ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षਣ੍ਣਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਆਰ੍ਤਾਨਾਂਰਾਕ੍षਸੀਨਾਨ੍ਤੁਲਙ੍ਕਾਯਾਂਵੈਕੁਲੇਕੁਲੇ ।
ਰਾਵਣਃਕਰੁਣਂਸ਼ਬ੍ਦਂਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵਪਰਿਦੇਵਿਤਮ੍ ॥ 1 ॥
ਸ ਤੁਦੀਰ੍ਘਂਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯਮੁਹੂਰ੍ਤਨ੍ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਬਭੂਵਪਰਮਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਰਾਵਣੋਭੀਮਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ 2 ॥
ਸਨ੍ਦਸ਼੍ਯਦਸ਼ਨੈਰੋष੍ਠਙ੍ਕ੍ਰੋਧਸਮ੍ਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ ।
ਰਾਕ੍षਸੈਰਪਿਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਃਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰਿਵਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ॥ 3 ॥
ਉਵਾਚ ਚ ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਨ੍ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਕ੍ਰੋਧਾਵ੍ਯਕ੍ਤਕਥਸ੍ਤਤ੍ਰਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਨਿਵਚਕ੍षੁषਾ ॥ 4 ॥
ਮਹੋਦਰਮ੍ਮਹਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂਵਿਰੂਪਾਕ੍षਂ ਚ ਰਾਕ੍षਸਮ੍ ।
ਸ਼ੀਘ੍ਰਂਵਦਤਸੈਨ੍ਯਾਨਿਨਿਰ੍ਯਾਤੇਤਿਮਮਾਜ੍ਞਯਾ ॥ 5 ॥
ਤਸ੍ਯਤਦ੍ਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਕ੍षਸਾਸ੍ਤੇਭਯਾਰ੍ਦਿਤਾਃ ।
ਚੋਦਯਾਮਾਸੁਰਵ੍ਯਗ੍ਰਾਨ੍ਰਾਕ੍षਸਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਨृਪਾਜ੍ਞਯਾ ॥ 6 ॥
ਤੇਤੁਸਰ੍ਵੇਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਰਾਕ੍षਸਾਭੀਮਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ।
ਕृਤਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਯਨਾਃਸਰ੍ਵੇਤੇਰਣਾਭਿਮੁਖਾਯਯੁਃ ॥ 7 ॥
ਪ੍ਰਤਿਪੂਜ੍ਯਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂਰਾਵਣਨ੍ਤੇਮਹਾਰਥਾਃ ।
ਤਸ੍ਥੁਃਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯਃਸਰ੍ਵੇਭਰ੍ਤੁਰ੍ਵਿਜਯਕਾਙ੍ਕ੍षਿਣਃ ॥ 8 ॥
ਅਥੋਵਾਚਪ੍ਰਹਸ੍ਯੈਤਾਨ੍ਰਾਵਣਃਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ।
ਮਹੋਦਰਮਹਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੌਵਿਰੂਪਾਕ੍षਂ ਚ ਰਾਕ੍षਸਮ੍ ॥ 9 ॥
ਅਦ੍ਯਬਾਣੈਰ੍ਧਨੁਰ੍ਮੁਕ੍ਸ੍ਸੈਰ੍ਯੁਗਾਨ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭੈਃ ।
ਰਾਘਵਂਲਕ੍ष੍ਮਣਞ੍ਚੈਵਨੇष੍ਯਾਮਿਯਮਸਾਦਨਮ੍ ॥ 10 ॥
ਖਰਸ੍ਯਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯਪ੍ਰਹਸੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤੋਸ੍ਤਥਾ ।
ਕਰਿष੍ਯਾਮਿਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਦ੍ਯਸ਼ਤ੍ਰੁਵਧਾਦਹਮ੍ ॥ 11 ॥
ਨੈਵਾਨ੍ਤਰਿਕ੍षਂ ਨ ਦਿਸ਼ੋ ਨ ਨਦ੍ਯੌਰ੍ਨਾਪਿਸਾਗਰਾਃ ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ੍ਵਙ੍ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿਮਦ੍ਬਾਣਜਲਦਾਵृਤਾਃ ॥ 12 ॥
ਅਦ੍ਯਵਾਨਰਮੁਖ੍ਯਾਨਾਨ੍ਤਾਨਿਯੂਥਾਨਿਭਾਗਸ਼ਃ ।
ਧਨੁषਾਸ਼ਰਜਾਲੇਨਵਧਿष੍ਯਾਮਿਪਤਤ੍ਰਿਣਾ ॥ 13 ॥
ਅਦ੍ਯਵਾਨਰਸੈਨ੍ਯਾਨਿਰਥੇਨਪਵਨੌਜਸਾ ।
ਧਨੁਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰਾਦੁਦ੍ਭੂਤੈਰ੍ਮਥਿष੍ਯਾਮਿਸ਼ਰੋਰ੍ਮਿਭਿਃ ॥ 14 ॥
