6.96 Yuddhakanda - Shannavatitama Sargah

ॐ

6.96 યુદ્ધકાણ્ડ - ષણ્ણવતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ષણ્ણવતિતમસ્સર્ગઃ ।

આર્તાનાંરાક્ષસીનાન્તુલઙ્કાયાંવૈકુલેકુલે ।

રાવણઃકરુણંશબ્દંશુશ્રાવપરિદેવિતમ્ ॥ 1 ॥

સ તુદીર્ઘંવિનિઃશ્વસ્યમુહૂર્તન્ધ્યાનમાસ્થિતઃ ।

બભૂવપરમક્રુદ્ધોરાવણોભીમદર્શનઃ ॥ 2 ॥

સન્દશ્યદશનૈરોષ્ઠઙ્ક્રોધસમ્રક્તલોચનઃ ।

રાક્ષસૈરપિદુર્દર્શઃકાલાગ્નિરિવમૂર્છિતઃ ॥ 3 ॥

ઉવાચ ચ સમીપસ્થાન્રાક્ષસાન્રાક્ષસેશ્વરઃ ।

ક્રોધાવ્યક્તકથસ્તત્રનિર્દહન્નિવચક્ષુષા ॥ 4 ॥

મહોદરમ્મહાપાર્શ્વંવિરૂપાક્ષં ચ રાક્ષસમ્ ।

શીઘ્રંવદતસૈન્યાનિનિર્યાતેતિમમાજ્ઞયા ॥ 5 ॥

તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વારાક્ષસાસ્તેભયાર્દિતાઃ ।

ચોદયામાસુરવ્યગ્રાન્રાક્ષસાંસ્તાન્નૃપાજ્ઞયા ॥ 6 ॥

તેતુસર્વેતથેત્યુક્ત્વારાક્ષસાભીમદર્શનાઃ ।

કૃતસ્વસ્ત્વયનાઃસર્વેતેરણાભિમુખાયયુઃ ॥ 7 ॥

પ્રતિપૂજ્યયથાન્યાયંરાવણન્તેમહારથાઃ ।

તસ્થુઃપ્રાઞ્જલયઃસર્વેભર્તુર્વિજયકાઙ્ક્ષિણઃ ॥ 8 ॥

અથોવાચપ્રહસ્યૈતાન્રાવણઃક્રોધમૂર્છિતઃ ।

મહોદરમહાપાર્શ્વૌવિરૂપાક્ષં ચ રાક્ષસમ્ ॥ 9 ॥

અદ્યબાણૈર્ધનુર્મુક્સ્સૈર્યુગાન્તાદિત્યસન્નિભૈઃ ।

રાઘવંલક્ષ્મણઞ્ચૈવનેષ્યામિયમસાદનમ્ ॥ 10 ॥

ખરસ્યકુમ્ભકર્ણસ્યપ્રહસેન્દ્રજિતોસ્તથા ।

કરિષ્યામિપ્રતીકારમદ્યશત્રુવધાદહમ્ ॥ 11 ॥

નૈવાન્તરિક્ષં ન દિશો ન નદ્યૌર્નાપિસાગરાઃ ।

પ્રકાશત્વઙ્ગમિષ્યન્તિમદ્બાણજલદાવૃતાઃ ॥ 12 ॥

અદ્યવાનરમુખ્યાનાન્તાનિયૂથાનિભાગશઃ ।

ધનુષાશરજાલેનવધિષ્યામિપતત્રિણા ॥ 13 ॥

અદ્યવાનરસૈન્યાનિરથેનપવનૌજસા ।

ધનુસ્સમુદ્રાદુદ્ભૂતૈર્મથિષ્યામિશરોર્મિભિઃ ॥ 14 ॥

વ્યાકોશપદ્મવક્ત્રાણિપદ્મકેસરવર્ચસામ્ ।

અદ્યયૂથતટાકાનિગજવત્પ્રમથામ્યહમ્ ॥ 15 ॥

સશરૈરદ્યવદનૈસ્સઙ્ખ્યેવાનરયૂથપાઃ ।

મણ્ડયિષ્યન્તિવસુધાંસનાલૈરિવપઙ્કજૈઃ ॥ 16 ॥

અદ્યયૂથપ્રચણ્ડાનાંહરીણાન્દ્રુમયોધિનામ્ ।

મુક્તેનૈકેષુણાયુદ્ધેભેત્સ્યામિ ચ શતંશતમ્ ॥ 17 ॥

હતોભર્તાહતોભ્રાતાયાસાં ચ ચતનયોહતઃ ।

