ताश्चशूलमुद्गरपाणयः ।
गदाभिःपट्टसैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम् ॥ 24 ॥
परिघैर्भिण्डिवालैश्चभल्लैप्रासैः परश्वथैः ।
निर्ययूराक्षसादिभ्योनर्धन्तोजलदायथा ॥ 25 ॥
रथैःकवचिनस्त्वन्येध्वजैश्चसमलङ्कृतैः ।
सुवर्णजालविहितैःखरैश्चविविधाननैः ॥ 26 ॥
हयैःपरमशीघ्रैश्चगजैश्चैवमदोत्कटैः ।
निर्ययुर्नैरृतव्याघ्राव्याघ्राइवदुरासदाः ॥ 27 ॥
वृकसिंहमुखैर्युक्तङ्खरैःकनकभूषणैः ।
आरुरोहरथन्दिव्यन्धूम्राक्षःखरनिस्स्वनः ॥ 28 ॥
सनिर्यातोमहावीर्योधूम्राक्षोराक्षसैर्वृतः ।
प्रहसन्पश्चिमद्वारंहनुमान्यत्रयूथपः ॥ 29 ॥
रथप्रवरमास्थायखरयुक्तङ्खरस्वनम् ।
प्रयान्तन्तुमहाघोरंराक्षसम्भीमदर्शनम् ॥ 30 ॥
अन्तरिक्षगताःघोराशकुनाःप्रत्यषेधयन् ।
रथशीर्षेमहान्भीमोगृध्रश्चनिपपातह ॥ 31 ॥
ध्वजाग्रेग्रथिताश्चैवनिपेतुःकुणपाशनाः ।
रुधिरार्द्रोमहान् श्वेतःकबन्धःपतितोभुवि ॥ 32 ॥
विस्वरञ्चोत्सृजन्नादन्धूम्राक्षस्यसमीपतः ।
ववर्षरुधिरन्देवस्सञ्चचालचमेदिनी ॥ 33 ॥
प्रतिलोमंवनौवायुर्निर्घातसमनिस्वनः ।
तिमिरौघवृतास्तत्रदिशश्चनचकाशिरे ॥ 34 ॥
सतूत्पातांस्तदादृष्टवाराक्षसानाम्भयावहान् ।
प्रादुर्भूतान्सुघोरांश्चधूम्राक्षोव्यथितोऽभवत् ॥ 35 ॥
मुमुहूराक्षसाःसर्वेधूम्राक्षस्यपुरस्सराः ।
ततःसुभीमोबहुभिर्निशाचरैर्वृतोऽभिनिष्क्रम्यरणोत्सुकोबली ।
ददर्शतांराघवबाहुपालिताम्महौघकल्पाम्बहुवानरीञ्चमूम् ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekapañcāśassargaḥ |
teṣāṃsutumulaṃśabdaṃvānarāṇāntarasvinām |
nardatāṃrākṣasaissārdhantadāśuśrāvarāvaṇaḥ || 1 ||
snigdhagambhīranirghoṣaṃśrutvāsaninadambhṛśam |
sacivānāntatasteṣāmmadhyevacanamabravīt || 2 ||
yathā'sausamprahṛṣṭānāṃvānarāṇāṃsamutthitaḥ |
bahūnāṃsumahānnādomeghanāmivagarjitām || 3 ||
vyaktaṃsumahatīprītireteṣānnātrasaṃśayaḥ |
tathāhivipulairnādaiścukṣubhevaruṇālayaḥ || 4 ||
tautubaddhauśaraistīkṣṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |
ayañcasumahānnādaśaṅkāñjanayatīvame || 5 ||
etattuvacanañcoktvāmantriṇorākṣaseśvaraḥ |
uvācanairṛtāṃstatrasamīpaparivartinaḥ || 6 ||
jñāyatāntūrṇameteṣāṃsarveṣāñcavanacāriṇām |
śokakālesamutpannaharṣakāraṇamutthitam || 7 ||
tathoktāstenasambhrāntāḥprākāramadhiruhyaca |
dadṛśuḥpālitāṃsenāṃsugrīveṇamahātmanā || 8 ||
taucamuktausughoreṇaśarabandhenarāghavau |
samutthitaumahābhāgauviṣeduḥprekṣyarākṣasāḥ || 9 ||
santrastahṛdayāḥsarveprākārāt varuhyate |
viṣaṇṇavadanāghorārākṣasendramupasthitā || 10 ||
tadapriyandīnamukhārāvaṇasyaniśācarāḥ |
kṛtsnannivedayāmāsuryathāvadvākyakovidāḥ || 11 ||
yautāvindrajitāyuddhebhrātaraurāmalakṣmaṇau |
nibaddhauśarabandhenaniṣprakampabhujaukṛtau || 12 ||