ਵ੍ਯਾਕੋਸ਼ਪਦ੍ਮਵਕ੍ਤ੍ਰਾਣਿਪਦ੍ਮਕੇਸਰਵਰ੍ਚਸਾਮ੍ ।
ਅਦ੍ਯਯੂਥਤਟਾਕਾਨਿਗਜਵਤ੍ਪ੍ਰਮਥਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ 15 ॥
ਸਸ਼ਰੈਰਦ੍ਯਵਦਨੈਸ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਵਾਨਰਯੂਥਪਾਃ ।
ਮਣ੍ਡਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿਵਸੁਧਾਂਸਨਾਲੈਰਿਵਪਙ੍ਕਜੈਃ ॥ 16 ॥
ਅਦ੍ਯਯੂਥਪ੍ਰਚਣ੍ਡਾਨਾਂਹਰੀਣਾਨ੍ਦ੍ਰੁਮਯੋਧਿਨਾਮ੍ ।
ਮੁਕ੍ਤੇਨੈਕੇषੁਣਾਯੁਦ੍ਧੇਭੇਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਚ ਸ਼ਤਂਸ਼ਤਮ੍ ॥ 17 ॥
ਹਤੋਭਰ੍ਤਾਹਤੋਭ੍ਰਾਤਾਯਾਸਾਂ ਚ ਚਤਨਯੋਹਤਃ ।
ਵਧੇਨਾਦ੍ਯਰਿਪੋਸ੍ਤਾਸਾਙ੍ਕਰੋਮ੍ਯਸ਼੍ਰੁਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਮ੍ ॥ 18 ॥
ਅਦ੍ਯਮਦ੍ਭਾਣਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨੈਃਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣੈਰ੍ਗਤਚੇਤਨੈਃ ।
ਕਰੋਮਿਵਾਨਰੈਰ੍ਯੁਦ੍ਧੇਯਤ੍ਨਾਵੇਕ੍ष੍ਯਤਲਾਮ੍ਮਹੀਮ੍ ॥ 19 ॥
ਅਦ੍ਯਗੋਮਯਵੋਗृਧ੍ਰਾਸ਼੍ਚਯੇ ਚ ਮਾਂਸਾਸ਼ਿਨੋऽਪਰੇ ।
ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਰ੍ਪਯਿष੍ਯਾਮਿਸ਼ਤ੍ਰੁਮਾਂਸੈਸ਼੍ਸ਼ਰਾਰ੍ਦਿਤੈਃ ॥ 20 ॥
ਕਲ੍ਪ੍ਯਤਾਮ੍ਮੇਰਥਂਸ਼ੀਘ੍ਰਙ੍ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਾਨੀਯਤਾਨ੍ਧਨੁਃ ।
ਅਨੁਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤੁਮਾਂਯੁਦ੍ਧੇਯੇऽਤ੍ਰਸ਼ਿष੍ਟਾਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ॥ 21 ॥
ਤਸ੍ਯਤਦ੍ਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਮਹਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਚਃ ।
ਬਲਾਧ੍ਯਕ੍षਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਥਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰਬਲਂਸਨ੍ਤ੍ਵਰ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ॥ 22 ॥
ਬਲਾਧ੍ਯਕ੍षਾਸ੍ਤੁਸਮ੍ਰਬ੍ਦਾਰਾਕ੍षਸਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਗृਹੇਗृਹੇ ।
ਚੋਦਯਨ੍ਤਃਪਰਿਯਯੁਰ੍ਲਙ੍ਕਾਂਲਘੁਪਰਾਕ੍ਰਮਾਃ ॥ 23 ॥
ਤਤੋਮੁਹੂਰ੍ਤਾਨ੍ਨਿष੍ਪੇਤੂਰਾਕ੍षਸਾਭੀਮਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ।
ਨਦਨ੍ਤੋਭੀਮਵਦਨਾਨਾਨਾਪ੍ਰਹਰਣੈਰ੍ਭੁਜੈਃ ॥ 24 ॥
ਅਸਿਭਿਃਪਟ੍ਟਸੈਃ ਸ਼ੂਲੈਰ੍ਗਦਾਭਿਰ੍ਮੁਸਲੈਰ੍ਹਲੈਃ ।
ਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣਧਾਰਾਭਿਰ੍ਮਹਦ੍ਭਿਃ ਕੂਟਮੁਦ੍ਗਰੈਃ ॥ 25 ॥
ਯष੍ਟਿਭਿਰ੍ਵਿਮਲੈਸ਼੍ਚਕ੍ਰੈਰ੍ਨਿਸ਼ਿਤੈਸ਼੍ਚਪਰਸ਼੍ਵਥੈਃ ।
ਭਿਨ੍ਦਿਪਾਲੈਃਸ਼ਤਘ੍ਨੀਭਿਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਪਿਵਰਾਯੁਧੈਃ ॥ 26 ॥
ਅਥਾਨਯਦ੍ਬਲਾਧ੍ਯਕ੍षਸ੍ਸਤ੍ਵਰੋਰਾਵਣਾਜ੍ਞਯਾ ।
ਦ੍ਰੁਤਂਸੂਤਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂਯੁਕ੍ਤਾष੍ਟਤੁਰਗਂਰਥਮ੍ ।
ਆਰੁਰੋਹਤਦਾਭੀਮੋਦੀਪ੍ਯਮਾਨਂਸ੍ਵਤੇਜਸਾ ॥ 27 ॥
ਤਤਃਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ਸਹਸਾਰਾਕ੍षਸੈਰ੍ਭਹੁਭਿਰ੍ਵृਤਃ ॥ 28 ॥
ਰਾਵਣਃਸਤ੍ਤ੍ਵਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਾਦ੍ਦਾਰਯਨ੍ਨਿਵਮੇਦਿਨੀਮ੍ ।
ਰਾਵਣੇਨਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤੌਮਹਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਹੋਦਰੌ ।
ਵਿਰੂਪਾਕ੍षਸ਼੍ਚਦੁਰ੍ਧਰ੍षੋਰਥਾਨਾਰੁਰੁਹੁਸ੍ਤਦਾ ॥ 29 ॥
ਮੋਕ੍षਿਤਨ੍ ਚਾਤ੍ਮਨੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਾਰਂ ਤੇਨ ਰਕ੍षਸਾ ।
ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਰਨ੍ ਤਸ੍ਯ ਵਿਰੂਪਾਕ੍षਸ੍ਯ ਵਾਨਰਃ ॥ 30 ॥
ਤਤੋਯੁਦ੍ਧਾਯਤੇਜਸ੍ਵੀਰਕ੍षੋਗਣਬਲੈਰ੍ਵृਤਃ ।
ਨਿਰ੍ਯਯਾਵੁਦ੍ਯਤਧਨੁਃਕਾਲਾਨ੍ਤਕਯਮੋਪਮਃ ॥ 31 ॥
ਤਤਃਪ੍ਰਜਵਿਤਾਸ਼੍ਵੇਨਰਥੇਨ ਸ ਮਹਾਰਥਃ ।
ਦ੍ਵਾਰੇਣਨਿਰ੍ਯਯੌਤੇਨਯਤ੍ਰਤੌਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 32 ॥
ਤਤੋਨष੍ਟਪ੍ਰਭਃਸੂਰ੍ਯੋਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਤਿਮਿਰਾਵृਤਾਃ ।
ਦ੍ਵਿਜਾਸ਼੍ਚਨੇਦੁਰ੍ਘੋਰਾਸ਼੍ਚਸਞ੍ਚਚਾਲ ਚ ਮੇਦਿਨੀ ॥ 33 ॥
ਵਵਰ੍षਰੁਧਿਰਨ੍ਦੇਵਸ਼੍ਚਸ੍ਖਲੁਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗਮਾਃ ।
ਧ੍ਵਜਾਗ੍ਰੇਨ੍ਯਪਤਦ੍ਗृਧ੍ਰੋਵਿਨੇਦੁਸ਼੍ਚਾਸ਼ਿਵਾਃਸ਼ਿਵਾਃ ॥ 34 ॥
ਨਯਨਞ੍ਚਾਸ੍ਫੁਰਦ੍ਵਾਮਂਵਾਮੋਬਾਹੁਰਕਮ੍ਪਤ ।
ਵਿਵਰ੍ਣਵਦਨਸ਼੍ਸਾਕਤਿਞ੍ਚਿਦਭ੍ਰਸ਼੍ਯਤਸ੍ਵਨਃ ॥ 35 ॥
ਤਤੋਨਿष੍ਪਤਤੋਯੁਦ੍ਧੇਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯਰਕ੍षਸਃ ।
ਰਣੇਨਿਧਨਸ਼ਂਸੀਨਿਰੂਪਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿਜਜ੍ਞਿਰੇ ॥ 36 ॥
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षਾਤ੍ਪਪਾਤੋਲ੍ਕਾਨਿਰਾਘਤਸਮਨਿਰ੍ਘਾਸ੍ਵਨਾ ।
ਵਿਨੇਦੁਰਸ਼ਿਵਾਗृਧ੍ਰਾਵਾਯਸੈਰਭਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ॥ 37 ॥
ਏਤਾਨਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਘੋਰਾਨੁਤ੍ਪਾਤਾਨ੍ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ।
ਨਿਰ੍ਯਯੌਰਾਵਣੋਮੋਹਾਦ੍ਵਧਾਰ੍ਥਙ੍ਕਾਲਚੋਦਿਤਃ ॥ 38 ॥
ਤੇषਾਨ੍ਤੁਰਥਘੋषੇਣਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।
ਵਾਨਰਾਣਾਮਪਿਚਮੂਰ੍ਯੁਦ੍ਧਾਯੈਵਾਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥ 39 ॥
ਤੇषਾਨ੍ਤੁਤੁਮੁਲਂਯੁਦ੍ਧਮ੍ਬਭੂਵਕਪਿਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਾਹ੍ਵਯਾਨਾਨਾਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਨਾਞ੍ਜਯਮਿਚ੍ਛਤਾਮ੍ ॥ 40 ॥
ਤਤਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣੈਃ ।
ਵਾਨਰਾਣਾਮਨੀਕੇषੁਚਕਾਰਕਦਨਮ੍ਮਹਤ੍ ॥ 41 ॥
ਵਿਕृਤ੍ਤਸ਼ਿਰਸਃਕੇਚਿਦ੍ਰਾਵਣੇਨਵਲੀਮੁਖਾਃ ।
ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਹृਦਯਾਃਕੇਚਿਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ॥ 42 ॥
ਨਿਰੁਚ੍ਛਵਾਸਾਹਤਾਃਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇषੁਦਾਰਿਤਾਃ ।
ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਭਿਨ੍ਨਸ਼ਿਰਸਃਕੇਚਿਚ੍ਚਕ੍षੁਰ੍ਵਿਨਾਕृਤਾਃ ॥ 43 ॥
ਦਸ਼ਾਨਨਃਕ੍ਰੋਧਵਿਵृਤ੍ਤਨੇਤ੍ਰੋਯਤੋਯਤੋऽਭ੍ਯੇਤਿਰਥੇਵਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ।
ਤਤਸ੍ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯਸ਼ਰਪ੍ਰਵੇਗਂਸੋਢੁਂ ਨ ਸ਼ੇਕੁਰ੍ਹਰਿਯੂਥਪਾਸ੍ਤੇ ॥ 44 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ षਣ੍ਣਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṇṇavatitamassargaḥ |
ārtānāṃrākṣasīnāntulaṅkāyāṃvaikulekule |
rāvaṇaḥkaruṇaṃśabdaṃśuśrāvaparidevitam || 1 ||
sa tudīrghaṃviniḥśvasyamuhūrtandhyānamāsthitaḥ |
babhūvaparamakruddhorāvaṇobhīmadarśanaḥ || 2 ||
sandaśyadaśanairoṣṭhaṅkrodhasamraktalocanaḥ |
rākṣasairapidurdarśaḥkālāgnirivamūrchitaḥ || 3 ||
