ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദ്വിഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।
സ തുരാക്ഷസശാര്ദൂലോനിദ്രാമദസമാകുലഃ ।
രാജമാര്ഗംശ്രിയാജുഷ്ടംയയൌവിപുലവിക്രമഃ ॥ 1 ॥
രാക്ഷസാനാംസഹസ്രൈശ്ചവൃതഃപരമദുര്ജയഃ ।
ഗൃഹേഭ്യഃപുഷ്പവര്ഷേണകീര്യമാണസ്തദായയൌ ॥ 2 ॥
സ ഹേമജാലവിതതമ്ഭാനുഭാസ്വരദര്ശനമ് ।
ദദര്ശവിപുലംരമ്യംരാക്ഷസേന്ദ്രനിവേശനമ് ॥ 3 ॥
സ തത്തദാ സൂര്യ ഇവാഭ്രജാലമ് ।
പ്രവിശ്യ രക്ഷോധിപതേര്നിവേശനമ് ।
ദദര്ശ ദൂരേഽഗ്രജമാസനസ്ഥമ് ।
സ്വയമ്ഭുവം ശക്ര ഇവാസനസ്ഥമ് ॥ 4 ॥
ഭ്രാതുസ്സഭവനങ്ഗച്ഛന്രക്ഷോഗണസമന്വിമ് ।
കുമ്ഭകര്ണഃപദന്യാസൈരകമ്പയതമേദിനീമ് ॥ 5 ॥
സോഽഭിഗമ്യഗൃഹമ്ഭ്രാതുഃകക്ഷ്യാമഭിവിഗാഹ്യ ച ।
ദദര്ശോദ്വിഗന്നമാസീനംവിമാനേപുഷ്പകേഗുരുമ് ॥ 6 ॥
അഥദൃഷ്ടവാദശഗ്രീവഃകുമ്ഭകര്ണമുപസ്ഥിതമ് ।
തൂര്ണമുത്ഥായസംഹൃഷ്ടഃസന്നികര്ഷമുപാനയത് ॥ 7 ॥
അഥാസീനസ്യപര്യങ്കേകുമ്ഭകര്ണോമഹാബലഃ ।
ഭ്രാതുര്വവന്ദേചരണൌകിങ്കൃത്യമിതിചാബ്രവീത് ॥ 8 ॥
ഉത്പത്യചൈനമ്മുദിതോരാവണഃപരിഷസ്വജേ ।
സ ഭ്രാത്രാസമ്പരിഷ്വക്തോയഥാവച്ഛാഭിനന്ദിതഃ ॥ 9 ॥
കുമ്ഭകര്ണശ്ശുഭന്ദിവ്യമ്പ്രതിപേദേവരാസനമ് ।
സ തദാസനമാശ്രിത്യകുമ്ഭകര്ണോമഹാബലഃ ॥ 10 ॥
സംരക്തനയനഃക്രോധാദ്രാവണംവാക്യമബ്രവീത് ।
കിമര്ഥമഹമാദൃത്യത്വയാരാജന്വിബോധിതഃ ॥ 11 ॥
ശംസകസ്മാദ്ഭയന്തേഽത്രകോഽദ്യപ്രേതോഭവിഷ്യതി ।
ഭ്രാതരംരാവണഃക്രുദ്ധങ്കുമ്ഭകര്ണമവസ്ഥിതമ് ॥ 12 ॥
ഈഷത്തുപരിവൃത്താഭ്യാന്നേത്രാഭ്യാംവാക്യമബ്രവീത് ।
അദ്യതേസുമഹാന്കാലശ്ശയാനസ്യമഹാബല ॥ 13 ॥
സുഖിതസ്ത്വം ന ജാനീഷേമമരാമകൃതമ്ഭയമ് ।
ഏഷദാശരഥീരാമഃസുഗ്രീവസഹിതോബലീ ॥ 14 ॥
സമുദ്രംസബലസ്തീര്ത്വാമൂലന്നഃപരികൃന്തതി ।
ഹന്തപശ്യസ്വലങ്കായാവനാന്യുപവനാനി ച ॥ 15 ॥
സേതുനാസുഖമാഗമ്യവാനരൈകാര്ണവീകൃതമ് ।
യേരാക്ഷസാമുഖ്യതമാഹതാസ്തേവാനരൈര്യുധി ॥ 16 ॥
വാനരാണാങ്ക്ഷയംയുദ്ധേ ന പശ്യാമികദാചന ।
നചാപിവാനരായുദ്ധേജിതപൂര്വാഃകദാചന ॥ 17 ॥
തദേതദ്ഭയമുത്പന്നന്ത്രായസ്വേമാമ്മഹബല ।
നാശയത്വമിമാനദ്യതദര്ഥമ്ബോധിതോഭവാന് ॥ 18 ॥
സര്വക്ഷപിതകോശം ച സ ത്വമഭ്യവപദ്യമാമ് ।
ത്രായസ്വേമാമ്പുരീംലങ്കാമ്ബാലവൃദ്ധാവശേഷിതാമ് ॥ 19 ॥
ഭ്രാതുരര്ഥേമഹാബാഹോ കുരുകര്മസുദുഷ്കരമ് ।
മയൈവന്നോക്തപൂര്വോഹികശ്ചിദ്ഭ്രാതഃ പരന്തപ ॥ 20 ॥
ത്വയ്യസ്തിമമസ്നേഹഃപരാസമ്ഭാവനാ ച മേ ।
ദൈവാസുരേഷുയുദ്ധേഷുബഹുശോരാക്ഷസര്ഷഭ ॥ 21 ॥
ത്വയാദേവാഃപ്രതിവ്യൂഹ്യനിര്ജിതാശ്ചാസുരായുധി ।
തദേതത്സര്വമാതിഷ്ഠവീര്യമ്ഭീമപരാക്രമ ॥ 22 ॥
ന ഹി തേ സര്വഭൂതേഷു ദൃശ്യതേ സദൃശോ ബലീ ।
കുരുഷ്വ മേ പ്രിയഹിതമേതദുത്തമമ് ।
യഥാപ്രിയം പ്രിയരണ ബാന്ധവപ്രിയ ।
സ്വതേജസാ വിധമ സപത്നവാഹിനീമ് ।
ശരദ്ഘനം പവന ഇവോദ്യതോ മഹാന് ॥ 23 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ദ്വിഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |
sa turākṣasaśārdūlonidrāmadasamākulaḥ |
