శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ ద్వితీయస్సర్గః ।
తన్తుశోకపరిద్యూనంరామన్దశరథాత్మజమ్ ।
ఉవాచవచనంశ్రీమాన్ సుగ్రీవశ్శోకనాశనమ్ ॥ 1 ॥
కిం త్వయా తప్యతే వీర యథాన్యః ప్రాకృతస్తథా ।
మైవం భూస్త్యజ సతాపం కృతఘ్న ఇవ సౌహృదమ్ ॥ 2 ॥
సన్తాపస్యచతేస్థానన్నహిపశ్యామిరాఘవ ।
ప్రవృత్తావుపలబ్ధాయాఞ్జ్ఞాతేచనిలయేరిపోః ॥ 3 ॥
మతిమాన్శాస్త్రవిత్ప్రాజ్ఞఃపణ్డితశ్చాసిరాఘవ ।
త్యజేమామ్పాపికామ్బుద్ధిఙ్కృతాత్మేవార్థదూషణీమ్ ॥ 4 ॥
సముద్రంలఙ్ఘయిత్వాతుమహానక్రసమాకులమ్ ।
లఙ్కామారోహయిష్యామోహనిష్యామశ్చతేరిపుమ్ ॥ 5 ॥
నిరుత్సాహస్యదీనస్యశోకపర్యాకులాత్మనః ।
సర్వార్థావ్యవసీదన్తివ్యసనఞ్చాధిగచ్ఛతి ॥ 6 ॥
ఇమేశూరాస్సమర్థాశ్చసర్వనోహరియూథపాః ।
త్వత్ప్రియార్థఙ్కృతోత్సాహాఃప్రవేష్టుమపిపావకమ్ ।
ఏషాంహర్షేణజానామితర్కశ్చాస్మిన్ దృఢోమమ ॥ 7 ॥
విక్రమేణసమానేష్యేసీతాంహత్వాయథారిపుమ్ ।
రావణమ్పాపకర్మాణన్తథాత్వఙ్కర్తుమర్హసి ॥ 8 ॥
సేతురత్రయథాబధ్యేద్యథాపశ్యేమతామ్పురీమ్ ।
తస్యరాక్షసరాజస్యతథాత్వఙ్కురురాఘవ ॥ 9 ॥
దృష్టవాతాన్తుపురీంలఙ్కాన్త్రికూటశిఖరేస్థితామ్ ।
హతఞ్చరావణంయుద్ధేదర్శనావధారయ ॥ 10 ॥
అబధ్వాసాగరేసేతుఙ్ఘోరేచతువరుణాలయే ।
లఙ్కాన్నమర్దితుంశక్యాసేన్ద్రైరపిసురాసురైః ॥ 11 ॥
సేతుర్బద్ధస్సముద్రేచయావల్లఙ్కాస్సమీపతః ॥ 12 ॥
సర్వన్తీర్ణఞ్చమేసైన్యఞ్జితమిత్యుపధారయ ।
ఇమేహిసమరేవీరాహరయఃకామరూపిణ ॥ 13 ॥
తదలంవిక్లబామ్బుద్ధిం రాజన సర్వార్థనాశనీమ్ ।
పురుషస్యహిలోకేఽస్మిన్ శోకశ్శౌర్యాపకర్షణః ॥ 14 ॥
యత్తుకార్యమ్మనుష్యేణశౌణ్డీర్యమవలమ్బతా ।
అస్మిన్ కాలేమహాప్రాజ్ఞసత్త్వమాతిష్ఠతేజసా ॥ 15 ॥
శూరాణాంహిమనుష్యాణాన్త్వద్విధానామ్మహాత్మనామ్ ।
వినష్టేవాప్రణష్టేవాశోకస్సర్వార్థనాశనః ॥ 16 ॥
తత్త్వమ్బుద్ధిమతాంశ్రేష్ఠస్సర్వశాస్త్రార్థకోవిదః ।
మద్విధైస్సచివైస్సార్థమరిఞ్జేతుమిహార్హసి ॥ 17 ॥
నహిపశ్యామ్యహఙ్కఞ్చిత్ త్రిషులోకేషురాఘవ ।
గృహీతధనుషేయస్తేతిష్ఠేదభిముఖోరణే ॥ 18 ॥
వానరేషుసమాసక్తన్నతేకార్యంవిపత్స్యతే ।
అచిరాద్ద్రక్ష్యసేసీతాన్తీర్త్వాసాగరమక్ష్యమ్ ॥ 19 ॥
తదలంశోకమాలమ్బ్యక్రోధమాలమ్బభూపతే ।
నిశ్చేష్టాఃక్షత్రియామన్దాస్సర్వేచణ్డస్యబిభ్యతి ॥ 20 ॥
లఙ్ఘనార్థఞ్చఘోరస్యసముద్రస్యనదీమ్పతేః ।
సహాస్మాభిరిహోపేతస్సూక్ష్మబుద్ధిర్విచారయ ॥ 21 ॥
లఙ్ఘితేతస్యతైస్సైన్యఞ్జితమిత్యుపధారయ ।
సర్వన్తీర్ణఞ్చమేసైన్యఞ్జితమిత్యవధార్యతామ్ ॥ 22 ॥
ఇమేహిహరయశ్శూరాస్సమరేకామరూపిణః ।
తానరీన్విధమిష్యన్తిశిలాపాదపవృష్టిభిః ॥ 23 ॥
కథఞ్చిత్సన్తరిష్యామస్తేవయంవరుణాలయమ్ ।
హతమిత్యేవతమ్మన్యేయుద్ధేశత్రునిబర్హణ ॥ 24 ॥
కిముక్త్వాబహుధాచాపిసర్వథావిజయీభవాన్ ।
నిమిత్తానిచపశ్యామిమనోమేసమ్ప్రహృష్యతి ॥ 25 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ద్వితీయస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
tantuśokaparidyūnaṃrāmandaśarathātmajam |
