શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ ષણ્ણવતિતમસ્સર્ગઃ ।
આર્તાનાંરાક્ષસીનાન્તુલઙ્કાયાંવૈકુલેકુલે ।
રાવણઃકરુણંશબ્દંશુશ્રાવપરિદેવિતમ્ ॥ 1 ॥
સ તુદીર્ઘંવિનિઃશ્વસ્યમુહૂર્તન્ધ્યાનમાસ્થિતઃ ।
બભૂવપરમક્રુદ્ધોરાવણોભીમદર્શનઃ ॥ 2 ॥
સન્દશ્યદશનૈરોષ્ઠઙ્ક્રોધસમ્રક્તલોચનઃ ।
રાક્ષસૈરપિદુર્દર્શઃકાલાગ્નિરિવમૂર્છિતઃ ॥ 3 ॥
ઉવાચ ચ સમીપસ્થાન્રાક્ષસાન્રાક્ષસેશ્વરઃ ।
ક્રોધાવ્યક્તકથસ્તત્રનિર્દહન્નિવચક્ષુષા ॥ 4 ॥
મહોદરમ્મહાપાર્શ્વંવિરૂપાક્ષં ચ રાક્ષસમ્ ।
શીઘ્રંવદતસૈન્યાનિનિર્યાતેતિમમાજ્ઞયા ॥ 5 ॥
તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વારાક્ષસાસ્તેભયાર્દિતાઃ ।
ચોદયામાસુરવ્યગ્રાન્રાક્ષસાંસ્તાન્નૃપાજ્ઞયા ॥ 6 ॥
તેતુસર્વેતથેત્યુક્ત્વારાક્ષસાભીમદર્શનાઃ ।
કૃતસ્વસ્ત્વયનાઃસર્વેતેરણાભિમુખાયયુઃ ॥ 7 ॥
પ્રતિપૂજ્યયથાન્યાયંરાવણન્તેમહારથાઃ ।
તસ્થુઃપ્રાઞ્જલયઃસર્વેભર્તુર્વિજયકાઙ્ક્ષિણઃ ॥ 8 ॥
અથોવાચપ્રહસ્યૈતાન્રાવણઃક્રોધમૂર્છિતઃ ।
મહોદરમહાપાર્શ્વૌવિરૂપાક્ષં ચ રાક્ષસમ્ ॥ 9 ॥
અદ્યબાણૈર્ધનુર્મુક્સ્સૈર્યુગાન્તાદિત્યસન્નિભૈઃ ।
રાઘવંલક્ષ્મણઞ્ચૈવનેષ્યામિયમસાદનમ્ ॥ 10 ॥
ખરસ્યકુમ્ભકર્ણસ્યપ્રહસેન્દ્રજિતોસ્તથા ।
કરિષ્યામિપ્રતીકારમદ્યશત્રુવધાદહમ્ ॥ 11 ॥
નૈવાન્તરિક્ષં ન દિશો ન નદ્યૌર્નાપિસાગરાઃ ।
પ્રકાશત્વઙ્ગમિષ્યન્તિમદ્બાણજલદાવૃતાઃ ॥ 12 ॥
અદ્યવાનરમુખ્યાનાન્તાનિયૂથાનિભાગશઃ ।
ધનુષાશરજાલેનવધિષ્યામિપતત્રિણા ॥ 13 ॥
અદ્યવાનરસૈન્યાનિરથેનપવનૌજસા ।
ધનુસ્સમુદ્રાદુદ્ભૂતૈર્મથિષ્યામિશરોર્મિભિઃ ॥ 14 ॥
વ્યાકોશપદ્મવક્ત્રાણિપદ્મકેસરવર્ચસામ્ ।
અદ્યયૂથતટાકાનિગજવત્પ્રમથામ્યહમ્ ॥ 15 ॥
સશરૈરદ્યવદનૈસ્સઙ્ખ્યેવાનરયૂથપાઃ ।
મણ્ડયિષ્યન્તિવસુધાંસનાલૈરિવપઙ્કજૈઃ ॥ 16 ॥
અદ્યયૂથપ્રચણ્ડાનાંહરીણાન્દ્રુમયોધિનામ્ ।
મુક્તેનૈકેષુણાયુદ્ધેભેત્સ્યામિ ચ શતંશતમ્ ॥ 17 ॥
હતોભર્તાહતોભ્રાતાયાસાં ચ ચતનયોહતઃ ।
વધેનાદ્યરિપોસ્તાસાઙ્કરોમ્યશ્રુપ્રમાર્જનમ્ ॥ 18 ॥
અદ્યમદ્ભાણનિર્ભિન્નૈઃપ્રકીર્ણૈર્ગતચેતનૈઃ ।
કરોમિવાનરૈર્યુદ્ધેયત્નાવેક્ષ્યતલામ્મહીમ્ ॥ 19 ॥
અદ્યગોમયવોગૃધ્રાશ્ચયે ચ માંસાશિનોઽપરે ।
સર્વાંસ્તાંસ્તર્પયિષ્યામિશત્રુમાંસૈશ્શરાર્દિતૈઃ ॥ 20 ॥
કલ્પ્યતામ્મેરથંશીઘ્રઙ્ક્ષિપ્રમાનીયતાન્ધનુઃ ।
અનુપ્રયાન્તુમાંયુદ્ધેયેઽત્રશિષ્ટાનિશાચરાઃ ॥ 21 ॥
તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વામહાપાર્શ્વોઽબ્રવીદ્વચઃ ।
બલાધ્યક્ષાન્ સ્થિથાંસ્તત્રબલંસન્ત્વર્યતામિતિ ॥ 22 ॥
બલાધ્યક્ષાસ્તુસમ્રબ્દારાક્ષસાંસ્તાન્ ગૃહેગૃહે ।
ચોદયન્તઃપરિયયુર્લઙ્કાંલઘુપરાક્રમાઃ ॥ 23 ॥
