ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤੇषਾਂਸੁਤੁਮੁਲਂਸ਼ਬ੍ਦਂਵਾਨਰਾਣਾਨ੍ਤਰਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ।
ਨਰ੍ਦਤਾਂਰਾਕ੍षਸੈਸ੍ਸਾਰ੍ਧਨ੍ਤਦਾਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵਰਾਵਣਃ ॥ 1 ॥
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗਮ੍ਭੀਰਨਿਰ੍ਘੋषਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਸਨਿਨਦਮ੍ਭृਸ਼ਮ੍ ।
ਸਚਿਵਾਨਾਨ੍ਤਤਸ੍ਤੇषਾਮ੍ਮਧ੍ਯੇਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 2 ॥
ਯਥਾऽਸੌਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਨਾਂਵਾਨਰਾਣਾਂਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ ।
ਬਹੂਨਾਂਸੁਮਹਾਨ੍ਨਾਦੋਮੇਘਨਾਮਿਵਗਰ੍ਜਿਤਾਮ੍ ॥ 3 ॥
ਵ੍ਯਕ੍ਤਂਸੁਮਹਤੀਪ੍ਰੀਤਿਰੇਤੇषਾਨ੍ਨਾਤ੍ਰਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਤਥਾਹਿਵਿਪੁਲੈਰ੍ਨਾਦੈਸ਼੍ਚੁਕ੍षੁਭੇਵਰੁਣਾਲਯਃ ॥ 4 ॥
ਤੌਤੁਬਦ੍ਧੌਸ਼ਰੈਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਰ੍ਭ੍ਰਾਤਰੌਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਅਯਞ੍ਚਸੁਮਹਾਨ੍ਨਾਦਸ਼ਙ੍ਕਾਞ੍ਜਨਯਤੀਵਮੇ ॥ 5 ॥
ਏਤਤ੍ਤੁਵਚਨਞ੍ਚੋਕ੍ਤ੍ਵਾਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣੋਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਉਵਾਚਨੈਰृਤਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰਸਮੀਪਪਰਿਵਰ੍ਤਿਨਃ ॥ 6 ॥
ਜ੍ਞਾਯਤਾਨ੍ਤੂਰ੍ਣਮੇਤੇषਾਂਸਰ੍ਵੇषਾਞ੍ਚਵਨਚਾਰਿਣਾਮ੍ ।
ਸ਼ੋਕਕਾਲੇਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਹਰ੍षਕਾਰਣਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 7 ॥
ਤਥੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਨਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃਪ੍ਰਾਕਾਰਮਧਿਰੁਹ੍ਯਚ ।
ਦਦृਸ਼ੁਃਪਾਲਿਤਾਂਸੇਨਾਂਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 8 ॥
ਤੌਚਮੁਕ੍ਤੌਸੁਘੋਰੇਣਸ਼ਰਬਨ੍ਧੇਨਰਾਘਵੌ ।
ਸਮੁਤ੍ਥਿਤੌਮਹਾਭਾਗੌਵਿषੇਦੁਃਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਰਾਕ੍षਸਾਃ ॥ 9 ॥
ਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਹृਦਯਾਃਸਰ੍ਵੇਪ੍ਰਾਕਾਰਾਤ੍ ਵਰੁਹ੍ਯਤੇ ।
ਵਿषਣ੍ਣਵਦਨਾਘੋਰਾਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾ ॥ 10 ॥
ਤਦਪ੍ਰਿਯਨ੍ਦੀਨਮੁਖਾਰਾਵਣਸ੍ਯਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ।
ਕृਤ੍ਸ੍ਨਨ੍ਨਿਵੇਦਯਾਮਾਸੁਰ੍ਯਥਾਵਦ੍ਵਾਕ੍ਯਕੋਵਿਦਾਃ ॥ 11 ॥
ਯੌਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਾਯੁਦ੍ਧੇਭ੍ਰਾਤਰੌਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਨਿਬਦ੍ਧੌਸ਼ਰਬਨ੍ਧੇਨਨਿष੍ਪ੍ਰਕਮ੍ਪਭੁਜੌਕृਤੌ ॥ 12 ॥