uvācavacanaṃśrīmān sugrīvaśśokanāśanam || 1 ||
kiṃ tvayā tapyate vīra yathānyaḥ prākṛtastathā |
maivaṃ bhūstyaja satāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam || 2 ||
santāpasyacatesthānannahipaśyāmirāghava |
pravṛttāvupalabdhāyāñjñātecanilayeripoḥ || 3 ||
matimānśāstravitprājñaḥpaṇḍitaścāsirāghava |
tyajemāmpāpikāmbuddhiṅkṛtātmevārthadūṣaṇīm || 4 ||
samudraṃlaṅghayitvātumahānakrasamākulam |
laṅkāmārohayiṣyāmohaniṣyāmaścateripum || 5 ||
nirutsāhasyadīnasyaśokaparyākulātmanaḥ |
sarvārthāvyavasīdantivyasanañcādhigacchati || 6 ||
imeśūrāssamarthāścasarvanohariyūthapāḥ |
tvatpriyārthaṅkṛtotsāhāḥpraveṣṭumapipāvakam |
eṣāṃharṣeṇajānāmitarkaścāsmin dṛḍhomama || 7 ||
vikrameṇasamāneṣyesītāṃhatvāyathāripum |
rāvaṇampāpakarmāṇantathātvaṅkartumarhasi || 8 ||
seturatrayathābadhyedyathāpaśyematāmpurīm |
tasyarākṣasarājasyatathātvaṅkururāghava || 9 ||
dṛṣṭavātāntupurīṃlaṅkāntrikūṭaśikharesthitām |
hatañcarāvaṇaṃyuddhedarśanāvadhāraya || 10 ||
abadhvāsāgaresetuṅghorecatuvaruṇālaye |
laṅkānnamardituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 11 ||
seturbaddhassamudrecayāvallaṅkāssamīpataḥ || 12 ||
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityupadhāraya |
imehisamarevīrāharayaḥkāmarūpiṇa || 13 ||
tadalaṃviklabāmbuddhiṃ rājana sarvārthanāśanīm |
puruṣasyahiloke'smin śokaśśauryāpakarṣaṇaḥ || 14 ||
yattukāryammanuṣyeṇaśauṇḍīryamavalambatā |
asmin kālemahāprājñasattvamātiṣṭhatejasā || 15 ||
śūrāṇāṃhimanuṣyāṇāntvadvidhānāmmahātmanām |
vinaṣṭevāpraṇaṣṭevāśokassarvārthanāśanaḥ || 16 ||
tattvambuddhimatāṃśreṣṭhassarvaśāstrārthakovidaḥ |
madvidhaissacivaissārthamariñjetumihārhasi || 17 ||
nahipaśyāmyahaṅkañcit triṣulokeṣurāghava |
gṛhītadhanuṣeyastetiṣṭhedabhimukhoraṇe || 18 ||
vānareṣusamāsaktannatekāryaṃvipatsyate |
acirāddrakṣyasesītāntīrtvāsāgaramakṣyam || 19 ||
tadalaṃśokamālambyakrodhamālambabhūpate |
niśceṣṭāḥkṣatriyāmandāssarvecaṇḍasyabibhyati || 20 ||
laṅghanārthañcaghorasyasamudrasyanadīmpateḥ |
sahāsmābhirihopetassūkṣmabuddhirvicāraya || 21 ||
laṅghitetasyataissainyañjitamityupadhāraya |
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityavadhāryatām || 22 ||
imehiharayaśśūrāssamarekāmarūpiṇaḥ |
tānarīnvidhamiṣyantiśilāpādapavṛṣṭibhiḥ || 23 ||
kathañcitsantariṣyāmastevayaṃvaruṇālayam |
hatamityevatammanyeyuddheśatrunibarhaṇa || 24 ||
kimuktvābahudhācāpisarvathāvijayībhavān |