rājamārgaṃśriyājuṣṭaṃyayauvipulavikramaḥ || 1 ||
rākṣasānāṃsahasraiścavṛtaḥparamadurjayaḥ |
gṛhebhyaḥpuṣpavarṣeṇakīryamāṇastadāyayau || 2 ||
sa hemajālavitatambhānubhāsvaradarśanam |
dadarśavipulaṃramyaṃrākṣasendraniveśanam || 3 ||
sa tattadā sūrya ivābhrajālam |
praviśya rakṣodhipaterniveśanam |
dadarśa dūre'grajamāsanastham |
svayambhuvaṃ śakra ivāsanastham || 4 ||
bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣogaṇasamanvim |
kumbhakarṇaḥpadanyāsairakampayatamedinīm || 5 ||
so'bhigamyagṛhambhrātuḥkakṣyāmabhivigāhya ca |
dadarśodvigannamāsīnaṃvimānepuṣpakegurum || 6 ||
athadṛṣṭavādaśagrīvaḥkumbhakarṇamupasthitam |
tūrṇamutthāyasaṃhṛṣṭaḥsannikarṣamupānayat || 7 ||
athāsīnasyaparyaṅkekumbhakarṇomahābalaḥ |
bhrāturvavandecaraṇaukiṅkṛtyamiticābravīt || 8 ||
utpatyacainammuditorāvaṇaḥpariṣasvaje |
sa bhrātrāsampariṣvaktoyathāvacchābhinanditaḥ || 9 ||
kumbhakarṇaśśubhandivyampratipedevarāsanam |
sa tadāsanamāśrityakumbhakarṇomahābalaḥ || 10 ||
saṃraktanayanaḥkrodhādrāvaṇaṃvākyamabravīt |
kimarthamahamādṛtyatvayārājanvibodhitaḥ || 11 ||
śaṃsakasmādbhayante'trako'dyapretobhaviṣyati |
bhrātaraṃrāvaṇaḥkruddhaṅkumbhakarṇamavasthitam || 12 ||
īṣattuparivṛttābhyānnetrābhyāṃvākyamabravīt |
adyatesumahānkālaśśayānasyamahābala || 13 ||
sukhitastvaṃ na jānīṣemamarāmakṛtambhayam |
eṣadāśarathīrāmaḥsugrīvasahitobalī || 14 ||
samudraṃsabalastīrtvāmūlannaḥparikṛntati |
hantapaśyasvalaṅkāyāvanānyupavanāni ca || 15 ||
setunāsukhamāgamyavānaraikārṇavīkṛtam |
yerākṣasāmukhyatamāhatāstevānarairyudhi || 16 ||
vānarāṇāṅkṣayaṃyuddhe na paśyāmikadācana |
nacāpivānarāyuddhejitapūrvāḥkadācana || 17 ||
tadetadbhayamutpannantrāyasvemāmmahabala |
nāśayatvamimānadyatadarthambodhitobhavān || 18 ||
sarvakṣapitakośaṃ ca sa tvamabhyavapadyamām |
trāyasvemāmpurīṃlaṅkāmbālavṛddhāvaśeṣitām || 19 ||
bhrāturarthemahābāho kurukarmasuduṣkaram |
mayaivannoktapūrvohikaścidbhrātaḥ parantapa || 20 ||
tvayyastimamasnehaḥparāsambhāvanā ca me |
daivāsureṣuyuddheṣubahuśorākṣasarṣabha || 21 ||
tvayādevāḥprativyūhyanirjitāścāsurāyudhi |
tadetatsarvamātiṣṭhavīryambhīmaparākrama || 22 ||
na hi te sarvabhūteṣu dṛśyate sadṛśo balī |
kuruṣva me priyahitametaduttamam |
yathāpriyaṃ priyaraṇa bāndhavapriya |
svatejasā vidhama sapatnavāhinīm |
