Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 51 — Telugu Script

Meaning —

శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।

అథ ఏకపఞ్చాశస్సర్గః ।

Shloka 1

తేషాంసుతుములంశబ్దంవానరాణాన్తరస్వినామ్ ।
నర్దతాంరాక్షసైస్సార్ధన్తదాశుశ్రావరావణః ॥ 1 ॥

teṣāṃsutumulaṃśabdaṃvānarāṇāntarasvinām |
nardatāṃrākṣasaissārdhantadāśuśrāvarāvaṇaḥ || 1 ||

Shloka 2

స్నిగ్ధగమ్భీరనిర్ఘోషంశ్రుత్వాసనినదమ్భృశమ్ ।
సచివానాన్తతస్తేషామ్మధ్యేవచనమబ్రవీత్ ॥ 2 ॥

snigdhagambhīranirghoṣaṃśrutvāsaninadambhṛśam |
sacivānāntatasteṣāmmadhyevacanamabravīt || 2 ||

Shloka 3

యథాఽసౌసమ్ప్రహృష్టానాంవానరాణాంసముత్థితః ।
బహూనాంసుమహాన్నాదోమేఘనామివగర్జితామ్ ॥ 3 ॥

yathā'sausamprahṛṣṭānāṃvānarāṇāṃsamutthitaḥ |
bahūnāṃsumahānnādomeghanāmivagarjitām || 3 ||

Shloka 4

వ్యక్తంసుమహతీప్రీతిరేతేషాన్నాత్రసంశయః ।
తథాహివిపులైర్నాదైశ్చుక్షుభేవరుణాలయః ॥ 4 ॥

vyaktaṃsumahatīprītireteṣānnātrasaṃśayaḥ |
tathāhivipulairnādaiścukṣubhevaruṇālayaḥ || 4 ||

Shloka 5

తౌతుబద్ధౌశరైస్తీక్ష్ణైర్భ్రాతరౌరామలక్ష్మణౌ ।
అయఞ్చసుమహాన్నాదశఙ్కాఞ్జనయతీవమే ॥ 5 ॥

tautubaddhauśaraistīkṣṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |
ayañcasumahānnādaśaṅkāñjanayatīvame || 5 ||

Shloka 6

ఏతత్తువచనఞ్చోక్త్వామన్త్రిణోరాక్షసేశ్వరః ।
ఉవాచనైరృతాంస్తత్రసమీపపరివర్తినః ॥ 6 ॥

etattuvacanañcoktvāmantriṇorākṣaseśvaraḥ |
uvācanairṛtāṃstatrasamīpaparivartinaḥ || 6 ||

Shloka 7

జ్ఞాయతాన్తూర్ణమేతేషాంసర్వేషాఞ్చవనచారిణామ్ ।
శోకకాలేసముత్పన్నహర్షకారణముత్థితమ్ ॥ 7 ॥

jñāyatāntūrṇameteṣāṃsarveṣāñcavanacāriṇām |
śokakālesamutpannaharṣakāraṇamutthitam || 7 ||

Shloka 8

తథోక్తాస్తేనసమ్భ్రాన్తాఃప్రాకారమధిరుహ్యచ ।
దదృశుఃపాలితాంసేనాంసుగ్రీవేణమహాత్మనా ॥ 8 ॥

tathoktāstenasambhrāntāḥprākāramadhiruhyaca |
dadṛśuḥpālitāṃsenāṃsugrīveṇamahātmanā || 8 ||

Shloka 9

తౌచముక్తౌసుఘోరేణశరబన్ధేనరాఘవౌ ।
సముత్థితౌమహాభాగౌవిషేదుఃప్రేక్ష్యరాక్షసాః ॥ 9 ॥

taucamuktausughoreṇaśarabandhenarāghavau |
samutthitaumahābhāgauviṣeduḥprekṣyarākṣasāḥ || 9 ||

Shloka 10

సన్త్రస్తహృదయాఃసర్వేప్రాకారాత్ వరుహ్యతే ।
విషణ్ణవదనాఘోరారాక్షసేన్ద్రముపస్థితా ॥ 10 ॥

santrastahṛdayāḥsarveprākārāt varuhyate |
viṣaṇṇavadanāghorārākṣasendramupasthitā || 10 ||

Shloka 11

తదప్రియన్దీనముఖారావణస్యనిశాచరాః ।
కృత్స్నన్నివేదయామాసుర్యథావద్వాక్యకోవిదాః ॥ 11 ॥

tadapriyandīnamukhārāvaṇasyaniśācarāḥ |
kṛtsnannivedayāmāsuryathāvadvākyakovidāḥ || 11 ||