uvāca ca samīpasthānrākṣasānrākṣaseśvaraḥ |
krodhāvyaktakathastatranirdahannivacakṣuṣā || 4 ||
mahodarammahāpārśvaṃvirūpākṣaṃ ca rākṣasam |
śīghraṃvadatasainyāniniryātetimamājñayā || 5 ||
tasyatadvacanaṃśrutvārākṣasāstebhayārditāḥ |
codayāmāsuravyagrānrākṣasāṃstānnṛpājñayā || 6 ||
tetusarvetathetyuktvārākṣasābhīmadarśanāḥ |
kṛtasvastvayanāḥsarveteraṇābhimukhāyayuḥ || 7 ||
pratipūjyayathānyāyaṃrāvaṇantemahārathāḥ |
tasthuḥprāñjalayaḥsarvebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 8 ||
athovācaprahasyaitānrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
mahodaramahāpārśvauvirūpākṣaṃ ca rākṣasam || 9 ||
adyabāṇairdhanurmukssairyugāntādityasannibhaiḥ |
rāghavaṃlakṣmaṇañcaivaneṣyāmiyamasādanam || 10 ||
kharasyakumbhakarṇasyaprahasendrajitostathā |
kariṣyāmipratīkāramadyaśatruvadhādaham || 11 ||
naivāntarikṣaṃ na diśo na nadyaurnāpisāgarāḥ |
prakāśatvaṅgamiṣyantimadbāṇajaladāvṛtāḥ || 12 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśaḥ |
dhanuṣāśarajālenavadhiṣyāmipatatriṇā || 13 ||
adyavānarasainyānirathenapavanaujasā |
dhanussamudrādudbhūtairmathiṣyāmiśarormibhiḥ || 14 ||
vyākośapadmavaktrāṇipadmakesaravarcasām |
adyayūthataṭākānigajavatpramathāmyaham || 15 ||
saśarairadyavadanaissaṅkhyevānarayūthapāḥ |
maṇḍayiṣyantivasudhāṃsanālairivapaṅkajaiḥ || 16 ||
adyayūthapracaṇḍānāṃharīṇāndrumayodhinām |
muktenaikeṣuṇāyuddhebhetsyāmi ca śataṃśatam || 17 ||
hatobhartāhatobhrātāyāsāṃ ca catanayohataḥ |
vadhenādyaripostāsāṅkaromyaśrupramārjanam || 18 ||
adyamadbhāṇanirbhinnaiḥprakīrṇairgatacetanaiḥ |
karomivānarairyuddheyatnāvekṣyatalāmmahīm || 19 ||
adyagomayavogṛdhrāścaye ca māṃsāśino'pare |
sarvāṃstāṃstarpayiṣyāmiśatrumāṃsaiśśarārditaiḥ || 20 ||
kalpyatāmmerathaṃśīghraṅkṣipramānīyatāndhanuḥ |
anuprayāntumāṃyuddheye'traśiṣṭāniśācarāḥ || 21 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmahāpārśvo'bravīdvacaḥ |
balādhyakṣān sthithāṃstatrabalaṃsantvaryatāmiti || 22 ||
balādhyakṣāstusamrabdārākṣasāṃstān gṛhegṛhe |
codayantaḥpariyayurlaṅkāṃlaghuparākramāḥ || 23 ||
tatomuhūrtānniṣpetūrākṣasābhīmadarśanāḥ |
nadantobhīmavadanānānāpraharaṇairbhujaiḥ || 24 ||
asibhiḥpaṭṭasaiḥ śūlairgadābhirmusalairhalaiḥ |
śaktibhistīkṣṇadhārābhirmahadbhiḥ kūṭamudgaraiḥ || 25 ||
yaṣṭibhirvimalaiścakrairniśitaiścaparaśvathaiḥ |
bhindipālaiḥśataghnībhiranyaiścāpivarāyudhaiḥ || 26 ||
athānayadbalādhyakṣassatvarorāvaṇājñayā |
drutaṃsūtasamāyuktaṃyuktāṣṭaturagaṃratham |
ārurohatadābhīmodīpyamānaṃsvatejasā || 27 ||
tataḥprayātassahasārākṣasairbhahubhirvṛtaḥ || 28 ||
rāvaṇaḥsattvagāmbhīryāddārayannivamedinīm |