śaradghanaṃ pavana ivodyato mahān || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्विषष्टितमस्सर्गः ।
स तुराक्षसशार्दूलोनिद्रामदसमाकुलः ।
राजमार्गंश्रियाजुष्टंययौविपुलविक्रमः ॥ 1 ॥
राक्षसानांसहस्रैश्चवृतःपरमदुर्जयः ।
गृहेभ्यःपुष्पवर्षेणकीर्यमाणस्तदाययौ ॥ 2 ॥
स हेमजालविततम्भानुभास्वरदर्शनम् ।
ददर्शविपुलंरम्यंराक्षसेन्द्रनिवेशनम् ॥ 3 ॥
स तत्तदा सूर्य इवाभ्रजालम् ।
प्रविश्य रक्षोधिपतेर्निवेशनम् ।
ददर्श दूरेऽग्रजमासनस्थम् ।
स्वयम्भुवं शक्र इवासनस्थम् ॥ 4 ॥
भ्रातुस्सभवनङ्गच्छन्रक्षोगणसमन्विम् ।
कुम्भकर्णःपदन्यासैरकम्पयतमेदिनीम् ॥ 5 ॥
सोऽभिगम्यगृहम्भ्रातुःकक्ष्यामभिविगाह्य च ।
ददर्शोद्विगन्नमासीनंविमानेपुष्पकेगुरुम् ॥ 6 ॥
अथदृष्टवादशग्रीवःकुम्भकर्णमुपस्थितम् ।
तूर्णमुत्थायसंहृष्टःसन्निकर्षमुपानयत् ॥ 7 ॥
अथासीनस्यपर्यङ्केकुम्भकर्णोमहाबलः ।
भ्रातुर्ववन्देचरणौकिङ्कृत्यमितिचाब्रवीत् ॥ 8 ॥
उत्पत्यचैनम्मुदितोरावणःपरिषस्वजे ।
स भ्रात्रासम्परिष्वक्तोयथावच्छाभिनन्दितः ॥ 9 ॥
कुम्भकर्णश्शुभन्दिव्यम्प्रतिपेदेवरासनम् ।
स तदासनमाश्रित्यकुम्भकर्णोमहाबलः ॥ 10 ॥
संरक्तनयनःक्रोधाद्रावणंवाक्यमब्रवीत् ।
किमर्थमहमादृत्यत्वयाराजन्विबोधितः ॥ 11 ॥
शंसकस्माद्भयन्तेऽत्रकोऽद्यप्रेतोभविष्यति ।
भ्रातरंरावणःक्रुद्धङ्कुम्भकर्णमवस्थितम् ॥ 12 ॥
ईषत्तुपरिवृत्ताभ्यान्नेत्राभ्यांवाक्यमब्रवीत् ।
अद्यतेसुमहान्कालश्शयानस्यमहाबल ॥ 13 ॥
सुखितस्त्वं न जानीषेममरामकृतम्भयम् ।
एषदाशरथीरामःसुग्रीवसहितोबली ॥ 14 ॥
समुद्रंसबलस्तीर्त्वामूलन्नःपरिकृन्तति ।
हन्तपश्यस्वलङ्कायावनान्युपवनानि च ॥ 15 ॥
सेतुनासुखमागम्यवानरैकार्णवीकृतम् ।
येराक्षसामुख्यतमाहतास्तेवानरैर्युधि ॥ 16 ॥
वानराणाङ्क्षयंयुद्धे न पश्यामिकदाचन ।
नचापिवानरायुद्धेजितपूर्वाःकदाचन ॥ 17 ॥
तदेतद्भयमुत्पन्नन्त्रायस्वेमाम्महबल ।
नाशयत्वमिमानद्यतदर्थम्बोधितोभवान् ॥ 18 ॥
सर्वक्षपितकोशं च स त्वमभ्यवपद्यमाम् ।
त्रायस्वेमाम्पुरींलङ्काम्बालवृद्धावशेषिताम् ॥ 19 ॥
भ्रातुरर्थेमहाबाहो कुरुकर्मसुदुष्करम् ।
मयैवन्नोक्तपूर्वोहिकश्चिद्भ्रातः परन्तप ॥ 20 ॥
त्वय्यस्तिममस्नेहःपरासम्भावना च मे ।
दैवासुरेषुयुद्धेषुबहुशोराक्षसर्षभ ॥ 21 ॥
त्वयादेवाःप्रतिव्यूह्यनिर्जिताश्चासुरायुधि ।
तदेतत्सर्वमातिष्ठवीर्यम्भीमपराक्रम ॥ 22 ॥
न हि ते सर्वभूतेषु दृश्यते सदृशो बली ।
कुरुष्व मे प्रियहितमेतदुत्तमम् ।
यथाप्रियं प्रियरण बान्धवप्रिय ।
स्वतेजसा विधम सपत्नवाहिनीम् ।
शरद्घनं पवन इवोद्यतो महान् ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्विषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |
sa turākṣasaśārdūlonidrāmadasamākulaḥ |
rājamārgaṃśriyājuṣṭaṃyayauvipulavikramaḥ || 1 ||