Shloka 12

యౌతావిన్ద్రజితాయుద్ధేభ్రాతరౌరామలక్ష్మణౌ ।
నిబద్ధౌశరబన్ధేననిష్ప్రకమ్పభుజౌకృతౌ ॥ 12 ॥

yautāvindrajitāyuddhebhrātaraurāmalakṣmaṇau |
nibaddhauśarabandhenaniṣprakampabhujaukṛtau || 12 ||

Shloka 13

విముక్తౌశరబన్ధేనదృశ్యేతేతౌరణాజిరే ।
పాశానివగజౌఛిత్వాగజేన్ద్రసమవిక్రమౌ ॥ 13 ॥

vimuktauśarabandhenadṛśyetetauraṇājire |
pāśānivagajauchitvāgajendrasamavikramau || 13 ||

Shloka 14

తచ్ఛ్రుత్వావచనన్తేషాంరాక్షసేన్ద్రోమహాబలః ।
చిన్తారోషసమాక్రాన్తోవిషణ్ణవదనోఽభవత్ ॥ 14 ॥

tacchrutvāvacananteṣāṃrākṣasendromahābalaḥ |
cintāroṣasamākrāntoviṣaṇṇavadano'bhavat || 14 ||

Shloka 15

ఘోరైర్దత్తవరైర్భద్ధౌశరైరాశీవిషోపమైః ।
అమోఘైస్సూర్యసఙ్కాశైఃప్రమథ్యేన్ద్రజితాయుధి ॥ 15 ॥

ghorairdattavarairbhaddhauśarairāśīviṣopamaiḥ |
amoghaissūryasaṅkāśaiḥpramathyendrajitāyudhi || 15 ||

Shloka 16

తదస్త్రబన్ధమాసాద్యయదిముక్తౌరిపూమమ ।
సంశయస్థమిదంసర్వమనుపశ్యామ్యహమ్బలమ్ ॥ 16 ॥

tadastrabandhamāsādyayadimuktauripūmama |
saṃśayasthamidaṃsarvamanupaśyāmyahambalam || 16 ||

Shloka 17

నిష్ఫలాఃఖలుసమ్వృత్తాశ్శరాఃవాసుకితేజసః ।
అదత్తంయైస్తుసఙ్గ్రామేరిపూణాఞ్జీవితమ్మమ ॥ 17 ॥

niṣphalāḥkhalusamvṛttāśśarāḥvāsukitejasaḥ |
adattaṃyaistusaṅgrāmeripūṇāñjīvitammama || 17 ||

Shloka 18

ఏవముక్త్వాతుసఙ్క్రుద్ధోనిశ్శ్వసన్నురగోయథా ।
అబ్రవీద్రక్షసామ్మధ్యేధూమ్రాక్షన్నామరాక్షసమ్ ॥ 18 ॥

evamuktvātusaṅkruddhoniśśvasannuragoyathā |
abravīdrakṣasāmmadhyedhūmrākṣannāmarākṣasam || 18 ||

Shloka 19

బలేనమహతాయుక్తోరాక్షసైర్భీమవిక్రమః ।
త్వంవధాయాభినిర్యాహిరామస్యసహవానరైః ॥ 19 ॥

balenamahatāyuktorākṣasairbhīmavikramaḥ |
tvaṃvadhāyābhiniryāhirāmasyasahavānaraiḥ || 19 ||

Shloka 20

ఏవముక్తస్తుధూమ్రాక్షోరాక్షసేన్ద్రేణధీమతా ।
కృత్వాప్రణామంసమ్హృష్టోనిర్జగామనృపాలయత్ ॥ 20 ॥

evamuktastudhūmrākṣorākṣasendreṇadhīmatā |
kṛtvāpraṇāmaṃsamhṛṣṭonirjagāmanṛpālayat || 20 ||

Shloka 21

అభినిష్క్రమ్యతదద్వారమ్బలాధ్యక్షమువాచహ ।
త్వరయస్వబలన్తూర్ణఙ్కిఞ్చిరేణయుయుత్సతః ॥ 21 ॥

abhiniṣkramyatadadvārambalādhyakṣamuvācaha |
tvarayasvabalantūrṇaṅkiñcireṇayuyutsataḥ || 21 ||

Shloka 22

ధూమ్రాక్షవచనంశ్రుత్వాబలాధ్యక్షోబలానుగః ।
బలముద్యోజయామాసరావణస్యాజ్ఞయాద్రుతమ్ ॥ 22 ॥

dhūmrākṣavacanaṃśrutvābalādhyakṣobalānugaḥ |
balamudyojayāmāsarāvaṇasyājñayādrutam || 22 ||

