ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷണ്ണവതിതമസ്സര്ഗഃ ।
ആര്താനാംരാക്ഷസീനാന്തുലങ്കായാംവൈകുലേകുലേ ।
രാവണഃകരുണംശബ്ദംശുശ്രാവപരിദേവിതമ് ॥ 1 ॥
സ തുദീര്ഘംവിനിഃശ്വസ്യമുഹൂര്തന്ധ്യാനമാസ്ഥിതഃ ।
ബഭൂവപരമക്രുദ്ധോരാവണോഭീമദര്ശനഃ ॥ 2 ॥
സന്ദശ്യദശനൈരോഷ്ഠങ്ക്രോധസമ്രക്തലോചനഃ ।
രാക്ഷസൈരപിദുര്ദര്ശഃകാലാഗ്നിരിവമൂര്ഛിതഃ ॥ 3 ॥
ഉവാച ച സമീപസ്ഥാന്രാക്ഷസാന്രാക്ഷസേശ്വരഃ ।
ക്രോധാവ്യക്തകഥസ്തത്രനിര്ദഹന്നിവചക്ഷുഷാ ॥ 4 ॥
മഹോദരമ്മഹാപാര്ശ്വംവിരൂപാക്ഷം ച രാക്ഷസമ് ।
ശീഘ്രംവദതസൈന്യാനിനിര്യാതേതിമമാജ്ഞയാ ॥ 5 ॥
തസ്യതദ്വചനംശ്രുത്വാരാക്ഷസാസ്തേഭയാര്ദിതാഃ ।
ചോദയാമാസുരവ്യഗ്രാന്രാക്ഷസാംസ്താന്നൃപാജ്ഞയാ ॥ 6 ॥
തേതുസര്വേതഥേത്യുക്ത്വാരാക്ഷസാഭീമദര്ശനാഃ ।
കൃതസ്വസ്ത്വയനാഃസര്വേതേരണാഭിമുഖായയുഃ ॥ 7 ॥
പ്രതിപൂജ്യയഥാന്യായംരാവണന്തേമഹാരഥാഃ ।
തസ്ഥുഃപ്രാഞ്ജലയഃസര്വേഭര്തുര്വിജയകാങ്ക്ഷിണഃ ॥ 8 ॥
അഥോവാചപ്രഹസ്യൈതാന്രാവണഃക്രോധമൂര്ഛിതഃ ।
മഹോദരമഹാപാര്ശ്വൌവിരൂപാക്ഷം ച രാക്ഷസമ് ॥ 9 ॥
അദ്യബാണൈര്ധനുര്മുക്സ്സൈര്യുഗാന്താദിത്യസന്നിഭൈഃ ।
രാഘവംലക്ഷ്മണഞ്ചൈവനേഷ്യാമിയമസാദനമ് ॥ 10 ॥
ഖരസ്യകുമ്ഭകര്ണസ്യപ്രഹസേന്ദ്രജിതോസ്തഥാ ।
കരിഷ്യാമിപ്രതീകാരമദ്യശത്രുവധാദഹമ് ॥ 11 ॥
നൈവാന്തരിക്ഷം ന ദിശോ ന നദ്യൌര്നാപിസാഗരാഃ ।
പ്രകാശത്വങ്ഗമിഷ്യന്തിമദ്ബാണജലദാവൃതാഃ ॥ 12 ॥
അദ്യവാനരമുഖ്യാനാന്താനിയൂഥാനിഭാഗശഃ ।
ധനുഷാശരജാലേനവധിഷ്യാമിപതത്രിണാ ॥ 13 ॥
അദ്യവാനരസൈന്യാനിരഥേനപവനൌജസാ ।
ധനുസ്സമുദ്രാദുദ്ഭൂതൈര്മഥിഷ്യാമിശരോര്മിഭിഃ ॥ 14 ॥
വ്യാകോശപദ്മവക്ത്രാണിപദ്മകേസരവര്ചസാമ് ।
അദ്യയൂഥതടാകാനിഗജവത്പ്രമഥാമ്യഹമ് ॥ 15 ॥
സശരൈരദ്യവദനൈസ്സങ്ഖ്യേവാനരയൂഥപാഃ ।
മണ്ഡയിഷ്യന്തിവസുധാംസനാലൈരിവപങ്കജൈഃ ॥ 16 ॥
അദ്യയൂഥപ്രചണ്ഡാനാംഹരീണാന്ദ്രുമയോധിനാമ് ।
മുക്തേനൈകേഷുണായുദ്ധേഭേത്സ്യാമി ച ശതംശതമ് ॥ 17 ॥
ഹതോഭര്താഹതോഭ്രാതായാസാം ച ചതനയോഹതഃ ।
വധേനാദ്യരിപോസ്താസാങ്കരോമ്യശ്രുപ്രമാര്ജനമ് ॥ 18 ॥
അദ്യമദ്ഭാണനിര്ഭിന്നൈഃപ്രകീര്ണൈര്ഗതചേതനൈഃ ।
കരോമിവാനരൈര്യുദ്ധേയത്നാവേക്ഷ്യതലാമ്മഹീമ് ॥ 19 ॥
അദ്യഗോമയവോഗൃധ്രാശ്ചയേ ച മാംസാശിനോഽപരേ ।
സര്വാംസ്താംസ്തര്പയിഷ്യാമിശത്രുമാംസൈശ്ശരാര്ദിതൈഃ ॥ 20 ॥
കല്പ്യതാമ്മേരഥംശീഘ്രങ്ക്ഷിപ്രമാനീയതാന്ധനുഃ ।
അനുപ്രയാന്തുമാംയുദ്ധേയേഽത്രശിഷ്ടാനിശാചരാഃ ॥ 21 ॥
തസ്യതദ്വചനംശ്രുത്വാമഹാപാര്ശ്വോഽബ്രവീദ്വചഃ ।
ബലാധ്യക്ഷാന് സ്ഥിഥാംസ്തത്രബലംസന്ത്വര്യതാമിതി ॥ 22 ॥
ബലാധ്യക്ഷാസ്തുസമ്രബ്ദാരാക്ഷസാംസ്താന് ഗൃഹേഗൃഹേ ।
ചോദയന്തഃപരിയയുര്ലങ്കാംലഘുപരാക്രമാഃ ॥ 23 ॥
തതോമുഹൂര്താന്നിഷ്പേതൂരാക്ഷസാഭീമദര്ശനാഃ ।
നദന്തോഭീമവദനാനാനാപ്രഹരണൈര്ഭുജൈഃ ॥ 24 ॥
