Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ త్రింశదధికశతతమస్సర్గః ।
Shloka 1
శ్రుత్వాతుపరమానన్దమ్భరతస్సత్యవిక్రమః ।
హృష్టమాజ్ఞాపయామాసశత్రుఘ్నమ్పరవీరహా ॥ 1 ॥
హృష్టమాజ్ఞాపయామాసశత్రుఘ్నమ్పరవీరహా ॥ 1 ॥
śrutvātuparamānandambharatassatyavikramaḥ |
hṛṣṭamājñāpayāmāsaśatrughnamparavīrahā || 1 ||
hṛṣṭamājñāpayāmāsaśatrughnamparavīrahā || 1 ||
Shloka 2
దైవతాని చ సర్వాణిచైత్యానినగరస్య చ ।
సుగన్ధమాల్యైర్యాదిత్రైరర్చన్తు శుచయో నరాః ॥ 2 ॥
సుగన్ధమాల్యైర్యాదిత్రైరర్చన్తు శుచయో నరాః ॥ 2 ॥
daivatāni ca sarvāṇicaityāninagarasya ca |
sugandhamālyairyāditrairarcantu śucayo narāḥ || 2 ||
sugandhamālyairyāditrairarcantu śucayo narāḥ || 2 ||
Shloka 3
సూతాస్స్తుతిపురాణజ్ఞాస్సర్వేవైతాలికాస్తథా ।
సర్వేవాదిత్రకుశలాగణికాశ్చైవసఙ్ఘశః ॥ 3 ॥
సర్వేవాదిత్రకుశలాగణికాశ్చైవసఙ్ఘశః ॥ 3 ॥
sūtāsstutipurāṇajñāssarvevaitālikāstathā |
sarvevāditrakuśalāgaṇikāścaivasaṅghaśaḥ || 3 ||
sarvevāditrakuśalāgaṇikāścaivasaṅghaśaḥ || 3 ||
Shloka 4
రాజదారాస్తథామాత్యాస్సైన్యాస్సేనాఙ్గనాగణాః ।
బ్రాహ్మణాశ్చసరాజన్యాశ్రేణిముఖ్యాస్తథాగణాః ॥ 4 ॥
బ్రాహ్మణాశ్చసరాజన్యాశ్రేణిముఖ్యాస్తథాగణాః ॥ 4 ॥
rājadārāstathāmātyāssainyāssenāṅganāgaṇāḥ |
brāhmaṇāścasarājanyāśreṇimukhyāstathāgaṇāḥ || 4 ||
brāhmaṇāścasarājanyāśreṇimukhyāstathāgaṇāḥ || 4 ||
Shloka 5
అభినిర్యాన్తురామస్యద్రష్టుంశశినిభమ్ముఖమ్ ।
భరతస్యవచ్శ్రుత్వాశత్రుఘ్నఃపరవీరహా ॥ 5 ॥
భరతస్యవచ్శ్రుత్వాశత్రుఘ్నఃపరవీరహా ॥ 5 ॥
abhiniryānturāmasyadraṣṭuṃśaśinibhammukham |
bharatasyavacśrutvāśatrughnaḥparavīrahā || 5 ||
bharatasyavacśrutvāśatrughnaḥparavīrahā || 5 ||
Shloka 6
విష్టీరనేకసాహస్రీశ్చోదయామానభాగశః ।
సమీకురుతనిమ్నానివిషమానిసమాని చ ॥ 6 ॥
సమీకురుతనిమ్నానివిషమానిసమాని చ ॥ 6 ॥
viṣṭīranekasāhasrīścodayāmānabhāgaśaḥ |
samīkurutanimnāniviṣamānisamāni ca || 6 ||
samīkurutanimnāniviṣamānisamāni ca || 6 ||
Shloka 7
స్థానానితునిరస్యన్తాన్నన్దిగ్రామాదితఃపరమ్ ।
సిఞ్చస్తుపృథివీఙ్కృత్స్నాంహివశీతేవవారిణా ॥ 7 ॥
సిఞ్చస్తుపృథివీఙ్కృత్స్నాంహివశీతేవవారిణా ॥ 7 ॥
sthānānitunirasyantānnandigrāmāditaḥparam |
siñcastupṛthivīṅkṛtsnāṃhivaśītevavāriṇā || 7 ||
siñcastupṛthivīṅkṛtsnāṃhivaśītevavāriṇā || 7 ||
Shloka 8
తతోఽభ్యవకిరన్త్వన్యేలాజైఃపుష్పైశ్చసర్వతః ।
సుముచ్ఛ్రితపతాకాస్తురథ్యాఃపురవరోత్తమేః ॥ 8 ॥
సుముచ్ఛ్రితపతాకాస్తురథ్యాఃపురవరోత్తమేః ॥ 8 ॥
tato'bhyavakirantvanyelājaiḥpuṣpaiścasarvataḥ |
sumucchritapatākāsturathyāḥpuravarottameḥ || 8 ||
sumucchritapatākāsturathyāḥpuravarottameḥ || 8 ||
Shloka 9
శోభయన్తు చ వేశ్మానిసూర్యస్యోదయనమ్ప్రతి ।
స్రగ్దామముక్తపుష్పైశ్చసుగన్ధైః పఞ్చవర్ణకైః ॥ 9 ॥
స్రగ్దామముక్తపుష్పైశ్చసుగన్ధైః పఞ్చవర్ణకైః ॥ 9 ॥
śobhayantu ca veśmānisūryasyodayanamprati |
sragdāmamuktapuṣpaiścasugandhaiḥ pañcavarṇakaiḥ || 9 ||
sragdāmamuktapuṣpaiścasugandhaiḥ pañcavarṇakaiḥ || 9 ||
Shloka 10
రాజమార్గమసమ్బాధఙ్కిరన్తుశతశోనరాః ।
తస్తచ్ఛాసనంశ్రుత్వాశత్రుఘ్నస్యముదాన్వితాః ॥ 10 ॥
తస్తచ్ఛాసనంశ్రుత్వాశత్రుఘ్నస్యముదాన్వితాః ॥ 10 ॥
rājamārgamasambādhaṅkirantuśataśonarāḥ |
tastacchāsanaṃśrutvāśatrughnasyamudānvitāḥ || 10 ||
tastacchāsanaṃśrutvāśatrughnasyamudānvitāḥ || 10 ||
Shloka 11