rāvaṇenābhyanujñātaumahāpārśvamahodarau |
virūpākṣaścadurdharṣorathānāruruhustadā || 29 ||
mokṣitan cātmano dṛṣṭvā prahāraṃ tena rakṣasā |
sa dadarśāntaran tasya virūpākṣasya vānaraḥ || 30 ||
tatoyuddhāyatejasvīrakṣogaṇabalairvṛtaḥ |
niryayāvudyatadhanuḥkālāntakayamopamaḥ || 31 ||
tataḥprajavitāśvenarathena sa mahārathaḥ |
dvāreṇaniryayautenayatrataurāmalakṣmaṇau || 32 ||
tatonaṣṭaprabhaḥsūryodiśaścatimirāvṛtāḥ |
dvijāścanedurghorāścasañcacāla ca medinī || 33 ||
vavarṣarudhirandevaścaskhaluścaturaṅgamāḥ |
dhvajāgrenyapatadgṛdhrovineduścāśivāḥśivāḥ || 34 ||
nayanañcāsphuradvāmaṃvāmobāhurakampata |
vivarṇavadanaśsākatiñcidabhraśyatasvanaḥ || 35 ||
tatoniṣpatatoyuddhedaśagrīvasyarakṣasaḥ |
raṇenidhanaśaṃsīnirūpāṇyetānijajñire || 36 ||
antarikṣātpapātolkānirāghatasamanirghāsvanā |
vineduraśivāgṛdhrāvāyasairabhimiśritāḥ || 37 ||
etānacintayanghorānutpātānsamavasthitān |
niryayaurāvaṇomohādvadhārthaṅkālacoditaḥ || 38 ||
teṣānturathaghoṣeṇarākṣasānāmmahātmanām |
vānarāṇāmapicamūryuddhāyaivābhyavartata || 39 ||
teṣāntutumulaṃyuddhambabhūvakapirakṣasām |
anyonyamāhvayānānāṅkruddhānāñjayamicchatām || 40 ||
tataḥkruddhodaśagrīvaśśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
vānarāṇāmanīkeṣucakārakadanammahat || 41 ||
vikṛttaśirasaḥkecidrāvaṇenavalīmukhāḥ |
kecidvicchinnahṛdayāḥkecicchrotravivarjitāḥ || 42 ||
nirucchavāsāhatāḥkecitkecitpārśveṣudāritāḥ |
kecidvibhinnaśirasaḥkeciccakṣurvinākṛtāḥ || 43 ||
daśānanaḥkrodhavivṛttanetroyatoyato'bhyetirathevasaṅkhye |
tatastatastasyaśarapravegaṃsoḍhuṃ na śekurhariyūthapāste || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṇṇavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षण्णवतितमस्सर्गः ।
आर्तानांराक्षसीनान्तुलङ्कायांवैकुलेकुले ।
रावणःकरुणंशब्दंशुश्रावपरिदेवितम् ॥ 1 ॥
स तुदीर्घंविनिःश्वस्यमुहूर्तन्ध्यानमास्थितः ।
बभूवपरमक्रुद्धोरावणोभीमदर्शनः ॥ 2 ॥
सन्दश्यदशनैरोष्ठङ्क्रोधसम्रक्तलोचनः ।
राक्षसैरपिदुर्दर्शःकालाग्निरिवमूर्छितः ॥ 3 ॥
उवाच च समीपस्थान्राक्षसान्राक्षसेश्वरः ।
क्रोधाव्यक्तकथस्तत्रनिर्दहन्निवचक्षुषा ॥ 4 ॥
महोदरम्महापार्श्वंविरूपाक्षं च राक्षसम् ।
शीघ्रंवदतसैन्यानिनिर्यातेतिममाज्ञया ॥ 5 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसास्तेभयार्दिताः ।
चोदयामासुरव्यग्रान्राक्षसांस्तान्नृपाज्ञया ॥ 6 ॥
तेतुसर्वेतथेत्युक्त्वाराक्षसाभीमदर्शनाः ।
कृतस्वस्त्वयनाःसर्वेतेरणाभिमुखाययुः ॥ 7 ॥
प्रतिपूज्ययथान्यायंरावणन्तेमहारथाः ।
तस्थुःप्राञ्जलयःसर्वेभर्तुर्विजयकाङ्क्षिणः ॥ 8 ॥
अथोवाचप्रहस्यैतान्रावणःक्रोधमूर्छितः ।
महोदरमहापार्श्वौविरूपाक्षं च राक्षसम् ॥ 9 ॥
अद्यबाणैर्धनुर्मुक्स्सैर्युगान्तादित्यसन्निभैः ।
