ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചതുര്ദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
താസാംവിലപമാനാനാന്തദാരാക്ഷസയോഷിതാമ് ।
ജ്യേഷ്ഠാപത്നീപ്രിയാജീനാഭര്താരംസമുദൈക്ഷത ॥ 1 ॥
ദശഗ്രീവംഹതന്ദൃഷ്ടവാരാമേണാചിന്ത്യകര്മണാ ।
പതിമ്മണ്ഡോദരീതത്രകൃപണാപര്യദേവയത് ॥ 2 ॥
നനുനാമമഹാബാഹോതവവൈശ്രവണാനുജ ।
ക്രുദ്ധസ്യപ്രമുഖേസ്ഥാതുന്ത്രസ്യത്യപിപുരന്ദരഃ ॥ 3 ॥
ഋഷയശ്ചമഹാന്തോഽപിഗന്ധര്വാശ്ചയശസ്വിനഃ ।
നനുനാമതവോദ്വേഗാച്ചാരണാശ്ചദിശോഗതാഃ ॥ 4 ॥
സ ത്വമ്മാനുഷമാത്രേണരാമേണയുധിനിര്ജിതഃ ।
ന വ്യപത്രപസേരാജന് കിമിദംരാക്ഷസേശ്വര ॥ 5 ॥
കഥന്ത്രൈലോക്യമാക്രമ്യശ്രിയാവീര്യേണചാന്വിതമ് ।
അവിഷഹ്യഞ്ജഘാനത്വാമ്മാനുഷോവനഗോചരഃ ॥ 6 ॥
മാനുഷാണാമവിഷയേചരതഃകാമരൂപിണഃ ।
വിനാശസ്തവരാമേണസമ്യുഗേനോപപദ്യതേ ॥ 7 ॥
ന ചൈതത്കര്മരാമസ്യശ്രദ്ധധാമിചമൂമുഖേ ।
സര്വതസ്സമുപേതസ്യതവതേനാഭിമര്ഷണമ് ॥ 8 ॥
യദൈവ ച ജനസ്ഥാനേരാക്ഷസൈര്ഭഹുനിര്വവൃതഃ ।
ഖരസ്തവഹതോഭ്രാതാതദൈവാസൌ ന മാനുഷഃ ॥ 9 ॥
യദൈവനഗരീംലങ്കാന്ദുഷ്പ്രവേശാംസുരൈരപി ।
പ്രവിഷ്ടോഹനുമാന്വീര്യാത്തദൈവവ്യഥിതാവയമ് ॥ 10 ॥
യദൈവവാനരൈര്ഘോരൈര്ബദ്ധസ്സേതുര്മഹാര്ണവേ ।
തദൈവഹൃദയേനാഹംശങ്കേരാമമമാനുഷമ് ॥ 11 ॥
അഥവാരാമരൂപേണകൃതാന്തസ്സ്വയമാഗതഃ ।
മായാന്തവവിനാശായവിധായാപ്രതിതര്കിതാമ് ॥ 12 ॥
അഥവാവാസവേനത്വന്ധര്ഷിതോഽപിമഹാബല ।
വാസവസ്യതുകാശക്തിസ്ത്വാന്ദ്രഷ്ടുമപിസംയുഗേ ॥ 13 ॥
വ്യക്തമേഷമഹായോഗീപരമാത്മാസനാതനഃ ।
അനാദിമധ്യനിധനോമഹതമ്പരമോമഹാന് ॥ 14 ॥
തമസഃപരമോധാതാശങ്ഖചക്രഗദാധരഃ ।
ശ്രീവത്സവക്ഷാനിത്യശ്രീരജയ്യശ്ശാശ്വതോധ്രുവഃ ॥ 15 ॥
മാനുഷംരൂപമാസ്ഥായവിഷ്ണുസ്സത്യപരാക്രമഃ ।
സര്വൈഃപരിവൃതോദേവൈര്വാനരത്വമുപാഗതൈഃ ॥ 16 ॥
സര്വലോകേശ്വര്ശ്രീമാന്ലോകാനാംഹിതകാമ്യയാ ।
സരാക്ഷസരപരീവാരംഹതവാംസ്ത്വാമ്മഹാദ്യുതിഃ ॥ 17 ॥
ഇന്ദ്രിയാണിപുരാജിത്വാജിതന്ത്രിഭുവനന്ത്വയാ ।
സ്മരദ്ഭിരിവതദ്വൈരമിന്ദ്രിയൈരേവനിര്ജിതഃ ॥ 18 ॥
യദൈവഹിജനസ്ഥാനേരാക്ഷസൈര്ഭഹുഭിര്വൃതഃ ।
ഖരസ്തുനിഹതോഭ്രാതാതദാരാമോ ന മാനുഷഃ ॥ 19 ॥
യദൈവനഗരീംലങ്കാന്ദുഷ്പ്രവേശാംസുരൈരപി ।
പ്രവിഷ്ടോഹനുമാന്വീര്യാത്തദൈവവ്യഥിതാവയമ് ॥ 20 ॥
ക്രിയതാമവിരോധശ്ചരാഘവേണേതിയന്മയാ ।
ഉച്യമാനം ന ഗൃഹ്ണാസിതസ്യേയംവ്യുഷ്ടിരാഗതാ ॥ 21 ॥
അകസ്മാച്ഛാഭികാമോഽസിസീതാംരാക്ഷസപുങ്ഗവഃ ।
ഐശ്വര്യസ്യവിനാശായദേഹസ്യസ്വജനസ്യ ച ॥ 22 ॥
അരുന്ധത്യാവിശിഷ്ടാന്താംരോഹിണ്യാശ്ചാപിദുര്മതേ ।
സീതാന്ധര്ഷയതാമാന്യാന്ത്വയാഹ്യസദൃശങ്കൃതമ് ॥ 23 ॥
വസുധായാഹിവസുധാംശ്രിയഃശ്രീമ്ഭര്തൃവത്സലാമ് ।
സീതാംസര്വാനവദ്യാങ്ഗീമരണ്യേവിജനേശുഭാമ് ॥ 24 ॥
ആനയിത്വാതുതാന്ദീനാഞ്ഛദ്മനാത്മസ്വദൂഷണ ।
അപ്രാപ്യതഞ്ചൈവകാമമ്മൈഥിലീസങ്ഗമേകൃതമ് ॥ 25 ॥
പതിവ്രതായാസ്തപസാനൂനന്ദഗ്ധോഽസിമേപ്രഭോ ।
തദൈവയന്നദഗ്ധഗദ്ധസ്ത്വന്ധര്ഷയംസ്തനുമമധ്യമാമ് ।
ദേവാഭിഭ്യതേതേസര്വേസേന്ദ്രാഃസാനാഗ്നീപുരോഗമാഃ ॥ 26 ॥
അവശ്യമേവലഭതേഫലമ്പാപസ്യകര്മണഃ ।
ഘോരമ്പര്യാഗതേകാലേകര്താനാസ്ത്യത്രസംശയഃ ॥ 27 ॥
ന കുലേന ന രൂപേണ ന ദാക്ഷിണ്യേനമൈഥിലീ ।
മയാധികാവാതുല്യാവാതത്ത്വമ്മോഹാന്നബുധ്യസേ ॥ 28 ॥
സര്വദാസര്വഭൂതാനാന്നാസ്തിമുത്യുരലക്ഷണഃ ।
തവതാവദയമ്മൃത്യുര്മൈഥിലീകൃതലക്ഷണഃ ॥ 29 ॥
സീതാനിമിത്തജോമൃത്യുസ്ത്വയാദൂരാദുപാഹൃതഃ ।
മൈഥിലീസഹരാമേണവിശോകാവിഹരിഷ്യതി ॥ 30 ॥
അല്പപുണ്യാത്വഹങ്ഘോരേപതിതാശോകസാഗരേ ।
കൈലാസേമന്ദരേമേരൌതഥാചൈത്രരഥേവനേ ॥ 31 ॥
ദേവോദ്യാനേഷുസര്വേഷുവിഹൃത്യസഹിതാത്വയാ ।
വിമാനേനാനുരൂപേണയായാമ്യതുലയാശ്രിയാ ॥ 32 ॥
പശ്യന്തിവിവിധാന്ദേശാംസ്താംസ്താംശ്ചിത്രസ്രഗമ്ബരാ ।
ഭ്രമ്ശിതാകാമഭോഗേഭ്യഃസാസ്മിവീരവധാത്തവ ॥ 33 ॥
സൈവാന്യേവാസ്മിസമ്വൃത്താധിഗ്രാജ്ഞാഞ്ചഞ്ചലാഃശ്രിയഃ ।
ഹാരാജന് സുകുമാരന്തേസുഭ്രുസുത്വക്സമുന്നസമ് ॥ 34 ॥
കാന്തിശ്രീദ്യുതിഭിസ്തുല്യമിന്ദുപദ്മദിവാകരൈഃ ।
കിരീടകൂടോജ്ജ്വലിതന്താമ്രാസ്യന്ദീപ്തകുണ്ഡലമ് ॥ 35 ॥
മദവ്യാകുലലോലാക്ഷമ്ഭൂത്വായത്പാനഭൂമിഷു ।
വിവിധസ്രഗ്ധരഞ്ചാരുവല്ഗുസ്മിതകഥംശുഭമ് ॥ 36 ॥
തദേവാദ്യതവൈവംഹിവക്ത്രം ന ഭ്രാജതേപ്രഭോ ।
രാമസായകനിര്ഭിന്നംരക്തംരുധിരവിസ്രവൈഃ ॥ 37 ॥
വീശീര്ണമേദോമസ്തിഷ്കംരൂക്ഷസ്യന്ദനരേണുഭിഃ ।
ഹാപശ്ചിമാമേസമ്പ്രാപ്താദശാവൈധവ്യദായിനീ ॥ 38 ॥
യാമയാസീന്നസുമ്ബദ്ധാകദാചിദപിമന്ദയാ ।
പതാദാനവരാജോമേഭര്താമേരാക്ഷസേശ്വരഃ ॥ 39 ॥
പുത്രോമേശക്രനിര്ജേതാഇത്യഹങ്ഗര്വിതാഭൃശമ് ।
ദൃപ്താമര്ദനാഃശൂരാഃപ്രഖ്യാതബലപൌരുഷാഃ ॥ 40 ॥
അകുതശ്ചിദ്ഭയാനാഥാമമേത്യാസീന്മതിര്ദൃഢാ ।
തേഷാമേവമ്പ്രഭാവാണാംയുഷ്മാകംരാക്ഷസര്ഷഭാഃ ॥ 41 ॥
കഥമ്ഭയമസമ്ബുദ്ധമ്മാനുഷാദിദമാഗതമ് ।
സ്നിഗ്ധേന്ദ്രനീലനീലന്തുപ്രാംശുശൈലോപമമ്മഹത് ॥ 42 ॥
കേയൂരാങ്ഗദവൈഡൂര്യമുക്താഹാരസ്രഗുജ്ജ്വലമ് ।
കാന്തംവിഹാരേഷ്വധികന്ദീപ്താംസങ്ഗ്രാമഭൂമിഷു ॥ 43 ॥
ഭാത്യാഭരണഭാഭിര്യദ്വിദ്യുദ്ഭിരിവതോയദഃ ।
തദേവാദ്യശരീരന്തേതീക്ഷ്ണൈര്നൈകശരൈശ്ചിതമ് ॥ 44 ॥
പുനര്ദുര്ലഭസമ്പര്ശമ്പരിഷ്വക്തും ന ശക്യതേ ।
ശ്വാവിധഃശലകൈര്യദ്വദ്ഭാണൈര്ലഗ്നൈര്നിരന്തരമ് ॥ 45 ॥
സ്വര്പിതൈര്മര്മസുഭൃശംസഞ്ഛിന്നസ്നായുബന്ധനമ് ।
ക്ഷിതൌനിപതിതംരാജന് ശ്യാമംവൈരുധിരച്ഛവി ॥ 46 ॥
വജ്രപ്രഹാരാഭിഹതോവികീര്ണൈവപര്വതഃ ।
ഹാസ്വപ്നസ്സത്യമേവേദന്ത്വംരാമേണകഥംഹതഃ ॥ 47 ॥
ത്വമ്മൃത്യോരപിമൃത്യുസ്സ്യാഃകഥമ്മൃത്യുവശങ്ഗതഃ ത്രൈലോക്യവസുഭോക്താരന്ത്രൈലോക്യോദ്വേഗദമ്മഹത് ॥ 48 ॥
ജേതാരംലോകപാലാനാങ്ക്ഷേപ്താരാംശങ്കരസ്യ ച ।
ദൃപ്താനാന്നിഗ്രഹീതാരമാവിഷ്കൃതപരാക്രമമ് ॥ 49 ॥
ലോകക്ഷോഭയിതാരം ച നാദൈര്ഭൂതവിരാവിണമ് ।
ഓജസാദൃപ്തവാക്യാനാംവക്താരംരിപുസന്നിധൌ ॥ 50 ॥
സ്വയൂഥഭൃത്യഗോപ്താരംഹന്താരമ്ഭീമകര്മണാമ് ।
ഹന്താരന്ദാനവേന്ദ്രാണാംയക്ഷാണാം ച സഹസ്രശഃ ॥ 51 ॥
നിവാതകവചാനാം ച സങ്ഗ്രഹീതാരമാഹവേ ।
നൈകയജ്ഞവിലോപ്താരന്ത്രാതാരംസ്വജനസ്യ ച ॥ 52 ॥
ധര്മവ്യവസ്ഥാഭേത്താരമ്മായാസ്രഷ്ടാരമാഹവേ ।
ദേവാസുരനൃകന്യാനാമാഹര്താരന്തതസ്തതഃ ॥ 53 ॥
ശത്രുസ്ത്രീശോകദാതാരം നേതാരം സ്വജനസ്യ ച ।
ലങ്കാദ്വീപസ്യഗോപ്താരങ്കര്താരമ്ഭീമകര്മണാമ് ॥ 54 ॥
അസ്മാകങ്കാമഭോഗാനാന്ദാതാരംരഥിനാംവരമ് ।
ഏവമ്പ്രഭാവമ്ഭര്താരന്ദൃഷ്ടവാരാമേണപാതിതമ് ॥ 55 ॥
സ്ഥിരാസ്മിയാദേഹമിമന്ധാരയാമിഹതപ്രിയാ ।
ശയനേഷുമഹാര്ഹേഷുശയിത്വാരാക്ഷസേശ്വര ॥ 56 ॥
ഇഹകര്മാത്പ്രസുപ്തോഽസിധരണ്യാംരേണുഗുണ്ഠിതഃ ।
യദാതേതനയശ്ശസ്തോലക്ഷ്മണേനേന്ദ്രജിദ്യുധി ॥ 57 ॥
തദാത്വഭിഹതാതീവ്രമദ്യത്വസ്മിനിപാതിതാ ।
സാഹമ്ബന്ധുജനൈര്ഹീനാഹീനാനാഥേന ച ത്വയാ ॥ 58 ॥
വിഹീനാകാമഭോഗൈശ്ചശോചിഷ്യേശാശ്വതീസ്സമാഃ ।
പ്രപന്നോദീര്ഘമധ്വാനംരാജന്നദ്യസുദുര്ഗമമ് ॥ 59 ॥
നയമാമപിദുഃഖാര്താം ന വര്തിഷ്യേത്വയാവിനാ ।
കസ്മാത്ത്വമ്മാംവിഹായേഹകൃപണാങ്ഗന്തുമിച്ഛസി ॥ 60 ॥
ദീനാംവിലപതീമ്മന്ദാങ്കിംവാമാന്നാഭിഭാഷസേ ।
ദൃഷ്ടവാ ന ഖല്വഭിക്രുദ്ധോമാമിഹാനവകുണ്ഠിതാമ് ॥ 61 ॥
നിര്ഗതാന്നഗരദ്വാരാത്പദ്ഭ്യാമേവാഗതാമ്പ്രഭോ ।
പശ്യേഷ്ടദാരദാരാംസ്തേഭ്രഷ്ടലജ്ജാവകുണ്ഠിതാന് ॥ 62 ॥
ബഹിര്നിഷ്പതിതാന്സര്വാന്കഥന്ദൃഷ്ടവാ ന കുപ്യസി ।
അയങ്ക്രീഡാസഹായസ്തേഽനാഥേലാലപ്യതേജനഃ ॥ 63 ॥
ന ചൈവമാശ്വാസയസികിംവാ ന ബഹുമന്യസേ ।
യാഃസ്ത്വയാവിധവാരാജന്കൃതാനൈകാഃകുലസ്ത്രിയഃ ॥ 64 ॥
പതിവ്രതാധര്മരതാഗുരുശുശ്രൂഷണേരതാഃ ।
താഭിശ്ശോകാഭിതപ്താഭിശ്ശപ്തഃപരവശങ്ഗതഃ ॥ 65 ॥
ത്വയാവിപ്രകൃതാഭിര്യത്തദാശപ്തന്തദാഗതമ് ।
പ്രവാദസ്സത്യഏവായന്ത്വാമ്പ്രതിപ്രായശോനൃപ ॥ 66 ॥
പ്രതിവ്രതാനാന്നാകസ്മാത്സപത്നത്യശ്രൂണിഭൂതലേ ।