vimuktauśarabandhenadṛśyetetauraṇājire |
pāśānivagajauchitvāgajendrasamavikramau || 13 ||
tacchrutvāvacananteṣāṃrākṣasendromahābalaḥ |
cintāroṣasamākrāntoviṣaṇṇavadano'bhavat || 14 ||
ghorairdattavarairbhaddhauśarairāśīviṣopamaiḥ |
amoghaissūryasaṅkāśaiḥpramathyendrajitāyudhi || 15 ||
tadastrabandhamāsādyayadimuktauripūmama |
saṃśayasthamidaṃsarvamanupaśyāmyahambalam || 16 ||
niṣphalāḥkhalusamvṛttāśśarāḥvāsukitejasaḥ |
adattaṃyaistusaṅgrāmeripūṇāñjīvitammama || 17 ||
evamuktvātusaṅkruddhoniśśvasannuragoyathā |
abravīdrakṣasāmmadhyedhūmrākṣannāmarākṣasam || 18 ||
balenamahatāyuktorākṣasairbhīmavikramaḥ |
tvaṃvadhāyābhiniryāhirāmasyasahavānaraiḥ || 19 ||
evamuktastudhūmrākṣorākṣasendreṇadhīmatā |
kṛtvāpraṇāmaṃsamhṛṣṭonirjagāmanṛpālayat || 20 ||
abhiniṣkramyatadadvārambalādhyakṣamuvācaha |
tvarayasvabalantūrṇaṅkiñcireṇayuyutsataḥ || 21 ||
dhūmrākṣavacanaṃśrutvābalādhyakṣobalānugaḥ |
balamudyojayāmāsarāvaṇasyājñayādrutam || 22 ||
tebaddhaghaṇṭābalinoghorarūpāniśācarāḥ |
vigarjamānāssamhṛṣṭādhūmrākṣamparyavārayan || 23 ||
vividhāyudhahastāścaśūlamudgarapāṇayaḥ |
gadābhiḥpaṭṭasairdaṇḍairāyasairmusalairbhṛśam || 24 ||
parighairbhiṇḍivālaiścabhallaiprāsaiḥ paraśvathaiḥ |
niryayūrākṣasādibhyonardhantojaladāyathā || 25 ||
rathaiḥkavacinastvanyedhvajaiścasamalaṅkṛtaiḥ |
suvarṇajālavihitaiḥkharaiścavividhānanaiḥ || 26 ||
hayaiḥparamaśīghraiścagajaiścaivamadotkaṭaiḥ |
niryayurnairṛtavyāghrāvyāghrāivadurāsadāḥ || 27 ||
vṛkasiṃhamukhairyuktaṅkharaiḥkanakabhūṣaṇaiḥ |
āruroharathandivyandhūmrākṣaḥkharanissvanaḥ || 28 ||
saniryātomahāvīryodhūmrākṣorākṣasairvṛtaḥ |
prahasanpaścimadvāraṃhanumānyatrayūthapaḥ || 29 ||
rathapravaramāsthāyakharayuktaṅkharasvanam |
prayāntantumahāghoraṃrākṣasambhīmadarśanam || 30 ||
antarikṣagatāḥghorāśakunāḥpratyaṣedhayan |
rathaśīrṣemahānbhīmogṛdhraścanipapātaha || 31 ||
dhvajāgregrathitāścaivanipetuḥkuṇapāśanāḥ |
rudhirārdromahān śvetaḥkabandhaḥpatitobhuvi || 32 ||
visvarañcotsṛjannādandhūmrākṣasyasamīpataḥ |
vavarṣarudhirandevassañcacālacamedinī || 33 ||
pratilomaṃvanauvāyurnirghātasamanisvanaḥ |
timiraughavṛtāstatradiśaścanacakāśire || 34 ||
satūtpātāṃstadādṛṣṭavārākṣasānāmbhayāvahān |
prādurbhūtānsughorāṃścadhūmrākṣovyathito'bhavat || 35 ||
mumuhūrākṣasāḥsarvedhūmrākṣasyapurassarāḥ |
tataḥsubhīmobahubhirniśācarairvṛto'bhiniṣkramyaraṇotsukobalī |
dadarśatāṃrāghavabāhupālitāmmahaughakalpāmbahuvānarīñcamūm || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.