ధృష్టిర్జయన్తోవిజయస్సిద్ధార్థశ్చార్థసాధకః ।
అశోకోమన్త్రపాలశ్చసుమన్త్రశ్చాపినిర్యయుః ॥ 11 ॥
అశోకోమన్త్రపాలశ్చసుమన్త్రశ్చాపినిర్యయుః ॥ 11 ॥
dhṛṣṭirjayantovijayassiddhārthaścārthasādhakaḥ |
aśokomantrapālaścasumantraścāpiniryayuḥ || 11 ||
aśokomantrapālaścasumantraścāpiniryayuḥ || 11 ||
Shloka 12
మత్తైర్నాగసహస్రైశ్చసధ్వజైస్సువిభూషితైః ।
అపరేహేమకక్షాభిస్సగజాభిఃకరేణుభిః ॥ 12 ॥
అపరేహేమకక్షాభిస్సగజాభిఃకరేణుభిః ॥ 12 ॥
mattairnāgasahasraiścasadhvajaissuvibhūṣitaiḥ |
aparehemakakṣābhissagajābhiḥkareṇubhiḥ || 12 ||
aparehemakakṣābhissagajābhiḥkareṇubhiḥ || 12 ||
Shloka 13
నిర్యయుస్తురరథైశ్చసుమహారథాః ।
శక్త్యృష్టిపాశహస్తానాంసధ్వజానామ్పతాకినామ్ ॥ 13 ॥
శక్త్యృష్టిపాశహస్తానాంసధ్వజానామ్పతాకినామ్ ॥ 13 ॥
niryayusturarathaiścasumahārathāḥ |
śaktyṛṣṭipāśahastānāṃsadhvajānāmpatākinām || 13 ||
śaktyṛṣṭipāśahastānāṃsadhvajānāmpatākinām || 13 ||
Shloka 14
తురగాణాంసహస్రైశ్చముఖ్యైర్ముఖ్యతరాన్వితైః ।
పదాతీనాంసహస్రైశ్చవీరాఃపరివృతాయయుః ॥ 14 ॥
పదాతీనాంసహస్రైశ్చవీరాఃపరివృతాయయుః ॥ 14 ॥
turagāṇāṃsahasraiścamukhyairmukhyatarānvitaiḥ |
padātīnāṃsahasraiścavīrāḥparivṛtāyayuḥ || 14 ||
padātīnāṃsahasraiścavīrāḥparivṛtāyayuḥ || 14 ||
Shloka 15
తతోయానాన్యుపారూఢాస్సర్వాదశరథస్త్రియః ।
కౌసల్యామ్ప్రముఖేకృత్వాసుమిత్రాఞ్చాపినిర్యయుః ॥ 15 ॥
కౌసల్యామ్ప్రముఖేకృత్వాసుమిత్రాఞ్చాపినిర్యయుః ॥ 15 ॥
tatoyānānyupārūḍhāssarvādaśarathastriyaḥ |
kausalyāmpramukhekṛtvāsumitrāñcāpiniryayuḥ || 15 ||
kausalyāmpramukhekṛtvāsumitrāñcāpiniryayuḥ || 15 ||
Shloka 16
కైకేయ్యాసహితాఃసర్వానన్దిగ్రామముపాగమన్ ।
ద్విజాతిముఖ్యైర్ధర్మాత్మాశ్రేణీముఖ్యైస్సనైగమైః ॥ 16 ॥
ద్విజాతిముఖ్యైర్ధర్మాత్మాశ్రేణీముఖ్యైస్సనైగమైః ॥ 16 ॥
kaikeyyāsahitāḥsarvānandigrāmamupāgaman |
dvijātimukhyairdharmātmāśreṇīmukhyaissanaigamaiḥ || 16 ||
dvijātimukhyairdharmātmāśreṇīmukhyaissanaigamaiḥ || 16 ||
Shloka 17
మాల్యమోదకహస్తైశ్చమన్త్రిభిర్భరతోవృతః ।
శఙ్ఖభేరీనినాదైశ్చవన్దిభిశ్చాభివనన్దితః ॥ 17 ॥
శఙ్ఖభేరీనినాదైశ్చవన్దిభిశ్చాభివనన్దితః ॥ 17 ॥
mālyamodakahastaiścamantribhirbharatovṛtaḥ |
śaṅkhabherīninādaiścavandibhiścābhivananditaḥ || 17 ||
śaṅkhabherīninādaiścavandibhiścābhivananditaḥ || 17 ||
Shloka 18
ఆర్యపాదౌగృహీత్వాతౌశిరసాధర్మకోవిదః ।
పాణ్డురఞ్ఛత్రమాదాయశుక్లమాల్యోపశోభితమ్ ॥ 18 ॥
పాణ్డురఞ్ఛత్రమాదాయశుక్లమాల్యోపశోభితమ్ ॥ 18 ॥
āryapādaugṛhītvātauśirasādharmakovidaḥ |
pāṇḍurañchatramādāyaśuklamālyopaśobhitam || 18 ||
pāṇḍurañchatramādāyaśuklamālyopaśobhitam || 18 ||
Shloka 19
శుక్లే చ వాలవ్యజనేరాజార్హేహేమభూషితే ।
ఉపవాసకృశోదీనశ్చీరకృష్ణాజినామ్బరః ॥ 19 ॥
ఉపవాసకృశోదీనశ్చీరకృష్ణాజినామ్బరః ॥ 19 ॥
śukle ca vālavyajanerājārhehemabhūṣite |
upavāsakṛśodīnaścīrakṛṣṇājināmbaraḥ || 19 ||
upavāsakṛśodīnaścīrakṛṣṇājināmbaraḥ || 19 ||
Shloka 20
భ్రాతురాగమనంశ్రుత్వాతత్పూర్వంహర్షమాగతః ।
ప్రత్యుద్యయౌతదారామమ్మహాత్మాసచివైస్సహ ॥ 20 ॥
ప్రత్యుద్యయౌతదారామమ్మహాత్మాసచివైస్సహ ॥ 20 ॥
bhrāturāgamanaṃśrutvātatpūrvaṃharṣamāgataḥ |
pratyudyayautadārāmammahātmāsacivaissaha || 20 ||
pratyudyayautadārāmammahātmāsacivaissaha || 20 ||
Shloka 21
అశ్వానాఙ్ఖురశబ్దైశ్చరథనేమిస్వనేన చ ।