ਵਿਮੁਕ੍ਤੌਸ਼ਰਬਨ੍ਧੇਨਦृਸ਼੍ਯੇਤੇਤੌਰਣਾਜਿਰੇ ।
ਪਾਸ਼ਾਨਿਵਗਜੌਛਿਤ੍ਵਾਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਸਮਵਿਕ੍ਰਮੌ ॥ 13 ॥
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾਵਚਨਨ੍ਤੇषਾਂਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੋਮਹਾਬਲਃ ।
ਚਿਨ੍ਤਾਰੋषਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋਵਿषਣ੍ਣਵਦਨੋऽਭਵਤ੍ ॥ 14 ॥
ਘੋਰੈਰ੍ਦਤ੍ਤਵਰੈਰ੍ਭਦ੍ਧੌਸ਼ਰੈਰਾਸ਼ੀਵਿषੋਪਮੈਃ ।
ਅਮੋਘੈਸ੍ਸੂਰ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਃਪ੍ਰਮਥ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਾਯੁਧਿ ॥ 15 ॥
ਤਦਸ੍ਤ੍ਰਬਨ੍ਧਮਾਸਾਦ੍ਯਯਦਿਮੁਕ੍ਤੌਰਿਪੂਮਮ ।
ਸਂਸ਼ਯਸ੍ਥਮਿਦਂਸਰ੍ਵਮਨੁਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ਬਲਮ੍ ॥ 16 ॥
ਨਿष੍ਫਲਾਃਖਲੁਸਮ੍ਵृਤ੍ਤਾਸ਼੍ਸ਼ਰਾਃਵਾਸੁਕਿਤੇਜਸਃ ।
ਅਦਤ੍ਤਂਯੈਸ੍ਤੁਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇਰਿਪੂਣਾਞ੍ਜੀਵਿਤਮ੍ਮਮ ॥ 17 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਤੁਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਨੁਰਗੋਯਥਾ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਕ੍षਸਾਮ੍ਮਧ੍ਯੇਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षਨ੍ਨਾਮਰਾਕ੍षਸਮ੍ ॥ 18 ॥
ਬਲੇਨਮਹਤਾਯੁਕ੍ਤੋਰਾਕ੍षਸੈਰ੍ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਤ੍ਵਂਵਧਾਯਾਭਿਨਿਰ੍ਯਾਹਿਰਾਮਸ੍ਯਸਹਵਾਨਰੈਃ ॥ 19 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षੋਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣਧੀਮਤਾ ।
ਕृਤ੍ਵਾਪ੍ਰਣਾਮਂਸਮ੍ਹृष੍ਟੋਨਿਰ੍ਜਗਾਮਨृਪਾਲਯਤ੍ ॥ 20 ॥
ਅਭਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯਤਦਦ੍ਵਾਰਮ੍ਬਲਾਧ੍ਯਕ੍षਮੁਵਾਚਹ ।
ਤ੍ਵਰਯਸ੍ਵਬਲਨ੍ਤੂਰ੍ਣਙ੍ਕਿਞ੍ਚਿਰੇਣਯੁਯੁਤ੍ਸਤਃ ॥ 21 ॥
ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਬਲਾਧ੍ਯਕ੍षੋਬਲਾਨੁਗਃ ।
ਬਲਮੁਦ੍ਯੋਜਯਾਮਾਸਰਾਵਣਸ੍ਯਾਜ੍ਞਯਾਦ੍ਰੁਤਮ੍ ॥ 22 ॥
ਤੇਬਦ੍ਧਘਣ੍ਟਾਬਲਿਨੋਘੋਰਰੂਪਾਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ।
ਵਿਗਰ੍ਜਮਾਨਾਸ੍ਸਮ੍ਹृष੍ਟਾਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षਮ੍ਪਰ੍ਯਵਾਰਯਨ੍ ॥ 23 ॥
ਵਿਵਿਧਾਯੁਧਹਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਸ਼ੂਲਮੁਦ੍ਗਰਪਾਣਯਃ ।
ਗਦਾਭਿਃਪਟ੍ਟਸੈਰ੍ਦਣ੍ਡੈਰਾਯਸੈਰ੍ਮੁਸਲੈਰ੍ਭृਸ਼ਮ੍ ॥ 24 ॥
ਪਰਿਘੈਰ੍ਭਿਣ੍ਡਿਵਾਲੈਸ਼੍ਚਭਲ੍ਲੈਪ੍ਰਾਸੈਃ ਪਰਸ਼੍ਵਥੈਃ ।
ਨਿਰ੍ਯਯੂਰਾਕ੍षਸਾਦਿਭ੍ਯੋਨਰ੍ਧਨ੍ਤੋਜਲਦਾਯਥਾ ॥ 25 ॥
ਰਥੈਃਕਵਚਿਨਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇਧ੍ਵਜੈਸ਼੍ਚਸਮਲਙ੍ਕृਤੈਃ ।
