6.130 Yuddhakanda - Trimshadadhikashatatama Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ යුද්ධකාණ්ඩම් .

අථ ත්රිංශදධිකශතතමස්සර්ගඃ .

ශ්රුත්වාතුපරමානන්දම්භරතස්සත්යවික්රමඃ .

හෘෂ්ටමාජ්ඤාපයාමාසශත්රුඝ්නම්පරවීරහා .. 1 ..

දෛවතානි ච සර්වාණිචෛත්යානිනගරස්ය ච .

සුගන්ධමාල්යෛර්යාදිත්රෛරර්චන්තු ශුචයෝ නරාඃ .. 2 ..

සූතාස්ස්තුතිපුරාණජ්ඤාස්සර්වේවෛතාලිකාස්තථා .

සර්වේවාදිත්රකුශලාගණිකාශ්චෛවසඞ්ඝශඃ .. 3 ..

රාජදාරාස්තථාමාත්යාස්සෛන්යාස්සේනාඞ්ගනාගණාඃ .

බ්රාහ්මණාශ්චසරාජන්යාශ්රේණිමුඛ්යාස්තථාගණාඃ .. 4 ..

අභිනිර්යාන්තුරාමස්යද්රෂ්ටුංශශිනිභම්මුඛම් .

භරතස්යවච්ශ්රුත්වාශත්රුඝ්නඃපරවීරහා .. 5 ..

විෂ්ටීරනේකසාහස්රීශ්චෝදයාමානභාගශඃ .

සමීකුරුතනිම්නානිවිෂමානිසමානි ච .. 6 ..

ස්ථානානිතුනිරස්යන්තාන්නන්දිග්රාමාදිතඃපරම් .

සිඤ්චස්තුපෘථිවීඞ්කෘත්ස්නාංහිවශීතේවවාරිණා .. 7 ..

තතෝ(අ)භ්යවකිරන්ත්වන්යේලාජෛඃපුෂ්පෛශ්චසර්වතඃ .

සුමුච්ඡ්රිතපතාකාස්තුරථ්යාඃපුරවරෝත්තමේඃ .. 8 ..

ශෝභයන්තු ච වේශ්මානිසූර්යස්යෝදයනම්ප්රති .

ස්රග්දාමමුක්තපුෂ්පෛශ්චසුගන්ධෛඃ පඤ්චවර්ණකෛඃ .. 9 ..

රාජමාර්ගමසම්බාධඞ්කිරන්තුශතශෝනරාඃ .

තස්තච්ඡාසනංශ්රුත්වාශත්රුඝ්නස්යමුදාන්විතාඃ .. 10 ..

ධෘෂ්ටිර්ජයන්තෝවිජයස්සිද්ධාර්ථශ්චාර්ථසාධකඃ .

අශෝකෝමන්ත්රපාලශ්චසුමන්ත්රශ්චාපිනිර්යයුඃ .. 11 ..

මත්තෛර්නාගසහස්රෛශ්චසධ්වජෛස්සුවිභූෂිතෛඃ .

අපරේහේමකක්ෂාභිස්සගජාභිඃකරේණුභිඃ .. 12 ..

නිර්යයුස්තුරරථෛශ්චසුමහාරථාඃ .

ශක්ත්යෘෂ්ටිපාශහස්තානාංසධ්වජානාම්පතාකිනාම් .. 13 ..

තුරගාණාංසහස්රෛශ්චමුඛ්යෛර්මුඛ්යතරාන්විතෛඃ .

පදාතීනාංසහස්රෛශ්චවීරාඃපරිවෘතායයුඃ .. 14 ..

තතෝයානාන්යුපාරූඪාස්සර්වාදශරථස්ත්රියඃ .

කෞසල්යාම්ප්රමුඛේකෘත්වාසුමිත්රාඤ්චාපිනිර්යයුඃ .. 15 ..

කෛකේය්යාසහිතාඃසර්වානන්දිග්රාමමුපාගමන් .

ද්විජාතිමුඛ්යෛර්ධර්මාත්මාශ්රේණීමුඛ්යෛස්සනෛගමෛඃ .. 16 ..

මාල්යමෝදකහස්තෛශ්චමන්ත්රිභිර්භරතෝවෘතඃ .

ශඞ්ඛභේරීනිනාදෛශ්චවන්දිභිශ්චාභිවනන්දිතඃ .. 17 ..

ආර්යපාදෞගෘහීත්වාතෞශිරසාධර්මකෝවිදඃ .

පාණ්ඩුරඤ්ඡත්රමාදායශුක්ලමාල්යෝපශෝභිතම් .. 18 ..