അസിഭിഃപട്ടസൈഃ ശൂലൈര്ഗദാഭിര്മുസലൈര്ഹലൈഃ ।
ശക്തിഭിസ്തീക്ഷ്ണധാരാഭിര്മഹദ്ഭിഃ കൂടമുദ്ഗരൈഃ ॥ 25 ॥
യഷ്ടിഭിര്വിമലൈശ്ചക്രൈര്നിശിതൈശ്ചപരശ്വഥൈഃ ।
ഭിന്ദിപാലൈഃശതഘ്നീഭിരന്യൈശ്ചാപിവരായുധൈഃ ॥ 26 ॥
അഥാനയദ്ബലാധ്യക്ഷസ്സത്വരോരാവണാജ്ഞയാ ।
ദ്രുതംസൂതസമായുക്തംയുക്താഷ്ടതുരഗംരഥമ് ।
ആരുരോഹതദാഭീമോദീപ്യമാനംസ്വതേജസാ ॥ 27 ॥
തതഃപ്രയാതസ്സഹസാരാക്ഷസൈര്ഭഹുഭിര്വൃതഃ ॥ 28 ॥
രാവണഃസത്ത്വഗാമ്ഭീര്യാദ്ദാരയന്നിവമേദിനീമ് ।
രാവണേനാഭ്യനുജ്ഞാതൌമഹാപാര്ശ്വമഹോദരൌ ।
വിരൂപാക്ഷശ്ചദുര്ധര്ഷോരഥാനാരുരുഹുസ്തദാ ॥ 29 ॥
മോക്ഷിതന് ചാത്മനോ ദൃഷ്ട്വാ പ്രഹാരം തേന രക്ഷസാ ।
സ ദദര്ശാന്തരന് തസ്യ വിരൂപാക്ഷസ്യ വാനരഃ ॥ 30 ॥
തതോയുദ്ധായതേജസ്വീരക്ഷോഗണബലൈര്വൃതഃ ।
നിര്യയാവുദ്യതധനുഃകാലാന്തകയമോപമഃ ॥ 31 ॥
തതഃപ്രജവിതാശ്വേനരഥേന സ മഹാരഥഃ ।
ദ്വാരേണനിര്യയൌതേനയത്രതൌരാമലക്ഷ്മണൌ ॥ 32 ॥
തതോനഷ്ടപ്രഭഃസൂര്യോദിശശ്ചതിമിരാവൃതാഃ ।
ദ്വിജാശ്ചനേദുര്ഘോരാശ്ചസഞ്ചചാല ച മേദിനീ ॥ 33 ॥
വവര്ഷരുധിരന്ദേവശ്ചസ്ഖലുശ്ചതുരങ്ഗമാഃ ।
ധ്വജാഗ്രേന്യപതദ്ഗൃധ്രോവിനേദുശ്ചാശിവാഃശിവാഃ ॥ 34 ॥
നയനഞ്ചാസ്ഫുരദ്വാമംവാമോബാഹുരകമ്പത ।
വിവര്ണവദനശ്സാകതിഞ്ചിദഭ്രശ്യതസ്വനഃ ॥ 35 ॥
തതോനിഷ്പതതോയുദ്ധേദശഗ്രീവസ്യരക്ഷസഃ ।
രണേനിധനശംസീനിരൂപാണ്യേതാനിജജ്ഞിരേ ॥ 36 ॥
അന്തരിക്ഷാത്പപാതോല്കാനിരാഘതസമനിര്ഘാസ്വനാ ।
വിനേദുരശിവാഗൃധ്രാവായസൈരഭിമിശ്രിതാഃ ॥ 37 ॥
ഏതാനചിന്തയന്ഘോരാനുത്പാതാന്സമവസ്ഥിതാന് ।
നിര്യയൌരാവണോമോഹാദ്വധാര്ഥങ്കാലചോദിതഃ ॥ 38 ॥
തേഷാന്തുരഥഘോഷേണരാക്ഷസാനാമ്മഹാത്മനാമ് ।
വാനരാണാമപിചമൂര്യുദ്ധായൈവാഭ്യവര്തത ॥ 39 ॥
തേഷാന്തുതുമുലംയുദ്ധമ്ബഭൂവകപിരക്ഷസാമ് ।
അന്യോന്യമാഹ്വയാനാനാങ്ക്രുദ്ധാനാഞ്ജയമിച്ഛതാമ് ॥ 40 ॥
തതഃക്രുദ്ധോദശഗ്രീവശ്ശരൈഃകാഞ്ചനഭൂഷണൈഃ ।
വാനരാണാമനീകേഷുചകാരകദനമ്മഹത് ॥ 41 ॥
വികൃത്തശിരസഃകേചിദ്രാവണേനവലീമുഖാഃ ।
കേചിദ്വിച്ഛിന്നഹൃദയാഃകേചിച്ഛ്രോത്രവിവര്ജിതാഃ ॥ 42 ॥
നിരുച്ഛവാസാഹതാഃകേചിത്കേചിത്പാര്ശ്വേഷുദാരിതാഃ ।
കേചിദ്വിഭിന്നശിരസഃകേചിച്ചക്ഷുര്വിനാകൃതാഃ ॥ 43 ॥
ദശാനനഃക്രോധവിവൃത്തനേത്രോയതോയതോഽഭ്യേതിരഥേവസങ്ഖ്യേ ।
തതസ്തതസ്തസ്യശരപ്രവേഗംസോഢും ന ശേകുര്ഹരിയൂഥപാസ്തേ ॥ 44 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഷണ്ണവതിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṇṇavatitamassargaḥ |
ārtānāṃrākṣasīnāntulaṅkāyāṃvaikulekule |
rāvaṇaḥkaruṇaṃśabdaṃśuśrāvaparidevitam || 1 ||
sa tudīrghaṃviniḥśvasyamuhūrtandhyānamāsthitaḥ |
babhūvaparamakruddhorāvaṇobhīmadarśanaḥ || 2 ||
sandaśyadaśanairoṣṭhaṅkrodhasamraktalocanaḥ |