കഥം ച നാമതേരാജന് ലോകാനാക്രമ്യതേജസാ ॥ 67 ॥
നാരീചൌര്യമിദങ്ക്ഷുദ്രങ്കൃതംശൌണ്ഡീര്യമാനിനാ ।
അപനീയാശ്രമാദ്രാമംയന്മൃഗച്ഛദ്മനാത്വയാ ॥ 68 ॥
ആനീതാരാമപനതീസാതത്തേകാതര്യലക്ഷണമ് ।
കാതര്യം ന ച തേയുദ്ധേകദാചിത്സംസ്മരാമ്യഹമ് ॥ 69 ॥
തത്തുഭാഗ്യവിപര്യാസാന്നൂനന്തേപക്വലക്ഷണമ് ।
അതീതാനാഗതാര്ഥജ്ഞോവര്തമാനവിചക്ഷണഃ ॥ 70 ॥
മൈഥിലീമാഹൃതാന്ദൃഷ്ടവാധ്യാത്വാനിഃശ്വസ്യചായതമ് ।
സത്യവാക്യമഹാബാഹോ ദേവരോമേയദബ്രവീത് ॥ 71 ॥
അയംരാക്ഷസമുഖ്യാനാംവിനാശഃപര്യുപസ്ഥിതഃ ।
കാമക്രോധസമുത്ഥേനവ്യസനേനപ്രസങ്ഗിനാ ॥ 72 ॥
നിര്വൃത്തസ്ത്വത്കൃതേഽനര്ഥഃസോഽയമ്മൂലഹരോമഹാന് ।
ത്വയാകൃതമിദംസര്വമനാധംരാക്ഷസങ്കുലമ് ॥ 73 ॥
ഹിത്വംശോചിതവ്യോമേപ്രഖ്യാതബലപൌരുഷഃ ।
സ്ത്രീസ്വഭാവാത്തുമേബുദ്ധിഃകാരുണ്യേപരിവര്തതേ ॥ 74 ॥
സുകൃതന്ദുഷ്കൃതം ച ത്വങ്ഗൃഹീത്വാസ്വാങ്ഗതിങ്ഗതഃ ।
ആത്മാനമനുശോചാമിത്വദ്വിനാശേനദുഃഖിതാമ് ॥ 75 ॥
സുഹൃദാംഹിതകാമാനാം ന ശ്രുതംവചനന്ത്വയാ ।
ഭ്രാത്രൂണാഞ്ചൈവകാര്ത്ന്സനഹിതമുക്തന്ദശാനന ॥ 76 ॥
ഹേത്വര്ഥയുക്തംവിധിവച്ഛ്രേയസ്കരമദാരുണമ് ।
വിഭീഷണേനാഭിഹിതം ന കൃതംഹേതുമത്ത്വയാ ॥ 77 ॥
മാരീചകുമ്ഭകര്ണാഭ്യാംവാക്യമ്മമപിതുസ്തഥാ ।
ന ശ്രുതംവീര്യമത്തേനതസ്യേദമ്ഫലമീദൃശമ് ॥ 78 ॥
നീലജീമൂതസങ്കാശ പീതാമ്ബരശുഭാങ്ഗദ ।
സ്വഗാത്രാണിവിനിക്ഷിപ്യകിംശേഷേരുധിരാപ്ലുതഃ ॥ 79 ॥
പ്രസുപ്തൈവശോകാര്താങ്കിമ്മാം ന പ്രതിഭാഷസേ ।
മഹാവീര്യസ്യദക്ഷസ്യസമ്യുഗേഷ്വപലായിനഃ ॥ 80 ॥
യാതുധാനസ്യദൌഹിത്രീങ്കിമ്മാം ന പ്രതിഭാഷസേ ।
ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠകിംശേഷേനവേപരിഭവേകൃതേ ॥ 81 ॥
അദ്യവൈനിര്ഭയാലങ്കാമ്പ്രവിഷ്ടാംസൂര്യരശ്മയഃ ।
യേനസൂദയസേശത്രൂന് സമരേസൂര്യവര്ചസാ ॥ 82 ॥
വജ്രംവജ്രധരസ്യേവസോഽയന്തേസതതാര്ചിതഃ ।
രണേബഹുപ്രഹരണോഹേമജാപരിഷ്കൃതഃ ॥ 83 ॥
പരിഘോവ്യവകീര്ണസ്തേബാണൈശ്ചിന്നൈഃസഹസ്രധാ ।
അപ്രിയാമിവോപസങ്ഗൃഹ്യകിംശേഷേരണമേദിനീമ് ॥ 84 ॥
അപ്രിയാമിവകസ്മാച്ഛമാന്നേച്ഛസ്യഭിഭാഷിതുമ് ।
ധിഗസ്തുഹൃദയംയസ്യാമമേദം ന സഹസ്രധാ ॥ 85 ॥
ത്വയിപഞ്ചത്വമാപന്നേഫലതേശോകപീഡിതമ് ।
ഇത്യേവംവിലപന്തിസാബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണാ ॥ 86 ॥
സ്നേഹോപസ്കന്നഹൃദയാ തദാ മോഹാമുപാഗമത് ।
കശ്മലാഭിഹതാസന്നാബഭൌസാരാവണോരസി ॥ 87 ॥
സ്നധ്യാനുരക്തേജലദേദീപ്താവിദ്യുദിവോജ്ജ്വലാ ।
തഥാഗതംസമുത്ഥാപ്യസപത്നയസ്താമ്ഭൃശാതുരാഃ ॥ 88 ॥
പര്യവസ്ഥാപയാമാസൂരുദന്ത്യോരുദതീമ്ഭൃശമ് ।
ന തേസുവിദിതാദേവിലോകാനാംസ്ഥിതിരധ്രുവാ ॥ 89 ॥
ദശാവിഭാഗപര്യായേരാജ്ഞാംവൈചഞ്ചലാഃശ്രിയഃ ।
ഇത്യേവമുച്യമാനാസാസശബ്ദമ്പ്രരുരോദ ഹ ॥ 90 ॥
സ്നാപയന്തീതദാസ്രേണസ്തനൌവക്രംസുനിര്മലമ് ।
ഏതസ്മിന്നന്തരേരാമോവിഭീഷണമുവാച ഹ ॥ 91 ॥
സംസ്കാരഃക്രിയതാമ്ഭ്രാതുഃസ്ത്രീഗണഃപരിസാന്ത്വ്യതാമ് ।
തമുവാചതതോധീമാന് വിഭീഷണൈദംവചഃ ॥ 92 ॥
വിമൃശ്യബുദ്ധ്യാധര്മജ്ഞോധര്മാര്ഥസഹിതംഹിതമ് ।
ത്യക്തധര്മവ്രതംശൂരന്നൃശംസമനൃതന്തഥാ ॥ 93 ॥
നാഹമര്ഹോഽസ്മിസംസ്കര്തുമ്പരദാരാഭിമര്ശിനമ് ।
ഭ്രാതൃരൂപഃഹിമേശത്രുരേഷസര്വാഹിതേരതഃ ॥ 94 ॥
രാവണോനാര്ഹതേപൂജാമ്പൂജ്യോഽപിഗുരുഗൌരവാത് ।
നൃശംസൈതിമാംരാമ വക്ഷ്യന്തിമനുജാഭുവി ॥ 95 ॥
ശ്രുത്വാതസ്യാഗുണാന്സര്വേവക്ഷ്യന്തിസുകൃതമ്പുനഃ ।
തച്ഛ്രുത്വാപരമപ്രീതോരാമോധര്മഭൃതാംവരഃ ॥ 96 ॥
വിഭീഷണമുവാചേദംവാക്യജ്ഞംവാക്യകോവിദഃ ।
തവാപിമേപ്രിയങ്കാര്യന്ത്വത്പ്രഭാവാന്മയാജിതമ് ॥ 97 ॥
അവശ്യന്തുക്ഷമംവാച്യോമയാത്വാംരാക്ഷസേശ്വര ।
അധര്മാനൃതസംയുക്തഃകാമന്ത്വേഷനിശാചരഃ ॥ 98 ॥
തേജസ്വീബലവാന് ശൂരഃസങ്ഗ്രാമേഷു ച നിത്യശഃ ।
ശതക്രതുമുഖൈര്വീരൈഃശ്രൂയതേ ന പരാജിതഃ ॥ 99 ॥
മഹാത്മാബലസമ്പന്നോരാവണോലോകരാവണഃ ।
മരണാനാന്തിവൈരാണിനിര്വൃത്തന്നഃപ്രയോജനമ് ॥ 100 ॥
ക്രിയതാമസ്യസംസ്കാരോമമാപ്യേഷയഥാതവ ।
ത്വത്സത്സകാശാദ്ധശഗ്രീവസ്സംസ്കാരംവിധിപൂര്വകമ് ॥ 101 ॥
ക്ഷിപ്രമര്ഹതിധര്മേണത്വംയശോഭാഗ്ഭവിഷ്യസി ।
രാഘവസ്യവച്ശ്രുത്വാത്വരമാണോവിഭീഷണഃ ॥ 102 ॥
സംസ്കാരയിതുമാരേഭേഭ്രാതരംരാവണംഹതമ് ।
സപ്രവിശ്യപുരീംലങ്കാംരാക്ഷസേന്ദ്രോവിഭീഷണഃ ॥ 103 ॥
രാവണസ്യാഅഗ്നിഹോത്രന്തുനിര്യാപയതിസത്വരമ് ।
ശകടാന് ദാരുരൂപാണിഅഗ്നീനവൈയാജകാംസ്തഥാ ॥ 104 ॥
തഥാചന്ദനകാഷ്ഠാനികാഷ്ഠാനിവിവിധാനി ച ।
അഗരൂണിസുഗധനീനിഗന്ധാംശ്ചസുരഭീംസ്തഥാ ॥ 105 ॥
മണിമുക്താപ്രവാലാനിനിര്യാപയതിരാക്ഷസഃ ।
ആജഗാമമുഹൂര്തേനരാക്ഷസൈഃപരിവാരിതഃ ॥ 106 ॥
തതോമാല്യവതാസാര്ഥങ്ക്രിയാമേവചകാരസഃ ।
സൌവര്ണീംശിബികാന്ദിവ്യാമാരോപ്യക്ഷൌമവാസനമ് ॥ 107 ॥
രാവണംരാക്ഷസാധീശമശ്രുപൂര്യമുഖാദ്വിജാഃ ।
തൂര്യഘോഷൈശ്ചവിവിധൈസ്സ്തുവദ്ഭിശ്ചാഭിനന്ദിതമ് ॥ 108 ॥
പ്താകാഭിശ്ചചിത്രാഭിസ്സുമനോഭിശ്ചചിത്രിതാമ് ।
ഉത്ക്ഷിപ്യശിബികാന്താന്തുവിഭീഷണപുരോഗമാഃ ॥ 109 ॥
ദക്ഷിണാഭിമുഖാസ്സര്വേഗൃഹ്യകാഷ്ഠാനിഭേജിരേ ।
അഗ്നയോദീപ്യമാനാസ്തേതദാധ്വര്യുസമീരിതാഃ ॥ 110 ॥
ശരണാഭിഗതാഃസര്വേപുരസ്താത്തസ്യതേയയുഃ ।
അന്തഃപുരാണിസര്വാണിരുദമാനാനിസത്വരമ് ॥ 111 ॥
പൃഷ്ഠതോഽനുയയുസ്താനിപ്ലവമാനാനിസര്വതഃ ।
രാവണമ്പ്രയതേദേശേസ്ഥാപ്യതേഭൃശദുഃഖിതാഃ ॥ 112 ॥
ചിതാഞ്ചന്ദനകാഷ്ഠൈശ്ചപദ്മകോശീസംവൃതാമ് ।
ബ്രാഹ്മ്യാസമ്വര്തയാമാസൂരാങ്കവാസ്തരണാവൃതാമ് ॥ 113 ॥
വര്തതേവേദവിഹിതോരാജ്ഞോവൈപശ്ചിമഃക്രതുഃ ।
പ്രചക്രുഃരാക്ഷസേന്ദ്രസ്യപിതൃമേധമനുക്രമമ് ॥ 114 ॥
വേദിം ച ദക്ഷിണപ്രാച്യാംയഥാസ്ഥാനം ച പാവകമ് ।
പൃഷദാജ്യേനസമ്പൂര്ണംസ്രുവംസര്വേപ്രചിക്ഷിപുഃ ॥ 115 ॥
പാദയോശ്ശകടമ്പ്രാദുരന്തരൂര്വോരുലൂഖലന്തദാ ।
ദാരുപാത്രാണിസര്വാണിആരണിഞ്ചോത്താരാരണിമ് ॥ 116 ॥
ദത്ത്വാതുമുസലഞ്ചാന്യഥാസ്ഥാനംവിചക്ഷണാഃ ।
ശാസ്ത്രാദൃഷ്ടേനവിധിനാമഹര്ഷിവിഹിതേന ച ॥ 117 ॥
തത്രമേധ്യമ്പശുംഹത്വാരാക്ഷസേന്ദ്രസ്യരാക്ഷസാഃ ।
പരിസ്തരണികാംരാജ്ഞോഘൃതാക്താംസമവേശയന് ॥ 118 ॥
ഗന്ധൈര്മാല്യൈരലങ്കൃത്യരാവണന്ദീനമാനസാഃ ॥ 119 ॥
വിഭീഷണസഹായാസ്തേവസ്ത്രൈശ്ചവിവിധൈരപി ।
ലാജൈരശ്ചാവകിരന്തിസ്മബാഷ്പപൂര്ണമുഖാസ്തദാ ॥ 120 ॥
ദദൌ ച പാവകന്തസ്യവിധിയുക്തംവിഭീഷണഃ ।
സ്നാത്വാചൈവാര്ദ്രവസ്ത്രേണതിലാന്ദൂര്വാഭിമിശ്രിതാന് ॥ 121 ॥
ഉദകേന ച സമ്മിശ്രാന്പ്രദായവിധിപൂര്വകമ് ।
പ്രദായചോദകന്തസ്മൈമൂര്ധ്നാചൈനന്നമസ്യ ച ॥ 122 ॥
താഃസ്ത്രിയോഽനുനയാമാസസാന്തമുക്ത്വാപുനഃപുനഃ ।
ഗമ്യതാമിതിതാസ്സര്വാവിവിശുര്നഗരീതദാ ॥ 123 ॥
പ്രവിഷ്ടാസുസര്വാസുരാക്ഷസീഷുവിഭീഷണഃ ।
രാമപാര്ശ്വമുപാഗമ്യതദാതിഷ്ഠദ്വിനീതവത് ॥ 124 ॥
രാമോഽപിസഹസൈന്യേനസസുഗ്രീവസ്സലക്ഷ്മണഃ ।
ഹര്ഷംലേഭേരിപുംഹത്വായഥാവൃത്രംശതക്രതുഃ ॥ 125 ॥
തതോവിമുക്ത്വാസശരംശരാസനമ്മഹേന്ദ്രദത്തങ്കവചം ച തന്മഹത് ।
വിമ്യുചരോഷംരിപുനിഗ്രഹാത്തതോരാമഃസുസൌമ്യത്വമുപാഗതോഽരിഹാ ॥ 126 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ചതുര്ദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturdaśādhikaśatatamassargaḥ |
tāsāṃvilapamānānāntadārākṣasayoṣitām |
jyeṣṭhāpatnīpriyājīnābhartāraṃsamudaikṣata || 1 ||
daśagrīvaṃhatandṛṣṭavārāmeṇācintyakarmaṇā |
patimmaṇḍodarītatrakṛpaṇāparyadevayat || 2 ||
nanunāmamahābāhotavavaiśravaṇānuja |
kruddhasyapramukhesthātuntrasyatyapipurandaraḥ || 3 ||
ṛṣayaścamahānto'pigandharvāścayaśasvinaḥ |
nanunāmatavodvegāccāraṇāścadiśogatāḥ || 4 ||
sa tvammānuṣamātreṇarāmeṇayudhinirjitaḥ |
na vyapatrapaserājan kimidaṃrākṣaseśvara || 5 ||
kathantrailokyamākramyaśriyāvīryeṇacānvitam |