ශුක්ලේ ච වාලව්යජනේරාජාර්හේහේමභූෂිතේ .

උපවාසකෘශෝදීනශ්චීරකෘෂ්ණාජිනාම්බරඃ .. 19 ..

භ්රාතුරාගමනංශ්රුත්වාතත්පූර්වංහර්ෂමාගතඃ .

ප්රත්යුද්යයෞතදාරාමම්මහාත්මාසචිවෛස්සහ .. 20 ..

අශ්වානාඞ්ඛුරශබ්දෛශ්චරථනේමිස්වනේන ච .

ශඞ්ඛදුන්දුභිනාදේනසඤ්චචාලේවමේදිනී .. 21 ..

කෘත්ස්නන්තුනගරන්තත්තුනන්දිග්රාමමුපාගමත් .

සමීක්ෂ්යභරතෝවාක්යමුවාචපවනාත්මජම් .. 22 ..

කච්චින්නඛලුකාපේයීසේව්යතේචකචිත්තතා .

න හිපශ්යාමිකාකුත්ස්ථංරාමමාර්යම්පරන්තපම් .. 23 ..

අථෛවමුක්තේවචනේහනූමානිදමබ්රවීත් .

අර්ථ්යංවිජ්ඤාපයන්නේවභරතංසත්යවික්රමම් .. 24 ..

සදාඵලාන්කුසුමිතාන්වෘක්ෂාන් ප්රාප්යමධුස්රවාන් .

භරද්වාජප්රසාදේනමත්තභ්රමරනාදිතාන් .. 25 ..

තස්යචෛෂවරෝදත්තෝවාසවේනපරන්තප .

සසෛන්යස්යතවාතිථ්යඞ්කෘතංසර්වගුණාන්විතම් .. 26 ..

නිස්ස්වන්ශ්රූයතේභීමඃප්රහෘෂ්ටානාංවනෞකසාම් .

මන්යේවානරසේනාසානදීන්තරතිගෝමතීම් .. 27 ..

රජෝවර්ෂංසමුද්භූතම්පශ්යසාලවනම්ප්රති .

මන්යේසාලවනංරම්යංලෝපයන්තිප්ලවඞ්ගමාඃ .. 28 ..

තදේතද්දෘශ්යතේදූරාද්විමානඤ්චන්ද්රසන්නිභම් .

විමානම්පුෂ්පකන්දිව්යම්මනසාබ්රහ්මනිර්මිතම් .. 29 ..

රාවණම්බාන්ධවෛඃසාර්ථංහත්වාලබ්ධම්මහාත්මනා .

තරුණාදිත්යසඞ්කාශංවිමානංරාමවාහනම් .. 30 ..

ධනදස්යප්රසාදේනදිව්යමේතන්මනෝජවම් .

ඒතස්මින් භ්රාතරෞවීරෞවෛදේහ්යාසහරාඝවෞ .. 31 ..

සුග්රීවශ්චමහාතේජාරාක්ෂසශ්චවිභීෂණඃ .

ඒතෝහර්ෂසමුද්භූතෝනිඃස්වනෝදිවමස්පෘශත් .. 32 ..

ස්ත්රීබාලයුවවෘද්ධානාංරාමෝ(අ)යමිතිකීර්තිතේ .

රථකුඤ්ජරවාජිභ්යස්තේ(අ)වතීර්යමහීඞ්ගතාඃ .. 33 ..

දදෘශුස්තංවිමානස්ථන්නරාස්සෝමමිවාම්බරේ .

ප්රාජ්ඤලිර්භරතෝභූත්වාප්රසෘෂ්ටෝරාඝවෝන්මුඛඃ .. 34 ..

ස්වාගතේනයථාර්හේණතතෝරාමමපූජයත් .

මනසාබ්රහ්මණාසෘෂ්ටේවිමානේභරතාග්රජඃ .. 35 ..

රරාජපෘථුදීර්ඝාක්ෂෝවජ්රපාණිරිවාපරඃ .

තතෝවිමානාග්රගතම්භරතෝභ්රාතරන්තදා .. 36 ..

වවන්දේප්රණතෝරාමම්මේරුස්ථමිවභාස්කරම් .

තතෝරාමාභ්යනුජ්ඤාතන්තද්විමානමනුත්තමම් .. 37 ..

හංසයුක්තම්මහාවේගන්නිපපාතමහීතලේ .

ආපිතෝවිමානන්තද්භරතස්සත්යවික්රමඃ .. 38 ..

රාමමාසාද්යමුදිතඃපුනරේවාභ්යවාදයත් .

තංසමුත්ථාප්යකාකුත්ස්ථශ්චිරස්යාක්ෂිරථඞ්ගතම් .. 39 ..