ਸੁਵਰ੍ਣਜਾਲਵਿਹਿਤੈਃਖਰੈਸ਼੍ਚਵਿਵਿਧਾਨਨੈਃ ॥ 26 ॥
ਹਯੈਃਪਰਮਸ਼ੀਘ੍ਰੈਸ਼੍ਚਗਜੈਸ਼੍ਚੈਵਮਦੋਤ੍ਕਟੈਃ ।
ਨਿਰ੍ਯਯੁਰ੍ਨੈਰृਤਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਇਵਦੁਰਾਸਦਾਃ ॥ 27 ॥
ਵृਕਸਿਂਹਮੁਖੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਙ੍ਖਰੈਃਕਨਕਭੂषਣੈਃ ।
ਆਰੁਰੋਹਰਥਨ੍ਦਿਵ੍ਯਨ੍ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षਃਖਰਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਃ ॥ 28 ॥
ਸਨਿਰ੍ਯਾਤੋਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षੋਰਾਕ੍षਸੈਰ੍ਵृਤਃ ।
ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮਦ੍ਵਾਰਂਹਨੁਮਾਨ੍ਯਤ੍ਰਯੂਥਪਃ ॥ 29 ॥
ਰਥਪ੍ਰਵਰਮਾਸ੍ਥਾਯਖਰਯੁਕ੍ਤਙ੍ਖਰਸ੍ਵਨਮ੍ ।
ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਨ੍ਤੁਮਹਾਘੋਰਂਰਾਕ੍षਸਮ੍ਭੀਮਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ 30 ॥
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षਗਤਾਃਘੋਰਾਸ਼ਕੁਨਾਃਪ੍ਰਤ੍ਯषੇਧਯਨ੍ ।
ਰਥਸ਼ੀਰ੍षੇਮਹਾਨ੍ਭੀਮੋਗृਧ੍ਰਸ਼੍ਚਨਿਪਪਾਤਹ ॥ 31 ॥
ਧ੍ਵਜਾਗ੍ਰੇਗ੍ਰਥਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵਨਿਪੇਤੁਃਕੁਣਪਾਸ਼ਨਾਃ ।
ਰੁਧਿਰਾਰ੍ਦ੍ਰੋਮਹਾਨ੍ ਸ਼੍ਵੇਤਃਕਬਨ੍ਧਃਪਤਿਤੋਭੁਵਿ ॥ 32 ॥
ਵਿਸ੍ਵਰਞ੍ਚੋਤ੍ਸृਜਨ੍ਨਾਦਨ੍ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षਸ੍ਯਸਮੀਪਤਃ ।
ਵਵਰ੍षਰੁਧਿਰਨ੍ਦੇਵਸ੍ਸਞ੍ਚਚਾਲਚਮੇਦਿਨੀ ॥ 33 ॥
ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਂਵਨੌਵਾਯੁਰ੍ਨਿਰ੍ਘਾਤਸਮਨਿਸ੍ਵਨਃ ।
ਤਿਮਿਰੌਘਵृਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਨਚਕਾਸ਼ਿਰੇ ॥ 34 ॥
ਸਤੂਤ੍ਪਾਤਾਂਸ੍ਤਦਾਦृष੍ਟਵਾਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮ੍ਭਯਾਵਹਾਨ੍ ।
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾਨ੍ਸੁਘੋਰਾਂਸ਼੍ਚਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षੋਵ੍ਯਥਿਤੋऽਭਵਤ੍ ॥ 35 ॥
ਮੁਮੁਹੂਰਾਕ੍षਸਾਃਸਰ੍ਵੇਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षਸ੍ਯਪੁਰਸ੍ਸਰਾਃ ।
ਤਤਃਸੁਭੀਮੋਬਹੁਭਿਰ੍ਨਿਸ਼ਾਚਰੈਰ੍ਵृਤੋऽਭਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯਰਣੋਤ੍ਸੁਕੋਬਲੀ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ਤਾਂਰਾਘਵਬਾਹੁਪਾਲਿਤਾਮ੍ਮਹੌਘਕਲ੍ਪਾਮ੍ਬਹੁਵਾਨਰੀਞ੍ਚਮੂਮ੍ ॥ 36 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekapañcāśassargaḥ |
teṣāṃsutumulaṃśabdaṃvānarāṇāntarasvinām |
nardatāṃrākṣasaissārdhantadāśuśrāvarāvaṇaḥ || 1 ||
snigdhagambhīranirghoṣaṃśrutvāsaninadambhṛśam |
sacivānāntatasteṣāmmadhyevacanamabravīt || 2 ||