aviṣahyañjaghānatvāmmānuṣovanagocaraḥ || 6 ||
mānuṣāṇāmaviṣayecarataḥkāmarūpiṇaḥ |
vināśastavarāmeṇasamyugenopapadyate || 7 ||
na caitatkarmarāmasyaśraddhadhāmicamūmukhe |
sarvatassamupetasyatavatenābhimarṣaṇam || 8 ||
yadaiva ca janasthānerākṣasairbhahunirvavṛtaḥ |
kharastavahatobhrātātadaivāsau na mānuṣaḥ || 9 ||
yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpraveśāṃsurairapi |
praviṣṭohanumānvīryāttadaivavyathitāvayam || 10 ||
yadaivavānarairghorairbaddhasseturmahārṇave |
tadaivahṛdayenāhaṃśaṅkerāmamamānuṣam || 11 ||
athavārāmarūpeṇakṛtāntassvayamāgataḥ |
māyāntavavināśāyavidhāyāpratitarkitām || 12 ||
athavāvāsavenatvandharṣito'pimahābala |
vāsavasyatukāśaktistvāndraṣṭumapisaṃyuge || 13 ||
vyaktameṣamahāyogīparamātmāsanātanaḥ |
anādimadhyanidhanomahatamparamomahān || 14 ||
tamasaḥparamodhātāśaṅkhacakragadādharaḥ |
śrīvatsavakṣānityaśrīrajayyaśśāśvatodhruvaḥ || 15 ||
mānuṣaṃrūpamāsthāyaviṣṇussatyaparākramaḥ |
sarvaiḥparivṛtodevairvānaratvamupāgataiḥ || 16 ||
sarvalokeśvarśrīmānlokānāṃhitakāmyayā |
sarākṣasaraparīvāraṃhatavāṃstvāmmahādyutiḥ || 17 ||
indriyāṇipurājitvājitantribhuvanantvayā |
smaradbhirivatadvairamindriyairevanirjitaḥ || 18 ||
yadaivahijanasthānerākṣasairbhahubhirvṛtaḥ |
kharastunihatobhrātātadārāmo na mānuṣaḥ || 19 ||
yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpraveśāṃsurairapi |
praviṣṭohanumānvīryāttadaivavyathitāvayam || 20 ||
kriyatāmavirodhaścarāghaveṇetiyanmayā |
ucyamānaṃ na gṛhṇāsitasyeyaṃvyuṣṭirāgatā || 21 ||
akasmācchābhikāmo'sisītāṃrākṣasapuṅgavaḥ |
aiśvaryasyavināśāyadehasyasvajanasya ca || 22 ||
arundhatyāviśiṣṭāntāṃrohiṇyāścāpidurmate |
sītāndharṣayatāmānyāntvayāhyasadṛśaṅkṛtam || 23 ||
vasudhāyāhivasudhāṃśriyaḥśrīmbhartṛvatsalām |
sītāṃsarvānavadyāṅgīmaraṇyevijaneśubhām || 24 ||
ānayitvātutāndīnāñchadmanātmasvadūṣaṇa |
aprāpyatañcaivakāmammaithilīsaṅgamekṛtam || 25 ||
pativratāyāstapasānūnandagdho'simeprabho |
tadaivayannadagdhagaddhastvandharṣayaṃstanumamadhyamām |
devābhibhyatetesarvesendrāḥsānāgnīpurogamāḥ || 26 ||
avaśyamevalabhatephalampāpasyakarmaṇaḥ |
ghoramparyāgatekālekartānāstyatrasaṃśayaḥ || 27 ||
na kulena na rūpeṇa na dākṣiṇyenamaithilī |
mayādhikāvātulyāvātattvammohānnabudhyase || 28 ||
sarvadāsarvabhūtānānnāstimutyuralakṣaṇaḥ |
tavatāvadayammṛtyurmaithilīkṛtalakṣaṇaḥ || 29 ||
sītānimittajomṛtyustvayādūrādupāhṛtaḥ |
maithilīsaharāmeṇaviśokāvihariṣyati || 30 ||
alpapuṇyātvahaṅghorepatitāśokasāgare |
kailāsemandaremerautathācaitrarathevane || 31 ||
devodyāneṣusarveṣuvihṛtyasahitātvayā |
vimānenānurūpeṇayāyāmyatulayāśriyā || 32 ||
paśyantivividhāndeśāṃstāṃstāṃścitrasragambarā |
bhramśitākāmabhogebhyaḥsāsmivīravadhāttava || 33 ||
saivānyevāsmisamvṛttādhigrājñāñcañcalāḥśriyaḥ |
hārājan sukumārantesubhrusutvaksamunnasam || 34 ||
kāntiśrīdyutibhistulyamindupadmadivākaraiḥ |
kirīṭakūṭojjvalitantāmrāsyandīptakuṇḍalam || 35 ||
madavyākulalolākṣambhūtvāyatpānabhūmiṣu |
vividhasragdharañcāruvalgusmitakathaṃśubham || 36 ||
tadevādyatavaivaṃhivaktraṃ na bhrājateprabho |
rāmasāyakanirbhinnaṃraktaṃrudhiravisravaiḥ || 37 ||
vīśīrṇamedomastiṣkaṃrūkṣasyandanareṇubhiḥ |
hāpaścimāmesamprāptādaśāvaidhavyadāyinī || 38 ||
yāmayāsīnnasumbaddhākadācidapimandayā |
patādānavarājomebhartāmerākṣaseśvaraḥ || 39 ||
putromeśakranirjetāityahaṅgarvitābhṛśam |
dṛptāmardanāḥśūrāḥprakhyātabalapauruṣāḥ || 40 ||
akutaścidbhayānāthāmametyāsīnmatirdṛḍhā |
teṣāmevamprabhāvāṇāṃyuṣmākaṃrākṣasarṣabhāḥ || 41 ||
kathambhayamasambuddhammānuṣādidamāgatam |
snigdhendranīlanīlantuprāṃśuśailopamammahat || 42 ||
keyūrāṅgadavaiḍūryamuktāhārasragujjvalam |
kāntaṃvihāreṣvadhikandīptāṃsaṅgrāmabhūmiṣu || 43 ||
bhātyābharaṇabhābhiryadvidyudbhirivatoyadaḥ |
tadevādyaśarīrantetīkṣṇairnaikaśaraiścitam || 44 ||
punardurlabhasamparśampariṣvaktuṃ na śakyate |
śvāvidhaḥśalakairyadvadbhāṇairlagnairnirantaram || 45 ||
svarpitairmarmasubhṛśaṃsañchinnasnāyubandhanam |
kṣitaunipatitaṃrājan śyāmaṃvairudhiracchavi || 46 ||
vajraprahārābhihatovikīrṇaivaparvataḥ |
hāsvapnassatyamevedantvaṃrāmeṇakathaṃhataḥ || 47 ||
tvammṛtyorapimṛtyussyāḥkathammṛtyuvaśaṅgataḥ trailokyavasubhoktārantrailokyodvegadammahat || 48 ||
jetāraṃlokapālānāṅkṣeptārāṃśaṅkarasya ca |
dṛptānānnigrahītāramāviṣkṛtaparākramam || 49 ||
lokakṣobhayitāraṃ ca nādairbhūtavirāviṇam |
ojasādṛptavākyānāṃvaktāraṃripusannidhau || 50 ||
svayūthabhṛtyagoptāraṃhantārambhīmakarmaṇām |
hantārandānavendrāṇāṃyakṣāṇāṃ ca sahasraśaḥ || 51 ||
nivātakavacānāṃ ca saṅgrahītāramāhave |
naikayajñaviloptārantrātāraṃsvajanasya ca || 52 ||
dharmavyavasthābhettārammāyāsraṣṭāramāhave |
devāsuranṛkanyānāmāhartārantatastataḥ || 53 ||
śatrustrīśokadātāraṃ netāraṃ svajanasya ca |
laṅkādvīpasyagoptāraṅkartārambhīmakarmaṇām || 54 ||
asmākaṅkāmabhogānāndātāraṃrathināṃvaram |
evamprabhāvambhartārandṛṣṭavārāmeṇapātitam || 55 ||
sthirāsmiyādehamimandhārayāmihatapriyā |
śayaneṣumahārheṣuśayitvārākṣaseśvara || 56 ||
ihakarmātprasupto'sidharaṇyāṃreṇuguṇṭhitaḥ |
yadātetanayaśśastolakṣmaṇenendrajidyudhi || 57 ||
tadātvabhihatātīvramadyatvasminipātitā |
sāhambandhujanairhīnāhīnānāthena ca tvayā || 58 ||
vihīnākāmabhogaiścaśociṣyeśāśvatīssamāḥ |
prapannodīrghamadhvānaṃrājannadyasudurgamam || 59 ||
nayamāmapiduḥkhārtāṃ na vartiṣyetvayāvinā |
kasmāttvammāṃvihāyehakṛpaṇāṅgantumicchasi || 60 ||
dīnāṃvilapatīmmandāṅkiṃvāmānnābhibhāṣase |
dṛṣṭavā na khalvabhikruddhomāmihānavakuṇṭhitām || 61 ||
nirgatānnagaradvārātpadbhyāmevāgatāmprabho |
paśyeṣṭadāradārāṃstebhraṣṭalajjāvakuṇṭhitān || 62 ||
bahirniṣpatitānsarvānkathandṛṣṭavā na kupyasi |
ayaṅkrīḍāsahāyaste'nāthelālapyatejanaḥ || 63 ||
na caivamāśvāsayasikiṃvā na bahumanyase |
yāḥstvayāvidhavārājankṛtānaikāḥkulastriyaḥ || 64 ||
pativratādharmaratāguruśuśrūṣaṇeratāḥ |
tābhiśśokābhitaptābhiśśaptaḥparavaśaṅgataḥ || 65 ||
tvayāviprakṛtābhiryattadāśaptantadāgatam |
pravādassatyaevāyantvāmpratiprāyaśonṛpa || 66 ||