nimittānicapaśyāmimanomesamprahṛṣyati || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्वितीयस्सर्गः ।
तन्तुशोकपरिद्यूनंरामन्दशरथात्मजम् ।
उवाचवचनंश्रीमान् सुग्रीवश्शोकनाशनम् ॥ 1 ॥
किं त्वया तप्यते वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा ।
मैवं भूस्त्यज सतापं कृतघ्न इव सौहृदम् ॥ 2 ॥
सन्तापस्यचतेस्थानन्नहिपश्यामिराघव ।
प्रवृत्तावुपलब्धायाञ्ज्ञातेचनिलयेरिपोः ॥ 3 ॥
मतिमान्शास्त्रवित्प्राज्ञःपण्डितश्चासिराघव ।
त्यजेमाम्पापिकाम्बुद्धिङ्कृतात्मेवार्थदूषणीम् ॥ 4 ॥
समुद्रंलङ्घयित्वातुमहानक्रसमाकुलम् ।
लङ्कामारोहयिष्यामोहनिष्यामश्चतेरिपुम् ॥ 5 ॥
निरुत्साहस्यदीनस्यशोकपर्याकुलात्मनः ।
सर्वार्थाव्यवसीदन्तिव्यसनञ्चाधिगच्छति ॥ 6 ॥
इमेशूरास्समर्थाश्चसर्वनोहरियूथपाः ।
त्वत्प्रियार्थङ्कृतोत्साहाःप्रवेष्टुमपिपावकम् ।
एषांहर्षेणजानामितर्कश्चास्मिन् दृढोमम ॥ 7 ॥
विक्रमेणसमानेष्येसीतांहत्वायथारिपुम् ।
रावणम्पापकर्माणन्तथात्वङ्कर्तुमर्हसि ॥ 8 ॥
सेतुरत्रयथाबध्येद्यथापश्येमताम्पुरीम् ।
तस्यराक्षसराजस्यतथात्वङ्कुरुराघव ॥ 9 ॥
दृष्टवातान्तुपुरींलङ्कान्त्रिकूटशिखरेस्थिताम् ।
हतञ्चरावणंयुद्धेदर्शनावधारय ॥ 10 ॥
अबध्वासागरेसेतुङ्घोरेचतुवरुणालये ।
लङ्कान्नमर्दितुंशक्यासेन्द्रैरपिसुरासुरैः ॥ 11 ॥
सेतुर्बद्धस्समुद्रेचयावल्लङ्कास्समीपतः ॥ 12 ॥
सर्वन्तीर्णञ्चमेसैन्यञ्जितमित्युपधारय ।
इमेहिसमरेवीराहरयःकामरूपिण ॥ 13 ॥
तदलंविक्लबाम्बुद्धिं राजन सर्वार्थनाशनीम् ।
पुरुषस्यहिलोकेऽस्मिन् शोकश्शौर्यापकर्षणः ॥ 14 ॥
यत्तुकार्यम्मनुष्येणशौण्डीर्यमवलम्बता ।
अस्मिन् कालेमहाप्राज्ञसत्त्वमातिष्ठतेजसा ॥ 15 ॥
शूराणांहिमनुष्याणान्त्वद्विधानाम्महात्मनाम् ।
विनष्टेवाप्रणष्टेवाशोकस्सर्वार्थनाशनः ॥ 16 ॥
तत्त्वम्बुद्धिमतांश्रेष्ठस्सर्वशास्त्रार्थकोविदः ।
मद्विधैस्सचिवैस्सार्थमरिञ्जेतुमिहार्हसि ॥ 17 ॥
नहिपश्याम्यहङ्कञ्चित् त्रिषुलोकेषुराघव ।
गृहीतधनुषेयस्तेतिष्ठेदभिमुखोरणे ॥ 18 ॥
वानरेषुसमासक्तन्नतेकार्यंविपत्स्यते ।
अचिराद्द्रक्ष्यसेसीतान्तीर्त्वासागरमक्ष्यम् ॥ 19 ॥
तदलंशोकमालम्ब्यक्रोधमालम्बभूपते ।
निश्चेष्टाःक्षत्रियामन्दास्सर्वेचण्डस्यबिभ्यति ॥ 20 ॥
लङ्घनार्थञ्चघोरस्यसमुद्रस्यनदीम्पतेः ।
सहास्माभिरिहोपेतस्सूक्ष्मबुद्धिर्विचारय ॥ 21 ॥
लङ्घितेतस्यतैस्सैन्यञ्जितमित्युपधारय ।
सर्वन्तीर्णञ्चमेसैन्यञ्जितमित्यवधार्यताम् ॥ 22 ॥
इमेहिहरयश्शूरास्समरेकामरूपिणः ।
तानरीन्विधमिष्यन्तिशिलापादपवृष्टिभिः ॥ 23 ॥
कथञ्चित्सन्तरिष्यामस्तेवयंवरुणालयम् ।
हतमित्येवतम्मन्येयुद्धेशत्रुनिबर्हण ॥ 24 ॥
किमुक्त्वाबहुधाचापिसर्वथाविजयीभवान् ।
निमित्तानिचपश्यामिमनोमेसम्प्रहृष्यति ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
tantuśokaparidyūnaṃrāmandaśarathātmajam |
uvācavacanaṃśrīmān sugrīvaśśokanāśanam || 1 ||