අඞ්කේභරතමාරෝප්යමුදිතඃපරිෂස්වජේ .

තතෝලක්ෂ්මණමාසාද්යවෛදේහීං ච පරන්තපඃ .. 40 ..

අථාභ්යවාදයප්රතීතෝභරතෝනාමචාබ්රවීත් .

සුග්රීවඞ්කේකයීපුත්රෝජාම්බවන්තමථාඞ්ගදම් .. 41 ..

මෛන්දං ච ද්විවිදන්නීලමෘෂභම්පරිෂස්වජේ .

සුෂේණං ච නලඤ්චෛවගවාක්ෂඞ්ගන්ධමාදනම් .. 42 ..

ශරභම්පනසඤ්චෛවපරිතඃපරිෂස්වජේ .

තේකෘත්වාමානුෂංරූපංවානරාඃකාමරූපිණඃ .. 43 ..

කුශලම්පර්යපෘච්ඡංස්තේප්රහෘෂ්ටාභරතන්තදා .

අථාබ්රවීද්රාජපුත්රස්සුග්රීවංවානරර්ෂභම් .. 44 ..

පරිෂ්වජ්යමහාතේජාභරතෝධර්මිණාංවරඃ .

ත්වම්ස්මාකඤ්චතුර්ණාංවෛභ්රාතාසුග්රීවපඤ්චමඃ .. 45 ..

සෞහාර්දාජ්ජායතේමිත්රමපකාරෝ(අ)රිලක්ෂණම් .

විභීෂණං ච භරතඃසාන්ත්වවාක්යමථාබ්රවීත් .. 46 ..

දිෂ්ට්යාත්වයාසහායේනකෘතඞ්කර්මසුදුෂ්කරම් .

ශත්රුඝ්නශ්චතදාරාමමභිවාද්යසලක්ෂ්මණම් .. 47 ..

සීතායාශ්චරණෞවීරෝවිනයාදභ්යවාදයත් .

රාමෝමාතරමාසාද්යවිවර්ණාංශෝකකර්ශිතාම් .. 48 ..

ජග්රාහප්රණතඃපාදෞමනෝමාතුඃප්රහර්ෂයන් .

අභිවාද්යසුමිත්රාං ච කෛකේයීං ච යශස්විනීම් .. 49 ..

ස මාත්රූශ්චතතස්සර්වාපුරෝහිතමුපාගමත් .

ස්වාගතන්තේමහාබාහෝකෞසල්යානන්දවර්ධනා .. 50 ..

ඉතිප්රාඤ්ජලයඃසර්වේනාගරාරාමමබ්රුවන් .

තාන්යඤ්ජලිසහස්රාණිප්රගෘහීතානිනාගරෛඃ .. 51 ..

ව්යාකෝචානීවපද්මානිදදර්ශභරතාග්රජඃ .

පාදුකේතේතුරාමස්යගෘහීත්වාභරතස්ස්වයම් .. 52 ..

චරණාභ්යාන්නරේන්ද්රස්යයෝජයාමාසධර්මවිත් .

අබ්රවීච්චතදාරාමම්භරතඃ ස කෘතාඤ්ජලිඃ .. 53 ..

ඒතත්තේසකලංරාජ්යන්න්යාසන්නිර්යාතිතම්මයා .

අද්යජන්මකෘතාර්ථම්මේසම්වෘත්තශ්චමනෝරථඃ .. 54 ..

යත්ත්වාම්පශ්යාමිරාජානමයෝධ්යාම්පුනරාගතම් .

අවේක්ෂතාම්භවාන්ශෝකඞ්කෝෂ්ඨාගාරඞ්ගෘහම්බලම් .. 55 ..

භවතස්තේජසාසර්වඞ්කෘතන්දශගුණම්මයා .

තථාබ්රුවාණම්භරතන්දෘෂ්ටවාතම්භ්රාතෘවත්සලම් .. 56 ..

මුමුචුර්වානරාබාෂ්පංරාක්ෂසශ්චවිභීෂණඃ .

තතඃප්රහර්ෂාද්භරතමඞ්ගමාරෝප්යරාඝවඃ .. 57 ..

යයෞතේනවිමානේනසසෛන්යෝභරතාශ්රමම් .

භරතාශ්රමමාසාද්යසසෛන්යෝරාඝවස්තදා .. 58 ..

අවතීර්යවිමානාග්රාදවතස්ථේමහීතලේ .

අබ්රවීත්තුතදාරාමස්තද්විමානමනුත්තමම් .. 59 ..

වහවෛශ්රවණන්දේවමනුජානාමිගම්යතාම් .