prativratānānnākasmātsapatnatyaśrūṇibhūtale |
kathaṃ ca nāmaterājan lokānākramyatejasā || 67 ||
nārīcauryamidaṅkṣudraṅkṛtaṃśauṇḍīryamāninā |
apanīyāśramādrāmaṃyanmṛgacchadmanātvayā || 68 ||
ānītārāmapanatīsātattekātaryalakṣaṇam |
kātaryaṃ na ca teyuddhekadācitsaṃsmarāmyaham || 69 ||
tattubhāgyaviparyāsānnūnantepakvalakṣaṇam |
atītānāgatārthajñovartamānavicakṣaṇaḥ || 70 ||
maithilīmāhṛtāndṛṣṭavādhyātvāniḥśvasyacāyatam |
satyavākyamahābāho devaromeyadabravīt || 71 ||
ayaṃrākṣasamukhyānāṃvināśaḥparyupasthitaḥ |
kāmakrodhasamutthenavyasanenaprasaṅginā || 72 ||
nirvṛttastvatkṛte'narthaḥso'yammūlaharomahān |
tvayākṛtamidaṃsarvamanādhaṃrākṣasaṅkulam || 73 ||
hitvaṃśocitavyomeprakhyātabalapauruṣaḥ |
strīsvabhāvāttumebuddhiḥkāruṇyeparivartate || 74 ||
sukṛtanduṣkṛtaṃ ca tvaṅgṛhītvāsvāṅgatiṅgataḥ |
ātmānamanuśocāmitvadvināśenaduḥkhitām || 75 ||
suhṛdāṃhitakāmānāṃ na śrutaṃvacanantvayā |
bhrātrūṇāñcaivakārtnsanahitamuktandaśānana || 76 ||
hetvarthayuktaṃvidhivacchreyaskaramadāruṇam |
vibhīṣaṇenābhihitaṃ na kṛtaṃhetumattvayā || 77 ||
mārīcakumbhakarṇābhyāṃvākyammamapitustathā |
na śrutaṃvīryamattenatasyedamphalamīdṛśam || 78 ||
nīlajīmūtasaṅkāśa pītāmbaraśubhāṅgada |
svagātrāṇivinikṣipyakiṃśeṣerudhirāplutaḥ || 79 ||
prasuptaivaśokārtāṅkimmāṃ na pratibhāṣase |
mahāvīryasyadakṣasyasamyugeṣvapalāyinaḥ || 80 ||
yātudhānasyadauhitrīṅkimmāṃ na pratibhāṣase |
uttiṣṭhottiṣṭhakiṃśeṣenaveparibhavekṛte || 81 ||
adyavainirbhayālaṅkāmpraviṣṭāṃsūryaraśmayaḥ |
yenasūdayaseśatrūn samaresūryavarcasā || 82 ||
vajraṃvajradharasyevaso'yantesatatārcitaḥ |
raṇebahupraharaṇohemajāpariṣkṛtaḥ || 83 ||
parighovyavakīrṇastebāṇaiścinnaiḥsahasradhā |
apriyāmivopasaṅgṛhyakiṃśeṣeraṇamedinīm || 84 ||
apriyāmivakasmācchamānnecchasyabhibhāṣitum |
dhigastuhṛdayaṃyasyāmamedaṃ na sahasradhā || 85 ||
tvayipañcatvamāpannephalateśokapīḍitam |
ityevaṃvilapantisābāṣpaparyākulekṣaṇā || 86 ||
snehopaskannahṛdayā tadā mohāmupāgamat |
kaśmalābhihatāsannābabhausārāvaṇorasi || 87 ||
snadhyānuraktejaladedīptāvidyudivojjvalā |
tathāgataṃsamutthāpyasapatnayastāmbhṛśāturāḥ || 88 ||
paryavasthāpayāmāsūrudantyorudatīmbhṛśam |
na tesuviditādevilokānāṃsthitiradhruvā || 89 ||
daśāvibhāgaparyāyerājñāṃvaicañcalāḥśriyaḥ |
ityevamucyamānāsāsaśabdampraruroda ha || 90 ||
snāpayantītadāsreṇastanauvakraṃsunirmalam |
etasminnantarerāmovibhīṣaṇamuvāca ha || 91 ||
saṃskāraḥkriyatāmbhrātuḥstrīgaṇaḥparisāntvyatām |
tamuvācatatodhīmān vibhīṣaṇaidaṃvacaḥ || 92 ||
vimṛśyabuddhyādharmajñodharmārthasahitaṃhitam |
tyaktadharmavrataṃśūrannṛśaṃsamanṛtantathā || 93 ||
nāhamarho'smisaṃskartumparadārābhimarśinam |
bhrātṛrūpaḥhimeśatrureṣasarvāhiterataḥ || 94 ||
rāvaṇonārhatepūjāmpūjyo'pigurugauravāt |
nṛśaṃsaitimāṃrāma vakṣyantimanujābhuvi || 95 ||
śrutvātasyāguṇānsarvevakṣyantisukṛtampunaḥ |
tacchrutvāparamaprītorāmodharmabhṛtāṃvaraḥ || 96 ||
vibhīṣaṇamuvācedaṃvākyajñaṃvākyakovidaḥ |
tavāpimepriyaṅkāryantvatprabhāvānmayājitam || 97 ||
avaśyantukṣamaṃvācyomayātvāṃrākṣaseśvara |
adharmānṛtasaṃyuktaḥkāmantveṣaniśācaraḥ || 98 ||
tejasvībalavān śūraḥsaṅgrāmeṣu ca nityaśaḥ |
śatakratumukhairvīraiḥśrūyate na parājitaḥ || 99 ||
mahātmābalasampannorāvaṇolokarāvaṇaḥ |
maraṇānāntivairāṇinirvṛttannaḥprayojanam || 100 ||
kriyatāmasyasaṃskāromamāpyeṣayathātava |
tvatsatsakāśāddhaśagrīvassaṃskāraṃvidhipūrvakam || 101 ||
kṣipramarhatidharmeṇatvaṃyaśobhāgbhaviṣyasi |
rāghavasyavacśrutvātvaramāṇovibhīṣaṇaḥ || 102 ||
saṃskārayitumārebhebhrātaraṃrāvaṇaṃhatam |
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 103 ||
rāvaṇasyāagnihotrantuniryāpayatisatvaram |
śakaṭān dārurūpāṇiagnīnavaiyājakāṃstathā || 104 ||
tathācandanakāṣṭhānikāṣṭhānivividhāni ca |
agarūṇisugadhanīnigandhāṃścasurabhīṃstathā || 105 ||
maṇimuktāpravālāniniryāpayatirākṣasaḥ |
ājagāmamuhūrtenarākṣasaiḥparivāritaḥ || 106 ||
tatomālyavatāsārthaṅkriyāmevacakārasaḥ |
sauvarṇīṃśibikāndivyāmāropyakṣaumavāsanam || 107 ||
rāvaṇaṃrākṣasādhīśamaśrupūryamukhādvijāḥ |
tūryaghoṣaiścavividhaisstuvadbhiścābhinanditam || 108 ||
ptākābhiścacitrābhissumanobhiścacitritām |
utkṣipyaśibikāntāntuvibhīṣaṇapurogamāḥ || 109 ||
dakṣiṇābhimukhāssarvegṛhyakāṣṭhānibhejire |
agnayodīpyamānāstetadādhvaryusamīritāḥ || 110 ||
śaraṇābhigatāḥsarvepurastāttasyateyayuḥ |
antaḥpurāṇisarvāṇirudamānānisatvaram || 111 ||
pṛṣṭhato'nuyayustāniplavamānānisarvataḥ |
rāvaṇamprayatedeśesthāpyatebhṛśaduḥkhitāḥ || 112 ||
citāñcandanakāṣṭhaiścapadmakośīsaṃvṛtām |
brāhmyāsamvartayāmāsūrāṅkavāstaraṇāvṛtām || 113 ||
vartatevedavihitorājñovaipaścimaḥkratuḥ |
pracakruḥrākṣasendrasyapitṛmedhamanukramam || 114 ||
vediṃ ca dakṣiṇaprācyāṃyathāsthānaṃ ca pāvakam |
pṛṣadājyenasampūrṇaṃsruvaṃsarvepracikṣipuḥ || 115 ||
pādayośśakaṭamprādurantarūrvorulūkhalantadā |
dārupātrāṇisarvāṇiāraṇiñcottārāraṇim || 116 ||
dattvātumusalañcānyathāsthānaṃvicakṣaṇāḥ |
śāstrādṛṣṭenavidhināmaharṣivihitena ca || 117 ||
tatramedhyampaśuṃhatvārākṣasendrasyarākṣasāḥ |
paristaraṇikāṃrājñoghṛtāktāṃsamaveśayan || 118 ||
gandhairmālyairalaṅkṛtyarāvaṇandīnamānasāḥ || 119 ||
vibhīṣaṇasahāyāstevastraiścavividhairapi |
lājairaścāvakirantismabāṣpapūrṇamukhāstadā || 120 ||
dadau ca pāvakantasyavidhiyuktaṃvibhīṣaṇaḥ |
snātvācaivārdravastreṇatilāndūrvābhimiśritān || 121 ||
udakena ca sammiśrānpradāyavidhipūrvakam |
pradāyacodakantasmaimūrdhnācainannamasya ca || 122 ||
tāḥstriyo'nunayāmāsasāntamuktvāpunaḥpunaḥ |
gamyatāmititāssarvāviviśurnagarītadā || 123 ||
praviṣṭāsusarvāsurākṣasīṣuvibhīṣaṇaḥ |
rāmapārśvamupāgamyatadātiṣṭhadvinītavat || 124 ||
rāmo'pisahasainyenasasugrīvassalakṣmaṇaḥ |
harṣaṃlebheripuṃhatvāyathāvṛtraṃśatakratuḥ || 125 ||
tatovimuktvāsaśaraṃśarāsanammahendradattaṅkavacaṃ ca tanmahat |
vimyucaroṣaṃripunigrahāttatorāmaḥsusaumyatvamupāgato'rihā || 126 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturdaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुर्दशाधिकशततमस्सर्गः ।