శఙ్ఖదున్దుభినాదేనసఞ్చచాలేవమేదినీ ॥ 21 ॥
శఙ్ఖదున్దుభినాదేనసఞ్చచాలేవమేదినీ ॥ 21 ॥
aśvānāṅkhuraśabdaiścarathanemisvanena ca |
śaṅkhadundubhinādenasañcacālevamedinī || 21 ||
śaṅkhadundubhinādenasañcacālevamedinī || 21 ||
Shloka 22
కృత్స్నన్తునగరన్తత్తునన్దిగ్రామముపాగమత్ ।
సమీక్ష్యభరతోవాక్యమువాచపవనాత్మజమ్ ॥ 22 ॥
సమీక్ష్యభరతోవాక్యమువాచపవనాత్మజమ్ ॥ 22 ॥
kṛtsnantunagarantattunandigrāmamupāgamat |
samīkṣyabharatovākyamuvācapavanātmajam || 22 ||
samīkṣyabharatovākyamuvācapavanātmajam || 22 ||
Shloka 23
కచ్చిన్నఖలుకాపేయీసేవ్యతేచకచిత్తతా ।
న హిపశ్యామికాకుత్స్థంరామమార్యమ్పరన్తపమ్ ॥ 23 ॥
న హిపశ్యామికాకుత్స్థంరామమార్యమ్పరన్తపమ్ ॥ 23 ॥
kaccinnakhalukāpeyīsevyatecakacittatā |
na hipaśyāmikākutsthaṃrāmamāryamparantapam || 23 ||
na hipaśyāmikākutsthaṃrāmamāryamparantapam || 23 ||
Shloka 24
అథైవముక్తేవచనేహనూమానిదమబ్రవీత్ ।
అర్థ్యంవిజ్ఞాపయన్నేవభరతంసత్యవిక్రమమ్ ॥ 24 ॥
అర్థ్యంవిజ్ఞాపయన్నేవభరతంసత్యవిక్రమమ్ ॥ 24 ॥
athaivamuktevacanehanūmānidamabravīt |
arthyaṃvijñāpayannevabharataṃsatyavikramam || 24 ||
arthyaṃvijñāpayannevabharataṃsatyavikramam || 24 ||
Shloka 25
సదాఫలాన్కుసుమితాన్వృక్షాన్ ప్రాప్యమధుస్రవాన్ ।
భరద్వాజప్రసాదేనమత్తభ్రమరనాదితాన్ ॥ 25 ॥
భరద్వాజప్రసాదేనమత్తభ్రమరనాదితాన్ ॥ 25 ॥
sadāphalānkusumitānvṛkṣān prāpyamadhusravān |
bharadvājaprasādenamattabhramaranāditān || 25 ||
bharadvājaprasādenamattabhramaranāditān || 25 ||
Shloka 26
తస్యచైషవరోదత్తోవాసవేనపరన్తప ।
ససైన్యస్యతవాతిథ్యఙ్కృతంసర్వగుణాన్వితమ్ ॥ 26 ॥
ససైన్యస్యతవాతిథ్యఙ్కృతంసర్వగుణాన్వితమ్ ॥ 26 ॥
tasyacaiṣavarodattovāsavenaparantapa |
sasainyasyatavātithyaṅkṛtaṃsarvaguṇānvitam || 26 ||
sasainyasyatavātithyaṅkṛtaṃsarvaguṇānvitam || 26 ||
Shloka 27
నిస్స్వన్శ్రూయతేభీమఃప్రహృష్టానాంవనౌకసామ్ ।
మన్యేవానరసేనాసానదీన్తరతిగోమతీమ్ ॥ 27 ॥
మన్యేవానరసేనాసానదీన్తరతిగోమతీమ్ ॥ 27 ॥
nissvanśrūyatebhīmaḥprahṛṣṭānāṃvanaukasām |
manyevānarasenāsānadīntaratigomatīm || 27 ||
manyevānarasenāsānadīntaratigomatīm || 27 ||
Shloka 28
రజోవర్షంసముద్భూతమ్పశ్యసాలవనమ్ప్రతి ।
మన్యేసాలవనంరమ్యంలోపయన్తిప్లవఙ్గమాః ॥ 28 ॥
మన్యేసాలవనంరమ్యంలోపయన్తిప్లవఙ్గమాః ॥ 28 ॥
rajovarṣaṃsamudbhūtampaśyasālavanamprati |
manyesālavanaṃramyaṃlopayantiplavaṅgamāḥ || 28 ||
manyesālavanaṃramyaṃlopayantiplavaṅgamāḥ || 28 ||
Shloka 29
తదేతద్దృశ్యతేదూరాద్విమానఞ్చన్ద్రసన్నిభమ్ ।
విమానమ్పుష్పకన్దివ్యమ్మనసాబ్రహ్మనిర్మితమ్ ॥ 29 ॥
విమానమ్పుష్పకన్దివ్యమ్మనసాబ్రహ్మనిర్మితమ్ ॥ 29 ॥
tadetaddṛśyatedūrādvimānañcandrasannibham |
vimānampuṣpakandivyammanasābrahmanirmitam || 29 ||
vimānampuṣpakandivyammanasābrahmanirmitam || 29 ||
Shloka 30
రావణమ్బాన్ధవైఃసార్థంహత్వాలబ్ధమ్మహాత్మనా ।
తరుణాదిత్యసఙ్కాశంవిమానంరామవాహనమ్ ॥ 30 ॥
తరుణాదిత్యసఙ్కాశంవిమానంరామవాహనమ్ ॥ 30 ॥
rāvaṇambāndhavaiḥsārthaṃhatvālabdhammahātmanā |
taruṇādityasaṅkāśaṃvimānaṃrāmavāhanam || 30 ||
taruṇādityasaṅkāśaṃvimānaṃrāmavāhanam || 30 ||
Shloka 31
ధనదస్యప్రసాదేనదివ్యమేతన్మనోజవమ్ ।
ఏతస్మిన్ భ్రాతరౌవీరౌవైదేహ్యాసహరాఘవౌ ॥ 31 ॥
ఏతస్మిన్ భ్రాతరౌవీరౌవైదేహ్యాసహరాఘవౌ ॥ 31 ॥
dhanadasyaprasādenadivyametanmanojavam |