તતોમુહૂર્તાન્નિષ્પેતૂરાક્ષસાભીમદર્શનાઃ ।
નદન્તોભીમવદનાનાનાપ્રહરણૈર્ભુજૈઃ ॥ 24 ॥
અસિભિઃપટ્ટસૈઃ શૂલૈર્ગદાભિર્મુસલૈર્હલૈઃ ।
શક્તિભિસ્તીક્ષ્ણધારાભિર્મહદ્ભિઃ કૂટમુદ્ગરૈઃ ॥ 25 ॥
યષ્ટિભિર્વિમલૈશ્ચક્રૈર્નિશિતૈશ્ચપરશ્વથૈઃ ।
ભિન્દિપાલૈઃશતઘ્નીભિરન્યૈશ્ચાપિવરાયુધૈઃ ॥ 26 ॥
અથાનયદ્બલાધ્યક્ષસ્સત્વરોરાવણાજ્ઞયા ।
દ્રુતંસૂતસમાયુક્તંયુક્તાષ્ટતુરગંરથમ્ ।
આરુરોહતદાભીમોદીપ્યમાનંસ્વતેજસા ॥ 27 ॥
તતઃપ્રયાતસ્સહસારાક્ષસૈર્ભહુભિર્વૃતઃ ॥ 28 ॥
રાવણઃસત્ત્વગામ્ભીર્યાદ્દારયન્નિવમેદિનીમ્ ।
રાવણેનાભ્યનુજ્ઞાતૌમહાપાર્શ્વમહોદરૌ ।
વિરૂપાક્ષશ્ચદુર્ધર્ષોરથાનારુરુહુસ્તદા ॥ 29 ॥
મોક્ષિતન્ ચાત્મનો દૃષ્ટ્વા પ્રહારં તેન રક્ષસા ।
સ દદર્શાન્તરન્ તસ્ય વિરૂપાક્ષસ્ય વાનરઃ ॥ 30 ॥
તતોયુદ્ધાયતેજસ્વીરક્ષોગણબલૈર્વૃતઃ ।
નિર્યયાવુદ્યતધનુઃકાલાન્તકયમોપમઃ ॥ 31 ॥
તતઃપ્રજવિતાશ્વેનરથેન સ મહારથઃ ।
દ્વારેણનિર્યયૌતેનયત્રતૌરામલક્ષ્મણૌ ॥ 32 ॥
તતોનષ્ટપ્રભઃસૂર્યોદિશશ્ચતિમિરાવૃતાઃ ।
દ્વિજાશ્ચનેદુર્ઘોરાશ્ચસઞ્ચચાલ ચ મેદિની ॥ 33 ॥
વવર્ષરુધિરન્દેવશ્ચસ્ખલુશ્ચતુરઙ્ગમાઃ ।
ધ્વજાગ્રેન્યપતદ્ગૃધ્રોવિનેદુશ્ચાશિવાઃશિવાઃ ॥ 34 ॥
નયનઞ્ચાસ્ફુરદ્વામંવામોબાહુરકમ્પત ।
વિવર્ણવદનશ્સાકતિઞ્ચિદભ્રશ્યતસ્વનઃ ॥ 35 ॥
તતોનિષ્પતતોયુદ્ધેદશગ્રીવસ્યરક્ષસઃ ।
રણેનિધનશંસીનિરૂપાણ્યેતાનિજજ્ઞિરે ॥ 36 ॥
અન્તરિક્ષાત્પપાતોલ્કાનિરાઘતસમનિર્ઘાસ્વના ।
વિનેદુરશિવાગૃધ્રાવાયસૈરભિમિશ્રિતાઃ ॥ 37 ॥
એતાનચિન્તયન્ઘોરાનુત્પાતાન્સમવસ્થિતાન્ ।
નિર્યયૌરાવણોમોહાદ્વધાર્થઙ્કાલચોદિતઃ ॥ 38 ॥
તેષાન્તુરથઘોષેણરાક્ષસાનામ્મહાત્મનામ્ ।
વાનરાણામપિચમૂર્યુદ્ધાયૈવાભ્યવર્તત ॥ 39 ॥
તેષાન્તુતુમુલંયુદ્ધમ્બભૂવકપિરક્ષસામ્ ।
અન્યોન્યમાહ્વયાનાનાઙ્ક્રુદ્ધાનાઞ્જયમિચ્છતામ્ ॥ 40 ॥
તતઃક્રુદ્ધોદશગ્રીવશ્શરૈઃકાઞ્ચનભૂષણૈઃ ।
વાનરાણામનીકેષુચકારકદનમ્મહત્ ॥ 41 ॥
વિકૃત્તશિરસઃકેચિદ્રાવણેનવલીમુખાઃ ।
કેચિદ્વિચ્છિન્નહૃદયાઃકેચિચ્છ્રોત્રવિવર્જિતાઃ ॥ 42 ॥
નિરુચ્છવાસાહતાઃકેચિત્કેચિત્પાર્શ્વેષુદારિતાઃ ।
કેચિદ્વિભિન્નશિરસઃકેચિચ્ચક્ષુર્વિનાકૃતાઃ ॥ 43 ॥
દશાનનઃક્રોધવિવૃત્તનેત્રોયતોયતોઽભ્યેતિરથેવસઙ્ખ્યે ।
તતસ્તતસ્તસ્યશરપ્રવેગંસોઢું ન શેકુર્હરિયૂથપાસ્તે ॥ 44 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ષણ્ણવતિતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṇṇavatitamassargaḥ |
ārtānāṃrākṣasīnāntulaṅkāyāṃvaikulekule |
rāvaṇaḥkaruṇaṃśabdaṃśuśrāvaparidevitam || 1 ||
sa tudīrghaṃviniḥśvasyamuhūrtandhyānamāsthitaḥ |
babhūvaparamakruddhorāvaṇobhīmadarśanaḥ || 2 ||