વધેનાદ્યરિપોસ્તાસાઙ્કરોમ્યશ્રુપ્રમાર્જનમ્ ॥ 18 ॥

અદ્યમદ્ભાણનિર્ભિન્નૈઃપ્રકીર્ણૈર્ગતચેતનૈઃ ।

કરોમિવાનરૈર્યુદ્ધેયત્નાવેક્ષ્યતલામ્મહીમ્ ॥ 19 ॥

અદ્યગોમયવોગૃધ્રાશ્ચયે ચ માંસાશિનોઽપરે ।

સર્વાંસ્તાંસ્તર્પયિષ્યામિશત્રુમાંસૈશ્શરાર્દિતૈઃ ॥ 20 ॥

કલ્પ્યતામ્મેરથંશીઘ્રઙ્ક્ષિપ્રમાનીયતાન્ધનુઃ ।

અનુપ્રયાન્તુમાંયુદ્ધેયેઽત્રશિષ્ટાનિશાચરાઃ ॥ 21 ॥

તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વામહાપાર્શ્વોઽબ્રવીદ્વચઃ ।

બલાધ્યક્ષાન્ સ્થિથાંસ્તત્રબલંસન્ત્વર્યતામિતિ ॥ 22 ॥

બલાધ્યક્ષાસ્તુસમ્રબ્દારાક્ષસાંસ્તાન્ ગૃહેગૃહે ।

ચોદયન્તઃપરિયયુર્લઙ્કાંલઘુપરાક્રમાઃ ॥ 23 ॥

તતોમુહૂર્તાન્નિષ્પેતૂરાક્ષસાભીમદર્શનાઃ ।

નદન્તોભીમવદનાનાનાપ્રહરણૈર્ભુજૈઃ ॥ 24 ॥

અસિભિઃપટ્ટસૈઃ શૂલૈર્ગદાભિર્મુસલૈર્હલૈઃ ।

શક્તિભિસ્તીક્ષ્ણધારાભિર્મહદ્ભિઃ કૂટમુદ્ગરૈઃ ॥ 25 ॥

યષ્ટિભિર્વિમલૈશ્ચક્રૈર્નિશિતૈશ્ચપરશ્વથૈઃ ।

ભિન્દિપાલૈઃશતઘ્નીભિરન્યૈશ્ચાપિવરાયુધૈઃ ॥ 26 ॥

અથાનયદ્બલાધ્યક્ષસ્સત્વરોરાવણાજ્ઞયા ।

દ્રુતંસૂતસમાયુક્તંયુક્તાષ્ટતુરગંરથમ્ ।

આરુરોહતદાભીમોદીપ્યમાનંસ્વતેજસા ॥ 27 ॥

તતઃપ્રયાતસ્સહસારાક્ષસૈર્ભહુભિર્વૃતઃ ॥ 28 ॥

રાવણઃસત્ત્વગામ્ભીર્યાદ્દારયન્નિવમેદિનીમ્ ।

રાવણેનાભ્યનુજ્ઞાતૌમહાપાર્શ્વમહોદરૌ ।

વિરૂપાક્ષશ્ચદુર્ધર્ષોરથાનારુરુહુસ્તદા ॥ 29 ॥

મોક્ષિતન્ ચાત્મનો દૃષ્ટ્વા પ્રહારં તેન રક્ષસા ।

સ દદર્શાન્તરન્ તસ્ય વિરૂપાક્ષસ્ય વાનરઃ ॥ 30 ॥

તતોયુદ્ધાયતેજસ્વીરક્ષોગણબલૈર્વૃતઃ ।

નિર્યયાવુદ્યતધનુઃકાલાન્તકયમોપમઃ ॥ 31 ॥

તતઃપ્રજવિતાશ્વેનરથેન સ મહારથઃ ।

દ્વારેણનિર્યયૌતેનયત્રતૌરામલક્ષ્મણૌ ॥ 32 ॥

તતોનષ્ટપ્રભઃસૂર્યોદિશશ્ચતિમિરાવૃતાઃ ।

દ્વિજાશ્ચનેદુર્ઘોરાશ્ચસઞ્ચચાલ ચ મેદિની ॥ 33 ॥

વવર્ષરુધિરન્દેવશ્ચસ્ખલુશ્ચતુરઙ્ગમાઃ ।

ધ્વજાગ્રેન્યપતદ્ગૃધ્રોવિનેદુશ્ચાશિવાઃશિવાઃ ॥ 34 ॥

નયનઞ્ચાસ્ફુરદ્વામંવામોબાહુરકમ્પત ।

વિવર્ણવદનશ્સાકતિઞ્ચિદભ્રશ્યતસ્વનઃ ॥ 35 ॥

તતોનિષ્પતતોયુદ્ધેદશગ્રીવસ્યરક્ષસઃ ।