yathā'sausamprahṛṣṭānāṃvānarāṇāṃsamutthitaḥ |
bahūnāṃsumahānnādomeghanāmivagarjitām || 3 ||
vyaktaṃsumahatīprītireteṣānnātrasaṃśayaḥ |
tathāhivipulairnādaiścukṣubhevaruṇālayaḥ || 4 ||
tautubaddhauśaraistīkṣṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |
ayañcasumahānnādaśaṅkāñjanayatīvame || 5 ||
etattuvacanañcoktvāmantriṇorākṣaseśvaraḥ |
uvācanairṛtāṃstatrasamīpaparivartinaḥ || 6 ||
jñāyatāntūrṇameteṣāṃsarveṣāñcavanacāriṇām |
śokakālesamutpannaharṣakāraṇamutthitam || 7 ||
tathoktāstenasambhrāntāḥprākāramadhiruhyaca |
dadṛśuḥpālitāṃsenāṃsugrīveṇamahātmanā || 8 ||
taucamuktausughoreṇaśarabandhenarāghavau |
samutthitaumahābhāgauviṣeduḥprekṣyarākṣasāḥ || 9 ||
santrastahṛdayāḥsarveprākārāt varuhyate |
viṣaṇṇavadanāghorārākṣasendramupasthitā || 10 ||
tadapriyandīnamukhārāvaṇasyaniśācarāḥ |
kṛtsnannivedayāmāsuryathāvadvākyakovidāḥ || 11 ||
yautāvindrajitāyuddhebhrātaraurāmalakṣmaṇau |
nibaddhauśarabandhenaniṣprakampabhujaukṛtau || 12 ||
vimuktauśarabandhenadṛśyetetauraṇājire |
pāśānivagajauchitvāgajendrasamavikramau || 13 ||
tacchrutvāvacananteṣāṃrākṣasendromahābalaḥ |
cintāroṣasamākrāntoviṣaṇṇavadano'bhavat || 14 ||
ghorairdattavarairbhaddhauśarairāśīviṣopamaiḥ |
amoghaissūryasaṅkāśaiḥpramathyendrajitāyudhi || 15 ||
tadastrabandhamāsādyayadimuktauripūmama |
saṃśayasthamidaṃsarvamanupaśyāmyahambalam || 16 ||
niṣphalāḥkhalusamvṛttāśśarāḥvāsukitejasaḥ |
adattaṃyaistusaṅgrāmeripūṇāñjīvitammama || 17 ||
evamuktvātusaṅkruddhoniśśvasannuragoyathā |
abravīdrakṣasāmmadhyedhūmrākṣannāmarākṣasam || 18 ||
balenamahatāyuktorākṣasairbhīmavikramaḥ |
tvaṃvadhāyābhiniryāhirāmasyasahavānaraiḥ || 19 ||
evamuktastudhūmrākṣorākṣasendreṇadhīmatā |
kṛtvāpraṇāmaṃsamhṛṣṭonirjagāmanṛpālayat || 20 ||
abhiniṣkramyatadadvārambalādhyakṣamuvācaha |
tvarayasvabalantūrṇaṅkiñcireṇayuyutsataḥ || 21 ||
dhūmrākṣavacanaṃśrutvābalādhyakṣobalānugaḥ |
balamudyojayāmāsarāvaṇasyājñayādrutam || 22 ||
tebaddhaghaṇṭābalinoghorarūpāniśācarāḥ |
vigarjamānāssamhṛṣṭādhūmrākṣamparyavārayan || 23 ||
vividhāyudhahastāścaśūlamudgarapāṇayaḥ |
gadābhiḥpaṭṭasairdaṇḍairāyasairmusalairbhṛśam || 24 ||