sandaśyadaśanairoṣṭhaṅkrodhasamraktalocanaḥ |
rākṣasairapidurdarśaḥkālāgnirivamūrchitaḥ || 3 ||
uvāca ca samīpasthānrākṣasānrākṣaseśvaraḥ |
krodhāvyaktakathastatranirdahannivacakṣuṣā || 4 ||
mahodarammahāpārśvaṃvirūpākṣaṃ ca rākṣasam |
śīghraṃvadatasainyāniniryātetimamājñayā || 5 ||
tasyatadvacanaṃśrutvārākṣasāstebhayārditāḥ |
codayāmāsuravyagrānrākṣasāṃstānnṛpājñayā || 6 ||
tetusarvetathetyuktvārākṣasābhīmadarśanāḥ |
kṛtasvastvayanāḥsarveteraṇābhimukhāyayuḥ || 7 ||
pratipūjyayathānyāyaṃrāvaṇantemahārathāḥ |
tasthuḥprāñjalayaḥsarvebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 8 ||
athovācaprahasyaitānrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
mahodaramahāpārśvauvirūpākṣaṃ ca rākṣasam || 9 ||
adyabāṇairdhanurmukssairyugāntādityasannibhaiḥ |
rāghavaṃlakṣmaṇañcaivaneṣyāmiyamasādanam || 10 ||
kharasyakumbhakarṇasyaprahasendrajitostathā |
kariṣyāmipratīkāramadyaśatruvadhādaham || 11 ||
naivāntarikṣaṃ na diśo na nadyaurnāpisāgarāḥ |
prakāśatvaṅgamiṣyantimadbāṇajaladāvṛtāḥ || 12 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśaḥ |
dhanuṣāśarajālenavadhiṣyāmipatatriṇā || 13 ||
adyavānarasainyānirathenapavanaujasā |
dhanussamudrādudbhūtairmathiṣyāmiśarormibhiḥ || 14 ||
vyākośapadmavaktrāṇipadmakesaravarcasām |
adyayūthataṭākānigajavatpramathāmyaham || 15 ||
saśarairadyavadanaissaṅkhyevānarayūthapāḥ |
maṇḍayiṣyantivasudhāṃsanālairivapaṅkajaiḥ || 16 ||
adyayūthapracaṇḍānāṃharīṇāndrumayodhinām |
muktenaikeṣuṇāyuddhebhetsyāmi ca śataṃśatam || 17 ||
hatobhartāhatobhrātāyāsāṃ ca catanayohataḥ |
vadhenādyaripostāsāṅkaromyaśrupramārjanam || 18 ||
adyamadbhāṇanirbhinnaiḥprakīrṇairgatacetanaiḥ |
karomivānarairyuddheyatnāvekṣyatalāmmahīm || 19 ||
adyagomayavogṛdhrāścaye ca māṃsāśino'pare |
sarvāṃstāṃstarpayiṣyāmiśatrumāṃsaiśśarārditaiḥ || 20 ||
kalpyatāmmerathaṃśīghraṅkṣipramānīyatāndhanuḥ |
anuprayāntumāṃyuddheye'traśiṣṭāniśācarāḥ || 21 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmahāpārśvo'bravīdvacaḥ |
balādhyakṣān sthithāṃstatrabalaṃsantvaryatāmiti || 22 ||
balādhyakṣāstusamrabdārākṣasāṃstān gṛhegṛhe |
codayantaḥpariyayurlaṅkāṃlaghuparākramāḥ || 23 ||
tatomuhūrtānniṣpetūrākṣasābhīmadarśanāḥ |