rākṣasairapidurdarśaḥkālāgnirivamūrchitaḥ || 3 ||
uvāca ca samīpasthānrākṣasānrākṣaseśvaraḥ |
krodhāvyaktakathastatranirdahannivacakṣuṣā || 4 ||
mahodarammahāpārśvaṃvirūpākṣaṃ ca rākṣasam |
śīghraṃvadatasainyāniniryātetimamājñayā || 5 ||
tasyatadvacanaṃśrutvārākṣasāstebhayārditāḥ |
codayāmāsuravyagrānrākṣasāṃstānnṛpājñayā || 6 ||
tetusarvetathetyuktvārākṣasābhīmadarśanāḥ |
kṛtasvastvayanāḥsarveteraṇābhimukhāyayuḥ || 7 ||
pratipūjyayathānyāyaṃrāvaṇantemahārathāḥ |
tasthuḥprāñjalayaḥsarvebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 8 ||
athovācaprahasyaitānrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
mahodaramahāpārśvauvirūpākṣaṃ ca rākṣasam || 9 ||
adyabāṇairdhanurmukssairyugāntādityasannibhaiḥ |
rāghavaṃlakṣmaṇañcaivaneṣyāmiyamasādanam || 10 ||
kharasyakumbhakarṇasyaprahasendrajitostathā |
kariṣyāmipratīkāramadyaśatruvadhādaham || 11 ||
naivāntarikṣaṃ na diśo na nadyaurnāpisāgarāḥ |
prakāśatvaṅgamiṣyantimadbāṇajaladāvṛtāḥ || 12 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśaḥ |
dhanuṣāśarajālenavadhiṣyāmipatatriṇā || 13 ||
adyavānarasainyānirathenapavanaujasā |
dhanussamudrādudbhūtairmathiṣyāmiśarormibhiḥ || 14 ||
vyākośapadmavaktrāṇipadmakesaravarcasām |
adyayūthataṭākānigajavatpramathāmyaham || 15 ||
saśarairadyavadanaissaṅkhyevānarayūthapāḥ |
maṇḍayiṣyantivasudhāṃsanālairivapaṅkajaiḥ || 16 ||
adyayūthapracaṇḍānāṃharīṇāndrumayodhinām |
muktenaikeṣuṇāyuddhebhetsyāmi ca śataṃśatam || 17 ||
hatobhartāhatobhrātāyāsāṃ ca catanayohataḥ |
vadhenādyaripostāsāṅkaromyaśrupramārjanam || 18 ||
adyamadbhāṇanirbhinnaiḥprakīrṇairgatacetanaiḥ |
karomivānarairyuddheyatnāvekṣyatalāmmahīm || 19 ||
adyagomayavogṛdhrāścaye ca māṃsāśino'pare |
sarvāṃstāṃstarpayiṣyāmiśatrumāṃsaiśśarārditaiḥ || 20 ||
kalpyatāmmerathaṃśīghraṅkṣipramānīyatāndhanuḥ |
anuprayāntumāṃyuddheye'traśiṣṭāniśācarāḥ || 21 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmahāpārśvo'bravīdvacaḥ |
balādhyakṣān sthithāṃstatrabalaṃsantvaryatāmiti || 22 ||
balādhyakṣāstusamrabdārākṣasāṃstān gṛhegṛhe |
codayantaḥpariyayurlaṅkāṃlaghuparākramāḥ || 23 ||
tatomuhūrtānniṣpetūrākṣasābhīmadarśanāḥ |
nadantobhīmavadanānānāpraharaṇairbhujaiḥ || 24 ||