parighairbhiṇḍivālaiścabhallaiprāsaiḥ paraśvathaiḥ |
niryayūrākṣasādibhyonardhantojaladāyathā || 25 ||
rathaiḥkavacinastvanyedhvajaiścasamalaṅkṛtaiḥ |
suvarṇajālavihitaiḥkharaiścavividhānanaiḥ || 26 ||
hayaiḥparamaśīghraiścagajaiścaivamadotkaṭaiḥ |
niryayurnairṛtavyāghrāvyāghrāivadurāsadāḥ || 27 ||
vṛkasiṃhamukhairyuktaṅkharaiḥkanakabhūṣaṇaiḥ |
āruroharathandivyandhūmrākṣaḥkharanissvanaḥ || 28 ||
saniryātomahāvīryodhūmrākṣorākṣasairvṛtaḥ |
prahasanpaścimadvāraṃhanumānyatrayūthapaḥ || 29 ||
rathapravaramāsthāyakharayuktaṅkharasvanam |
prayāntantumahāghoraṃrākṣasambhīmadarśanam || 30 ||
antarikṣagatāḥghorāśakunāḥpratyaṣedhayan |
rathaśīrṣemahānbhīmogṛdhraścanipapātaha || 31 ||
dhvajāgregrathitāścaivanipetuḥkuṇapāśanāḥ |
rudhirārdromahān śvetaḥkabandhaḥpatitobhuvi || 32 ||
visvarañcotsṛjannādandhūmrākṣasyasamīpataḥ |
vavarṣarudhirandevassañcacālacamedinī || 33 ||
pratilomaṃvanauvāyurnirghātasamanisvanaḥ |
timiraughavṛtāstatradiśaścanacakāśire || 34 ||
satūtpātāṃstadādṛṣṭavārākṣasānāmbhayāvahān |
prādurbhūtānsughorāṃścadhūmrākṣovyathito'bhavat || 35 ||
mumuhūrākṣasāḥsarvedhūmrākṣasyapurassarāḥ |
tataḥsubhīmobahubhirniśācarairvṛto'bhiniṣkramyaraṇotsukobalī |
dadarśatāṃrāghavabāhupālitāmmahaughakalpāmbahuvānarīñcamūm || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकपञ्चाशस्सर्गः ।
तेषांसुतुमुलंशब्दंवानराणान्तरस्विनाम् ।
नर्दतांराक्षसैस्सार्धन्तदाशुश्रावरावणः ॥ 1 ॥
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषंश्रुत्वासनिनदम्भृशम् ।
सचिवानान्ततस्तेषाम्मध्येवचनमब्रवीत् ॥ 2 ॥
यथाऽसौसम्प्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः ।
बहूनांसुमहान्नादोमेघनामिवगर्जिताम् ॥ 3 ॥
व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषान्नात्रसंशयः ।
तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः ॥ 4 ॥
तौतुबद्धौशरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
अयञ्चसुमहान्नादशङ्काञ्जनयतीवमे ॥ 5 ॥
एतत्तुवचनञ्चोक्त्वामन्त्रिणोराक्षसेश्वरः ।
उवाचनैरृतांस्तत्रसमीपपरिवर्तिनः ॥ 6 ॥
ज्ञायतान्तूर्णमेतेषांसर्वेषाञ्चवनचारिणाम् ।
शोककालेसमुत्पन्नहर्षकारणमुत्थितम् ॥ 7 ॥
तथोक्तास्तेनसम्भ्रान्ताःप्राकारमधिरुह्यच ।