තතෝරාමාභ්යනුජ්ඤාතන්තද්විමානමනුත්තමම් .. 60 ..

උත්තරාන්දිශමුද්දිශ්යජගාමධනදාලයම් .

විමානම්පුෂ්පකන්දිව්යංසම්ගෘහීතන්තුරක්ෂසා .. 61 ..

අගමද්ධනදංවේගාද්රාමවාක්යප්රචෝදිතම් .

පුරෝහිතස්යාත්මසමස්යරාඝවෝබෘහස්පතේශ්ශක්රෛවාමරාධිපඃ .

නිපීඩ්යපාදෞපෘථගානනේශුභේසහෛවතේනෝපවිවේශවීර්යවාන් .. 62 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ යුද්ධකාණ්ඩේ ත්රිංශදධිකශතතමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha triṃśadadhikaśatatamassargaḥ |

śrutvātuparamānandambharatassatyavikramaḥ |

hṛṣṭamājñāpayāmāsaśatrughnamparavīrahā || 1 ||

daivatāni ca sarvāṇicaityāninagarasya ca |

sugandhamālyairyāditrairarcantu śucayo narāḥ || 2 ||

sūtāsstutipurāṇajñāssarvevaitālikāstathā |

sarvevāditrakuśalāgaṇikāścaivasaṅghaśaḥ || 3 ||

rājadārāstathāmātyāssainyāssenāṅganāgaṇāḥ |

brāhmaṇāścasarājanyāśreṇimukhyāstathāgaṇāḥ || 4 ||

abhiniryānturāmasyadraṣṭuṃśaśinibhammukham |

bharatasyavacśrutvāśatrughnaḥparavīrahā || 5 ||

viṣṭīranekasāhasrīścodayāmānabhāgaśaḥ |

samīkurutanimnāniviṣamānisamāni ca || 6 ||

sthānānitunirasyantānnandigrāmāditaḥparam |

siñcastupṛthivīṅkṛtsnāṃhivaśītevavāriṇā || 7 ||

tato'bhyavakirantvanyelājaiḥpuṣpaiścasarvataḥ |

sumucchritapatākāsturathyāḥpuravarottameḥ || 8 ||

śobhayantu ca veśmānisūryasyodayanamprati |

sragdāmamuktapuṣpaiścasugandhaiḥ pañcavarṇakaiḥ || 9 ||

rājamārgamasambādhaṅkirantuśataśonarāḥ |

tastacchāsanaṃśrutvāśatrughnasyamudānvitāḥ || 10 ||

dhṛṣṭirjayantovijayassiddhārthaścārthasādhakaḥ |

aśokomantrapālaścasumantraścāpiniryayuḥ || 11 ||

mattairnāgasahasraiścasadhvajaissuvibhūṣitaiḥ |

aparehemakakṣābhissagajābhiḥkareṇubhiḥ || 12 ||

niryayusturarathaiścasumahārathāḥ |

śaktyṛṣṭipāśahastānāṃsadhvajānāmpatākinām || 13 ||

turagāṇāṃsahasraiścamukhyairmukhyatarānvitaiḥ |

padātīnāṃsahasraiścavīrāḥparivṛtāyayuḥ || 14 ||

tatoyānānyupārūḍhāssarvādaśarathastriyaḥ |

kausalyāmpramukhekṛtvāsumitrāñcāpiniryayuḥ || 15 ||

kaikeyyāsahitāḥsarvānandigrāmamupāgaman |

dvijātimukhyairdharmātmāśreṇīmukhyaissanaigamaiḥ || 16 ||

mālyamodakahastaiścamantribhirbharatovṛtaḥ |

śaṅkhabherīninādaiścavandibhiścābhivananditaḥ || 17 ||

āryapādaugṛhītvātauśirasādharmakovidaḥ |

pāṇḍurañchatramādāyaśuklamālyopaśobhitam || 18 ||

śukle ca vālavyajanerājārhehemabhūṣite |

upavāsakṛśodīnaścīrakṛṣṇājināmbaraḥ || 19 ||

bhrāturāgamanaṃśrutvātatpūrvaṃharṣamāgataḥ |

pratyudyayautadārāmammahātmāsacivaissaha || 20 ||

aśvānāṅkhuraśabdaiścarathanemisvanena ca |

śaṅkhadundubhinādenasañcacālevamedinī || 21 ||

kṛtsnantunagarantattunandigrāmamupāgamat |

samīkṣyabharatovākyamuvācapavanātmajam || 22 ||

kaccinnakhalukāpeyīsevyatecakacittatā |

na hipaśyāmikākutsthaṃrāmamāryamparantapam || 23 ||

athaivamuktevacanehanūmānidamabravīt |

arthyaṃvijñāpayannevabharataṃsatyavikramam || 24 ||

sadāphalānkusumitānvṛkṣān prāpyamadhusravān |

bharadvājaprasādenamattabhramaranāditān || 25 ||

tasyacaiṣavarodattovāsavenaparantapa |

sasainyasyatavātithyaṅkṛtaṃsarvaguṇānvitam || 26 ||

nissvanśrūyatebhīmaḥprahṛṣṭānāṃvanaukasām |

manyevānarasenāsānadīntaratigomatīm || 27 ||

rajovarṣaṃsamudbhūtampaśyasālavanamprati |

manyesālavanaṃramyaṃlopayantiplavaṅgamāḥ || 28 ||

tadetaddṛśyatedūrādvimānañcandrasannibham |

vimānampuṣpakandivyammanasābrahmanirmitam || 29 ||

rāvaṇambāndhavaiḥsārthaṃhatvālabdhammahātmanā |

taruṇādityasaṅkāśaṃvimānaṃrāmavāhanam || 30 ||

dhanadasyaprasādenadivyametanmanojavam |