etasmin bhrātarauvīrauvaidehyāsaharāghavau || 31 ||
etasmin bhrātarauvīrauvaidehyāsaharāghavau || 31 ||
Shloka 32
సుగ్రీవశ్చమహాతేజారాక్షసశ్చవిభీషణః ।
ఏతోహర్షసముద్భూతోనిఃస్వనోదివమస్పృశత్ ॥ 32 ॥
ఏతోహర్షసముద్భూతోనిఃస్వనోదివమస్పృశత్ ॥ 32 ॥
sugrīvaścamahātejārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |
etoharṣasamudbhūtoniḥsvanodivamaspṛśat || 32 ||
etoharṣasamudbhūtoniḥsvanodivamaspṛśat || 32 ||
Shloka 33
స్త్రీబాలయువవృద్ధానాంరామోఽయమితికీర్తితే ।
రథకుఞ్జరవాజిభ్యస్తేఽవతీర్యమహీఙ్గతాః ॥ 33 ॥
రథకుఞ్జరవాజిభ్యస్తేఽవతీర్యమహీఙ్గతాః ॥ 33 ॥
strībālayuvavṛddhānāṃrāmo'yamitikīrtite |
rathakuñjaravājibhyaste'vatīryamahīṅgatāḥ || 33 ||
rathakuñjaravājibhyaste'vatīryamahīṅgatāḥ || 33 ||
Shloka 34
దదృశుస్తంవిమానస్థన్నరాస్సోమమివామ్బరే ।
ప్రాజ్ఞలిర్భరతోభూత్వాప్రసృష్టోరాఘవోన్ముఖః ॥ 34 ॥
ప్రాజ్ఞలిర్భరతోభూత్వాప్రసృష్టోరాఘవోన్ముఖః ॥ 34 ॥
dadṛśustaṃvimānasthannarāssomamivāmbare |
prājñalirbharatobhūtvāprasṛṣṭorāghavonmukhaḥ || 34 ||
prājñalirbharatobhūtvāprasṛṣṭorāghavonmukhaḥ || 34 ||
Shloka 35
స్వాగతేనయథార్హేణతతోరామమపూజయత్ ।
మనసాబ్రహ్మణాసృష్టేవిమానేభరతాగ్రజః ॥ 35 ॥
మనసాబ్రహ్మణాసృష్టేవిమానేభరతాగ్రజః ॥ 35 ॥
svāgatenayathārheṇatatorāmamapūjayat |
manasābrahmaṇāsṛṣṭevimānebharatāgrajaḥ || 35 ||
manasābrahmaṇāsṛṣṭevimānebharatāgrajaḥ || 35 ||
Shloka 36
రరాజపృథుదీర్ఘాక్షోవజ్రపాణిరివాపరః ।
తతోవిమానాగ్రగతమ్భరతోభ్రాతరన్తదా ॥ 36 ॥
తతోవిమానాగ్రగతమ్భరతోభ్రాతరన్తదా ॥ 36 ॥
rarājapṛthudīrghākṣovajrapāṇirivāparaḥ |
tatovimānāgragatambharatobhrātarantadā || 36 ||
tatovimānāgragatambharatobhrātarantadā || 36 ||
Shloka 37
వవన్దేప్రణతోరామమ్మేరుస్థమివభాస్కరమ్ ।
తతోరామాభ్యనుజ్ఞాతన్తద్విమానమనుత్తమమ్ ॥ 37 ॥
తతోరామాభ్యనుజ్ఞాతన్తద్విమానమనుత్తమమ్ ॥ 37 ॥
vavandepraṇatorāmammerusthamivabhāskaram |
tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 37 ||
tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 37 ||
Shloka 38
హంసయుక్తమ్మహావేగన్నిపపాతమహీతలే ।
ఆపితోవిమానన్తద్భరతస్సత్యవిక్రమః ॥ 38 ॥
ఆపితోవిమానన్తద్భరతస్సత్యవిక్రమః ॥ 38 ॥
haṃsayuktammahāvegannipapātamahītale |
āpitovimānantadbharatassatyavikramaḥ || 38 ||
āpitovimānantadbharatassatyavikramaḥ || 38 ||
Shloka 39
రామమాసాద్యముదితఃపునరేవాభ్యవాదయత్ ।
తంసముత్థాప్యకాకుత్స్థశ్చిరస్యాక్షిరథఙ్గతమ్ ॥ 39 ॥
తంసముత్థాప్యకాకుత్స్థశ్చిరస్యాక్షిరథఙ్గతమ్ ॥ 39 ॥
rāmamāsādyamuditaḥpunarevābhyavādayat |
taṃsamutthāpyakākutsthaścirasyākṣirathaṅgatam || 39 ||
taṃsamutthāpyakākutsthaścirasyākṣirathaṅgatam || 39 ||
Shloka 40
అఙ్కేభరతమారోప్యముదితఃపరిషస్వజే ।
తతోలక్ష్మణమాసాద్యవైదేహీం చ పరన్తపః ॥ 40 ॥
తతోలక్ష్మణమాసాద్యవైదేహీం చ పరన్తపః ॥ 40 ॥
aṅkebharatamāropyamuditaḥpariṣasvaje |
tatolakṣmaṇamāsādyavaidehīṃ ca parantapaḥ || 40 ||
tatolakṣmaṇamāsādyavaidehīṃ ca parantapaḥ || 40 ||
Shloka 41
అథాభ్యవాదయప్రతీతోభరతోనామచాబ్రవీత్ ।
సుగ్రీవఙ్కేకయీపుత్రోజామ్బవన్తమథాఙ్గదమ్ ॥ 41 ॥
సుగ్రీవఙ్కేకయీపుత్రోజామ్బవన్తమథాఙ్గదమ్ ॥ 41 ॥
athābhyavādayapratītobharatonāmacābravīt |
sugrīvaṅkekayīputrojāmbavantamathāṅgadam || 41 ||
sugrīvaṅkekayīputrojāmbavantamathāṅgadam || 41 ||