kiṃ tvayā tapyate vīra yathānyaḥ prākṛtastathā |
maivaṃ bhūstyaja satāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam || 2 ||
santāpasyacatesthānannahipaśyāmirāghava |
pravṛttāvupalabdhāyāñjñātecanilayeripoḥ || 3 ||
matimānśāstravitprājñaḥpaṇḍitaścāsirāghava |
tyajemāmpāpikāmbuddhiṅkṛtātmevārthadūṣaṇīm || 4 ||
samudraṃlaṅghayitvātumahānakrasamākulam |
laṅkāmārohayiṣyāmohaniṣyāmaścateripum || 5 ||
nirutsāhasyadīnasyaśokaparyākulātmanaḥ |
sarvārthāvyavasīdantivyasanañcādhigacchati || 6 ||
imeśūrāssamarthāścasarvanohariyūthapāḥ |
tvatpriyārthaṅkṛtotsāhāḥpraveṣṭumapipāvakam |
eṣāṃharṣeṇajānāmitarkaścāsmin dṛḍhomama || 7 ||
vikrameṇasamāneṣyesītāṃhatvāyathāripum |
rāvaṇampāpakarmāṇantathātvaṅkartumarhasi || 8 ||
seturatrayathābadhyedyathāpaśyematāmpurīm |
tasyarākṣasarājasyatathātvaṅkururāghava || 9 ||
dṛṣṭavātāntupurīṃlaṅkāntrikūṭaśikharesthitām |
hatañcarāvaṇaṃyuddhedarśanāvadhāraya || 10 ||
abadhvāsāgaresetuṅghorecatuvaruṇālaye |
laṅkānnamardituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 11 ||
seturbaddhassamudrecayāvallaṅkāssamīpataḥ || 12 ||
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityupadhāraya |
imehisamarevīrāharayaḥkāmarūpiṇa || 13 ||
tadalaṃviklabāmbuddhiṃ rājana sarvārthanāśanīm |
puruṣasyahiloke'smin śokaśśauryāpakarṣaṇaḥ || 14 ||
yattukāryammanuṣyeṇaśauṇḍīryamavalambatā |
asmin kālemahāprājñasattvamātiṣṭhatejasā || 15 ||
śūrāṇāṃhimanuṣyāṇāntvadvidhānāmmahātmanām |
vinaṣṭevāpraṇaṣṭevāśokassarvārthanāśanaḥ || 16 ||
tattvambuddhimatāṃśreṣṭhassarvaśāstrārthakovidaḥ |
madvidhaissacivaissārthamariñjetumihārhasi || 17 ||
nahipaśyāmyahaṅkañcit triṣulokeṣurāghava |
gṛhītadhanuṣeyastetiṣṭhedabhimukhoraṇe || 18 ||
vānareṣusamāsaktannatekāryaṃvipatsyate |
acirāddrakṣyasesītāntīrtvāsāgaramakṣyam || 19 ||
tadalaṃśokamālambyakrodhamālambabhūpate |
niśceṣṭāḥkṣatriyāmandāssarvecaṇḍasyabibhyati || 20 ||
laṅghanārthañcaghorasyasamudrasyanadīmpateḥ |
sahāsmābhirihopetassūkṣmabuddhirvicāraya || 21 ||
laṅghitetasyataissainyañjitamityupadhāraya |
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityavadhāryatām || 22 ||
imehiharayaśśūrāssamarekāmarūpiṇaḥ |
tānarīnvidhamiṣyantiśilāpādapavṛṣṭibhiḥ || 23 ||
kathañcitsantariṣyāmastevayaṃvaruṇālayam |
hatamityevatammanyeyuddheśatrunibarhaṇa || 24 ||
kimuktvābahudhācāpisarvathāvijayībhavān |
nimittānicapaśyāmimanomesamprahṛṣyati || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.