etasmin bhrātarauvīrauvaidehyāsaharāghavau || 31 ||

sugrīvaścamahātejārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |

etoharṣasamudbhūtoniḥsvanodivamaspṛśat || 32 ||

strībālayuvavṛddhānāṃrāmo'yamitikīrtite |

rathakuñjaravājibhyaste'vatīryamahīṅgatāḥ || 33 ||

dadṛśustaṃvimānasthannarāssomamivāmbare |

prājñalirbharatobhūtvāprasṛṣṭorāghavonmukhaḥ || 34 ||

svāgatenayathārheṇatatorāmamapūjayat |

manasābrahmaṇāsṛṣṭevimānebharatāgrajaḥ || 35 ||

rarājapṛthudīrghākṣovajrapāṇirivāparaḥ |

tatovimānāgragatambharatobhrātarantadā || 36 ||

vavandepraṇatorāmammerusthamivabhāskaram |

tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 37 ||

haṃsayuktammahāvegannipapātamahītale |

āpitovimānantadbharatassatyavikramaḥ || 38 ||

rāmamāsādyamuditaḥpunarevābhyavādayat |

taṃsamutthāpyakākutsthaścirasyākṣirathaṅgatam || 39 ||

aṅkebharatamāropyamuditaḥpariṣasvaje |

tatolakṣmaṇamāsādyavaidehīṃ ca parantapaḥ || 40 ||

athābhyavādayapratītobharatonāmacābravīt |

sugrīvaṅkekayīputrojāmbavantamathāṅgadam || 41 ||

maindaṃ ca dvividannīlamṛṣabhampariṣasvaje |

suṣeṇaṃ ca nalañcaivagavākṣaṅgandhamādanam || 42 ||

śarabhampanasañcaivaparitaḥpariṣasvaje |

tekṛtvāmānuṣaṃrūpaṃvānarāḥkāmarūpiṇaḥ || 43 ||

kuśalamparyapṛcchaṃsteprahṛṣṭābharatantadā |

athābravīdrājaputrassugrīvaṃvānararṣabham || 44 ||

pariṣvajyamahātejābharatodharmiṇāṃvaraḥ |

tvamsmākañcaturṇāṃvaibhrātāsugrīvapañcamaḥ || 45 ||

sauhārdājjāyatemitramapakāro'rilakṣaṇam |

vibhīṣaṇaṃ ca bharataḥsāntvavākyamathābravīt || 46 ||

diṣṭyātvayāsahāyenakṛtaṅkarmasuduṣkaram |

śatrughnaścatadārāmamabhivādyasalakṣmaṇam || 47 ||

sītāyāścaraṇauvīrovinayādabhyavādayat |

rāmomātaramāsādyavivarṇāṃśokakarśitām || 48 ||

jagrāhapraṇataḥpādaumanomātuḥpraharṣayan |

abhivādyasumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm || 49 ||

sa mātrūścatatassarvāpurohitamupāgamat |

svāgatantemahābāhokausalyānandavardhanā || 50 ||

itiprāñjalayaḥsarvenāgarārāmamabruvan |

tānyañjalisahasrāṇipragṛhītānināgaraiḥ || 51 ||

vyākocānīvapadmānidadarśabharatāgrajaḥ |

pāduketeturāmasyagṛhītvābharatassvayam || 52 ||

caraṇābhyānnarendrasyayojayāmāsadharmavit |

abravīccatadārāmambharataḥ sa kṛtāñjaliḥ || 53 ||

etattesakalaṃrājyannyāsanniryātitammayā |

adyajanmakṛtārthammesamvṛttaścamanorathaḥ || 54 ||

yattvāmpaśyāmirājānamayodhyāmpunarāgatam |

avekṣatāmbhavānśokaṅkoṣṭhāgāraṅgṛhambalam || 55 ||

bhavatastejasāsarvaṅkṛtandaśaguṇammayā |

tathābruvāṇambharatandṛṣṭavātambhrātṛvatsalam || 56 ||

mumucurvānarābāṣpaṃrākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |

tataḥpraharṣādbharatamaṅgamāropyarāghavaḥ || 57 ||

yayautenavimānenasasainyobharatāśramam |

bharatāśramamāsādyasasainyorāghavastadā || 58 ||

avatīryavimānāgrādavatasthemahītale |

abravīttutadārāmastadvimānamanuttamam || 59 ||

vahavaiśravaṇandevamanujānāmigamyatām |

tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 60 ||

uttarāndiśamuddiśyajagāmadhanadālayam |

vimānampuṣpakandivyaṃsamgṛhītanturakṣasā || 61 ||

agamaddhanadaṃvegādrāmavākyapracoditam |

purohitasyātmasamasyarāghavobṛhaspateśśakraivāmarādhipaḥ |

nipīḍyapādaupṛthagānaneśubhesahaivatenopaviveśavīryavān || 62 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe triṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ त्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ।