nadantobhīmavadanānānāpraharaṇairbhujaiḥ || 24 ||
asibhiḥpaṭṭasaiḥ śūlairgadābhirmusalairhalaiḥ |
śaktibhistīkṣṇadhārābhirmahadbhiḥ kūṭamudgaraiḥ || 25 ||
yaṣṭibhirvimalaiścakrairniśitaiścaparaśvathaiḥ |
bhindipālaiḥśataghnībhiranyaiścāpivarāyudhaiḥ || 26 ||
athānayadbalādhyakṣassatvarorāvaṇājñayā |
drutaṃsūtasamāyuktaṃyuktāṣṭaturagaṃratham |
ārurohatadābhīmodīpyamānaṃsvatejasā || 27 ||
tataḥprayātassahasārākṣasairbhahubhirvṛtaḥ || 28 ||
rāvaṇaḥsattvagāmbhīryāddārayannivamedinīm |
rāvaṇenābhyanujñātaumahāpārśvamahodarau |
virūpākṣaścadurdharṣorathānāruruhustadā || 29 ||
mokṣitan cātmano dṛṣṭvā prahāraṃ tena rakṣasā |
sa dadarśāntaran tasya virūpākṣasya vānaraḥ || 30 ||
tatoyuddhāyatejasvīrakṣogaṇabalairvṛtaḥ |
niryayāvudyatadhanuḥkālāntakayamopamaḥ || 31 ||
tataḥprajavitāśvenarathena sa mahārathaḥ |
dvāreṇaniryayautenayatrataurāmalakṣmaṇau || 32 ||
tatonaṣṭaprabhaḥsūryodiśaścatimirāvṛtāḥ |
dvijāścanedurghorāścasañcacāla ca medinī || 33 ||
vavarṣarudhirandevaścaskhaluścaturaṅgamāḥ |
dhvajāgrenyapatadgṛdhrovineduścāśivāḥśivāḥ || 34 ||
nayanañcāsphuradvāmaṃvāmobāhurakampata |
vivarṇavadanaśsākatiñcidabhraśyatasvanaḥ || 35 ||
tatoniṣpatatoyuddhedaśagrīvasyarakṣasaḥ |
raṇenidhanaśaṃsīnirūpāṇyetānijajñire || 36 ||
antarikṣātpapātolkānirāghatasamanirghāsvanā |
vineduraśivāgṛdhrāvāyasairabhimiśritāḥ || 37 ||
etānacintayanghorānutpātānsamavasthitān |
niryayaurāvaṇomohādvadhārthaṅkālacoditaḥ || 38 ||
teṣānturathaghoṣeṇarākṣasānāmmahātmanām |
vānarāṇāmapicamūryuddhāyaivābhyavartata || 39 ||
teṣāntutumulaṃyuddhambabhūvakapirakṣasām |
anyonyamāhvayānānāṅkruddhānāñjayamicchatām || 40 ||
tataḥkruddhodaśagrīvaśśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
vānarāṇāmanīkeṣucakārakadanammahat || 41 ||
vikṛttaśirasaḥkecidrāvaṇenavalīmukhāḥ |
kecidvicchinnahṛdayāḥkecicchrotravivarjitāḥ || 42 ||
nirucchavāsāhatāḥkecitkecitpārśveṣudāritāḥ |
kecidvibhinnaśirasaḥkeciccakṣurvinākṛtāḥ || 43 ||
daśānanaḥkrodhavivṛttanetroyatoyato'bhyetirathevasaṅkhye |
tatastatastasyaśarapravegaṃsoḍhuṃ na śekurhariyūthapāste || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṇṇavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षण्णवतितमस्सर्गः ।
आर्तानांराक्षसीनान्तुलङ्कायांवैकुलेकुले ।
रावणःकरुणंशब्दंशुश्रावपरिदेवितम् ॥ 1 ॥
स तुदीर्घंविनिःश्वस्यमुहूर्तन्ध्यानमास्थितः ।
बभूवपरमक्रुद्धोरावणोभीमदर्शनः ॥ 2 ॥
सन्दश्यदशनैरोष्ठङ्क्रोधसम्रक्तलोचनः ।
राक्षसैरपिदुर्दर्शःकालाग्निरिवमूर्छितः ॥ 3 ॥
उवाच च समीपस्थान्राक्षसान्राक्षसेश्वरः ।
क्रोधाव्यक्तकथस्तत्रनिर्दहन्निवचक्षुषा ॥ 4 ॥
महोदरम्महापार्श्वंविरूपाक्षं च राक्षसम् ।
शीघ्रंवदतसैन्यानिनिर्यातेतिममाज्ञया ॥ 5 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसास्तेभयार्दिताः ।
चोदयामासुरव्यग्रान्राक्षसांस्तान्नृपाज्ञया ॥ 6 ॥
तेतुसर्वेतथेत्युक्त्वाराक्षसाभीमदर्शनाः ।
कृतस्वस्त्वयनाःसर्वेतेरणाभिमुखाययुः ॥ 7 ॥
प्रतिपूज्ययथान्यायंरावणन्तेमहारथाः ।
तस्थुःप्राञ्जलयःसर्वेभर्तुर्विजयकाङ्क्षिणः ॥ 8 ॥
अथोवाचप्रहस्यैतान्रावणःक्रोधमूर्छितः ।
महोदरमहापार्श्वौविरूपाक्षं च राक्षसम् ॥ 9 ॥
अद्यबाणैर्धनुर्मुक्स्सैर्युगान्तादित्यसन्निभैः ।
राघवंलक्ष्मणञ्चैवनेष्यामियमसादनम् ॥ 10 ॥
खरस्यकुम्भकर्णस्यप्रहसेन्द्रजितोस्तथा ।
करिष्यामिप्रतीकारमद्यशत्रुवधादहम् ॥ 11 ॥
नैवान्तरिक्षं न दिशो न नद्यौर्नापिसागराः ।
प्रकाशत्वङ्गमिष्यन्तिमद्बाणजलदावृताः ॥ 12 ॥
अद्यवानरमुख्यानान्तानियूथानिभागशः ।
धनुषाशरजालेनवधिष्यामिपतत्रिणा ॥ 13 ॥
अद्यवानरसैन्यानिरथेनपवनौजसा ।
धनुस्समुद्रादुद्भूतैर्मथिष्यामिशरोर्मिभिः ॥ 14 ॥
व्याकोशपद्मवक्त्राणिपद्मकेसरवर्चसाम् ।
अद्ययूथतटाकानिगजवत्प्रमथाम्यहम् ॥ 15 ॥
सशरैरद्यवदनैस्सङ्ख्येवानरयूथपाः ।
मण्डयिष्यन्तिवसुधांसनालैरिवपङ्कजैः ॥ 16 ॥
अद्ययूथप्रचण्डानांहरीणान्द्रुमयोधिनाम् ।
मुक्तेनैकेषुणायुद्धेभेत्स्यामि च शतंशतम् ॥ 17 ॥
हतोभर्ताहतोभ्रातायासां च चतनयोहतः ।
वधेनाद्यरिपोस्तासाङ्करोम्यश्रुप्रमार्जनम् ॥ 18 ॥
अद्यमद्भाणनिर्भिन्नैःप्रकीर्णैर्गतचेतनैः ।
करोमिवानरैर्युद्धेयत्नावेक्ष्यतलाम्महीम् ॥ 19 ॥
अद्यगोमयवोगृध्राश्चये च मांसाशिनोऽपरे ।
सर्वांस्तांस्तर्पयिष्यामिशत्रुमांसैश्शरार्दितैः ॥ 20 ॥
कल्प्यताम्मेरथंशीघ्रङ्क्षिप्रमानीयतान्धनुः ।
अनुप्रयान्तुमांयुद्धेयेऽत्रशिष्टानिशाचराः ॥ 21 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामहापार्श्वोऽब्रवीद्वचः ।
बलाध्यक्षान् स्थिथांस्तत्रबलंसन्त्वर्यतामिति ॥ 22 ॥
बलाध्यक्षास्तुसम्रब्दाराक्षसांस्तान् गृहेगृहे ।
चोदयन्तःपरिययुर्लङ्कांलघुपराक्रमाः ॥ 23 ॥
ततोमुहूर्तान्निष्पेतूराक्षसाभीमदर्शनाः ।
नदन्तोभीमवदनानानाप्रहरणैर्भुजैः ॥ 24 ॥
असिभिःपट्टसैः शूलैर्गदाभिर्मुसलैर्हलैः ।
शक्तिभिस्तीक्ष्णधाराभिर्महद्भिः कूटमुद्गरैः ॥ 25 ॥
यष्टिभिर्विमलैश्चक्रैर्निशितैश्चपरश्वथैः ।
भिन्दिपालैःशतघ्नीभिरन्यैश्चापिवरायुधैः ॥ 26 ॥
अथानयद्बलाध्यक्षस्सत्वरोरावणाज्ञया ।
द्रुतंसूतसमायुक्तंयुक्ताष्टतुरगंरथम् ।
आरुरोहतदाभीमोदीप्यमानंस्वतेजसा ॥ 27 ॥
ततःप्रयातस्सहसाराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ॥ 28 ॥
रावणःसत्त्वगाम्भीर्याद्दारयन्निवमेदिनीम् ।
रावणेनाभ्यनुज्ञातौमहापार्श्वमहोदरौ ।
विरूपाक्षश्चदुर्धर्षोरथानारुरुहुस्तदा ॥ 29 ॥
मोक्षितन् चात्मनो दृष्ट्वा प्रहारं तेन रक्षसा ।
स ददर्शान्तरन् तस्य विरूपाक्षस्य वानरः ॥ 30 ॥
ततोयुद्धायतेजस्वीरक्षोगणबलैर्वृतः ।
निर्ययावुद्यतधनुःकालान्तकयमोपमः ॥ 31 ॥
ततःप्रजविताश्वेनरथेन स महारथः ।
द्वारेणनिर्ययौतेनयत्रतौरामलक्ष्मणौ ॥ 32 ॥
ततोनष्टप्रभःसूर्योदिशश्चतिमिरावृताः ।
द्विजाश्चनेदुर्घोराश्चसञ्चचाल च मेदिनी ॥ 33 ॥
ववर्षरुधिरन्देवश्चस्खलुश्चतुरङ्गमाः ।
ध्वजाग्रेन्यपतद्गृध्रोविनेदुश्चाशिवाःशिवाः ॥ 34 ॥
नयनञ्चास्फुरद्वामंवामोबाहुरकम्पत ।
विवर्णवदनश्साकतिञ्चिदभ्रश्यतस्वनः ॥ 35 ॥
ततोनिष्पततोयुद्धेदशग्रीवस्यरक्षसः ।
रणेनिधनशंसीनिरूपाण्येतानिजज्ञिरे ॥ 36 ॥
अन्तरिक्षात्पपातोल्कानिराघतसमनिर्घास्वना ।
विनेदुरशिवागृध्रावायसैरभिमिश्रिताः ॥ 37 ॥
एतानचिन्तयन्घोरानुत्पातान्समवस्थितान् ।
निर्ययौरावणोमोहाद्वधार्थङ्कालचोदितः ॥ 38 ॥
तेषान्तुरथघोषेणराक्षसानाम्महात्मनाम् ।
वानराणामपिचमूर्युद्धायैवाभ्यवर्तत ॥ 39 ॥
तेषान्तुतुमुलंयुद्धम्बभूवकपिरक्षसाम् ।
अन्योन्यमाह्वयानानाङ्क्रुद्धानाञ्जयमिच्छताम् ॥ 40 ॥
ततःक्रुद्धोदशग्रीवश्शरैःकाञ्चनभूषणैः ।
वानराणामनीकेषुचकारकदनम्महत् ॥ 41 ॥
विकृत्तशिरसःकेचिद्रावणेनवलीमुखाः ।
केचिद्विच्छिन्नहृदयाःकेचिच्छ्रोत्रविवर्जिताः ॥ 42 ॥
निरुच्छवासाहताःकेचित्केचित्पार्श्वेषुदारिताः ।
केचिद्विभिन्नशिरसःकेचिच्चक्षुर्विनाकृताः ॥ 43 ॥
दशाननःक्रोधविवृत्तनेत्रोयतोयतोऽभ्येतिरथेवसङ्ख्ये ।
ततस्ततस्तस्यशरप्रवेगंसोढुं न शेकुर्हरियूथपास्ते ॥ 44 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षण्णवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṇṇavatitamassargaḥ |
ārtānāṃrākṣasīnāntulaṅkāyāṃvaikulekule |
rāvaṇaḥkaruṇaṃśabdaṃśuśrāvaparidevitam || 1 ||
sa tudīrghaṃviniḥśvasyamuhūrtandhyānamāsthitaḥ |
babhūvaparamakruddhorāvaṇobhīmadarśanaḥ || 2 ||
sandaśyadaśanairoṣṭhaṅkrodhasamraktalocanaḥ |