Shloka 23

తేబద్ధఘణ్టాబలినోఘోరరూపానిశాచరాః ।
విగర్జమానాస్సమ్హృష్టాధూమ్రాక్షమ్పర్యవారయన్ ॥ 23 ॥

tebaddhaghaṇṭābalinoghorarūpāniśācarāḥ |
vigarjamānāssamhṛṣṭādhūmrākṣamparyavārayan || 23 ||

Shloka 24

వివిధాయుధహస్తాశ్చశూలముద్గరపాణయః ।
గదాభిఃపట్టసైర్దణ్డైరాయసైర్ముసలైర్భృశమ్ ॥ 24 ॥

vividhāyudhahastāścaśūlamudgarapāṇayaḥ |
gadābhiḥpaṭṭasairdaṇḍairāyasairmusalairbhṛśam || 24 ||

Shloka 25

పరిఘైర్భిణ్డివాలైశ్చభల్లైప్రాసైః పరశ్వథైః ।
నిర్యయూరాక్షసాదిభ్యోనర్ధన్తోజలదాయథా ॥ 25 ॥

parighairbhiṇḍivālaiścabhallaiprāsaiḥ paraśvathaiḥ |
niryayūrākṣasādibhyonardhantojaladāyathā || 25 ||

Shloka 26

రథైఃకవచినస్త్వన్యేధ్వజైశ్చసమలఙ్కృతైః ।
సువర్ణజాలవిహితైఃఖరైశ్చవివిధాననైః ॥ 26 ॥

rathaiḥkavacinastvanyedhvajaiścasamalaṅkṛtaiḥ |
suvarṇajālavihitaiḥkharaiścavividhānanaiḥ || 26 ||

Shloka 27

హయైఃపరమశీఘ్రైశ్చగజైశ్చైవమదోత్కటైః ।
నిర్యయుర్నైరృతవ్యాఘ్రావ్యాఘ్రాఇవదురాసదాః ॥ 27 ॥

hayaiḥparamaśīghraiścagajaiścaivamadotkaṭaiḥ |
niryayurnairṛtavyāghrāvyāghrāivadurāsadāḥ || 27 ||

Shloka 28

వృకసింహముఖైర్యుక్తఙ్ఖరైఃకనకభూషణైః ।
ఆరురోహరథన్దివ్యన్ధూమ్రాక్షఃఖరనిస్స్వనః ॥ 28 ॥

vṛkasiṃhamukhairyuktaṅkharaiḥkanakabhūṣaṇaiḥ |
āruroharathandivyandhūmrākṣaḥkharanissvanaḥ || 28 ||

Shloka 29

సనిర్యాతోమహావీర్యోధూమ్రాక్షోరాక్షసైర్వృతః ।
ప్రహసన్పశ్చిమద్వారంహనుమాన్యత్రయూథపః ॥ 29 ॥

saniryātomahāvīryodhūmrākṣorākṣasairvṛtaḥ |
prahasanpaścimadvāraṃhanumānyatrayūthapaḥ || 29 ||

Shloka 30

రథప్రవరమాస్థాయఖరయుక్తఙ్ఖరస్వనమ్ ।
ప్రయాన్తన్తుమహాఘోరంరాక్షసమ్భీమదర్శనమ్ ॥ 30 ॥

rathapravaramāsthāyakharayuktaṅkharasvanam |
prayāntantumahāghoraṃrākṣasambhīmadarśanam || 30 ||

Shloka 31

అన్తరిక్షగతాఃఘోరాశకునాఃప్రత్యషేధయన్ ।
రథశీర్షేమహాన్భీమోగృధ్రశ్చనిపపాతహ ॥ 31 ॥

antarikṣagatāḥghorāśakunāḥpratyaṣedhayan |
rathaśīrṣemahānbhīmogṛdhraścanipapātaha || 31 ||

Shloka 32

ధ్వజాగ్రేగ్రథితాశ్చైవనిపేతుఃకుణపాశనాః ।
రుధిరార్ద్రోమహాన్ శ్వేతఃకబన్ధఃపతితోభువి ॥ 32 ॥

dhvajāgregrathitāścaivanipetuḥkuṇapāśanāḥ |
rudhirārdromahān śvetaḥkabandhaḥpatitobhuvi || 32 ||