तासांविलपमानानान्तदाराक्षसयोषिताम् ।
ज्येष्ठापत्नीप्रियाजीनाभर्तारंसमुदैक्षत ॥ 1 ॥
दशग्रीवंहतन्दृष्टवारामेणाचिन्त्यकर्मणा ।
पतिम्मण्डोदरीतत्रकृपणापर्यदेवयत् ॥ 2 ॥
ननुनाममहाबाहोतववैश्रवणानुज ।
क्रुद्धस्यप्रमुखेस्थातुन्त्रस्यत्यपिपुरन्दरः ॥ 3 ॥
ऋषयश्चमहान्तोऽपिगन्धर्वाश्चयशस्विनः ।
ननुनामतवोद्वेगाच्चारणाश्चदिशोगताः ॥ 4 ॥
स त्वम्मानुषमात्रेणरामेणयुधिनिर्जितः ।
न व्यपत्रपसेराजन् किमिदंराक्षसेश्वर ॥ 5 ॥
कथन्त्रैलोक्यमाक्रम्यश्रियावीर्येणचान्वितम् ।
अविषह्यञ्जघानत्वाम्मानुषोवनगोचरः ॥ 6 ॥
मानुषाणामविषयेचरतःकामरूपिणः ।
विनाशस्तवरामेणसम्युगेनोपपद्यते ॥ 7 ॥
न चैतत्कर्मरामस्यश्रद्धधामिचमूमुखे ।
सर्वतस्समुपेतस्यतवतेनाभिमर्षणम् ॥ 8 ॥
यदैव च जनस्थानेराक्षसैर्भहुनिर्ववृतः ।
खरस्तवहतोभ्रातातदैवासौ न मानुषः ॥ 9 ॥
यदैवनगरींलङ्कान्दुष्प्रवेशांसुरैरपि ।
प्रविष्टोहनुमान्वीर्यात्तदैवव्यथितावयम् ॥ 10 ॥
यदैववानरैर्घोरैर्बद्धस्सेतुर्महार्णवे ।
तदैवहृदयेनाहंशङ्केरामममानुषम् ॥ 11 ॥
अथवारामरूपेणकृतान्तस्स्वयमागतः ।
मायान्तवविनाशायविधायाप्रतितर्किताम् ॥ 12 ॥
अथवावासवेनत्वन्धर्षितोऽपिमहाबल ।
वासवस्यतुकाशक्तिस्त्वान्द्रष्टुमपिसंयुगे ॥ 13 ॥
व्यक्तमेषमहायोगीपरमात्मासनातनः ।
अनादिमध्यनिधनोमहतम्परमोमहान् ॥ 14 ॥
तमसःपरमोधाताशङ्खचक्रगदाधरः ।
श्रीवत्सवक्षानित्यश्रीरजय्यश्शाश्वतोध्रुवः ॥ 15 ॥
मानुषंरूपमास्थायविष्णुस्सत्यपराक्रमः ।
सर्वैःपरिवृतोदेवैर्वानरत्वमुपागतैः ॥ 16 ॥
सर्वलोकेश्वर्श्रीमान्लोकानांहितकाम्यया ।
सराक्षसरपरीवारंहतवांस्त्वाम्महाद्युतिः ॥ 17 ॥
इन्द्रियाणिपुराजित्वाजितन्त्रिभुवनन्त्वया ।
स्मरद्भिरिवतद्वैरमिन्द्रियैरेवनिर्जितः ॥ 18 ॥
यदैवहिजनस्थानेराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ।
खरस्तुनिहतोभ्रातातदारामो न मानुषः ॥ 19 ॥
यदैवनगरींलङ्कान्दुष्प्रवेशांसुरैरपि ।
प्रविष्टोहनुमान्वीर्यात्तदैवव्यथितावयम् ॥ 20 ॥
क्रियतामविरोधश्चराघवेणेतियन्मया ।
उच्यमानं न गृह्णासितस्येयंव्युष्टिरागता ॥ 21 ॥
अकस्माच्छाभिकामोऽसिसीतांराक्षसपुङ्गवः ।
ऐश्वर्यस्यविनाशायदेहस्यस्वजनस्य च ॥ 22 ॥
अरुन्धत्याविशिष्टान्तांरोहिण्याश्चापिदुर्मते ।
सीतान्धर्षयतामान्यान्त्वयाह्यसदृशङ्कृतम् ॥ 23 ॥
वसुधायाहिवसुधांश्रियःश्रीम्भर्तृवत्सलाम् ।
सीतांसर्वानवद्याङ्गीमरण्येविजनेशुभाम् ॥ 24 ॥
आनयित्वातुतान्दीनाञ्छद्मनात्मस्वदूषण ।
अप्राप्यतञ्चैवकामम्मैथिलीसङ्गमेकृतम् ॥ 25 ॥
पतिव्रतायास्तपसानूनन्दग्धोऽसिमेप्रभो ।
तदैवयन्नदग्धगद्धस्त्वन्धर्षयंस्तनुममध्यमाम् ।
देवाभिभ्यतेतेसर्वेसेन्द्राःसानाग्नीपुरोगमाः ॥ 26 ॥
अवश्यमेवलभतेफलम्पापस्यकर्मणः ।
घोरम्पर्यागतेकालेकर्तानास्त्यत्रसंशयः ॥ 27 ॥
न कुलेन न रूपेण न दाक्षिण्येनमैथिली ।
मयाधिकावातुल्यावातत्त्वम्मोहान्नबुध्यसे ॥ 28 ॥
सर्वदासर्वभूतानान्नास्तिमुत्युरलक्षणः ।
तवतावदयम्मृत्युर्मैथिलीकृतलक्षणः ॥ 29 ॥
सीतानिमित्तजोमृत्युस्त्वयादूरादुपाहृतः ।
मैथिलीसहरामेणविशोकाविहरिष्यति ॥ 30 ॥
अल्पपुण्यात्वहङ्घोरेपतिताशोकसागरे ।
कैलासेमन्दरेमेरौतथाचैत्ररथेवने ॥ 31 ॥
देवोद्यानेषुसर्वेषुविहृत्यसहितात्वया ।
विमानेनानुरूपेणयायाम्यतुलयाश्रिया ॥ 32 ॥
पश्यन्तिविविधान्देशांस्तांस्तांश्चित्रस्रगम्बरा ।
भ्रम्शिताकामभोगेभ्यःसास्मिवीरवधात्तव ॥ 33 ॥
सैवान्येवास्मिसम्वृत्ताधिग्राज्ञाञ्चञ्चलाःश्रियः ।
हाराजन् सुकुमारन्तेसुभ्रुसुत्वक्समुन्नसम् ॥ 34 ॥
कान्तिश्रीद्युतिभिस्तुल्यमिन्दुपद्मदिवाकरैः ।
किरीटकूटोज्ज्वलितन्ताम्रास्यन्दीप्तकुण्डलम् ॥ 35 ॥
मदव्याकुललोलाक्षम्भूत्वायत्पानभूमिषु ।
विविधस्रग्धरञ्चारुवल्गुस्मितकथंशुभम् ॥ 36 ॥
तदेवाद्यतवैवंहिवक्त्रं न भ्राजतेप्रभो ।
रामसायकनिर्भिन्नंरक्तंरुधिरविस्रवैः ॥ 37 ॥
वीशीर्णमेदोमस्तिष्कंरूक्षस्यन्दनरेणुभिः ।
हापश्चिमामेसम्प्राप्तादशावैधव्यदायिनी ॥ 38 ॥
यामयासीन्नसुम्बद्धाकदाचिदपिमन्दया ।
पतादानवराजोमेभर्तामेराक्षसेश्वरः ॥ 39 ॥
पुत्रोमेशक्रनिर्जेताइत्यहङ्गर्विताभृशम् ।
दृप्तामर्दनाःशूराःप्रख्यातबलपौरुषाः ॥ 40 ॥
अकुतश्चिद्भयानाथाममेत्यासीन्मतिर्दृढा ।
तेषामेवम्प्रभावाणांयुष्माकंराक्षसर्षभाः ॥ 41 ॥
कथम्भयमसम्बुद्धम्मानुषादिदमागतम् ।
स्निग्धेन्द्रनीलनीलन्तुप्रांशुशैलोपमम्महत् ॥ 42 ॥
केयूराङ्गदवैडूर्यमुक्ताहारस्रगुज्ज्वलम् ।
कान्तंविहारेष्वधिकन्दीप्तांसङ्ग्रामभूमिषु ॥ 43 ॥
भात्याभरणभाभिर्यद्विद्युद्भिरिवतोयदः ।
तदेवाद्यशरीरन्तेतीक्ष्णैर्नैकशरैश्चितम् ॥ 44 ॥
पुनर्दुर्लभसम्पर्शम्परिष्वक्तुं न शक्यते ।
श्वाविधःशलकैर्यद्वद्भाणैर्लग्नैर्निरन्तरम् ॥ 45 ॥
स्वर्पितैर्मर्मसुभृशंसञ्छिन्नस्नायुबन्धनम् ।
क्षितौनिपतितंराजन् श्यामंवैरुधिरच्छवि ॥ 46 ॥
वज्रप्रहाराभिहतोविकीर्णैवपर्वतः ।
हास्वप्नस्सत्यमेवेदन्त्वंरामेणकथंहतः ॥ 47 ॥
त्वम्मृत्योरपिमृत्युस्स्याःकथम्मृत्युवशङ्गतः त्रैलोक्यवसुभोक्तारन्त्रैलोक्योद्वेगदम्महत् ॥ 48 ॥
जेतारंलोकपालानाङ्क्षेप्तारांशङ्करस्य च ।
दृप्तानान्निग्रहीतारमाविष्कृतपराक्रमम् ॥ 49 ॥
लोकक्षोभयितारं च नादैर्भूतविराविणम् ।
ओजसादृप्तवाक्यानांवक्तारंरिपुसन्निधौ ॥ 50 ॥
स्वयूथभृत्यगोप्तारंहन्तारम्भीमकर्मणाम् ।
हन्तारन्दानवेन्द्राणांयक्षाणां च सहस्रशः ॥ 51 ॥
निवातकवचानां च सङ्ग्रहीतारमाहवे ।
नैकयज्ञविलोप्तारन्त्रातारंस्वजनस्य च ॥ 52 ॥
धर्मव्यवस्थाभेत्तारम्मायास्रष्टारमाहवे ।
देवासुरनृकन्यानामाहर्तारन्ततस्ततः ॥ 53 ॥
शत्रुस्त्रीशोकदातारं नेतारं स्वजनस्य च ।
लङ्काद्वीपस्यगोप्तारङ्कर्तारम्भीमकर्मणाम् ॥ 54 ॥
अस्माकङ्कामभोगानान्दातारंरथिनांवरम् ।
एवम्प्रभावम्भर्तारन्दृष्टवारामेणपातितम् ॥ 55 ॥
स्थिरास्मियादेहमिमन्धारयामिहतप्रिया ।
शयनेषुमहार्हेषुशयित्वाराक्षसेश्वर ॥ 56 ॥
इहकर्मात्प्रसुप्तोऽसिधरण्यांरेणुगुण्ठितः ।
यदातेतनयश्शस्तोलक्ष्मणेनेन्द्रजिद्युधि ॥ 57 ॥
तदात्वभिहतातीव्रमद्यत्वस्मिनिपातिता ।
साहम्बन्धुजनैर्हीनाहीनानाथेन च त्वया ॥ 58 ॥
विहीनाकामभोगैश्चशोचिष्येशाश्वतीस्समाः ।
प्रपन्नोदीर्घमध्वानंराजन्नद्यसुदुर्गमम् ॥ 59 ॥
नयमामपिदुःखार्तां न वर्तिष्येत्वयाविना ।
कस्मात्त्वम्मांविहायेहकृपणाङ्गन्तुमिच्छसि ॥ 60 ॥
दीनांविलपतीम्मन्दाङ्किंवामान्नाभिभाषसे ।
दृष्टवा न खल्वभिक्रुद्धोमामिहानवकुण्ठिताम् ॥ 61 ॥
निर्गतान्नगरद्वारात्पद्भ्यामेवागताम्प्रभो ।
पश्येष्टदारदारांस्तेभ्रष्टलज्जावकुण्ठितान् ॥ 62 ॥
बहिर्निष्पतितान्सर्वान्कथन्दृष्टवा न कुप्यसि ।
अयङ्क्रीडासहायस्तेऽनाथेलालप्यतेजनः ॥ 63 ॥
न चैवमाश्वासयसिकिंवा न बहुमन्यसे ।
याःस्त्वयाविधवाराजन्कृतानैकाःकुलस्त्रियः ॥ 64 ॥
पतिव्रताधर्मरतागुरुशुश्रूषणेरताः ।
ताभिश्शोकाभितप्ताभिश्शप्तःपरवशङ्गतः ॥ 65 ॥
त्वयाविप्रकृताभिर्यत्तदाशप्तन्तदागतम् ।
प्रवादस्सत्यएवायन्त्वाम्प्रतिप्रायशोनृप ॥ 66 ॥
प्रतिव्रतानान्नाकस्मात्सपत्नत्यश्रूणिभूतले ।
कथं च नामतेराजन् लोकानाक्रम्यतेजसा ॥ 67 ॥
नारीचौर्यमिदङ्क्षुद्रङ्कृतंशौण्डीर्यमानिना ।