rākṣasairapidurdarśaḥkālāgnirivamūrchitaḥ || 3 ||
uvāca ca samīpasthānrākṣasānrākṣaseśvaraḥ |
krodhāvyaktakathastatranirdahannivacakṣuṣā || 4 ||
mahodarammahāpārśvaṃvirūpākṣaṃ ca rākṣasam |
śīghraṃvadatasainyāniniryātetimamājñayā || 5 ||
tasyatadvacanaṃśrutvārākṣasāstebhayārditāḥ |
codayāmāsuravyagrānrākṣasāṃstānnṛpājñayā || 6 ||
tetusarvetathetyuktvārākṣasābhīmadarśanāḥ |
kṛtasvastvayanāḥsarveteraṇābhimukhāyayuḥ || 7 ||
pratipūjyayathānyāyaṃrāvaṇantemahārathāḥ |
tasthuḥprāñjalayaḥsarvebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 8 ||
athovācaprahasyaitānrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
mahodaramahāpārśvauvirūpākṣaṃ ca rākṣasam || 9 ||
adyabāṇairdhanurmukssairyugāntādityasannibhaiḥ |
rāghavaṃlakṣmaṇañcaivaneṣyāmiyamasādanam || 10 ||
kharasyakumbhakarṇasyaprahasendrajitostathā |
kariṣyāmipratīkāramadyaśatruvadhādaham || 11 ||
naivāntarikṣaṃ na diśo na nadyaurnāpisāgarāḥ |
prakāśatvaṅgamiṣyantimadbāṇajaladāvṛtāḥ || 12 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśaḥ |
dhanuṣāśarajālenavadhiṣyāmipatatriṇā || 13 ||
adyavānarasainyānirathenapavanaujasā |
dhanussamudrādudbhūtairmathiṣyāmiśarormibhiḥ || 14 ||
vyākośapadmavaktrāṇipadmakesaravarcasām |
adyayūthataṭākānigajavatpramathāmyaham || 15 ||
saśarairadyavadanaissaṅkhyevānarayūthapāḥ |
maṇḍayiṣyantivasudhāṃsanālairivapaṅkajaiḥ || 16 ||
adyayūthapracaṇḍānāṃharīṇāndrumayodhinām |
muktenaikeṣuṇāyuddhebhetsyāmi ca śataṃśatam || 17 ||
hatobhartāhatobhrātāyāsāṃ ca catanayohataḥ |
vadhenādyaripostāsāṅkaromyaśrupramārjanam || 18 ||
adyamadbhāṇanirbhinnaiḥprakīrṇairgatacetanaiḥ |
karomivānarairyuddheyatnāvekṣyatalāmmahīm || 19 ||
adyagomayavogṛdhrāścaye ca māṃsāśino'pare |
sarvāṃstāṃstarpayiṣyāmiśatrumāṃsaiśśarārditaiḥ || 20 ||
kalpyatāmmerathaṃśīghraṅkṣipramānīyatāndhanuḥ |
anuprayāntumāṃyuddheye'traśiṣṭāniśācarāḥ || 21 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmahāpārśvo'bravīdvacaḥ |
balādhyakṣān sthithāṃstatrabalaṃsantvaryatāmiti || 22 ||
balādhyakṣāstusamrabdārākṣasāṃstān gṛhegṛhe |
codayantaḥpariyayurlaṅkāṃlaghuparākramāḥ || 23 ||
tatomuhūrtānniṣpetūrākṣasābhīmadarśanāḥ |