Shloka 33

విస్వరఞ్చోత్సృజన్నాదన్ధూమ్రాక్షస్యసమీపతః ।
వవర్షరుధిరన్దేవస్సఞ్చచాలచమేదినీ ॥ 33 ॥

visvarañcotsṛjannādandhūmrākṣasyasamīpataḥ |
vavarṣarudhirandevassañcacālacamedinī || 33 ||

Shloka 34

ప్రతిలోమంవనౌవాయుర్నిర్ఘాతసమనిస్వనః ।
తిమిరౌఘవృతాస్తత్రదిశశ్చనచకాశిరే ॥ 34 ॥

pratilomaṃvanauvāyurnirghātasamanisvanaḥ |
timiraughavṛtāstatradiśaścanacakāśire || 34 ||

Shloka 35

సతూత్పాతాంస్తదాదృష్టవారాక్షసానామ్భయావహాన్ ।
ప్రాదుర్భూతాన్సుఘోరాంశ్చధూమ్రాక్షోవ్యథితోఽభవత్ ॥ 35 ॥

satūtpātāṃstadādṛṣṭavārākṣasānāmbhayāvahān |
prādurbhūtānsughorāṃścadhūmrākṣovyathito'bhavat || 35 ||

Shloka 36

ముముహూరాక్షసాఃసర్వేధూమ్రాక్షస్యపురస్సరాః ।
తతఃసుభీమోబహుభిర్నిశాచరైర్వృతోఽభినిష్క్రమ్యరణోత్సుకోబలీ ।
దదర్శతాంరాఘవబాహుపాలితామ్మహౌఘకల్పామ్బహువానరీఞ్చమూమ్ ॥ 36 ॥

mumuhūrākṣasāḥsarvedhūmrākṣasyapurassarāḥ |
tataḥsubhīmobahubhirniśācarairvṛto'bhiniṣkramyaraṇotsukobalī |
dadarśatāṃrāghavabāhupālitāmmahaughakalpāmbahuvānarīñcamūm || 36 ||

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ఏకపఞ్చాశస్సర్గః ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ एकपञ्चाशस्सर्गः ।