Shloka 42
మైన్దం చ ద్వివిదన్నీలమృషభమ్పరిషస్వజే ।
సుషేణం చ నలఞ్చైవగవాక్షఙ్గన్ధమాదనమ్ ॥ 42 ॥
సుషేణం చ నలఞ్చైవగవాక్షఙ్గన్ధమాదనమ్ ॥ 42 ॥
maindaṃ ca dvividannīlamṛṣabhampariṣasvaje |
suṣeṇaṃ ca nalañcaivagavākṣaṅgandhamādanam || 42 ||
suṣeṇaṃ ca nalañcaivagavākṣaṅgandhamādanam || 42 ||
Shloka 43
శరభమ్పనసఞ్చైవపరితఃపరిషస్వజే ।
తేకృత్వామానుషంరూపంవానరాఃకామరూపిణః ॥ 43 ॥
తేకృత్వామానుషంరూపంవానరాఃకామరూపిణః ॥ 43 ॥
śarabhampanasañcaivaparitaḥpariṣasvaje |
tekṛtvāmānuṣaṃrūpaṃvānarāḥkāmarūpiṇaḥ || 43 ||
tekṛtvāmānuṣaṃrūpaṃvānarāḥkāmarūpiṇaḥ || 43 ||
Shloka 44
కుశలమ్పర్యపృచ్ఛంస్తేప్రహృష్టాభరతన్తదా ।
అథాబ్రవీద్రాజపుత్రస్సుగ్రీవంవానరర్షభమ్ ॥ 44 ॥
అథాబ్రవీద్రాజపుత్రస్సుగ్రీవంవానరర్షభమ్ ॥ 44 ॥
kuśalamparyapṛcchaṃsteprahṛṣṭābharatantadā |
athābravīdrājaputrassugrīvaṃvānararṣabham || 44 ||
athābravīdrājaputrassugrīvaṃvānararṣabham || 44 ||
Shloka 45
పరిష్వజ్యమహాతేజాభరతోధర్మిణాంవరః ।
త్వమ్స్మాకఞ్చతుర్ణాంవైభ్రాతాసుగ్రీవపఞ్చమః ॥ 45 ॥
త్వమ్స్మాకఞ్చతుర్ణాంవైభ్రాతాసుగ్రీవపఞ్చమః ॥ 45 ॥
pariṣvajyamahātejābharatodharmiṇāṃvaraḥ |
tvamsmākañcaturṇāṃvaibhrātāsugrīvapañcamaḥ || 45 ||
tvamsmākañcaturṇāṃvaibhrātāsugrīvapañcamaḥ || 45 ||
Shloka 46
సౌహార్దాజ్జాయతేమిత్రమపకారోఽరిలక్షణమ్ ।
విభీషణం చ భరతఃసాన్త్వవాక్యమథాబ్రవీత్ ॥ 46 ॥
విభీషణం చ భరతఃసాన్త్వవాక్యమథాబ్రవీత్ ॥ 46 ॥
sauhārdājjāyatemitramapakāro'rilakṣaṇam |
vibhīṣaṇaṃ ca bharataḥsāntvavākyamathābravīt || 46 ||
vibhīṣaṇaṃ ca bharataḥsāntvavākyamathābravīt || 46 ||
Shloka 47
దిష్ట్యాత్వయాసహాయేనకృతఙ్కర్మసుదుష్కరమ్ ।
శత్రుఘ్నశ్చతదారామమభివాద్యసలక్ష్మణమ్ ॥ 47 ॥
శత్రుఘ్నశ్చతదారామమభివాద్యసలక్ష్మణమ్ ॥ 47 ॥
diṣṭyātvayāsahāyenakṛtaṅkarmasuduṣkaram |
śatrughnaścatadārāmamabhivādyasalakṣmaṇam || 47 ||
śatrughnaścatadārāmamabhivādyasalakṣmaṇam || 47 ||
Shloka 48
సీతాయాశ్చరణౌవీరోవినయాదభ్యవాదయత్ ।
రామోమాతరమాసాద్యవివర్ణాంశోకకర్శితామ్ ॥ 48 ॥
రామోమాతరమాసాద్యవివర్ణాంశోకకర్శితామ్ ॥ 48 ॥
sītāyāścaraṇauvīrovinayādabhyavādayat |
rāmomātaramāsādyavivarṇāṃśokakarśitām || 48 ||
rāmomātaramāsādyavivarṇāṃśokakarśitām || 48 ||
Shloka 49
జగ్రాహప్రణతఃపాదౌమనోమాతుఃప్రహర్షయన్ ।
అభివాద్యసుమిత్రాం చ కైకేయీం చ యశస్వినీమ్ ॥ 49 ॥
అభివాద్యసుమిత్రాం చ కైకేయీం చ యశస్వినీమ్ ॥ 49 ॥
jagrāhapraṇataḥpādaumanomātuḥpraharṣayan |
abhivādyasumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm || 49 ||
abhivādyasumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm || 49 ||
Shloka 50
స మాత్రూశ్చతతస్సర్వాపురోహితముపాగమత్ ।
స్వాగతన్తేమహాబాహోకౌసల్యానన్దవర్ధనా ॥ 50 ॥
స్వాగతన్తేమహాబాహోకౌసల్యానన్దవర్ధనా ॥ 50 ॥
sa mātrūścatatassarvāpurohitamupāgamat |
svāgatantemahābāhokausalyānandavardhanā || 50 ||
svāgatantemahābāhokausalyānandavardhanā || 50 ||
Shloka 51
ఇతిప్రాఞ్జలయఃసర్వేనాగరారామమబ్రువన్ ।
తాన్యఞ్జలిసహస్రాణిప్రగృహీతానినాగరైః ॥ 51 ॥
తాన్యఞ్జలిసహస్రాణిప్రగృహీతానినాగరైః ॥ 51 ॥
itiprāñjalayaḥsarvenāgarārāmamabruvan |
tānyañjalisahasrāṇipragṛhītānināgaraiḥ || 51 ||
tānyañjalisahasrāṇipragṛhītānināgaraiḥ || 51 ||
Shloka 52
వ్యాకోచానీవపద్మానిదదర్శభరతాగ్రజః ।
పాదుకేతేతురామస్యగృహీత్వాభరతస్స్వయమ్ ॥ 52 ॥