ददृशुःपालितांसेनांसुग्रीवेणमहात्मना ॥ 8 ॥
तौचमुक्तौसुघोरेणशरबन्धेनराघवौ ।
समुत्थितौमहाभागौविषेदुःप्रेक्ष्यराक्षसाः ॥ 9 ॥
सन्त्रस्तहृदयाःसर्वेप्राकारात् वरुह्यते ।
विषण्णवदनाघोराराक्षसेन्द्रमुपस्थिता ॥ 10 ॥
तदप्रियन्दीनमुखारावणस्यनिशाचराः ।
कृत्स्नन्निवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः ॥ 11 ॥
यौताविन्द्रजितायुद्धेभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
निबद्धौशरबन्धेननिष्प्रकम्पभुजौकृतौ ॥ 12 ॥
विमुक्तौशरबन्धेनदृश्येतेतौरणाजिरे ।
पाशानिवगजौछित्वागजेन्द्रसमविक्रमौ ॥ 13 ॥
तच्छ्रुत्वावचनन्तेषांराक्षसेन्द्रोमहाबलः ।
चिन्तारोषसमाक्रान्तोविषण्णवदनोऽभवत् ॥ 14 ॥
घोरैर्दत्तवरैर्भद्धौशरैराशीविषोपमैः ।
अमोघैस्सूर्यसङ्काशैःप्रमथ्येन्द्रजितायुधि ॥ 15 ॥
तदस्त्रबन्धमासाद्ययदिमुक्तौरिपूमम ।
संशयस्थमिदंसर्वमनुपश्याम्यहम्बलम् ॥ 16 ॥
निष्फलाःखलुसम्वृत्ताश्शराःवासुकितेजसः ।
अदत्तंयैस्तुसङ्ग्रामेरिपूणाञ्जीवितम्मम ॥ 17 ॥
एवमुक्त्वातुसङ्क्रुद्धोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।
अब्रवीद्रक्षसाम्मध्येधूम्राक्षन्नामराक्षसम् ॥ 18 ॥
बलेनमहतायुक्तोराक्षसैर्भीमविक्रमः ।
त्वंवधायाभिनिर्याहिरामस्यसहवानरैः ॥ 19 ॥
एवमुक्तस्तुधूम्राक्षोराक्षसेन्द्रेणधीमता ।
कृत्वाप्रणामंसम्हृष्टोनिर्जगामनृपालयत् ॥ 20 ॥
अभिनिष्क्रम्यतदद्वारम्बलाध्यक्षमुवाचह ।
त्वरयस्वबलन्तूर्णङ्किञ्चिरेणयुयुत्सतः ॥ 21 ॥
धूम्राक्षवचनंश्रुत्वाबलाध्यक्षोबलानुगः ।
बलमुद्योजयामासरावणस्याज्ञयाद्रुतम् ॥ 22 ॥
तेबद्धघण्टाबलिनोघोररूपानिशाचराः ।
विगर्जमानास्सम्हृष्टाधूम्राक्षम्पर्यवारयन् ॥ 23 ॥
विविधायुधहस्ताश्चशूलमुद्गरपाणयः ।
गदाभिःपट्टसैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम् ॥ 24 ॥
परिघैर्भिण्डिवालैश्चभल्लैप्रासैः परश्वथैः ।
निर्ययूराक्षसादिभ्योनर्धन्तोजलदायथा ॥ 25 ॥
रथैःकवचिनस्त्वन्येध्वजैश्चसमलङ्कृतैः ।
सुवर्णजालविहितैःखरैश्चविविधाननैः ॥ 26 ॥
हयैःपरमशीघ्रैश्चगजैश्चैवमदोत्कटैः ।
निर्ययुर्नैरृतव्याघ्राव्याघ्राइवदुरासदाः ॥ 27 ॥
वृकसिंहमुखैर्युक्तङ्खरैःकनकभूषणैः ।
आरुरोहरथन्दिव्यन्धूम्राक्षःखरनिस्स्वनः ॥ 28 ॥
सनिर्यातोमहावीर्योधूम्राक्षोराक्षसैर्वृतः ।
प्रहसन्पश्चिमद्वारंहनुमान्यत्रयूथपः ॥ 29 ॥
रथप्रवरमास्थायखरयुक्तङ्खरस्वनम् ।
प्रयान्तन्तुमहाघोरंराक्षसम्भीमदर्शनम् ॥ 30 ॥
अन्तरिक्षगताःघोराशकुनाःप्रत्यषेधयन् ।
रथशीर्षेमहान्भीमोगृध्रश्चनिपपातह ॥ 31 ॥