अपनीयाश्रमाद्रामंयन्मृगच्छद्मनात्वया ॥ 68 ॥
आनीतारामपनतीसातत्तेकातर्यलक्षणम् ।
कातर्यं न च तेयुद्धेकदाचित्संस्मराम्यहम् ॥ 69 ॥
तत्तुभाग्यविपर्यासान्नूनन्तेपक्वलक्षणम् ।
अतीतानागतार्थज्ञोवर्तमानविचक्षणः ॥ 70 ॥
मैथिलीमाहृतान्दृष्टवाध्यात्वानिःश्वस्यचायतम् ।
सत्यवाक्यमहाबाहो देवरोमेयदब्रवीत् ॥ 71 ॥
अयंराक्षसमुख्यानांविनाशःपर्युपस्थितः ।
कामक्रोधसमुत्थेनव्यसनेनप्रसङ्गिना ॥ 72 ॥
निर्वृत्तस्त्वत्कृतेऽनर्थःसोऽयम्मूलहरोमहान् ।
त्वयाकृतमिदंसर्वमनाधंराक्षसङ्कुलम् ॥ 73 ॥
हित्वंशोचितव्योमेप्रख्यातबलपौरुषः ।
स्त्रीस्वभावात्तुमेबुद्धिःकारुण्येपरिवर्तते ॥ 74 ॥
सुकृतन्दुष्कृतं च त्वङ्गृहीत्वास्वाङ्गतिङ्गतः ।
आत्मानमनुशोचामित्वद्विनाशेनदुःखिताम् ॥ 75 ॥
सुहृदांहितकामानां न श्रुतंवचनन्त्वया ।
भ्रात्रूणाञ्चैवकार्त्न्सनहितमुक्तन्दशानन ॥ 76 ॥
हेत्वर्थयुक्तंविधिवच्छ्रेयस्करमदारुणम् ।
विभीषणेनाभिहितं न कृतंहेतुमत्त्वया ॥ 77 ॥
मारीचकुम्भकर्णाभ्यांवाक्यम्ममपितुस्तथा ।
न श्रुतंवीर्यमत्तेनतस्येदम्फलमीदृशम् ॥ 78 ॥
नीलजीमूतसङ्काश पीताम्बरशुभाङ्गद ।
स्वगात्राणिविनिक्षिप्यकिंशेषेरुधिराप्लुतः ॥ 79 ॥
प्रसुप्तैवशोकार्ताङ्किम्मां न प्रतिभाषसे ।
महावीर्यस्यदक्षस्यसम्युगेष्वपलायिनः ॥ 80 ॥
यातुधानस्यदौहित्रीङ्किम्मां न प्रतिभाषसे ।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठकिंशेषेनवेपरिभवेकृते ॥ 81 ॥
अद्यवैनिर्भयालङ्काम्प्रविष्टांसूर्यरश्मयः ।
येनसूदयसेशत्रून् समरेसूर्यवर्चसा ॥ 82 ॥
वज्रंवज्रधरस्येवसोऽयन्तेसततार्चितः ।
रणेबहुप्रहरणोहेमजापरिष्कृतः ॥ 83 ॥
परिघोव्यवकीर्णस्तेबाणैश्चिन्नैःसहस्रधा ।
अप्रियामिवोपसङ्गृह्यकिंशेषेरणमेदिनीम् ॥ 84 ॥
अप्रियामिवकस्माच्छमान्नेच्छस्यभिभाषितुम् ।
धिगस्तुहृदयंयस्याममेदं न सहस्रधा ॥ 85 ॥
त्वयिपञ्चत्वमापन्नेफलतेशोकपीडितम् ।
इत्येवंविलपन्तिसाबाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥ 86 ॥
स्नेहोपस्कन्नहृदया तदा मोहामुपागमत् ।
कश्मलाभिहतासन्नाबभौसारावणोरसि ॥ 87 ॥
स्नध्यानुरक्तेजलदेदीप्ताविद्युदिवोज्ज्वला ।
तथागतंसमुत्थाप्यसपत्नयस्ताम्भृशातुराः ॥ 88 ॥
पर्यवस्थापयामासूरुदन्त्योरुदतीम्भृशम् ।
न तेसुविदितादेविलोकानांस्थितिरध्रुवा ॥ 89 ॥
दशाविभागपर्यायेराज्ञांवैचञ्चलाःश्रियः ।
इत्येवमुच्यमानासासशब्दम्प्ररुरोद ह ॥ 90 ॥
स्नापयन्तीतदास्रेणस्तनौवक्रंसुनिर्मलम् ।
एतस्मिन्नन्तरेरामोविभीषणमुवाच ह ॥ 91 ॥
संस्कारःक्रियताम्भ्रातुःस्त्रीगणःपरिसान्त्व्यताम् ।
तमुवाचततोधीमान् विभीषणैदंवचः ॥ 92 ॥
विमृश्यबुद्ध्याधर्मज्ञोधर्मार्थसहितंहितम् ।
त्यक्तधर्मव्रतंशूरन्नृशंसमनृतन्तथा ॥ 93 ॥
नाहमर्होऽस्मिसंस्कर्तुम्परदाराभिमर्शिनम् ।
भ्रातृरूपःहिमेशत्रुरेषसर्वाहितेरतः ॥ 94 ॥
रावणोनार्हतेपूजाम्पूज्योऽपिगुरुगौरवात् ।
नृशंसैतिमांराम वक्ष्यन्तिमनुजाभुवि ॥ 95 ॥
श्रुत्वातस्यागुणान्सर्वेवक्ष्यन्तिसुकृतम्पुनः ।
तच्छ्रुत्वापरमप्रीतोरामोधर्मभृतांवरः ॥ 96 ॥
विभीषणमुवाचेदंवाक्यज्ञंवाक्यकोविदः ।
तवापिमेप्रियङ्कार्यन्त्वत्प्रभावान्मयाजितम् ॥ 97 ॥
अवश्यन्तुक्षमंवाच्योमयात्वांराक्षसेश्वर ।
अधर्मानृतसंयुक्तःकामन्त्वेषनिशाचरः ॥ 98 ॥
तेजस्वीबलवान् शूरःसङ्ग्रामेषु च नित्यशः ।
शतक्रतुमुखैर्वीरैःश्रूयते न पराजितः ॥ 99 ॥
महात्माबलसम्पन्नोरावणोलोकरावणः ।
मरणानान्तिवैराणिनिर्वृत्तन्नःप्रयोजनम् ॥ 100 ॥
क्रियतामस्यसंस्कारोममाप्येषयथातव ।
त्वत्सत्सकाशाद्धशग्रीवस्संस्कारंविधिपूर्वकम् ॥ 101 ॥
क्षिप्रमर्हतिधर्मेणत्वंयशोभाग्भविष्यसि ।
राघवस्यवच्श्रुत्वात्वरमाणोविभीषणः ॥ 102 ॥
संस्कारयितुमारेभेभ्रातरंरावणंहतम् ।
सप्रविश्यपुरींलङ्कांराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 103 ॥
रावणस्याअग्निहोत्रन्तुनिर्यापयतिसत्वरम् ।
शकटान् दारुरूपाणिअग्नीनवैयाजकांस्तथा ॥ 104 ॥
तथाचन्दनकाष्ठानिकाष्ठानिविविधानि च ।
अगरूणिसुगधनीनिगन्धांश्चसुरभींस्तथा ॥ 105 ॥
मणिमुक्ताप्रवालानिनिर्यापयतिराक्षसः ।
आजगाममुहूर्तेनराक्षसैःपरिवारितः ॥ 106 ॥
ततोमाल्यवतासार्थङ्क्रियामेवचकारसः ।
सौवर्णींशिबिकान्दिव्यामारोप्यक्षौमवासनम् ॥ 107 ॥
रावणंराक्षसाधीशमश्रुपूर्यमुखाद्विजाः ।
तूर्यघोषैश्चविविधैस्स्तुवद्भिश्चाभिनन्दितम् ॥ 108 ॥
प्ताकाभिश्चचित्राभिस्सुमनोभिश्चचित्रिताम् ।
उत्क्षिप्यशिबिकान्तान्तुविभीषणपुरोगमाः ॥ 109 ॥
दक्षिणाभिमुखास्सर्वेगृह्यकाष्ठानिभेजिरे ।
अग्नयोदीप्यमानास्तेतदाध्वर्युसमीरिताः ॥ 110 ॥
शरणाभिगताःसर्वेपुरस्तात्तस्यतेययुः ।
अन्तःपुराणिसर्वाणिरुदमानानिसत्वरम् ॥ 111 ॥
पृष्ठतोऽनुययुस्तानिप्लवमानानिसर्वतः ।
रावणम्प्रयतेदेशेस्थाप्यतेभृशदुःखिताः ॥ 112 ॥
चिताञ्चन्दनकाष्ठैश्चपद्मकोशीसंवृताम् ।
ब्राह्म्यासम्वर्तयामासूराङ्कवास्तरणावृताम् ॥ 113 ॥
वर्ततेवेदविहितोराज्ञोवैपश्चिमःक्रतुः ।
प्रचक्रुःराक्षसेन्द्रस्यपितृमेधमनुक्रमम् ॥ 114 ॥
वेदिं च दक्षिणप्राच्यांयथास्थानं च पावकम् ।
पृषदाज्येनसम्पूर्णंस्रुवंसर्वेप्रचिक्षिपुः ॥ 115 ॥
पादयोश्शकटम्प्रादुरन्तरूर्वोरुलूखलन्तदा ।
दारुपात्राणिसर्वाणिआरणिञ्चोत्तारारणिम् ॥ 116 ॥
दत्त्वातुमुसलञ्चान्यथास्थानंविचक्षणाः ।
शास्त्रादृष्टेनविधिनामहर्षिविहितेन च ॥ 117 ॥
तत्रमेध्यम्पशुंहत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ।
परिस्तरणिकांराज्ञोघृताक्तांसमवेशयन् ॥ 118 ॥
गन्धैर्माल्यैरलङ्कृत्यरावणन्दीनमानसाः ॥ 119 ॥
विभीषणसहायास्तेवस्त्रैश्चविविधैरपि ।
लाजैरश्चावकिरन्तिस्मबाष्पपूर्णमुखास्तदा ॥ 120 ॥
ददौ च पावकन्तस्यविधियुक्तंविभीषणः ।
स्नात्वाचैवार्द्रवस्त्रेणतिलान्दूर्वाभिमिश्रितान् ॥ 121 ॥
उदकेन च सम्मिश्रान्प्रदायविधिपूर्वकम् ।
प्रदायचोदकन्तस्मैमूर्ध्नाचैनन्नमस्य च ॥ 122 ॥
ताःस्त्रियोऽनुनयामाससान्तमुक्त्वापुनःपुनः ।
गम्यतामितितास्सर्वाविविशुर्नगरीतदा ॥ 123 ॥
प्रविष्टासुसर्वासुराक्षसीषुविभीषणः ।
रामपार्श्वमुपागम्यतदातिष्ठद्विनीतवत् ॥ 124 ॥
रामोऽपिसहसैन्येनससुग्रीवस्सलक्ष्मणः ।
हर्षंलेभेरिपुंहत्वायथावृत्रंशतक्रतुः ॥ 125 ॥
ततोविमुक्त्वासशरंशरासनम्महेन्द्रदत्तङ्कवचं च तन्महत् ।
विम्युचरोषंरिपुनिग्रहात्ततोरामःसुसौम्यत्वमुपागतोऽरिहा ॥ 126 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्दशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturdaśādhikaśatatamassargaḥ |
tāsāṃvilapamānānāntadārākṣasayoṣitām |
jyeṣṭhāpatnīpriyājīnābhartāraṃsamudaikṣata || 1 ||
daśagrīvaṃhatandṛṣṭavārāmeṇācintyakarmaṇā |
patimmaṇḍodarītatrakṛpaṇāparyadevayat || 2 ||
nanunāmamahābāhotavavaiśravaṇānuja |
kruddhasyapramukhesthātuntrasyatyapipurandaraḥ || 3 ||
ṛṣayaścamahānto'pigandharvāścayaśasvinaḥ |
nanunāmatavodvegāccāraṇāścadiśogatāḥ || 4 ||
sa tvammānuṣamātreṇarāmeṇayudhinirjitaḥ |
na vyapatrapaserājan kimidaṃrākṣaseśvara || 5 ||
kathantrailokyamākramyaśriyāvīryeṇacānvitam |