श्रुत्वातुपरमानन्दम्भरतस्सत्यविक्रमः ।

हृष्टमाज्ञापयामासशत्रुघ्नम्परवीरहा ॥ 1 ॥

दैवतानि च सर्वाणिचैत्यानिनगरस्य च ।

सुगन्धमाल्यैर्यादित्रैरर्चन्तु शुचयो नराः ॥ 2 ॥

सूतास्स्तुतिपुराणज्ञास्सर्वेवैतालिकास्तथा ।

सर्वेवादित्रकुशलागणिकाश्चैवसङ्घशः ॥ 3 ॥

राजदारास्तथामात्यास्सैन्यास्सेनाङ्गनागणाः ।

ब्राह्मणाश्चसराजन्याश्रेणिमुख्यास्तथागणाः ॥ 4 ॥

अभिनिर्यान्तुरामस्यद्रष्टुंशशिनिभम्मुखम् ।

भरतस्यवच्श्रुत्वाशत्रुघ्नःपरवीरहा ॥ 5 ॥

विष्टीरनेकसाहस्रीश्चोदयामानभागशः ।

समीकुरुतनिम्नानिविषमानिसमानि च ॥ 6 ॥

स्थानानितुनिरस्यन्तान्नन्दिग्रामादितःपरम् ।

सिञ्चस्तुपृथिवीङ्कृत्स्नांहिवशीतेववारिणा ॥ 7 ॥

ततोऽभ्यवकिरन्त्वन्येलाजैःपुष्पैश्चसर्वतः ।

सुमुच्छ्रितपताकास्तुरथ्याःपुरवरोत्तमेः ॥ 8 ॥

शोभयन्तु च वेश्मानिसूर्यस्योदयनम्प्रति ।

स्रग्दाममुक्तपुष्पैश्चसुगन्धैः पञ्चवर्णकैः ॥ 9 ॥

राजमार्गमसम्बाधङ्किरन्तुशतशोनराः ।

तस्तच्छासनंश्रुत्वाशत्रुघ्नस्यमुदान्विताः ॥ 10 ॥

धृष्टिर्जयन्तोविजयस्सिद्धार्थश्चार्थसाधकः ।

अशोकोमन्त्रपालश्चसुमन्त्रश्चापिनिर्ययुः ॥ 11 ॥

मत्तैर्नागसहस्रैश्चसध्वजैस्सुविभूषितैः ।

अपरेहेमकक्षाभिस्सगजाभिःकरेणुभिः ॥ 12 ॥

निर्ययुस्तुररथैश्चसुमहारथाः ।

शक्त्यृष्टिपाशहस्तानांसध्वजानाम्पताकिनाम् ॥ 13 ॥

तुरगाणांसहस्रैश्चमुख्यैर्मुख्यतरान्वितैः ।

पदातीनांसहस्रैश्चवीराःपरिवृताययुः ॥ 14 ॥

ततोयानान्युपारूढास्सर्वादशरथस्त्रियः ।

कौसल्याम्प्रमुखेकृत्वासुमित्राञ्चापिनिर्ययुः ॥ 15 ॥

कैकेय्यासहिताःसर्वानन्दिग्राममुपागमन् ।

द्विजातिमुख्यैर्धर्मात्माश्रेणीमुख्यैस्सनैगमैः ॥ 16 ॥

माल्यमोदकहस्तैश्चमन्त्रिभिर्भरतोवृतः ।

शङ्खभेरीनिनादैश्चवन्दिभिश्चाभिवनन्दितः ॥ 17 ॥

आर्यपादौगृहीत्वातौशिरसाधर्मकोविदः ।

पाण्डुरञ्छत्रमादायशुक्लमाल्योपशोभितम् ॥ 18 ॥

शुक्ले च वालव्यजनेराजार्हेहेमभूषिते ।

उपवासकृशोदीनश्चीरकृष्णाजिनाम्बरः ॥ 19 ॥

भ्रातुरागमनंश्रुत्वातत्पूर्वंहर्षमागतः ।

प्रत्युद्ययौतदारामम्महात्मासचिवैस्सह ॥ 20 ॥

अश्वानाङ्खुरशब्दैश्चरथनेमिस्वनेन च ।