ध्वजाग्रेग्रथिताश्चैवनिपेतुःकुणपाशनाः ।
रुधिरार्द्रोमहान् श्वेतःकबन्धःपतितोभुवि ॥ 32 ॥
विस्वरञ्चोत्सृजन्नादन्धूम्राक्षस्यसमीपतः ।
ववर्षरुधिरन्देवस्सञ्चचालचमेदिनी ॥ 33 ॥
प्रतिलोमंवनौवायुर्निर्घातसमनिस्वनः ।
तिमिरौघवृतास्तत्रदिशश्चनचकाशिरे ॥ 34 ॥
सतूत्पातांस्तदादृष्टवाराक्षसानाम्भयावहान् ।
प्रादुर्भूतान्सुघोरांश्चधूम्राक्षोव्यथितोऽभवत् ॥ 35 ॥
मुमुहूराक्षसाःसर्वेधूम्राक्षस्यपुरस्सराः ।
ततःसुभीमोबहुभिर्निशाचरैर्वृतोऽभिनिष्क्रम्यरणोत्सुकोबली ।
ददर्शतांराघवबाहुपालिताम्महौघकल्पाम्बहुवानरीञ्चमूम् ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekapañcāśassargaḥ |
teṣāṃsutumulaṃśabdaṃvānarāṇāntarasvinām |
nardatāṃrākṣasaissārdhantadāśuśrāvarāvaṇaḥ || 1 ||
snigdhagambhīranirghoṣaṃśrutvāsaninadambhṛśam |
sacivānāntatasteṣāmmadhyevacanamabravīt || 2 ||
yathā'sausamprahṛṣṭānāṃvānarāṇāṃsamutthitaḥ |
bahūnāṃsumahānnādomeghanāmivagarjitām || 3 ||
vyaktaṃsumahatīprītireteṣānnātrasaṃśayaḥ |
tathāhivipulairnādaiścukṣubhevaruṇālayaḥ || 4 ||
tautubaddhauśaraistīkṣṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |
ayañcasumahānnādaśaṅkāñjanayatīvame || 5 ||
etattuvacanañcoktvāmantriṇorākṣaseśvaraḥ |
uvācanairṛtāṃstatrasamīpaparivartinaḥ || 6 ||
jñāyatāntūrṇameteṣāṃsarveṣāñcavanacāriṇām |
śokakālesamutpannaharṣakāraṇamutthitam || 7 ||
tathoktāstenasambhrāntāḥprākāramadhiruhyaca |
dadṛśuḥpālitāṃsenāṃsugrīveṇamahātmanā || 8 ||
taucamuktausughoreṇaśarabandhenarāghavau |
samutthitaumahābhāgauviṣeduḥprekṣyarākṣasāḥ || 9 ||
santrastahṛdayāḥsarveprākārāt varuhyate |
viṣaṇṇavadanāghorārākṣasendramupasthitā || 10 ||
tadapriyandīnamukhārāvaṇasyaniśācarāḥ |
kṛtsnannivedayāmāsuryathāvadvākyakovidāḥ || 11 ||
yautāvindrajitāyuddhebhrātaraurāmalakṣmaṇau |
nibaddhauśarabandhenaniṣprakampabhujaukṛtau || 12 ||
vimuktauśarabandhenadṛśyetetauraṇājire |
pāśānivagajauchitvāgajendrasamavikramau || 13 ||
tacchrutvāvacananteṣāṃrākṣasendromahābalaḥ |
cintāroṣasamākrāntoviṣaṇṇavadano'bhavat || 14 ||
ghorairdattavarairbhaddhauśarairāśīviṣopamaiḥ |
amoghaissūryasaṅkāśaiḥpramathyendrajitāyudhi || 15 ||
tadastrabandhamāsādyayadimuktauripūmama |