పాదుకేతేతురామస్యగృహీత్వాభరతస్స్వయమ్ ॥ 52 ॥
vyākocānīvapadmānidadarśabharatāgrajaḥ |
pāduketeturāmasyagṛhītvābharatassvayam || 52 ||
pāduketeturāmasyagṛhītvābharatassvayam || 52 ||
Shloka 53
చరణాభ్యాన్నరేన్ద్రస్యయోజయామాసధర్మవిత్ ।
అబ్రవీచ్చతదారామమ్భరతః స కృతాఞ్జలిః ॥ 53 ॥
అబ్రవీచ్చతదారామమ్భరతః స కృతాఞ్జలిః ॥ 53 ॥
caraṇābhyānnarendrasyayojayāmāsadharmavit |
abravīccatadārāmambharataḥ sa kṛtāñjaliḥ || 53 ||
abravīccatadārāmambharataḥ sa kṛtāñjaliḥ || 53 ||
Shloka 54
ఏతత్తేసకలంరాజ్యన్న్యాసన్నిర్యాతితమ్మయా ।
అద్యజన్మకృతార్థమ్మేసమ్వృత్తశ్చమనోరథః ॥ 54 ॥
అద్యజన్మకృతార్థమ్మేసమ్వృత్తశ్చమనోరథః ॥ 54 ॥
etattesakalaṃrājyannyāsanniryātitammayā |
adyajanmakṛtārthammesamvṛttaścamanorathaḥ || 54 ||
adyajanmakṛtārthammesamvṛttaścamanorathaḥ || 54 ||
Shloka 55
యత్త్వామ్పశ్యామిరాజానమయోధ్యామ్పునరాగతమ్ ।
అవేక్షతామ్భవాన్శోకఙ్కోష్ఠాగారఙ్గృహమ్బలమ్ ॥ 55 ॥
అవేక్షతామ్భవాన్శోకఙ్కోష్ఠాగారఙ్గృహమ్బలమ్ ॥ 55 ॥
yattvāmpaśyāmirājānamayodhyāmpunarāgatam |
avekṣatāmbhavānśokaṅkoṣṭhāgāraṅgṛhambalam || 55 ||
avekṣatāmbhavānśokaṅkoṣṭhāgāraṅgṛhambalam || 55 ||
Shloka 56
భవతస్తేజసాసర్వఙ్కృతన్దశగుణమ్మయా ।
తథాబ్రువాణమ్భరతన్దృష్టవాతమ్భ్రాతృవత్సలమ్ ॥ 56 ॥
తథాబ్రువాణమ్భరతన్దృష్టవాతమ్భ్రాతృవత్సలమ్ ॥ 56 ॥
bhavatastejasāsarvaṅkṛtandaśaguṇammayā |
tathābruvāṇambharatandṛṣṭavātambhrātṛvatsalam || 56 ||
tathābruvāṇambharatandṛṣṭavātambhrātṛvatsalam || 56 ||
Shloka 57
ముముచుర్వానరాబాష్పంరాక్షసశ్చవిభీషణః ।
తతఃప్రహర్షాద్భరతమఙ్గమారోప్యరాఘవః ॥ 57 ॥
తతఃప్రహర్షాద్భరతమఙ్గమారోప్యరాఘవః ॥ 57 ॥
mumucurvānarābāṣpaṃrākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |
tataḥpraharṣādbharatamaṅgamāropyarāghavaḥ || 57 ||
tataḥpraharṣādbharatamaṅgamāropyarāghavaḥ || 57 ||
Shloka 58
యయౌతేనవిమానేనససైన్యోభరతాశ్రమమ్ ।
భరతాశ్రమమాసాద్యససైన్యోరాఘవస్తదా ॥ 58 ॥
భరతాశ్రమమాసాద్యససైన్యోరాఘవస్తదా ॥ 58 ॥
yayautenavimānenasasainyobharatāśramam |
bharatāśramamāsādyasasainyorāghavastadā || 58 ||
bharatāśramamāsādyasasainyorāghavastadā || 58 ||
Shloka 59
అవతీర్యవిమానాగ్రాదవతస్థేమహీతలే ।
అబ్రవీత్తుతదారామస్తద్విమానమనుత్తమమ్ ॥ 59 ॥
అబ్రవీత్తుతదారామస్తద్విమానమనుత్తమమ్ ॥ 59 ॥
avatīryavimānāgrādavatasthemahītale |
abravīttutadārāmastadvimānamanuttamam || 59 ||
abravīttutadārāmastadvimānamanuttamam || 59 ||
Shloka 60
వహవైశ్రవణన్దేవమనుజానామిగమ్యతామ్ ।
తతోరామాభ్యనుజ్ఞాతన్తద్విమానమనుత్తమమ్ ॥ 60 ॥
తతోరామాభ్యనుజ్ఞాతన్తద్విమానమనుత్తమమ్ ॥ 60 ॥
vahavaiśravaṇandevamanujānāmigamyatām |
tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 60 ||
tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 60 ||
Shloka 61
ఉత్తరాన్దిశముద్దిశ్యజగామధనదాలయమ్ ।
విమానమ్పుష్పకన్దివ్యంసమ్గృహీతన్తురక్షసా ॥ 61 ॥
విమానమ్పుష్పకన్దివ్యంసమ్గృహీతన్తురక్షసా ॥ 61 ॥
uttarāndiśamuddiśyajagāmadhanadālayam |
vimānampuṣpakandivyaṃsamgṛhītanturakṣasā || 61 ||
vimānampuṣpakandivyaṃsamgṛhītanturakṣasā || 61 ||
Shloka 62
అగమద్ధనదంవేగాద్రామవాక్యప్రచోదితమ్ ।
పురోహితస్యాత్మసమస్యరాఘవోబృహస్పతేశ్శక్రైవామరాధిపః ।
నిపీడ్యపాదౌపృథగాననేశుభేసహైవతేనోపవివేశవీర్యవాన్ ॥ 62 ॥