राघवंलक्ष्मणञ्चैवनेष्यामियमसादनम् ॥ 10 ॥
खरस्यकुम्भकर्णस्यप्रहसेन्द्रजितोस्तथा ।
करिष्यामिप्रतीकारमद्यशत्रुवधादहम् ॥ 11 ॥
नैवान्तरिक्षं न दिशो न नद्यौर्नापिसागराः ।
प्रकाशत्वङ्गमिष्यन्तिमद्बाणजलदावृताः ॥ 12 ॥
अद्यवानरमुख्यानान्तानियूथानिभागशः ।
धनुषाशरजालेनवधिष्यामिपतत्रिणा ॥ 13 ॥
अद्यवानरसैन्यानिरथेनपवनौजसा ।
धनुस्समुद्रादुद्भूतैर्मथिष्यामिशरोर्मिभिः ॥ 14 ॥
व्याकोशपद्मवक्त्राणिपद्मकेसरवर्चसाम् ।
अद्ययूथतटाकानिगजवत्प्रमथाम्यहम् ॥ 15 ॥
सशरैरद्यवदनैस्सङ्ख्येवानरयूथपाः ।
मण्डयिष्यन्तिवसुधांसनालैरिवपङ्कजैः ॥ 16 ॥
अद्ययूथप्रचण्डानांहरीणान्द्रुमयोधिनाम् ।
मुक्तेनैकेषुणायुद्धेभेत्स्यामि च शतंशतम् ॥ 17 ॥
हतोभर्ताहतोभ्रातायासां च चतनयोहतः ।
वधेनाद्यरिपोस्तासाङ्करोम्यश्रुप्रमार्जनम् ॥ 18 ॥
अद्यमद्भाणनिर्भिन्नैःप्रकीर्णैर्गतचेतनैः ।
करोमिवानरैर्युद्धेयत्नावेक्ष्यतलाम्महीम् ॥ 19 ॥
अद्यगोमयवोगृध्राश्चये च मांसाशिनोऽपरे ।
सर्वांस्तांस्तर्पयिष्यामिशत्रुमांसैश्शरार्दितैः ॥ 20 ॥
कल्प्यताम्मेरथंशीघ्रङ्क्षिप्रमानीयतान्धनुः ।
अनुप्रयान्तुमांयुद्धेयेऽत्रशिष्टानिशाचराः ॥ 21 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामहापार्श्वोऽब्रवीद्वचः ।
बलाध्यक्षान् स्थिथांस्तत्रबलंसन्त्वर्यतामिति ॥ 22 ॥
बलाध्यक्षास्तुसम्रब्दाराक्षसांस्तान् गृहेगृहे ।
चोदयन्तःपरिययुर्लङ्कांलघुपराक्रमाः ॥ 23 ॥
ततोमुहूर्तान्निष्पेतूराक्षसाभीमदर्शनाः ।
नदन्तोभीमवदनानानाप्रहरणैर्भुजैः ॥ 24 ॥
असिभिःपट्टसैः शूलैर्गदाभिर्मुसलैर्हलैः ।
शक्तिभिस्तीक्ष्णधाराभिर्महद्भिः कूटमुद्गरैः ॥ 25 ॥
यष्टिभिर्विमलैश्चक्रैर्निशितैश्चपरश्वथैः ।
भिन्दिपालैःशतघ्नीभिरन्यैश्चापिवरायुधैः ॥ 26 ॥
अथानयद्बलाध्यक्षस्सत्वरोरावणाज्ञया ।
द्रुतंसूतसमायुक्तंयुक्ताष्टतुरगंरथम् ।
आरुरोहतदाभीमोदीप्यमानंस्वतेजसा ॥ 27 ॥
ततःप्रयातस्सहसाराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ॥ 28 ॥
रावणःसत्त्वगाम्भीर्याद्दारयन्निवमेदिनीम् ।
रावणेनाभ्यनुज्ञातौमहापार्श्वमहोदरौ ।
विरूपाक्षश्चदुर्धर्षोरथानारुरुहुस्तदा ॥ 29 ॥
मोक्षितन् चात्मनो दृष्ट्वा प्रहारं तेन रक्षसा ।
स ददर्शान्तरन् तस्य विरूपाक्षस्य वानरः ॥ 30 ॥
ततोयुद्धायतेजस्वीरक्षोगणबलैर्वृतः ।
निर्ययावुद्यतधनुःकालान्तकयमोपमः ॥ 31 ॥
ततःप्रजविताश्वेनरथेन स महारथः ।
द्वारेणनिर्ययौतेनयत्रतौरामलक्ष्मणौ ॥ 32 ॥
ततोनष्टप्रभःसूर्योदिशश्चतिमिरावृताः ।
द्विजाश्चनेदुर्घोराश्चसञ्चचाल च मेदिनी ॥ 33 ॥
ववर्षरुधिरन्देवश्चस्खलुश्चतुरङ्गमाः ।
ध्वजाग्रेन्यपतद्गृध्रोविनेदुश्चाशिवाःशिवाः ॥ 34 ॥
नयनञ्चास्फुरद्वामंवामोबाहुरकम्पत ।
विवर्णवदनश्साकतिञ्चिदभ्रश्यतस्वनः ॥ 35 ॥
ततोनिष्पततोयुद्धेदशग्रीवस्यरक्षसः ।
रणेनिधनशंसीनिरूपाण्येतानिजज्ञिरे ॥ 36 ॥
अन्तरिक्षात्पपातोल्कानिराघतसमनिर्घास्वना ।
विनेदुरशिवागृध्रावायसैरभिमिश्रिताः ॥ 37 ॥
एतानचिन्तयन्घोरानुत्पातान्समवस्थितान् ।
निर्ययौरावणोमोहाद्वधार्थङ्कालचोदितः ॥ 38 ॥
तेषान्तुरथघोषेणराक्षसानाम्महात्मनाम् ।