aviṣahyañjaghānatvāmmānuṣovanagocaraḥ || 6 ||
mānuṣāṇāmaviṣayecarataḥkāmarūpiṇaḥ |
vināśastavarāmeṇasamyugenopapadyate || 7 ||
na caitatkarmarāmasyaśraddhadhāmicamūmukhe |
sarvatassamupetasyatavatenābhimarṣaṇam || 8 ||
yadaiva ca janasthānerākṣasairbhahunirvavṛtaḥ |
kharastavahatobhrātātadaivāsau na mānuṣaḥ || 9 ||
yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpraveśāṃsurairapi |
praviṣṭohanumānvīryāttadaivavyathitāvayam || 10 ||
yadaivavānarairghorairbaddhasseturmahārṇave |
tadaivahṛdayenāhaṃśaṅkerāmamamānuṣam || 11 ||
athavārāmarūpeṇakṛtāntassvayamāgataḥ |
māyāntavavināśāyavidhāyāpratitarkitām || 12 ||
athavāvāsavenatvandharṣito'pimahābala |
vāsavasyatukāśaktistvāndraṣṭumapisaṃyuge || 13 ||
vyaktameṣamahāyogīparamātmāsanātanaḥ |
anādimadhyanidhanomahatamparamomahān || 14 ||
tamasaḥparamodhātāśaṅkhacakragadādharaḥ |
śrīvatsavakṣānityaśrīrajayyaśśāśvatodhruvaḥ || 15 ||
mānuṣaṃrūpamāsthāyaviṣṇussatyaparākramaḥ |
sarvaiḥparivṛtodevairvānaratvamupāgataiḥ || 16 ||
sarvalokeśvarśrīmānlokānāṃhitakāmyayā |
sarākṣasaraparīvāraṃhatavāṃstvāmmahādyutiḥ || 17 ||
indriyāṇipurājitvājitantribhuvanantvayā |
smaradbhirivatadvairamindriyairevanirjitaḥ || 18 ||
yadaivahijanasthānerākṣasairbhahubhirvṛtaḥ |
kharastunihatobhrātātadārāmo na mānuṣaḥ || 19 ||
yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpraveśāṃsurairapi |
praviṣṭohanumānvīryāttadaivavyathitāvayam || 20 ||
kriyatāmavirodhaścarāghaveṇetiyanmayā |
ucyamānaṃ na gṛhṇāsitasyeyaṃvyuṣṭirāgatā || 21 ||
akasmācchābhikāmo'sisītāṃrākṣasapuṅgavaḥ |
aiśvaryasyavināśāyadehasyasvajanasya ca || 22 ||
arundhatyāviśiṣṭāntāṃrohiṇyāścāpidurmate |
sītāndharṣayatāmānyāntvayāhyasadṛśaṅkṛtam || 23 ||
vasudhāyāhivasudhāṃśriyaḥśrīmbhartṛvatsalām |
sītāṃsarvānavadyāṅgīmaraṇyevijaneśubhām || 24 ||
ānayitvātutāndīnāñchadmanātmasvadūṣaṇa |
aprāpyatañcaivakāmammaithilīsaṅgamekṛtam || 25 ||
pativratāyāstapasānūnandagdho'simeprabho |
tadaivayannadagdhagaddhastvandharṣayaṃstanumamadhyamām |
devābhibhyatetesarvesendrāḥsānāgnīpurogamāḥ || 26 ||
avaśyamevalabhatephalampāpasyakarmaṇaḥ |
ghoramparyāgatekālekartānāstyatrasaṃśayaḥ || 27 ||
na kulena na rūpeṇa na dākṣiṇyenamaithilī |
mayādhikāvātulyāvātattvammohānnabudhyase || 28 ||
sarvadāsarvabhūtānānnāstimutyuralakṣaṇaḥ |
tavatāvadayammṛtyurmaithilīkṛtalakṣaṇaḥ || 29 ||
sītānimittajomṛtyustvayādūrādupāhṛtaḥ |
maithilīsaharāmeṇaviśokāvihariṣyati || 30 ||
alpapuṇyātvahaṅghorepatitāśokasāgare |
kailāsemandaremerautathācaitrarathevane || 31 ||
devodyāneṣusarveṣuvihṛtyasahitātvayā |
vimānenānurūpeṇayāyāmyatulayāśriyā || 32 ||
paśyantivividhāndeśāṃstāṃstāṃścitrasragambarā |
bhramśitākāmabhogebhyaḥsāsmivīravadhāttava || 33 ||
saivānyevāsmisamvṛttādhigrājñāñcañcalāḥśriyaḥ |
hārājan sukumārantesubhrusutvaksamunnasam || 34 ||
kāntiśrīdyutibhistulyamindupadmadivākaraiḥ |
kirīṭakūṭojjvalitantāmrāsyandīptakuṇḍalam || 35 ||
madavyākulalolākṣambhūtvāyatpānabhūmiṣu |
vividhasragdharañcāruvalgusmitakathaṃśubham || 36 ||
tadevādyatavaivaṃhivaktraṃ na bhrājateprabho |
rāmasāyakanirbhinnaṃraktaṃrudhiravisravaiḥ || 37 ||
vīśīrṇamedomastiṣkaṃrūkṣasyandanareṇubhiḥ |
hāpaścimāmesamprāptādaśāvaidhavyadāyinī || 38 ||
yāmayāsīnnasumbaddhākadācidapimandayā |
patādānavarājomebhartāmerākṣaseśvaraḥ || 39 ||
putromeśakranirjetāityahaṅgarvitābhṛśam |
dṛptāmardanāḥśūrāḥprakhyātabalapauruṣāḥ || 40 ||
akutaścidbhayānāthāmametyāsīnmatirdṛḍhā |
teṣāmevamprabhāvāṇāṃyuṣmākaṃrākṣasarṣabhāḥ || 41 ||
kathambhayamasambuddhammānuṣādidamāgatam |
snigdhendranīlanīlantuprāṃśuśailopamammahat || 42 ||
keyūrāṅgadavaiḍūryamuktāhārasragujjvalam |
kāntaṃvihāreṣvadhikandīptāṃsaṅgrāmabhūmiṣu || 43 ||
bhātyābharaṇabhābhiryadvidyudbhirivatoyadaḥ |
tadevādyaśarīrantetīkṣṇairnaikaśaraiścitam || 44 ||
punardurlabhasamparśampariṣvaktuṃ na śakyate |
śvāvidhaḥśalakairyadvadbhāṇairlagnairnirantaram || 45 ||
svarpitairmarmasubhṛśaṃsañchinnasnāyubandhanam |
kṣitaunipatitaṃrājan śyāmaṃvairudhiracchavi || 46 ||
vajraprahārābhihatovikīrṇaivaparvataḥ |
hāsvapnassatyamevedantvaṃrāmeṇakathaṃhataḥ || 47 ||
tvammṛtyorapimṛtyussyāḥkathammṛtyuvaśaṅgataḥ trailokyavasubhoktārantrailokyodvegadammahat || 48 ||
jetāraṃlokapālānāṅkṣeptārāṃśaṅkarasya ca |
dṛptānānnigrahītāramāviṣkṛtaparākramam || 49 ||
lokakṣobhayitāraṃ ca nādairbhūtavirāviṇam |
ojasādṛptavākyānāṃvaktāraṃripusannidhau || 50 ||
svayūthabhṛtyagoptāraṃhantārambhīmakarmaṇām |
hantārandānavendrāṇāṃyakṣāṇāṃ ca sahasraśaḥ || 51 ||
nivātakavacānāṃ ca saṅgrahītāramāhave |
naikayajñaviloptārantrātāraṃsvajanasya ca || 52 ||
dharmavyavasthābhettārammāyāsraṣṭāramāhave |
devāsuranṛkanyānāmāhartārantatastataḥ || 53 ||
śatrustrīśokadātāraṃ netāraṃ svajanasya ca |
laṅkādvīpasyagoptāraṅkartārambhīmakarmaṇām || 54 ||
asmākaṅkāmabhogānāndātāraṃrathināṃvaram |
evamprabhāvambhartārandṛṣṭavārāmeṇapātitam || 55 ||
sthirāsmiyādehamimandhārayāmihatapriyā |
śayaneṣumahārheṣuśayitvārākṣaseśvara || 56 ||
ihakarmātprasupto'sidharaṇyāṃreṇuguṇṭhitaḥ |
yadātetanayaśśastolakṣmaṇenendrajidyudhi || 57 ||
tadātvabhihatātīvramadyatvasminipātitā |
sāhambandhujanairhīnāhīnānāthena ca tvayā || 58 ||
vihīnākāmabhogaiścaśociṣyeśāśvatīssamāḥ |
prapannodīrghamadhvānaṃrājannadyasudurgamam || 59 ||
nayamāmapiduḥkhārtāṃ na vartiṣyetvayāvinā |
kasmāttvammāṃvihāyehakṛpaṇāṅgantumicchasi || 60 ||
dīnāṃvilapatīmmandāṅkiṃvāmānnābhibhāṣase |
dṛṣṭavā na khalvabhikruddhomāmihānavakuṇṭhitām || 61 ||
nirgatānnagaradvārātpadbhyāmevāgatāmprabho |
paśyeṣṭadāradārāṃstebhraṣṭalajjāvakuṇṭhitān || 62 ||
bahirniṣpatitānsarvānkathandṛṣṭavā na kupyasi |
ayaṅkrīḍāsahāyaste'nāthelālapyatejanaḥ || 63 ||
na caivamāśvāsayasikiṃvā na bahumanyase |
yāḥstvayāvidhavārājankṛtānaikāḥkulastriyaḥ || 64 ||
pativratādharmaratāguruśuśrūṣaṇeratāḥ |
tābhiśśokābhitaptābhiśśaptaḥparavaśaṅgataḥ || 65 ||
tvayāviprakṛtābhiryattadāśaptantadāgatam |
pravādassatyaevāyantvāmpratiprāyaśonṛpa || 66 ||