rākṣasānāṃsahasraiścavṛtaḥparamadurjayaḥ |
gṛhebhyaḥpuṣpavarṣeṇakīryamāṇastadāyayau || 2 ||
sa hemajālavitatambhānubhāsvaradarśanam |
dadarśavipulaṃramyaṃrākṣasendraniveśanam || 3 ||
sa tattadā sūrya ivābhrajālam |
praviśya rakṣodhipaterniveśanam |
dadarśa dūre'grajamāsanastham |
svayambhuvaṃ śakra ivāsanastham || 4 ||
bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣogaṇasamanvim |
kumbhakarṇaḥpadanyāsairakampayatamedinīm || 5 ||
so'bhigamyagṛhambhrātuḥkakṣyāmabhivigāhya ca |
dadarśodvigannamāsīnaṃvimānepuṣpakegurum || 6 ||
athadṛṣṭavādaśagrīvaḥkumbhakarṇamupasthitam |
tūrṇamutthāyasaṃhṛṣṭaḥsannikarṣamupānayat || 7 ||
athāsīnasyaparyaṅkekumbhakarṇomahābalaḥ |
bhrāturvavandecaraṇaukiṅkṛtyamiticābravīt || 8 ||
utpatyacainammuditorāvaṇaḥpariṣasvaje |
sa bhrātrāsampariṣvaktoyathāvacchābhinanditaḥ || 9 ||
kumbhakarṇaśśubhandivyampratipedevarāsanam |
sa tadāsanamāśrityakumbhakarṇomahābalaḥ || 10 ||
saṃraktanayanaḥkrodhādrāvaṇaṃvākyamabravīt |
kimarthamahamādṛtyatvayārājanvibodhitaḥ || 11 ||
śaṃsakasmādbhayante'trako'dyapretobhaviṣyati |
bhrātaraṃrāvaṇaḥkruddhaṅkumbhakarṇamavasthitam || 12 ||
īṣattuparivṛttābhyānnetrābhyāṃvākyamabravīt |
adyatesumahānkālaśśayānasyamahābala || 13 ||
sukhitastvaṃ na jānīṣemamarāmakṛtambhayam |
eṣadāśarathīrāmaḥsugrīvasahitobalī || 14 ||
samudraṃsabalastīrtvāmūlannaḥparikṛntati |
hantapaśyasvalaṅkāyāvanānyupavanāni ca || 15 ||
setunāsukhamāgamyavānaraikārṇavīkṛtam |
yerākṣasāmukhyatamāhatāstevānarairyudhi || 16 ||
vānarāṇāṅkṣayaṃyuddhe na paśyāmikadācana |
nacāpivānarāyuddhejitapūrvāḥkadācana || 17 ||
tadetadbhayamutpannantrāyasvemāmmahabala |
nāśayatvamimānadyatadarthambodhitobhavān || 18 ||
sarvakṣapitakośaṃ ca sa tvamabhyavapadyamām |
trāyasvemāmpurīṃlaṅkāmbālavṛddhāvaśeṣitām || 19 ||
bhrāturarthemahābāho kurukarmasuduṣkaram |
mayaivannoktapūrvohikaścidbhrātaḥ parantapa || 20 ||
tvayyastimamasnehaḥparāsambhāvanā ca me |
daivāsureṣuyuddheṣubahuśorākṣasarṣabha || 21 ||
tvayādevāḥprativyūhyanirjitāścāsurāyudhi |
tadetatsarvamātiṣṭhavīryambhīmaparākrama || 22 ||
na hi te sarvabhūteṣu dṛśyate sadṛśo balī |
kuruṣva me priyahitametaduttamam |
yathāpriyaṃ priyaraṇa bāndhavapriya |
svatejasā vidhama sapatnavāhinīm |
śaradghanaṃ pavana ivodyato mahān || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.