పురోహితస్యాత్మసమస్యరాఘవోబృహస్పతేశ్శక్రైవామరాధిపః ।
నిపీడ్యపాదౌపృథగాననేశుభేసహైవతేనోపవివేశవీర్యవాన్ ॥ 62 ॥
agamaddhanadaṃvegādrāmavākyapracoditam |
purohitasyātmasamasyarāghavobṛhaspateśśakraivāmarādhipaḥ |
nipīḍyapādaupṛthagānaneśubhesahaivatenopaviveśavīryavān || 62 ||
purohitasyātmasamasyarāghavobṛhaspateśśakraivāmarādhipaḥ |
nipīḍyapādaupṛthagānaneśubhesahaivatenopaviveśavīryavān || 62 ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే త్రింశదధికశతతమస్సర్గః ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ त्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ।
श्रुत्वातुपरमानन्दम्भरतस्सत्यविक्रमः ।
हृष्टमाज्ञापयामासशत्रुघ्नम्परवीरहा ॥ 1 ॥
दैवतानि च सर्वाणिचैत्यानिनगरस्य च ।
सुगन्धमाल्यैर्यादित्रैरर्चन्तु शुचयो नराः ॥ 2 ॥
सूतास्स्तुतिपुराणज्ञास्सर्वेवैतालिकास्तथा ।
सर्वेवादित्रकुशलागणिकाश्चैवसङ्घशः ॥ 3 ॥
राजदारास्तथामात्यास्सैन्यास्सेनाङ्गनागणाः ।
ब्राह्मणाश्चसराजन्याश्रेणिमुख्यास्तथागणाः ॥ 4 ॥
अभिनिर्यान्तुरामस्यद्रष्टुंशशिनिभम्मुखम् ।
भरतस्यवच्श्रुत्वाशत्रुघ्नःपरवीरहा ॥ 5 ॥
विष्टीरनेकसाहस्रीश्चोदयामानभागशः ।
समीकुरुतनिम्नानिविषमानिसमानि च ॥ 6 ॥
स्थानानितुनिरस्यन्तान्नन्दिग्रामादितःपरम् ।
सिञ्चस्तुपृथिवीङ्कृत्स्नांहिवशीतेववारिणा ॥ 7 ॥
ततोऽभ्यवकिरन्त्वन्येलाजैःपुष्पैश्चसर्वतः ।
सुमुच्छ्रितपताकास्तुरथ्याःपुरवरोत्तमेः ॥ 8 ॥
शोभयन्तु च वेश्मानिसूर्यस्योदयनम्प्रति ।
स्रग्दाममुक्तपुष्पैश्चसुगन्धैः पञ्चवर्णकैः ॥ 9 ॥
राजमार्गमसम्बाधङ्किरन्तुशतशोनराः ।
तस्तच्छासनंश्रुत्वाशत्रुघ्नस्यमुदान्विताः ॥ 10 ॥
धृष्टिर्जयन्तोविजयस्सिद्धार्थश्चार्थसाधकः ।
अशोकोमन्त्रपालश्चसुमन्त्रश्चापिनिर्ययुः ॥ 11 ॥
मत्तैर्नागसहस्रैश्चसध्वजैस्सुविभूषितैः ।
अपरेहेमकक्षाभिस्सगजाभिःकरेणुभिः ॥ 12 ॥
निर्ययुस्तुररथैश्चसुमहारथाः ।
शक्त्यृष्टिपाशहस्तानांसध्वजानाम्पताकिनाम् ॥ 13 ॥
तुरगाणांसहस्रैश्चमुख्यैर्मुख्यतरान्वितैः ।
पदातीनांसहस्रैश्चवीराःपरिवृताययुः ॥ 14 ॥
ततोयानान्युपारूढास्सर्वादशरथस्त्रियः ।
कौसल्याम्प्रमुखेकृत्वासुमित्राञ्चापिनिर्ययुः ॥ 15 ॥
कैकेय्यासहिताःसर्वानन्दिग्राममुपागमन् ।
द्विजातिमुख्यैर्धर्मात्माश्रेणीमुख्यैस्सनैगमैः ॥ 16 ॥
माल्यमोदकहस्तैश्चमन्त्रिभिर्भरतोवृतः ।
शङ्खभेरीनिनादैश्चवन्दिभिश्चाभिवनन्दितः ॥ 17 ॥
आर्यपादौगृहीत्वातौशिरसाधर्मकोविदः ।
पाण्डुरञ्छत्रमादायशुक्लमाल्योपशोभितम् ॥ 18 ॥
शुक्ले च वालव्यजनेराजार्हेहेमभूषिते ।
उपवासकृशोदीनश्चीरकृष्णाजिनाम्बरः ॥ 19 ॥
भ्रातुरागमनंश्रुत्वातत्पूर्वंहर्षमागतः ।
प्रत्युद्ययौतदारामम्महात्मासचिवैस्सह ॥ 20 ॥
अश्वानाङ्खुरशब्दैश्चरथनेमिस्वनेन च ।
शङ्खदुन्दुभिनादेनसञ्चचालेवमेदिनी ॥ 21 ॥
कृत्स्नन्तुनगरन्तत्तुनन्दिग्राममुपागमत् ।
समीक्ष्यभरतोवाक्यमुवाचपवनात्मजम् ॥ 22 ॥
कच्चिन्नखलुकापेयीसेव्यतेचकचित्तता ।
न हिपश्यामिकाकुत्स्थंराममार्यम्परन्तपम् ॥ 23 ॥
अथैवमुक्तेवचनेहनूमानिदमब्रवीत् ।
अर्थ्यंविज्ञापयन्नेवभरतंसत्यविक्रमम् ॥ 24 ॥
सदाफलान्कुसुमितान्वृक्षान् प्राप्यमधुस्रवान् ।
भरद्वाजप्रसादेनमत्तभ्रमरनादितान् ॥ 25 ॥
तस्यचैषवरोदत्तोवासवेनपरन्तप ।
ससैन्यस्यतवातिथ्यङ्कृतंसर्वगुणान्वितम् ॥ 26 ॥
निस्स्वन्श्रूयतेभीमःप्रहृष्टानांवनौकसाम् ।
मन्येवानरसेनासानदीन्तरतिगोमतीम् ॥ 27 ॥
रजोवर्षंसमुद्भूतम्पश्यसालवनम्प्रति ।
मन्येसालवनंरम्यंलोपयन्तिप्लवङ्गमाः ॥ 28 ॥