तेषांसुतुमुलंशब्दंवानराणान्तरस्विनाम् ।

नर्दतांराक्षसैस्सार्धन्तदाशुश्रावरावणः ॥ 1 ॥

स्निग्धगम्भीरनिर्घोषंश्रुत्वासनिनदम्भृशम् ।

सचिवानान्ततस्तेषाम्मध्येवचनमब्रवीत् ॥ 2 ॥

यथाऽसौसम्प्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः ।

बहूनांसुमहान्नादोमेघनामिवगर्जिताम् ॥ 3 ॥

व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषान्नात्रसंशयः ।

तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः ॥ 4 ॥

तौतुबद्धौशरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।

अयञ्चसुमहान्नादशङ्काञ्जनयतीवमे ॥ 5 ॥

एतत्तुवचनञ्चोक्त्वामन्त्रिणोराक्षसेश्वरः ।

उवाचनैरृतांस्तत्रसमीपपरिवर्तिनः ॥ 6 ॥

ज्ञायतान्तूर्णमेतेषांसर्वेषाञ्चवनचारिणाम् ।

शोककालेसमुत्पन्नहर्षकारणमुत्थितम् ॥ 7 ॥

तथोक्तास्तेनसम्भ्रान्ताःप्राकारमधिरुह्यच ।

ददृशुःपालितांसेनांसुग्रीवेणमहात्मना ॥ 8 ॥

तौचमुक्तौसुघोरेणशरबन्धेनराघवौ ।

समुत्थितौमहाभागौविषेदुःप्रेक्ष्यराक्षसाः ॥ 9 ॥

सन्त्रस्तहृदयाःसर्वेप्राकारात् वरुह्यते ।

विषण्णवदनाघोराराक्षसेन्द्रमुपस्थिता ॥ 10 ॥

तदप्रियन्दीनमुखारावणस्यनिशाचराः ।

कृत्स्नन्निवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः ॥ 11 ॥

यौताविन्द्रजितायुद्धेभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।

निबद्धौशरबन्धेननिष्प्रकम्पभुजौकृतौ ॥ 12 ॥

विमुक्तौशरबन्धेनदृश्येतेतौरणाजिरे ।

पाशानिवगजौछित्वागजेन्द्रसमविक्रमौ ॥ 13 ॥

तच्छ्रुत्वावचनन्तेषांराक्षसेन्द्रोमहाबलः ।

चिन्तारोषसमाक्रान्तोविषण्णवदनोऽभवत् ॥ 14 ॥

घोरैर्दत्तवरैर्भद्धौशरैराशीविषोपमैः ।

अमोघैस्सूर्यसङ्काशैःप्रमथ्येन्द्रजितायुधि ॥ 15 ॥

तदस्त्रबन्धमासाद्ययदिमुक्तौरिपूमम ।

संशयस्थमिदंसर्वमनुपश्याम्यहम्बलम् ॥ 16 ॥

निष्फलाःखलुसम्वृत्ताश्शराःवासुकितेजसः ।

अदत्तंयैस्तुसङ्ग्रामेरिपूणाञ्जीवितम्मम ॥ 17 ॥

एवमुक्त्वातुसङ्क्रुद्धोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।

अब्रवीद्रक्षसाम्मध्येधूम्राक्षन्नामराक्षसम् ॥ 18 ॥

बलेनमहतायुक्तोराक्षसैर्भीमविक्रमः ।

त्वंवधायाभिनिर्याहिरामस्यसहवानरैः ॥ 19 ॥

एवमुक्तस्तुधूम्राक्षोराक्षसेन्द्रेणधीमता ।

कृत्वाप्रणामंसम्हृष्टोनिर्जगामनृपालयत् ॥ 20 ॥

अभिनिष्क्रम्यतदद्वारम्बलाध्यक्षमुवाचह ।

त्वरयस्वबलन्तूर्णङ्किञ्चिरेणयुयुत्सतः ॥ 21 ॥

धूम्राक्षवचनंश्रुत्वाबलाध्यक्षोबलानुगः ।

बलमुद्योजयामासरावणस्याज्ञयाद्रुतम् ॥ 22 ॥

तेबद्धघण्टाबलिनोघोररूपानिशाचराः ।

विगर्जमानास्सम्हृष्टाधूम्राक्षम्पर्यवारयन् ॥ 23 ॥

विविधायुधहस्ताश्चशूलमुद्गरपाणयः ।

गदाभिःपट्टसैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम् ॥ 24 ॥

परिघैर्भिण्डिवालैश्चभल्लैप्रासैः परश्वथैः ।

निर्ययूराक्षसादिभ्योनर्धन्तोजलदायथा ॥ 25 ॥

रथैःकवचिनस्त्वन्येध्वजैश्चसमलङ्कृतैः ।

सुवर्णजालविहितैःखरैश्चविविधाननैः ॥ 26 ॥

हयैःपरमशीघ्रैश्चगजैश्चैवमदोत्कटैः ।

निर्ययुर्नैरृतव्याघ्राव्याघ्राइवदुरासदाः ॥ 27 ॥

वृकसिंहमुखैर्युक्तङ्खरैःकनकभूषणैः ।

आरुरोहरथन्दिव्यन्धूम्राक्षःखरनिस्स्वनः ॥ 28 ॥

सनिर्यातोमहावीर्योधूम्राक्षोराक्षसैर्वृतः ।

प्रहसन्पश्चिमद्वारंहनुमान्यत्रयूथपः ॥ 29 ॥

रथप्रवरमास्थायखरयुक्तङ्खरस्वनम् ।

प्रयान्तन्तुमहाघोरंराक्षसम्भीमदर्शनम् ॥ 30 ॥

अन्तरिक्षगताःघोराशकुनाःप्रत्यषेधयन् ।

रथशीर्षेमहान्भीमोगृध्रश्चनिपपातह ॥ 31 ॥

ध्वजाग्रेग्रथिताश्चैवनिपेतुःकुणपाशनाः ।

रुधिरार्द्रोमहान् श्वेतःकबन्धःपतितोभुवि ॥ 32 ॥

विस्वरञ्चोत्सृजन्नादन्धूम्राक्षस्यसमीपतः ।

ववर्षरुधिरन्देवस्सञ्चचालचमेदिनी ॥ 33 ॥

प्रतिलोमंवनौवायुर्निर्घातसमनिस्वनः ।

तिमिरौघवृतास्तत्रदिशश्चनचकाशिरे ॥ 34 ॥

सतूत्पातांस्तदादृष्टवाराक्षसानाम्भयावहान् ।

प्रादुर्भूतान्सुघोरांश्चधूम्राक्षोव्यथितोऽभवत् ॥ 35 ॥

मुमुहूराक्षसाःसर्वेधूम्राक्षस्यपुरस्सराः ।

ततःसुभीमोबहुभिर्निशाचरैर्वृतोऽभिनिष्क्रम्यरणोत्सुकोबली ।

ददर्शतांराघवबाहुपालिताम्महौघकल्पाम्बहुवानरीञ्चमूम् ॥ 36 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकपञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.51 యుద్ధకాణ్డ - ఏకపఞ్చాశ సర్గః