वानराणामपिचमूर्युद्धायैवाभ्यवर्तत ॥ 39 ॥
तेषान्तुतुमुलंयुद्धम्बभूवकपिरक्षसाम् ।
अन्योन्यमाह्वयानानाङ्क्रुद्धानाञ्जयमिच्छताम् ॥ 40 ॥
ततःक्रुद्धोदशग्रीवश्शरैःकाञ्चनभूषणैः ।
वानराणामनीकेषुचकारकदनम्महत् ॥ 41 ॥
विकृत्तशिरसःकेचिद्रावणेनवलीमुखाः ।
केचिद्विच्छिन्नहृदयाःकेचिच्छ्रोत्रविवर्जिताः ॥ 42 ॥
निरुच्छवासाहताःकेचित्केचित्पार्श्वेषुदारिताः ।
केचिद्विभिन्नशिरसःकेचिच्चक्षुर्विनाकृताः ॥ 43 ॥
दशाननःक्रोधविवृत्तनेत्रोयतोयतोऽभ्येतिरथेवसङ्ख्ये ।
ततस्ततस्तस्यशरप्रवेगंसोढुं न शेकुर्हरियूथपास्ते ॥ 44 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षण्णवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṇṇavatitamassargaḥ |
ārtānāṃrākṣasīnāntulaṅkāyāṃvaikulekule |
rāvaṇaḥkaruṇaṃśabdaṃśuśrāvaparidevitam || 1 ||
sa tudīrghaṃviniḥśvasyamuhūrtandhyānamāsthitaḥ |
babhūvaparamakruddhorāvaṇobhīmadarśanaḥ || 2 ||
sandaśyadaśanairoṣṭhaṅkrodhasamraktalocanaḥ |
rākṣasairapidurdarśaḥkālāgnirivamūrchitaḥ || 3 ||
uvāca ca samīpasthānrākṣasānrākṣaseśvaraḥ |
krodhāvyaktakathastatranirdahannivacakṣuṣā || 4 ||
mahodarammahāpārśvaṃvirūpākṣaṃ ca rākṣasam |
śīghraṃvadatasainyāniniryātetimamājñayā || 5 ||
tasyatadvacanaṃśrutvārākṣasāstebhayārditāḥ |
codayāmāsuravyagrānrākṣasāṃstānnṛpājñayā || 6 ||
tetusarvetathetyuktvārākṣasābhīmadarśanāḥ |
kṛtasvastvayanāḥsarveteraṇābhimukhāyayuḥ || 7 ||
pratipūjyayathānyāyaṃrāvaṇantemahārathāḥ |
tasthuḥprāñjalayaḥsarvebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 8 ||
athovācaprahasyaitānrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
mahodaramahāpārśvauvirūpākṣaṃ ca rākṣasam || 9 ||
adyabāṇairdhanurmukssairyugāntādityasannibhaiḥ |
rāghavaṃlakṣmaṇañcaivaneṣyāmiyamasādanam || 10 ||
kharasyakumbhakarṇasyaprahasendrajitostathā |
kariṣyāmipratīkāramadyaśatruvadhādaham || 11 ||
naivāntarikṣaṃ na diśo na nadyaurnāpisāgarāḥ |
prakāśatvaṅgamiṣyantimadbāṇajaladāvṛtāḥ || 12 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśaḥ |
dhanuṣāśarajālenavadhiṣyāmipatatriṇā || 13 ||
adyavānarasainyānirathenapavanaujasā |
dhanussamudrādudbhūtairmathiṣyāmiśarormibhiḥ || 14 ||
vyākośapadmavaktrāṇipadmakesaravarcasām |
adyayūthataṭākānigajavatpramathāmyaham || 15 ||
saśarairadyavadanaissaṅkhyevānarayūthapāḥ |
maṇḍayiṣyantivasudhāṃsanālairivapaṅkajaiḥ || 16 ||
adyayūthapracaṇḍānāṃharīṇāndrumayodhinām |
muktenaikeṣuṇāyuddhebhetsyāmi ca śataṃśatam || 17 ||
hatobhartāhatobhrātāyāsāṃ ca catanayohataḥ |
vadhenādyaripostāsāṅkaromyaśrupramārjanam || 18 ||
adyamadbhāṇanirbhinnaiḥprakīrṇairgatacetanaiḥ |
karomivānarairyuddheyatnāvekṣyatalāmmahīm || 19 ||
adyagomayavogṛdhrāścaye ca māṃsāśino'pare |