saṃśayasthamidaṃsarvamanupaśyāmyahambalam || 16 ||
niṣphalāḥkhalusamvṛttāśśarāḥvāsukitejasaḥ |
adattaṃyaistusaṅgrāmeripūṇāñjīvitammama || 17 ||
evamuktvātusaṅkruddhoniśśvasannuragoyathā |
abravīdrakṣasāmmadhyedhūmrākṣannāmarākṣasam || 18 ||
balenamahatāyuktorākṣasairbhīmavikramaḥ |
tvaṃvadhāyābhiniryāhirāmasyasahavānaraiḥ || 19 ||
evamuktastudhūmrākṣorākṣasendreṇadhīmatā |
kṛtvāpraṇāmaṃsamhṛṣṭonirjagāmanṛpālayat || 20 ||
abhiniṣkramyatadadvārambalādhyakṣamuvācaha |
tvarayasvabalantūrṇaṅkiñcireṇayuyutsataḥ || 21 ||
dhūmrākṣavacanaṃśrutvābalādhyakṣobalānugaḥ |
balamudyojayāmāsarāvaṇasyājñayādrutam || 22 ||
tebaddhaghaṇṭābalinoghorarūpāniśācarāḥ |
vigarjamānāssamhṛṣṭādhūmrākṣamparyavārayan || 23 ||
vividhāyudhahastāścaśūlamudgarapāṇayaḥ |
gadābhiḥpaṭṭasairdaṇḍairāyasairmusalairbhṛśam || 24 ||
parighairbhiṇḍivālaiścabhallaiprāsaiḥ paraśvathaiḥ |
niryayūrākṣasādibhyonardhantojaladāyathā || 25 ||
rathaiḥkavacinastvanyedhvajaiścasamalaṅkṛtaiḥ |
suvarṇajālavihitaiḥkharaiścavividhānanaiḥ || 26 ||
hayaiḥparamaśīghraiścagajaiścaivamadotkaṭaiḥ |
niryayurnairṛtavyāghrāvyāghrāivadurāsadāḥ || 27 ||
vṛkasiṃhamukhairyuktaṅkharaiḥkanakabhūṣaṇaiḥ |
āruroharathandivyandhūmrākṣaḥkharanissvanaḥ || 28 ||
saniryātomahāvīryodhūmrākṣorākṣasairvṛtaḥ |
prahasanpaścimadvāraṃhanumānyatrayūthapaḥ || 29 ||
rathapravaramāsthāyakharayuktaṅkharasvanam |
prayāntantumahāghoraṃrākṣasambhīmadarśanam || 30 ||
antarikṣagatāḥghorāśakunāḥpratyaṣedhayan |
rathaśīrṣemahānbhīmogṛdhraścanipapātaha || 31 ||
dhvajāgregrathitāścaivanipetuḥkuṇapāśanāḥ |
rudhirārdromahān śvetaḥkabandhaḥpatitobhuvi || 32 ||
visvarañcotsṛjannādandhūmrākṣasyasamīpataḥ |
vavarṣarudhirandevassañcacālacamedinī || 33 ||
pratilomaṃvanauvāyurnirghātasamanisvanaḥ |
timiraughavṛtāstatradiśaścanacakāśire || 34 ||
satūtpātāṃstadādṛṣṭavārākṣasānāmbhayāvahān |
prādurbhūtānsughorāṃścadhūmrākṣovyathito'bhavat || 35 ||
mumuhūrākṣasāḥsarvedhūmrākṣasyapurassarāḥ |
tataḥsubhīmobahubhirniśācarairvṛto'bhiniṣkramyaraṇotsukobalī |
dadarśatāṃrāghavabāhupālitāmmahaughakalpāmbahuvānarīñcamūm || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.