शङ्खदुन्दुभिनादेनसञ्चचालेवमेदिनी ॥ 21 ॥

कृत्स्नन्तुनगरन्तत्तुनन्दिग्राममुपागमत् ।

समीक्ष्यभरतोवाक्यमुवाचपवनात्मजम् ॥ 22 ॥

कच्चिन्नखलुकापेयीसेव्यतेचकचित्तता ।

न हिपश्यामिकाकुत्स्थंराममार्यम्परन्तपम् ॥ 23 ॥

अथैवमुक्तेवचनेहनूमानिदमब्रवीत् ।

अर्थ्यंविज्ञापयन्नेवभरतंसत्यविक्रमम् ॥ 24 ॥

सदाफलान्कुसुमितान्वृक्षान् प्राप्यमधुस्रवान् ।

भरद्वाजप्रसादेनमत्तभ्रमरनादितान् ॥ 25 ॥

तस्यचैषवरोदत्तोवासवेनपरन्तप ।

ससैन्यस्यतवातिथ्यङ्कृतंसर्वगुणान्वितम् ॥ 26 ॥

निस्स्वन्श्रूयतेभीमःप्रहृष्टानांवनौकसाम् ।

मन्येवानरसेनासानदीन्तरतिगोमतीम् ॥ 27 ॥

रजोवर्षंसमुद्भूतम्पश्यसालवनम्प्रति ।

मन्येसालवनंरम्यंलोपयन्तिप्लवङ्गमाः ॥ 28 ॥

तदेतद्दृश्यतेदूराद्विमानञ्चन्द्रसन्निभम् ।

विमानम्पुष्पकन्दिव्यम्मनसाब्रह्मनिर्मितम् ॥ 29 ॥

रावणम्बान्धवैःसार्थंहत्वालब्धम्महात्मना ।

तरुणादित्यसङ्काशंविमानंरामवाहनम् ॥ 30 ॥

धनदस्यप्रसादेनदिव्यमेतन्मनोजवम् ।

एतस्मिन् भ्रातरौवीरौवैदेह्यासहराघवौ ॥ 31 ॥

सुग्रीवश्चमहातेजाराक्षसश्चविभीषणः ।

एतोहर्षसमुद्भूतोनिःस्वनोदिवमस्पृशत् ॥ 32 ॥

स्त्रीबालयुववृद्धानांरामोऽयमितिकीर्तिते ।

रथकुञ्जरवाजिभ्यस्तेऽवतीर्यमहीङ्गताः ॥ 33 ॥

ददृशुस्तंविमानस्थन्नरास्सोममिवाम्बरे ।

प्राज्ञलिर्भरतोभूत्वाप्रसृष्टोराघवोन्मुखः ॥ 34 ॥

स्वागतेनयथार्हेणततोराममपूजयत् ।

मनसाब्रह्मणासृष्टेविमानेभरताग्रजः ॥ 35 ॥

रराजपृथुदीर्घाक्षोवज्रपाणिरिवापरः ।

ततोविमानाग्रगतम्भरतोभ्रातरन्तदा ॥ 36 ॥

ववन्देप्रणतोरामम्मेरुस्थमिवभास्करम् ।

ततोरामाभ्यनुज्ञातन्तद्विमानमनुत्तमम् ॥ 37 ॥

हंसयुक्तम्महावेगन्निपपातमहीतले ।

आपितोविमानन्तद्भरतस्सत्यविक्रमः ॥ 38 ॥

राममासाद्यमुदितःपुनरेवाभ्यवादयत् ।

तंसमुत्थाप्यकाकुत्स्थश्चिरस्याक्षिरथङ्गतम् ॥ 39 ॥

अङ्केभरतमारोप्यमुदितःपरिषस्वजे ।

ततोलक्ष्मणमासाद्यवैदेहीं च परन्तपः ॥ 40 ॥

अथाभ्यवादयप्रतीतोभरतोनामचाब्रवीत् ।

सुग्रीवङ्केकयीपुत्रोजाम्बवन्तमथाङ्गदम् ॥ 41 ॥

मैन्दं च द्विविदन्नीलमृषभम्परिषस्वजे ।

सुषेणं च नलञ्चैवगवाक्षङ्गन्धमादनम् ॥ 42 ॥

शरभम्पनसञ्चैवपरितःपरिषस्वजे ।

तेकृत्वामानुषंरूपंवानराःकामरूपिणः ॥ 43 ॥

कुशलम्पर्यपृच्छंस्तेप्रहृष्टाभरतन्तदा ।

अथाब्रवीद्राजपुत्रस्सुग्रीवंवानरर्षभम् ॥ 44 ॥

परिष्वज्यमहातेजाभरतोधर्मिणांवरः ।

त्वम्स्माकञ्चतुर्णांवैभ्रातासुग्रीवपञ्चमः ॥ 45 ॥

सौहार्दाज्जायतेमित्रमपकारोऽरिलक्षणम् ।

विभीषणं च भरतःसान्त्ववाक्यमथाब्रवीत् ॥ 46 ॥

दिष्ट्यात्वयासहायेनकृतङ्कर्मसुदुष्करम् ।

शत्रुघ्नश्चतदाराममभिवाद्यसलक्ष्मणम् ॥ 47 ॥

सीतायाश्चरणौवीरोविनयादभ्यवादयत् ।

रामोमातरमासाद्यविवर्णांशोककर्शिताम् ॥ 48 ॥

जग्राहप्रणतःपादौमनोमातुःप्रहर्षयन् ।

अभिवाद्यसुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ॥ 49 ॥

स मात्रूश्चततस्सर्वापुरोहितमुपागमत् ।

स्वागतन्तेमहाबाहोकौसल्यानन्दवर्धना ॥ 50 ॥

इतिप्राञ्जलयःसर्वेनागराराममब्रुवन् ।

तान्यञ्जलिसहस्राणिप्रगृहीतानिनागरैः ॥ 51 ॥

व्याकोचानीवपद्मानिददर्शभरताग्रजः ।

पादुकेतेतुरामस्यगृहीत्वाभरतस्स्वयम् ॥ 52 ॥

चरणाभ्यान्नरेन्द्रस्ययोजयामासधर्मवित् ।

अब्रवीच्चतदारामम्भरतः स कृताञ्जलिः ॥ 53 ॥

एतत्तेसकलंराज्यन्न्यासन्निर्यातितम्मया ।

अद्यजन्मकृतार्थम्मेसम्वृत्तश्चमनोरथः ॥ 54 ॥

यत्त्वाम्पश्यामिराजानमयोध्याम्पुनरागतम् ।

अवेक्षताम्भवान्शोकङ्कोष्ठागारङ्गृहम्बलम् ॥ 55 ॥

भवतस्तेजसासर्वङ्कृतन्दशगुणम्मया ।

तथाब्रुवाणम्भरतन्दृष्टवातम्भ्रातृवत्सलम् ॥ 56 ॥

मुमुचुर्वानराबाष्पंराक्षसश्चविभीषणः ।

ततःप्रहर्षाद्भरतमङ्गमारोप्यराघवः ॥ 57 ॥

ययौतेनविमानेनससैन्योभरताश्रमम् ।

भरताश्रममासाद्यससैन्योराघवस्तदा ॥ 58 ॥

अवतीर्यविमानाग्रादवतस्थेमहीतले ।

अब्रवीत्तुतदारामस्तद्विमानमनुत्तमम् ॥ 59 ॥

वहवैश्रवणन्देवमनुजानामिगम्यताम् ।

ततोरामाभ्यनुज्ञातन्तद्विमानमनुत्तमम् ॥ 60 ॥

उत्तरान्दिशमुद्दिश्यजगामधनदालयम् ।

विमानम्पुष्पकन्दिव्यंसम्गृहीतन्तुरक्षसा ॥ 61 ॥

अगमद्धनदंवेगाद्रामवाक्यप्रचोदितम् ।

पुरोहितस्यात्मसमस्यराघवोबृहस्पतेश्शक्रैवामराधिपः ।

निपीड्यपादौपृथगाननेशुभेसहैवतेनोपविवेशवीर्यवान् ॥ 62 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ॥