asibhiḥpaṭṭasaiḥ śūlairgadābhirmusalairhalaiḥ |
śaktibhistīkṣṇadhārābhirmahadbhiḥ kūṭamudgaraiḥ || 25 ||
yaṣṭibhirvimalaiścakrairniśitaiścaparaśvathaiḥ |
bhindipālaiḥśataghnībhiranyaiścāpivarāyudhaiḥ || 26 ||
athānayadbalādhyakṣassatvarorāvaṇājñayā |
drutaṃsūtasamāyuktaṃyuktāṣṭaturagaṃratham |
ārurohatadābhīmodīpyamānaṃsvatejasā || 27 ||
tataḥprayātassahasārākṣasairbhahubhirvṛtaḥ || 28 ||
rāvaṇaḥsattvagāmbhīryāddārayannivamedinīm |
rāvaṇenābhyanujñātaumahāpārśvamahodarau |
virūpākṣaścadurdharṣorathānāruruhustadā || 29 ||
mokṣitan cātmano dṛṣṭvā prahāraṃ tena rakṣasā |
sa dadarśāntaran tasya virūpākṣasya vānaraḥ || 30 ||
tatoyuddhāyatejasvīrakṣogaṇabalairvṛtaḥ |
niryayāvudyatadhanuḥkālāntakayamopamaḥ || 31 ||
tataḥprajavitāśvenarathena sa mahārathaḥ |
dvāreṇaniryayautenayatrataurāmalakṣmaṇau || 32 ||
tatonaṣṭaprabhaḥsūryodiśaścatimirāvṛtāḥ |
dvijāścanedurghorāścasañcacāla ca medinī || 33 ||
vavarṣarudhirandevaścaskhaluścaturaṅgamāḥ |
dhvajāgrenyapatadgṛdhrovineduścāśivāḥśivāḥ || 34 ||
nayanañcāsphuradvāmaṃvāmobāhurakampata |
vivarṇavadanaśsākatiñcidabhraśyatasvanaḥ || 35 ||
tatoniṣpatatoyuddhedaśagrīvasyarakṣasaḥ |
raṇenidhanaśaṃsīnirūpāṇyetānijajñire || 36 ||
antarikṣātpapātolkānirāghatasamanirghāsvanā |
vineduraśivāgṛdhrāvāyasairabhimiśritāḥ || 37 ||
etānacintayanghorānutpātānsamavasthitān |
niryayaurāvaṇomohādvadhārthaṅkālacoditaḥ || 38 ||
teṣānturathaghoṣeṇarākṣasānāmmahātmanām |
vānarāṇāmapicamūryuddhāyaivābhyavartata || 39 ||
teṣāntutumulaṃyuddhambabhūvakapirakṣasām |
anyonyamāhvayānānāṅkruddhānāñjayamicchatām || 40 ||
tataḥkruddhodaśagrīvaśśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
vānarāṇāmanīkeṣucakārakadanammahat || 41 ||
vikṛttaśirasaḥkecidrāvaṇenavalīmukhāḥ |
kecidvicchinnahṛdayāḥkecicchrotravivarjitāḥ || 42 ||
nirucchavāsāhatāḥkecitkecitpārśveṣudāritāḥ |
kecidvibhinnaśirasaḥkeciccakṣurvinākṛtāḥ || 43 ||
daśānanaḥkrodhavivṛttanetroyatoyato'bhyetirathevasaṅkhye |
tatastatastasyaśarapravegaṃsoḍhuṃ na śekurhariyūthapāste || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṇṇavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षण्णवतितमस्सर्गः ।