રણેનિધનશંસીનિરૂપાણ્યેતાનિજજ્ઞિરે ॥ 36 ॥

અન્તરિક્ષાત્પપાતોલ્કાનિરાઘતસમનિર્ઘાસ્વના ।

વિનેદુરશિવાગૃધ્રાવાયસૈરભિમિશ્રિતાઃ ॥ 37 ॥

એતાનચિન્તયન્ઘોરાનુત્પાતાન્સમવસ્થિતાન્ ।

નિર્યયૌરાવણોમોહાદ્વધાર્થઙ્કાલચોદિતઃ ॥ 38 ॥

તેષાન્તુરથઘોષેણરાક્ષસાનામ્મહાત્મનામ્ ।

વાનરાણામપિચમૂર્યુદ્ધાયૈવાભ્યવર્તત ॥ 39 ॥

તેષાન્તુતુમુલંયુદ્ધમ્બભૂવકપિરક્ષસામ્ ।

અન્યોન્યમાહ્વયાનાનાઙ્ક્રુદ્ધાનાઞ્જયમિચ્છતામ્ ॥ 40 ॥

તતઃક્રુદ્ધોદશગ્રીવશ્શરૈઃકાઞ્ચનભૂષણૈઃ ।

વાનરાણામનીકેષુચકારકદનમ્મહત્ ॥ 41 ॥

વિકૃત્તશિરસઃકેચિદ્રાવણેનવલીમુખાઃ ।

કેચિદ્વિચ્છિન્નહૃદયાઃકેચિચ્છ્રોત્રવિવર્જિતાઃ ॥ 42 ॥

નિરુચ્છવાસાહતાઃકેચિત્કેચિત્પાર્શ્વેષુદારિતાઃ ।

કેચિદ્વિભિન્નશિરસઃકેચિચ્ચક્ષુર્વિનાકૃતાઃ ॥ 43 ॥

દશાનનઃક્રોધવિવૃત્તનેત્રોયતોયતોઽભ્યેતિરથેવસઙ્ખ્યે ।

તતસ્તતસ્તસ્યશરપ્રવેગંસોઢું ન શેકુર્હરિયૂથપાસ્તે ॥ 44 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ષણ્ણવતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ṣaṇṇavatitamassargaḥ |

ārtānāṃrākṣasīnāntulaṅkāyāṃvaikulekule |

rāvaṇaḥkaruṇaṃśabdaṃśuśrāvaparidevitam || 1 ||

sa tudīrghaṃviniḥśvasyamuhūrtandhyānamāsthitaḥ |

babhūvaparamakruddhorāvaṇobhīmadarśanaḥ || 2 ||

sandaśyadaśanairoṣṭhaṅkrodhasamraktalocanaḥ |

rākṣasairapidurdarśaḥkālāgnirivamūrchitaḥ || 3 ||

uvāca ca samīpasthānrākṣasānrākṣaseśvaraḥ |

krodhāvyaktakathastatranirdahannivacakṣuṣā || 4 ||

mahodarammahāpārśvaṃvirūpākṣaṃ ca rākṣasam |

śīghraṃvadatasainyāniniryātetimamājñayā || 5 ||

tasyatadvacanaṃśrutvārākṣasāstebhayārditāḥ |

codayāmāsuravyagrānrākṣasāṃstānnṛpājñayā || 6 ||

tetusarvetathetyuktvārākṣasābhīmadarśanāḥ |

kṛtasvastvayanāḥsarveteraṇābhimukhāyayuḥ || 7 ||

pratipūjyayathānyāyaṃrāvaṇantemahārathāḥ |

tasthuḥprāñjalayaḥsarvebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 8 ||

athovācaprahasyaitānrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |

mahodaramahāpārśvauvirūpākṣaṃ ca rākṣasam || 9 ||

adyabāṇairdhanurmukssairyugāntādityasannibhaiḥ |

rāghavaṃlakṣmaṇañcaivaneṣyāmiyamasādanam || 10 ||

kharasyakumbhakarṇasyaprahasendrajitostathā |

kariṣyāmipratīkāramadyaśatruvadhādaham || 11 ||

naivāntarikṣaṃ na diśo na nadyaurnāpisāgarāḥ |

prakāśatvaṅgamiṣyantimadbāṇajaladāvṛtāḥ || 12 ||

adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśaḥ |

dhanuṣāśarajālenavadhiṣyāmipatatriṇā || 13 ||

adyavānarasainyānirathenapavanaujasā |

dhanussamudrādudbhūtairmathiṣyāmiśarormibhiḥ || 14 ||

vyākośapadmavaktrāṇipadmakesaravarcasām |

adyayūthataṭākānigajavatpramathāmyaham || 15 ||

saśarairadyavadanaissaṅkhyevānarayūthapāḥ |

maṇḍayiṣyantivasudhāṃsanālairivapaṅkajaiḥ || 16 ||

adyayūthapracaṇḍānāṃharīṇāndrumayodhinām |

muktenaikeṣuṇāyuddhebhetsyāmi ca śataṃśatam || 17 ||

hatobhartāhatobhrātāyāsāṃ ca catanayohataḥ |

vadhenādyaripostāsāṅkaromyaśrupramārjanam || 18 ||

adyamadbhāṇanirbhinnaiḥprakīrṇairgatacetanaiḥ |

karomivānarairyuddheyatnāvekṣyatalāmmahīm || 19 ||

adyagomayavogṛdhrāścaye ca māṃsāśino'pare |

sarvāṃstāṃstarpayiṣyāmiśatrumāṃsaiśśarārditaiḥ || 20 ||

kalpyatāmmerathaṃśīghraṅkṣipramānīyatāndhanuḥ |

anuprayāntumāṃyuddheye'traśiṣṭāniśācarāḥ || 21 ||

tasyatadvacanaṃśrutvāmahāpārśvo'bravīdvacaḥ |

balādhyakṣān sthithāṃstatrabalaṃsantvaryatāmiti || 22 ||

balādhyakṣāstusamrabdārākṣasāṃstān gṛhegṛhe |

codayantaḥpariyayurlaṅkāṃlaghuparākramāḥ || 23 ||

tatomuhūrtānniṣpetūrākṣasābhīmadarśanāḥ |

nadantobhīmavadanānānāpraharaṇairbhujaiḥ || 24 ||

asibhiḥpaṭṭasaiḥ śūlairgadābhirmusalairhalaiḥ |

śaktibhistīkṣṇadhārābhirmahadbhiḥ kūṭamudgaraiḥ || 25 ||

yaṣṭibhirvimalaiścakrairniśitaiścaparaśvathaiḥ |

bhindipālaiḥśataghnībhiranyaiścāpivarāyudhaiḥ || 26 ||

athānayadbalādhyakṣassatvarorāvaṇājñayā |

drutaṃsūtasamāyuktaṃyuktāṣṭaturagaṃratham |

ārurohatadābhīmodīpyamānaṃsvatejasā || 27 ||

tataḥprayātassahasārākṣasairbhahubhirvṛtaḥ || 28 ||

rāvaṇaḥsattvagāmbhīryāddārayannivamedinīm |

rāvaṇenābhyanujñātaumahāpārśvamahodarau |

virūpākṣaścadurdharṣorathānāruruhustadā || 29 ||

mokṣitan cātmano dṛṣṭvā prahāraṃ tena rakṣasā |

sa dadarśāntaran tasya virūpākṣasya vānaraḥ || 30 ||

tatoyuddhāyatejasvīrakṣogaṇabalairvṛtaḥ |

niryayāvudyatadhanuḥkālāntakayamopamaḥ || 31 ||

tataḥprajavitāśvenarathena sa mahārathaḥ |

dvāreṇaniryayautenayatrataurāmalakṣmaṇau || 32 ||

tatonaṣṭaprabhaḥsūryodiśaścatimirāvṛtāḥ |

dvijāścanedurghorāścasañcacāla ca medinī || 33 ||

vavarṣarudhirandevaścaskhaluścaturaṅgamāḥ |

dhvajāgrenyapatadgṛdhrovineduścāśivāḥśivāḥ || 34 ||

nayanañcāsphuradvāmaṃvāmobāhurakampata |

vivarṇavadanaśsākatiñcidabhraśyatasvanaḥ || 35 ||

tatoniṣpatatoyuddhedaśagrīvasyarakṣasaḥ |

raṇenidhanaśaṃsīnirūpāṇyetānijajñire || 36 ||

antarikṣātpapātolkānirāghatasamanirghāsvanā |

vineduraśivāgṛdhrāvāyasairabhimiśritāḥ || 37 ||

etānacintayanghorānutpātānsamavasthitān |

niryayaurāvaṇomohādvadhārthaṅkālacoditaḥ || 38 ||

teṣānturathaghoṣeṇarākṣasānāmmahātmanām |

vānarāṇāmapicamūryuddhāyaivābhyavartata || 39 ||

teṣāntutumulaṃyuddhambabhūvakapirakṣasām |

anyonyamāhvayānānāṅkruddhānāñjayamicchatām || 40 ||

tataḥkruddhodaśagrīvaśśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |

vānarāṇāmanīkeṣucakārakadanammahat || 41 ||

vikṛttaśirasaḥkecidrāvaṇenavalīmukhāḥ |

kecidvicchinnahṛdayāḥkecicchrotravivarjitāḥ || 42 ||

nirucchavāsāhatāḥkecitkecitpārśveṣudāritāḥ |

kecidvibhinnaśirasaḥkeciccakṣurvinākṛtāḥ || 43 ||

daśānanaḥkrodhavivṛttanetroyatoyato'bhyetirathevasaṅkhye |

tatastatastasyaśarapravegaṃsoḍhuṃ na śekurhariyūthapāste || 44 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṇṇavatitamassargaḥ ||