ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ നവതിതമസ്സര്ഗഃ ।
യുധ്യമാനൌതുതൌദൃഷ്ടവാപ്രസക്തൌനരരാക്ഷസൌ ।
പ്രഭിന്നാവിവമാതങ്ഗൌപരസ്പരവധൈഷിണൌ ॥ 1 ॥
തൌദ്രഷ്ടുകാമസ്സങ്ഗ്രാമേപരസ്പരഗതൌബലീ ।
ശൂരസ്സരാവണഭ്രാതാതസ്ഥൌസങ്ഗ്രാമമൂര്ധനി ॥ 2 ॥
തതോവിഷ്ഫാരയാമാസമഹദ്ധനുരവസ്ഥിതഃ ।
ഉത്സസര്ജ ച തീക്ഷ്ണാഗ്രാന് രാക്ഷസേഷുമഹാശരാന് ॥ 3 ॥
തേശരാഃശിഖിസമ്പര്ശാനിപതന്തസ്സമാഹിതാഃ ।
രാക്ഷസാന് ദാരയാമാസുര്വജ്രാണീവമഹാഗിരീന് ॥ 4 ॥
വിഭീഷണസ്യാനുചരാസ്തേപിശൂലാസിപട്ടസൈഃ ।
ചിച്ഛിദുഃസമരേവീരാന്രാക്ഷസാന്രാക്ഷസോത്തമാഃ ॥ 5 ॥
രാക്ഷസൈസ്സ്സൈഃപരിവൃതസ്സതദാതുവിഭീഷണഃ ।
ബഭൌമധ്യേപ്രഹൃഷ്ടാനാമാകലഭാനാമിവദ്വിപഃ ॥ 6 ॥
തതസ്സ്സംഞ്ചോദയാനോവൈഹരീന്രക്ഷോരണപ്രിയാന് ।
ഉവാചവചനങ്കാലേകാലജ്ഞോരക്ഷസാംവരഃ ॥ 7 ॥
ഏകോഽയംരാക്ഷസേന്ദ്രസ്യപരായണമവസ്ഥിതഃ ।
ഏതച്ഛേഷമ്ബലന്തസ്യകിന്തിഷ്ഠതഹരീശ്വരാഃ ॥ 8 ॥
അസ്മിന്ന്വിനിഹതേപാപേരാക്ഷസേരണമൂര്ഥനി ।
രാവണംവര്ജയിത്വാതുശേഷമസ്യബലംഹതമ് ॥ 9 ॥
പ്രഹസ്തോനിഹതോവീരോനികുമ്ഭശ്ചമഹാബല. ।
കുമ്ഭകര്ണശ്ചകുമ്ഭശ്ചധൂമ്രാക്ഷശ്ചനിശാചരഃ ॥ 10 ॥
ജമ്ബുമാലീമഹാമാലീതീക്ഷ്ണവേഗോഽശനിപ്രഭഃ ।
സുപ്തഘ്നോയജ്ഞകോപശ്ചവജ്രദംഷ്ട്രശ്ചരാക്ഷസഃ ॥ 11 ॥
സമ്ഹ്രാദീവികടോഽരിഘ്നസ്തപനോദമഏവ ച ।
പ്രഘാസഃപ്രഘസശ്ചൈവപ്രജങ്ഘോജങ്ഘഏവ ച ॥ 12 ॥
അഗ്നികേതുശ്ചദുര്ധര്ഷോരശ്മികേതുശ്ചവീര്യവാന് ।
വിദ്യുജ്ജിഹ്വാദ്വിജിഹ്വശ്ചസൂര്യശത്രുശ്ചരാക്ഷസഃ ॥ 13 ॥
അകമ്പനഃസുപാര്ശ്വശ്ചചക്രമാലീ ച രാക്ഷസഃ ।
കമ്പനസ്സത്ത്വവന്തൌതൌദേവാന്തകനരാന്തകൌ ॥ 14 ॥
ഏതാന്നിഹത്യാതിബലാന്ബഹൂന്രാക്ഷസസത്തമാന് ।
ബാഹുഭ്യാംസാഗരന്തീര്ത്വാലങ്ഘ്യതാങ്ഗോഷ്പദം ലഘു ॥ 15 ॥
ഏതാവദേവശേഷംവോജേതവ്യമിഹവാനരാഃ ।
ഹതാസ്സര്വേസമാഗമ്യരാക്ഷസാബലദര്പിതാഃ ॥ 16 ॥