आर्तानांराक्षसीनान्तुलङ्कायांवैकुलेकुले ।
रावणःकरुणंशब्दंशुश्रावपरिदेवितम् ॥ 1 ॥
स तुदीर्घंविनिःश्वस्यमुहूर्तन्ध्यानमास्थितः ।
बभूवपरमक्रुद्धोरावणोभीमदर्शनः ॥ 2 ॥
सन्दश्यदशनैरोष्ठङ्क्रोधसम्रक्तलोचनः ।
राक्षसैरपिदुर्दर्शःकालाग्निरिवमूर्छितः ॥ 3 ॥
उवाच च समीपस्थान्राक्षसान्राक्षसेश्वरः ।
क्रोधाव्यक्तकथस्तत्रनिर्दहन्निवचक्षुषा ॥ 4 ॥
महोदरम्महापार्श्वंविरूपाक्षं च राक्षसम् ।
शीघ्रंवदतसैन्यानिनिर्यातेतिममाज्ञया ॥ 5 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसास्तेभयार्दिताः ।
चोदयामासुरव्यग्रान्राक्षसांस्तान्नृपाज्ञया ॥ 6 ॥
तेतुसर्वेतथेत्युक्त्वाराक्षसाभीमदर्शनाः ।
कृतस्वस्त्वयनाःसर्वेतेरणाभिमुखाययुः ॥ 7 ॥
प्रतिपूज्ययथान्यायंरावणन्तेमहारथाः ।
तस्थुःप्राञ्जलयःसर्वेभर्तुर्विजयकाङ्क्षिणः ॥ 8 ॥
अथोवाचप्रहस्यैतान्रावणःक्रोधमूर्छितः ।
महोदरमहापार्श्वौविरूपाक्षं च राक्षसम् ॥ 9 ॥
अद्यबाणैर्धनुर्मुक्स्सैर्युगान्तादित्यसन्निभैः ।
राघवंलक्ष्मणञ्चैवनेष्यामियमसादनम् ॥ 10 ॥
खरस्यकुम्भकर्णस्यप्रहसेन्द्रजितोस्तथा ।
करिष्यामिप्रतीकारमद्यशत्रुवधादहम् ॥ 11 ॥
नैवान्तरिक्षं न दिशो न नद्यौर्नापिसागराः ।
प्रकाशत्वङ्गमिष्यन्तिमद्बाणजलदावृताः ॥ 12 ॥
अद्यवानरमुख्यानान्तानियूथानिभागशः ।
धनुषाशरजालेनवधिष्यामिपतत्रिणा ॥ 13 ॥
अद्यवानरसैन्यानिरथेनपवनौजसा ।
धनुस्समुद्रादुद्भूतैर्मथिष्यामिशरोर्मिभिः ॥ 14 ॥
व्याकोशपद्मवक्त्राणिपद्मकेसरवर्चसाम् ।
अद्ययूथतटाकानिगजवत्प्रमथाम्यहम् ॥ 15 ॥
सशरैरद्यवदनैस्सङ्ख्येवानरयूथपाः ।
मण्डयिष्यन्तिवसुधांसनालैरिवपङ्कजैः ॥ 16 ॥
अद्ययूथप्रचण्डानांहरीणान्द्रुमयोधिनाम् ।
मुक्तेनैकेषुणायुद्धेभेत्स्यामि च शतंशतम् ॥ 17 ॥
हतोभर्ताहतोभ्रातायासां च चतनयोहतः ।
वधेनाद्यरिपोस्तासाङ्करोम्यश्रुप्रमार्जनम् ॥ 18 ॥
अद्यमद्भाणनिर्भिन्नैःप्रकीर्णैर्गतचेतनैः ।
करोमिवानरैर्युद्धेयत्नावेक्ष्यतलाम्महीम् ॥ 19 ॥
अद्यगोमयवोगृध्राश्चये च मांसाशिनोऽपरे ।
सर्वांस्तांस्तर्पयिष्यामिशत्रुमांसैश्शरार्दितैः ॥ 20 ॥
कल्प्यताम्मेरथंशीघ्रङ्क्षिप्रमानीयतान्धनुः ।
अनुप्रयान्तुमांयुद्धेयेऽत्रशिष्टानिशाचराः ॥ 21 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामहापार्श्वोऽब्रवीद्वचः ।
बलाध्यक्षान् स्थिथांस्तत्रबलंसन्त्वर्यतामिति ॥ 22 ॥
बलाध्यक्षास्तुसम्रब्दाराक्षसांस्तान् गृहेगृहे ।
चोदयन्तःपरिययुर्लङ्कांलघुपराक्रमाः ॥ 23 ॥
ततोमुहूर्तान्निष्पेतूराक्षसाभीमदर्शनाः ।
नदन्तोभीमवदनानानाप्रहरणैर्भुजैः ॥ 24 ॥
असिभिःपट्टसैः शूलैर्गदाभिर्मुसलैर्हलैः ।
शक्तिभिस्तीक्ष्णधाराभिर्महद्भिः कूटमुद्गरैः ॥ 25 ॥
यष्टिभिर्विमलैश्चक्रैर्निशितैश्चपरश्वथैः ।
भिन्दिपालैःशतघ्नीभिरन्यैश्चापिवरायुधैः ॥ 26 ॥
अथानयद्बलाध्यक्षस्सत्वरोरावणाज्ञया ।
द्रुतंसूतसमायुक्तंयुक्ताष्टतुरगंरथम् ।
आरुरोहतदाभीमोदीप्यमानंस्वतेजसा ॥ 27 ॥
ततःप्रयातस्सहसाराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ॥ 28 ॥
रावणःसत्त्वगाम्भीर्याद्दारयन्निवमेदिनीम् ।
रावणेनाभ्यनुज्ञातौमहापार्श्वमहोदरौ ।
विरूपाक्षश्चदुर्धर्षोरथानारुरुहुस्तदा ॥ 29 ॥
मोक्षितन् चात्मनो दृष्ट्वा प्रहारं तेन रक्षसा ।
स ददर्शान्तरन् तस्य विरूपाक्षस्य वानरः ॥ 30 ॥
ततोयुद्धायतेजस्वीरक्षोगणबलैर्वृतः ।
निर्ययावुद्यतधनुःकालान्तकयमोपमः ॥ 31 ॥
ततःप्रजविताश्वेनरथेन स महारथः ।
द्वारेणनिर्ययौतेनयत्रतौरामलक्ष्मणौ ॥ 32 ॥
ततोनष्टप्रभःसूर्योदिशश्चतिमिरावृताः ।
द्विजाश्चनेदुर्घोराश्चसञ्चचाल च मेदिनी ॥ 33 ॥
ववर्षरुधिरन्देवश्चस्खलुश्चतुरङ्गमाः ।
ध्वजाग्रेन्यपतद्गृध्रोविनेदुश्चाशिवाःशिवाः ॥ 34 ॥
नयनञ्चास्फुरद्वामंवामोबाहुरकम्पत ।
विवर्णवदनश्साकतिञ्चिदभ्रश्यतस्वनः ॥ 35 ॥
ततोनिष्पततोयुद्धेदशग्रीवस्यरक्षसः ।
रणेनिधनशंसीनिरूपाण्येतानिजज्ञिरे ॥ 36 ॥
अन्तरिक्षात्पपातोल्कानिराघतसमनिर्घास्वना ।
विनेदुरशिवागृध्रावायसैरभिमिश्रिताः ॥ 37 ॥
एतानचिन्तयन्घोरानुत्पातान्समवस्थितान् ।
निर्ययौरावणोमोहाद्वधार्थङ्कालचोदितः ॥ 38 ॥
तेषान्तुरथघोषेणराक्षसानाम्महात्मनाम् ।
वानराणामपिचमूर्युद्धायैवाभ्यवर्तत ॥ 39 ॥
तेषान्तुतुमुलंयुद्धम्बभूवकपिरक्षसाम् ।
अन्योन्यमाह्वयानानाङ्क्रुद्धानाञ्जयमिच्छताम् ॥ 40 ॥
ततःक्रुद्धोदशग्रीवश्शरैःकाञ्चनभूषणैः ।
वानराणामनीकेषुचकारकदनम्महत् ॥ 41 ॥
विकृत्तशिरसःकेचिद्रावणेनवलीमुखाः ।
केचिद्विच्छिन्नहृदयाःकेचिच्छ्रोत्रविवर्जिताः ॥ 42 ॥
निरुच्छवासाहताःकेचित्केचित्पार्श्वेषुदारिताः ।
केचिद्विभिन्नशिरसःकेचिच्चक्षुर्विनाकृताः ॥ 43 ॥
दशाननःक्रोधविवृत्तनेत्रोयतोयतोऽभ्येतिरथेवसङ्ख्ये ।
ततस्ततस्तस्यशरप्रवेगंसोढुं न शेकुर्हरियूथपास्ते ॥ 44 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षण्णवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṇṇavatitamassargaḥ |
ārtānāṃrākṣasīnāntulaṅkāyāṃvaikulekule |
rāvaṇaḥkaruṇaṃśabdaṃśuśrāvaparidevitam || 1 ||
sa tudīrghaṃviniḥśvasyamuhūrtandhyānamāsthitaḥ |
babhūvaparamakruddhorāvaṇobhīmadarśanaḥ || 2 ||
sandaśyadaśanairoṣṭhaṅkrodhasamraktalocanaḥ |