prativratānānnākasmātsapatnatyaśrūṇibhūtale |
kathaṃ ca nāmaterājan lokānākramyatejasā || 67 ||
nārīcauryamidaṅkṣudraṅkṛtaṃśauṇḍīryamāninā |
apanīyāśramādrāmaṃyanmṛgacchadmanātvayā || 68 ||
ānītārāmapanatīsātattekātaryalakṣaṇam |
kātaryaṃ na ca teyuddhekadācitsaṃsmarāmyaham || 69 ||
tattubhāgyaviparyāsānnūnantepakvalakṣaṇam |
atītānāgatārthajñovartamānavicakṣaṇaḥ || 70 ||
maithilīmāhṛtāndṛṣṭavādhyātvāniḥśvasyacāyatam |
satyavākyamahābāho devaromeyadabravīt || 71 ||
ayaṃrākṣasamukhyānāṃvināśaḥparyupasthitaḥ |
kāmakrodhasamutthenavyasanenaprasaṅginā || 72 ||
nirvṛttastvatkṛte'narthaḥso'yammūlaharomahān |
tvayākṛtamidaṃsarvamanādhaṃrākṣasaṅkulam || 73 ||
hitvaṃśocitavyomeprakhyātabalapauruṣaḥ |
strīsvabhāvāttumebuddhiḥkāruṇyeparivartate || 74 ||
sukṛtanduṣkṛtaṃ ca tvaṅgṛhītvāsvāṅgatiṅgataḥ |
ātmānamanuśocāmitvadvināśenaduḥkhitām || 75 ||
suhṛdāṃhitakāmānāṃ na śrutaṃvacanantvayā |
bhrātrūṇāñcaivakārtnsanahitamuktandaśānana || 76 ||
hetvarthayuktaṃvidhivacchreyaskaramadāruṇam |
vibhīṣaṇenābhihitaṃ na kṛtaṃhetumattvayā || 77 ||
mārīcakumbhakarṇābhyāṃvākyammamapitustathā |
na śrutaṃvīryamattenatasyedamphalamīdṛśam || 78 ||
nīlajīmūtasaṅkāśa pītāmbaraśubhāṅgada |
svagātrāṇivinikṣipyakiṃśeṣerudhirāplutaḥ || 79 ||
prasuptaivaśokārtāṅkimmāṃ na pratibhāṣase |
mahāvīryasyadakṣasyasamyugeṣvapalāyinaḥ || 80 ||
yātudhānasyadauhitrīṅkimmāṃ na pratibhāṣase |
uttiṣṭhottiṣṭhakiṃśeṣenaveparibhavekṛte || 81 ||
adyavainirbhayālaṅkāmpraviṣṭāṃsūryaraśmayaḥ |
yenasūdayaseśatrūn samaresūryavarcasā || 82 ||
vajraṃvajradharasyevaso'yantesatatārcitaḥ |
raṇebahupraharaṇohemajāpariṣkṛtaḥ || 83 ||
parighovyavakīrṇastebāṇaiścinnaiḥsahasradhā |
apriyāmivopasaṅgṛhyakiṃśeṣeraṇamedinīm || 84 ||
apriyāmivakasmācchamānnecchasyabhibhāṣitum |
dhigastuhṛdayaṃyasyāmamedaṃ na sahasradhā || 85 ||
tvayipañcatvamāpannephalateśokapīḍitam |
ityevaṃvilapantisābāṣpaparyākulekṣaṇā || 86 ||
snehopaskannahṛdayā tadā mohāmupāgamat |
kaśmalābhihatāsannābabhausārāvaṇorasi || 87 ||
snadhyānuraktejaladedīptāvidyudivojjvalā |
tathāgataṃsamutthāpyasapatnayastāmbhṛśāturāḥ || 88 ||
paryavasthāpayāmāsūrudantyorudatīmbhṛśam |
na tesuviditādevilokānāṃsthitiradhruvā || 89 ||
daśāvibhāgaparyāyerājñāṃvaicañcalāḥśriyaḥ |
ityevamucyamānāsāsaśabdampraruroda ha || 90 ||
snāpayantītadāsreṇastanauvakraṃsunirmalam |
etasminnantarerāmovibhīṣaṇamuvāca ha || 91 ||
saṃskāraḥkriyatāmbhrātuḥstrīgaṇaḥparisāntvyatām |
tamuvācatatodhīmān vibhīṣaṇaidaṃvacaḥ || 92 ||
vimṛśyabuddhyādharmajñodharmārthasahitaṃhitam |
tyaktadharmavrataṃśūrannṛśaṃsamanṛtantathā || 93 ||
nāhamarho'smisaṃskartumparadārābhimarśinam |
bhrātṛrūpaḥhimeśatrureṣasarvāhiterataḥ || 94 ||
rāvaṇonārhatepūjāmpūjyo'pigurugauravāt |
nṛśaṃsaitimāṃrāma vakṣyantimanujābhuvi || 95 ||
śrutvātasyāguṇānsarvevakṣyantisukṛtampunaḥ |
tacchrutvāparamaprītorāmodharmabhṛtāṃvaraḥ || 96 ||
vibhīṣaṇamuvācedaṃvākyajñaṃvākyakovidaḥ |
tavāpimepriyaṅkāryantvatprabhāvānmayājitam || 97 ||
avaśyantukṣamaṃvācyomayātvāṃrākṣaseśvara |
adharmānṛtasaṃyuktaḥkāmantveṣaniśācaraḥ || 98 ||
tejasvībalavān śūraḥsaṅgrāmeṣu ca nityaśaḥ |
śatakratumukhairvīraiḥśrūyate na parājitaḥ || 99 ||
mahātmābalasampannorāvaṇolokarāvaṇaḥ |
maraṇānāntivairāṇinirvṛttannaḥprayojanam || 100 ||
kriyatāmasyasaṃskāromamāpyeṣayathātava |
tvatsatsakāśāddhaśagrīvassaṃskāraṃvidhipūrvakam || 101 ||
kṣipramarhatidharmeṇatvaṃyaśobhāgbhaviṣyasi |
rāghavasyavacśrutvātvaramāṇovibhīṣaṇaḥ || 102 ||
saṃskārayitumārebhebhrātaraṃrāvaṇaṃhatam |
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 103 ||
rāvaṇasyāagnihotrantuniryāpayatisatvaram |
śakaṭān dārurūpāṇiagnīnavaiyājakāṃstathā || 104 ||
tathācandanakāṣṭhānikāṣṭhānivividhāni ca |
agarūṇisugadhanīnigandhāṃścasurabhīṃstathā || 105 ||
maṇimuktāpravālāniniryāpayatirākṣasaḥ |
ājagāmamuhūrtenarākṣasaiḥparivāritaḥ || 106 ||
tatomālyavatāsārthaṅkriyāmevacakārasaḥ |
sauvarṇīṃśibikāndivyāmāropyakṣaumavāsanam || 107 ||
rāvaṇaṃrākṣasādhīśamaśrupūryamukhādvijāḥ |
tūryaghoṣaiścavividhaisstuvadbhiścābhinanditam || 108 ||
ptākābhiścacitrābhissumanobhiścacitritām |
utkṣipyaśibikāntāntuvibhīṣaṇapurogamāḥ || 109 ||
dakṣiṇābhimukhāssarvegṛhyakāṣṭhānibhejire |
agnayodīpyamānāstetadādhvaryusamīritāḥ || 110 ||
śaraṇābhigatāḥsarvepurastāttasyateyayuḥ |
antaḥpurāṇisarvāṇirudamānānisatvaram || 111 ||
pṛṣṭhato'nuyayustāniplavamānānisarvataḥ |
rāvaṇamprayatedeśesthāpyatebhṛśaduḥkhitāḥ || 112 ||
citāñcandanakāṣṭhaiścapadmakośīsaṃvṛtām |
brāhmyāsamvartayāmāsūrāṅkavāstaraṇāvṛtām || 113 ||
vartatevedavihitorājñovaipaścimaḥkratuḥ |
pracakruḥrākṣasendrasyapitṛmedhamanukramam || 114 ||
vediṃ ca dakṣiṇaprācyāṃyathāsthānaṃ ca pāvakam |
pṛṣadājyenasampūrṇaṃsruvaṃsarvepracikṣipuḥ || 115 ||
pādayośśakaṭamprādurantarūrvorulūkhalantadā |
dārupātrāṇisarvāṇiāraṇiñcottārāraṇim || 116 ||
dattvātumusalañcānyathāsthānaṃvicakṣaṇāḥ |
śāstrādṛṣṭenavidhināmaharṣivihitena ca || 117 ||
tatramedhyampaśuṃhatvārākṣasendrasyarākṣasāḥ |
paristaraṇikāṃrājñoghṛtāktāṃsamaveśayan || 118 ||
gandhairmālyairalaṅkṛtyarāvaṇandīnamānasāḥ || 119 ||
vibhīṣaṇasahāyāstevastraiścavividhairapi |
lājairaścāvakirantismabāṣpapūrṇamukhāstadā || 120 ||
dadau ca pāvakantasyavidhiyuktaṃvibhīṣaṇaḥ |
snātvācaivārdravastreṇatilāndūrvābhimiśritān || 121 ||
udakena ca sammiśrānpradāyavidhipūrvakam |
pradāyacodakantasmaimūrdhnācainannamasya ca || 122 ||
tāḥstriyo'nunayāmāsasāntamuktvāpunaḥpunaḥ |
gamyatāmititāssarvāviviśurnagarītadā || 123 ||
praviṣṭāsusarvāsurākṣasīṣuvibhīṣaṇaḥ |
rāmapārśvamupāgamyatadātiṣṭhadvinītavat || 124 ||
rāmo'pisahasainyenasasugrīvassalakṣmaṇaḥ |
harṣaṃlebheripuṃhatvāyathāvṛtraṃśatakratuḥ || 125 ||
tatovimuktvāsaśaraṃśarāsanammahendradattaṅkavacaṃ ca tanmahat |
vimyucaroṣaṃripunigrahāttatorāmaḥsusaumyatvamupāgato'rihā || 126 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturdaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.