तदेतद्दृश्यतेदूराद्विमानञ्चन्द्रसन्निभम् ।
विमानम्पुष्पकन्दिव्यम्मनसाब्रह्मनिर्मितम् ॥ 29 ॥
रावणम्बान्धवैःसार्थंहत्वालब्धम्महात्मना ।
तरुणादित्यसङ्काशंविमानंरामवाहनम् ॥ 30 ॥
धनदस्यप्रसादेनदिव्यमेतन्मनोजवम् ।
एतस्मिन् भ्रातरौवीरौवैदेह्यासहराघवौ ॥ 31 ॥
सुग्रीवश्चमहातेजाराक्षसश्चविभीषणः ।
एतोहर्षसमुद्भूतोनिःस्वनोदिवमस्पृशत् ॥ 32 ॥
स्त्रीबालयुववृद्धानांरामोऽयमितिकीर्तिते ।
रथकुञ्जरवाजिभ्यस्तेऽवतीर्यमहीङ्गताः ॥ 33 ॥
ददृशुस्तंविमानस्थन्नरास्सोममिवाम्बरे ।
प्राज्ञलिर्भरतोभूत्वाप्रसृष्टोराघवोन्मुखः ॥ 34 ॥
स्वागतेनयथार्हेणततोराममपूजयत् ।
मनसाब्रह्मणासृष्टेविमानेभरताग्रजः ॥ 35 ॥
रराजपृथुदीर्घाक्षोवज्रपाणिरिवापरः ।
ततोविमानाग्रगतम्भरतोभ्रातरन्तदा ॥ 36 ॥
ववन्देप्रणतोरामम्मेरुस्थमिवभास्करम् ।
ततोरामाभ्यनुज्ञातन्तद्विमानमनुत्तमम् ॥ 37 ॥
हंसयुक्तम्महावेगन्निपपातमहीतले ।
आपितोविमानन्तद्भरतस्सत्यविक्रमः ॥ 38 ॥
राममासाद्यमुदितःपुनरेवाभ्यवादयत् ।
तंसमुत्थाप्यकाकुत्स्थश्चिरस्याक्षिरथङ्गतम् ॥ 39 ॥
अङ्केभरतमारोप्यमुदितःपरिषस्वजे ।
ततोलक्ष्मणमासाद्यवैदेहीं च परन्तपः ॥ 40 ॥
अथाभ्यवादयप्रतीतोभरतोनामचाब्रवीत् ।
सुग्रीवङ्केकयीपुत्रोजाम्बवन्तमथाङ्गदम् ॥ 41 ॥
मैन्दं च द्विविदन्नीलमृषभम्परिषस्वजे ।
सुषेणं च नलञ्चैवगवाक्षङ्गन्धमादनम् ॥ 42 ॥
शरभम्पनसञ्चैवपरितःपरिषस्वजे ।
तेकृत्वामानुषंरूपंवानराःकामरूपिणः ॥ 43 ॥
कुशलम्पर्यपृच्छंस्तेप्रहृष्टाभरतन्तदा ।
अथाब्रवीद्राजपुत्रस्सुग्रीवंवानरर्षभम् ॥ 44 ॥
परिष्वज्यमहातेजाभरतोधर्मिणांवरः ।
त्वम्स्माकञ्चतुर्णांवैभ्रातासुग्रीवपञ्चमः ॥ 45 ॥
सौहार्दाज्जायतेमित्रमपकारोऽरिलक्षणम् ।
विभीषणं च भरतःसान्त्ववाक्यमथाब्रवीत् ॥ 46 ॥
दिष्ट्यात्वयासहायेनकृतङ्कर्मसुदुष्करम् ।
शत्रुघ्नश्चतदाराममभिवाद्यसलक्ष्मणम् ॥ 47 ॥
सीतायाश्चरणौवीरोविनयादभ्यवादयत् ।
रामोमातरमासाद्यविवर्णांशोककर्शिताम् ॥ 48 ॥
जग्राहप्रणतःपादौमनोमातुःप्रहर्षयन् ।
अभिवाद्यसुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ॥ 49 ॥
स मात्रूश्चततस्सर्वापुरोहितमुपागमत् ।
स्वागतन्तेमहाबाहोकौसल्यानन्दवर्धना ॥ 50 ॥
इतिप्राञ्जलयःसर्वेनागराराममब्रुवन् ।
तान्यञ्जलिसहस्राणिप्रगृहीतानिनागरैः ॥ 51 ॥
व्याकोचानीवपद्मानिददर्शभरताग्रजः ।
पादुकेतेतुरामस्यगृहीत्वाभरतस्स्वयम् ॥ 52 ॥
चरणाभ्यान्नरेन्द्रस्ययोजयामासधर्मवित् ।
अब्रवीच्चतदारामम्भरतः स कृताञ्जलिः ॥ 53 ॥
एतत्तेसकलंराज्यन्न्यासन्निर्यातितम्मया ।
अद्यजन्मकृतार्थम्मेसम्वृत्तश्चमनोरथः ॥ 54 ॥
यत्त्वाम्पश्यामिराजानमयोध्याम्पुनरागतम् ।
अवेक्षताम्भवान्शोकङ्कोष्ठागारङ्गृहम्बलम् ॥ 55 ॥
भवतस्तेजसासर्वङ्कृतन्दशगुणम्मया ।
तथाब्रुवाणम्भरतन्दृष्टवातम्भ्रातृवत्सलम् ॥ 56 ॥
मुमुचुर्वानराबाष्पंराक्षसश्चविभीषणः ।
ततःप्रहर्षाद्भरतमङ्गमारोप्यराघवः ॥ 57 ॥
ययौतेनविमानेनससैन्योभरताश्रमम् ।
भरताश्रममासाद्यससैन्योराघवस्तदा ॥ 58 ॥
अवतीर्यविमानाग्रादवतस्थेमहीतले ।
अब्रवीत्तुतदारामस्तद्विमानमनुत्तमम् ॥ 59 ॥
वहवैश्रवणन्देवमनुजानामिगम्यताम् ।
ततोरामाभ्यनुज्ञातन्तद्विमानमनुत्तमम् ॥ 60 ॥
उत्तरान्दिशमुद्दिश्यजगामधनदालयम् ।
विमानम्पुष्पकन्दिव्यंसम्गृहीतन्तुरक्षसा ॥ 61 ॥
अगमद्धनदंवेगाद्रामवाक्यप्रचोदितम् ।
पुरोहितस्यात्मसमस्यराघवोबृहस्पतेश्शक्रैवामराधिपः ।
निपीड्यपादौपृथगाननेशुभेसहैवतेनोपविवेशवीर्यवान् ॥ 62 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.