rākṣasairapidurdarśaḥkālāgnirivamūrchitaḥ || 3 ||
uvāca ca samīpasthānrākṣasānrākṣaseśvaraḥ |
krodhāvyaktakathastatranirdahannivacakṣuṣā || 4 ||
mahodarammahāpārśvaṃvirūpākṣaṃ ca rākṣasam |
śīghraṃvadatasainyāniniryātetimamājñayā || 5 ||
tasyatadvacanaṃśrutvārākṣasāstebhayārditāḥ |
codayāmāsuravyagrānrākṣasāṃstānnṛpājñayā || 6 ||
tetusarvetathetyuktvārākṣasābhīmadarśanāḥ |
kṛtasvastvayanāḥsarveteraṇābhimukhāyayuḥ || 7 ||
pratipūjyayathānyāyaṃrāvaṇantemahārathāḥ |
tasthuḥprāñjalayaḥsarvebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 8 ||
athovācaprahasyaitānrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
mahodaramahāpārśvauvirūpākṣaṃ ca rākṣasam || 9 ||
adyabāṇairdhanurmukssairyugāntādityasannibhaiḥ |
rāghavaṃlakṣmaṇañcaivaneṣyāmiyamasādanam || 10 ||
kharasyakumbhakarṇasyaprahasendrajitostathā |
kariṣyāmipratīkāramadyaśatruvadhādaham || 11 ||
naivāntarikṣaṃ na diśo na nadyaurnāpisāgarāḥ |
prakāśatvaṅgamiṣyantimadbāṇajaladāvṛtāḥ || 12 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśaḥ |
dhanuṣāśarajālenavadhiṣyāmipatatriṇā || 13 ||
adyavānarasainyānirathenapavanaujasā |
dhanussamudrādudbhūtairmathiṣyāmiśarormibhiḥ || 14 ||
vyākośapadmavaktrāṇipadmakesaravarcasām |
adyayūthataṭākānigajavatpramathāmyaham || 15 ||
saśarairadyavadanaissaṅkhyevānarayūthapāḥ |
maṇḍayiṣyantivasudhāṃsanālairivapaṅkajaiḥ || 16 ||
adyayūthapracaṇḍānāṃharīṇāndrumayodhinām |
muktenaikeṣuṇāyuddhebhetsyāmi ca śataṃśatam || 17 ||
hatobhartāhatobhrātāyāsāṃ ca catanayohataḥ |
vadhenādyaripostāsāṅkaromyaśrupramārjanam || 18 ||
adyamadbhāṇanirbhinnaiḥprakīrṇairgatacetanaiḥ |
karomivānarairyuddheyatnāvekṣyatalāmmahīm || 19 ||
adyagomayavogṛdhrāścaye ca māṃsāśino'pare |
sarvāṃstāṃstarpayiṣyāmiśatrumāṃsaiśśarārditaiḥ || 20 ||
kalpyatāmmerathaṃśīghraṅkṣipramānīyatāndhanuḥ |
anuprayāntumāṃyuddheye'traśiṣṭāniśācarāḥ || 21 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmahāpārśvo'bravīdvacaḥ |
balādhyakṣān sthithāṃstatrabalaṃsantvaryatāmiti || 22 ||
balādhyakṣāstusamrabdārākṣasāṃstān gṛhegṛhe |
codayantaḥpariyayurlaṅkāṃlaghuparākramāḥ || 23 ||
tatomuhūrtānniṣpetūrākṣasābhīmadarśanāḥ |