അയുക്തന്നിധനങ്കര്തുമ്പുത്രസ്യജനിതുര്മമ ।
ഘൃണാമപാസ്യരാമാര്ഥേനിഹന്യാമ്ഭ്രാതുരാത്മജമ് ॥ 17 ॥
ഹന്തുകാമസ്യമേബാഷ്പഞ്ചക്ഷുശ്ചൈവനിരുധ്യതി ।
തമേവൈഷമഹാബാഹുര്ലക്ഷ്മണശ്ശമയിഷ്യതി ॥ 18 ॥
വാനരാഘ്നതസമ്ഭൂയഭൃത്യാനസ്യസമീപഗാന് ।
ഇതിതേനാതിയശസാരാക്ഷസേനാഭിചോദിതാഃ ॥ 19 ॥
വാനരേന്ദ്രാജഹൃഷിരേലാങ്ഗൂലാനി ച വിവ്യധുഃ ।
തതസ്തുകപിശാര്ദൂലാഃശ്രവേന്തഃശ്ചപുനഃപുനഃ ॥ 20 ॥
മുമുചുര്വിവിധാന്നാദാന്മേഘാന് ദൃഷ്ടവേവബര്ഹിണഃ ।
ജാമ്ബവാനപിതൈഃസര്വൈഃസയൂഥ്യൈരഭിസമ്വൃതഃ ॥ 21 ॥
തേഽശ്മഭിസ്താഡയാമാസുര്നഖൈര്ധന്സ്സൈശ്ചരാക്ഷസാന് ।
നിഘ്നന്തമൃക്ഷാധിപതിംരാക്ഷസാസ്തേമഹാബലാഃ ॥ 22 ॥
പരിവവ്രുര്ഭയന്ത്യക്ത്വാതമനേകവിധായുഥാഃ ।
ശരൈഃപരശുഭിസ്തീക്ഷ്ണൈഃപട്ടിശൈര്യഷ്ടിതോമരൈഃ ॥ 23 ॥
ജാമ്ബവന്തമ്മൃധേജഘ്നുര്നിഘ്നന്തംരാക്ഷസീഞ്ചമൂമ് ।
സ സമ്പ്രഹാരസ്തുമുലഃസഞ്ജജ്ഞേകപിരക്ഷസാമ് ॥ 24 ॥
ദേവാസുരാണാങ്ക്രുദ്ധാനാംയഥാഭീമോമഹാസ്വനഃ ।
ഹനുമാനപിസങ്ക്രുദ്ധഃസാനുമുത്പാട്യപര്വതാത് ॥ 25 ॥
സ ലക്ഷ്മണംസ്വയമ്പൃഷ്ഠാദവരോപ്യമഹാമനാഃ ।
രക്ഷസാങ്കദനഞ്ചക്രേസമാസാദ്യസഹസ്രശഃ ॥ 26 ॥
സ ദത്ത്വാതുമുലംയുദ്ധമ്പിതൃവ്യസ്യേന്ദ്രജത് ബലീ ।
ലക്ഷ്മണമ്പരവീരഘ്നഃപുനരേവാഭ്യധാവത ॥ 27 ॥
തൌപ്രയുദ്ദൌതദാവീരൌമൃധേലക്ഷ്മണരാക്ഷസൌ ।
ശരൌഘാനഭിവര്ഷന്തൌജഘ്നതുസ്തൌപരസ്പരമ് ॥ 28 ॥
അഭീക്ഷണമന്തര്ധദതുശ്ശരജാലൈര്മഹാബലൌ ।
ചന്ദ്രാദിത്യാവിവോഷ്ണാന്തേയഥാമേഘൈസ്തരസ്വിനൌ ॥ 29 ॥
ന ഹ്യാദാനം ന സന്ധാനന്ധനുഷോവാപരിഗ്രഹഃ ।
ന വിപ്രമോക്ഷോബാണാനാം ന വികര്ഷോ ന വിഗ്രഹഃ ॥ 30 ॥
ന മുഷ്ടിപ്രതിസന്ധാനം ന ലക്ഷ്യപ്രതിപാദനമ് ।
അദൃശ്യതതയോസ്തത്രയുധ്യതോഃപാണിലാഘവാത് ॥ 31 ॥
ചാപവേഗപ്രയുക്സ്സൈശ്ചബാണജാലൈഃസമന്തതഃ ।
അന്തരികേഽഭിസമ്പന്നേ ന രൂപാണിചകാശിരേ ॥ 32 ॥