nadantobhīmavadanānānāpraharaṇairbhujaiḥ || 24 ||
asibhiḥpaṭṭasaiḥ śūlairgadābhirmusalairhalaiḥ |
śaktibhistīkṣṇadhārābhirmahadbhiḥ kūṭamudgaraiḥ || 25 ||
yaṣṭibhirvimalaiścakrairniśitaiścaparaśvathaiḥ |
bhindipālaiḥśataghnībhiranyaiścāpivarāyudhaiḥ || 26 ||
athānayadbalādhyakṣassatvarorāvaṇājñayā |
drutaṃsūtasamāyuktaṃyuktāṣṭaturagaṃratham |
ārurohatadābhīmodīpyamānaṃsvatejasā || 27 ||
tataḥprayātassahasārākṣasairbhahubhirvṛtaḥ || 28 ||
rāvaṇaḥsattvagāmbhīryāddārayannivamedinīm |
rāvaṇenābhyanujñātaumahāpārśvamahodarau |
virūpākṣaścadurdharṣorathānāruruhustadā || 29 ||
mokṣitan cātmano dṛṣṭvā prahāraṃ tena rakṣasā |
sa dadarśāntaran tasya virūpākṣasya vānaraḥ || 30 ||
tatoyuddhāyatejasvīrakṣogaṇabalairvṛtaḥ |
niryayāvudyatadhanuḥkālāntakayamopamaḥ || 31 ||
tataḥprajavitāśvenarathena sa mahārathaḥ |
dvāreṇaniryayautenayatrataurāmalakṣmaṇau || 32 ||
tatonaṣṭaprabhaḥsūryodiśaścatimirāvṛtāḥ |
dvijāścanedurghorāścasañcacāla ca medinī || 33 ||
vavarṣarudhirandevaścaskhaluścaturaṅgamāḥ |
dhvajāgrenyapatadgṛdhrovineduścāśivāḥśivāḥ || 34 ||
nayanañcāsphuradvāmaṃvāmobāhurakampata |
vivarṇavadanaśsākatiñcidabhraśyatasvanaḥ || 35 ||
tatoniṣpatatoyuddhedaśagrīvasyarakṣasaḥ |
raṇenidhanaśaṃsīnirūpāṇyetānijajñire || 36 ||
antarikṣātpapātolkānirāghatasamanirghāsvanā |
vineduraśivāgṛdhrāvāyasairabhimiśritāḥ || 37 ||
etānacintayanghorānutpātānsamavasthitān |
niryayaurāvaṇomohādvadhārthaṅkālacoditaḥ || 38 ||
teṣānturathaghoṣeṇarākṣasānāmmahātmanām |
vānarāṇāmapicamūryuddhāyaivābhyavartata || 39 ||
teṣāntutumulaṃyuddhambabhūvakapirakṣasām |
anyonyamāhvayānānāṅkruddhānāñjayamicchatām || 40 ||
tataḥkruddhodaśagrīvaśśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
vānarāṇāmanīkeṣucakārakadanammahat || 41 ||
vikṛttaśirasaḥkecidrāvaṇenavalīmukhāḥ |
kecidvicchinnahṛdayāḥkecicchrotravivarjitāḥ || 42 ||
nirucchavāsāhatāḥkecitkecitpārśveṣudāritāḥ |
kecidvibhinnaśirasaḥkeciccakṣurvinākṛtāḥ || 43 ||
daśānanaḥkrodhavivṛttanetroyatoyato'bhyetirathevasaṅkhye |
tatastatastasyaśarapravegaṃsoḍhuṃ na śekurhariyūthapāste || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṇṇavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.