nadantobhīmavadanānānāpraharaṇairbhujaiḥ || 24 ||
asibhiḥpaṭṭasaiḥ śūlairgadābhirmusalairhalaiḥ |
śaktibhistīkṣṇadhārābhirmahadbhiḥ kūṭamudgaraiḥ || 25 ||
yaṣṭibhirvimalaiścakrairniśitaiścaparaśvathaiḥ |
bhindipālaiḥśataghnībhiranyaiścāpivarāyudhaiḥ || 26 ||
athānayadbalādhyakṣassatvarorāvaṇājñayā |
drutaṃsūtasamāyuktaṃyuktāṣṭaturagaṃratham |
ārurohatadābhīmodīpyamānaṃsvatejasā || 27 ||
tataḥprayātassahasārākṣasairbhahubhirvṛtaḥ || 28 ||
rāvaṇaḥsattvagāmbhīryāddārayannivamedinīm |
rāvaṇenābhyanujñātaumahāpārśvamahodarau |
virūpākṣaścadurdharṣorathānāruruhustadā || 29 ||
mokṣitan cātmano dṛṣṭvā prahāraṃ tena rakṣasā |
sa dadarśāntaran tasya virūpākṣasya vānaraḥ || 30 ||
tatoyuddhāyatejasvīrakṣogaṇabalairvṛtaḥ |
niryayāvudyatadhanuḥkālāntakayamopamaḥ || 31 ||
tataḥprajavitāśvenarathena sa mahārathaḥ |
dvāreṇaniryayautenayatrataurāmalakṣmaṇau || 32 ||
tatonaṣṭaprabhaḥsūryodiśaścatimirāvṛtāḥ |
dvijāścanedurghorāścasañcacāla ca medinī || 33 ||
vavarṣarudhirandevaścaskhaluścaturaṅgamāḥ |
dhvajāgrenyapatadgṛdhrovineduścāśivāḥśivāḥ || 34 ||
nayanañcāsphuradvāmaṃvāmobāhurakampata |
vivarṇavadanaśsākatiñcidabhraśyatasvanaḥ || 35 ||
tatoniṣpatatoyuddhedaśagrīvasyarakṣasaḥ |
raṇenidhanaśaṃsīnirūpāṇyetānijajñire || 36 ||
antarikṣātpapātolkānirāghatasamanirghāsvanā |
vineduraśivāgṛdhrāvāyasairabhimiśritāḥ || 37 ||
etānacintayanghorānutpātānsamavasthitān |
niryayaurāvaṇomohādvadhārthaṅkālacoditaḥ || 38 ||
teṣānturathaghoṣeṇarākṣasānāmmahātmanām |
vānarāṇāmapicamūryuddhāyaivābhyavartata || 39 ||
teṣāntutumulaṃyuddhambabhūvakapirakṣasām |
anyonyamāhvayānānāṅkruddhānāñjayamicchatām || 40 ||
tataḥkruddhodaśagrīvaśśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
vānarāṇāmanīkeṣucakārakadanammahat || 41 ||
vikṛttaśirasaḥkecidrāvaṇenavalīmukhāḥ |
kecidvicchinnahṛdayāḥkecicchrotravivarjitāḥ || 42 ||
nirucchavāsāhatāḥkecitkecitpārśveṣudāritāḥ |
kecidvibhinnaśirasaḥkeciccakṣurvinākṛtāḥ || 43 ||
daśānanaḥkrodhavivṛttanetroyatoyato'bhyetirathevasaṅkhye |
tatastatastasyaśarapravegaṃsoḍhuṃ na śekurhariyūthapāste || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṇṇavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.