ലക്ഷ്മണോരാവണിമ്പ്രാപ്യരാവണിശ്ചാപിലക്ഷ്മണമ് ।
അവ്യവസ്ഥാഭവത്യുഗ്രാതാഭ്യാമന്യോന്യവിഗ്രഹേ ॥ 33 ॥
താഭാമുഭാഭ്യാന്തരസാപ്രസൃഷ്ടൈര്വിശിഖൈഃശിതൈഃ ।
നിരന്തരമിവാകാശമ്ബഭൂവതമസാവൃതമ് ॥ 34 ॥
തൈഃപതഭദിശ്ചബഹുഭിസ്തയോഃശരശതൈഃശിതൈഃ ।
ദിശശ്ചപ്രദിശശ്ചൈവബഭൂവുഃശരസങ്കുലാഃ ॥ 35 ॥
തമസാപിഹിതംസര്വമാസീത്പ്രതിഭയമ്മഹത് ।
അസ്തങ്ഗതേസഹസ്രാംശേസമ്വൃതേതമസാ ച വൈ ॥ 36 ॥
രുധിരൌഘാമഹാനദ്യഃപ്രാവര്തന്തസഹസ്രശഃ ।
ക്രവ്യാദാദാരുണാവാഗ്ഭിശ്ചിക്ഷിപുര്ഭീമനിഃസ്വനാന് ॥ 37 ॥
ന തദാനീംവനൌവായുര്ന ച ജജ്വാലപാവകഃ ।
സ്വ്സ്ത്വസ്തുലോകേഭ്യൈതിജജല്പുസ്തേമഹര്ഷയഃ ॥ 38 ॥
സമ്പേതുശ്ചാത്രസന്തപ്താഗന്ധര്വാഃസഹചാരണൈഃ ।
അഥരാക്ഷസസിംഹസ്യകൃഷ്ണാന് കനകഭൂഷണാന് ॥ 39 ॥
ശരൈശ്ചതുര്ഭിഃസൌമിത്രിദ്വിവ്യാധചതുരോഹയാന് ।
തതോഽപരേണഭല്ലേനപീതേനനിശിതേന ച ॥ 40 ॥
സമ്പൂര്ണായതമുക്തേനസുപത്രേണസുവര്ചസാ ।
മഹേന്ദ്രാശനികല്പേനസൂതസ്യവിചരിഷ്യതഃ ॥ 41 ॥
സ തേനബാണാശനിനാതലശബ്ദാനുവാദിനാ ।
ലാഘവാദ്രാഘവഃശ്രീമാന് ശിരഃകായാദപാഹരത് ॥ 42 ॥
സ യന്തരിമഹാതേജാഹതേമന്ദോദരീസുതഃ ।
സ്വയംസാരഥ്യമകരോത്സുനശ്ചധനുരസ്പ ഋശത് ॥ 43 ॥
തദദ്ഭുതമഭൂത്തത്രസാമര്ഥ്യമ്പശ്യതാംയുധി ।
ഹയേഷുവ്യഗ്രഹസ്തം ത വിവ്യാധനിശിതൈഃശരൈഃ ॥ 44 ॥
ധനുഷ്യഥപുനര്വ്യഗ്രേഹയേഷുമുമുചേശരാന് ।
ഛിദ്രേഷുതേഷുബാണൌഘൈര്വിചരന്തമഭീതവത് ॥ 45 ॥
അര്ധയാമാസസമരേസൌമിത്രിഃശീഘ്രകൃത്തമഃ ।
നിഹതംസാരഥിന്ദൃഷ്ടവാസമരേരാവണാത്മജഃ ॥ 46 ॥
പ്രജഹൌസമരോദ്ധര്ഷംവിഷണ്ണഃ സ ബഭൂവ ഹ ।
വിഷണ്ണവദനന്ദൃഷ്ടവാരാക്ഷസംഹരിയൂഥപാഃ ॥ 47 ॥
തതഃപരമസമ്ഹൃഷ്ടാലക്ഷ്മണഞ്ചാഭ്യപൂജയന് ।
തതഃപ്രമാഥീരഭസഃശരഭോഗന്ധമാദനഃ ॥ 48 ॥
അമൃഷ്യമാണാശ്ചത്വാരശ്ചക്രുര്വേഗംഹരീശ്വരാഃ ।
തേചാസ്യഹയമുഖ്യേഷുതൂര്ണമുത്പത്യവാനരാഃ ॥ 49 ॥