sarvāṃstāṃstarpayiṣyāmiśatrumāṃsaiśśarārditaiḥ || 20 ||
kalpyatāmmerathaṃśīghraṅkṣipramānīyatāndhanuḥ |
anuprayāntumāṃyuddheye'traśiṣṭāniśācarāḥ || 21 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmahāpārśvo'bravīdvacaḥ |
balādhyakṣān sthithāṃstatrabalaṃsantvaryatāmiti || 22 ||
balādhyakṣāstusamrabdārākṣasāṃstān gṛhegṛhe |
codayantaḥpariyayurlaṅkāṃlaghuparākramāḥ || 23 ||
tatomuhūrtānniṣpetūrākṣasābhīmadarśanāḥ |
nadantobhīmavadanānānāpraharaṇairbhujaiḥ || 24 ||
asibhiḥpaṭṭasaiḥ śūlairgadābhirmusalairhalaiḥ |
śaktibhistīkṣṇadhārābhirmahadbhiḥ kūṭamudgaraiḥ || 25 ||
yaṣṭibhirvimalaiścakrairniśitaiścaparaśvathaiḥ |
bhindipālaiḥśataghnībhiranyaiścāpivarāyudhaiḥ || 26 ||
athānayadbalādhyakṣassatvarorāvaṇājñayā |
drutaṃsūtasamāyuktaṃyuktāṣṭaturagaṃratham |
ārurohatadābhīmodīpyamānaṃsvatejasā || 27 ||
tataḥprayātassahasārākṣasairbhahubhirvṛtaḥ || 28 ||
rāvaṇaḥsattvagāmbhīryāddārayannivamedinīm |
rāvaṇenābhyanujñātaumahāpārśvamahodarau |
virūpākṣaścadurdharṣorathānāruruhustadā || 29 ||
mokṣitan cātmano dṛṣṭvā prahāraṃ tena rakṣasā |
sa dadarśāntaran tasya virūpākṣasya vānaraḥ || 30 ||
tatoyuddhāyatejasvīrakṣogaṇabalairvṛtaḥ |
niryayāvudyatadhanuḥkālāntakayamopamaḥ || 31 ||
tataḥprajavitāśvenarathena sa mahārathaḥ |
dvāreṇaniryayautenayatrataurāmalakṣmaṇau || 32 ||
tatonaṣṭaprabhaḥsūryodiśaścatimirāvṛtāḥ |
dvijāścanedurghorāścasañcacāla ca medinī || 33 ||
vavarṣarudhirandevaścaskhaluścaturaṅgamāḥ |
dhvajāgrenyapatadgṛdhrovineduścāśivāḥśivāḥ || 34 ||
nayanañcāsphuradvāmaṃvāmobāhurakampata |
vivarṇavadanaśsākatiñcidabhraśyatasvanaḥ || 35 ||
tatoniṣpatatoyuddhedaśagrīvasyarakṣasaḥ |
raṇenidhanaśaṃsīnirūpāṇyetānijajñire || 36 ||
antarikṣātpapātolkānirāghatasamanirghāsvanā |
vineduraśivāgṛdhrāvāyasairabhimiśritāḥ || 37 ||
etānacintayanghorānutpātānsamavasthitān |
niryayaurāvaṇomohādvadhārthaṅkālacoditaḥ || 38 ||
teṣānturathaghoṣeṇarākṣasānāmmahātmanām |
vānarāṇāmapicamūryuddhāyaivābhyavartata || 39 ||
teṣāntutumulaṃyuddhambabhūvakapirakṣasām |
anyonyamāhvayānānāṅkruddhānāñjayamicchatām || 40 ||
tataḥkruddhodaśagrīvaśśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
vānarāṇāmanīkeṣucakārakadanammahat || 41 ||
vikṛttaśirasaḥkecidrāvaṇenavalīmukhāḥ |
kecidvicchinnahṛdayāḥkecicchrotravivarjitāḥ || 42 ||
nirucchavāsāhatāḥkecitkecitpārśveṣudāritāḥ |
kecidvibhinnaśirasaḥkeciccakṣurvinākṛtāḥ || 43 ||
daśānanaḥkrodhavivṛttanetroyatoyato'bhyetirathevasaṅkhye |
tatastatastasyaśarapravegaṃsoḍhuṃ na śekurhariyūthapāste || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṇṇavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.