ചതുര്ഷുസുമഹാവീര്യാനിപേതുര്ഭീമവിക്രമാഃ ।
തേഷാമധിഷ്ഠിതാനാന്തൈര്വാനരൈഃപര്വതോപമൈഃ ॥ 50 ॥
മുഖേഭ്യോരുധിരംരക്തംഹയാനാംസമവര്തത ।
തേഹയാമഥിതാഭഗ്നാവ്യസവോധരണീങ്ഗതാഃ ॥ 51 ॥
തേനിഹത്യഹയാംസ്തസ്യപ്രമഥ്യ ച മഹാരഥമ് ।
പുനരുത്പത്യവേഗേനതസ്ഥുര്ലക്ഷ്മണപാര്ശ്വതഃ ॥ 52 ॥
സ ഹതാശ്വാദവപ്ലുത്യരഥാന്മഥിതസാരഥിഃ ।
ശരവര്ഷേണസൌമിത്രിമഭ്യധാവതരാവണിഃ ॥ 53 ॥
തതോമഹേന്ദ്രപ്രതിമഃ സ ലക്ഷ്മണഃപദാതിനന്തന്നിഹതൈര്ഹയോത്തമൈഃ ।
സൃജന്തമാജൌനിശിതാന്ശരോത്തമാന് ഭൃശന്തദാബാണഗണൈര്ന്യവാരയത് ॥ 54 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ നവതിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha navatitamassargaḥ |
yudhyamānaututaudṛṣṭavāprasaktaunararākṣasau |
prabhinnāvivamātaṅgauparasparavadhaiṣiṇau || 1 ||
taudraṣṭukāmassaṅgrāmeparasparagataubalī |
śūrassarāvaṇabhrātātasthausaṅgrāmamūrdhani || 2 ||
tatoviṣphārayāmāsamahaddhanuravasthitaḥ |
utsasarja ca tīkṣṇāgrān rākṣaseṣumahāśarān || 3 ||
teśarāḥśikhisamparśānipatantassamāhitāḥ |
rākṣasān dārayāmāsurvajrāṇīvamahāgirīn || 4 ||
vibhīṣaṇasyānucarāstepiśūlāsipaṭṭasaiḥ |
cicchiduḥsamarevīrānrākṣasānrākṣasottamāḥ || 5 ||
rākṣasaisssaiḥparivṛtassatadātuvibhīṣaṇaḥ |
babhaumadhyeprahṛṣṭānāmākalabhānāmivadvipaḥ || 6 ||
tatasssaṃñcodayānovaiharīnrakṣoraṇapriyān |
uvācavacanaṅkālekālajñorakṣasāṃvaraḥ || 7 ||
eko'yaṃrākṣasendrasyaparāyaṇamavasthitaḥ |
etaccheṣambalantasyakintiṣṭhataharīśvarāḥ || 8 ||
asminnvinihatepāperākṣaseraṇamūrthani |
rāvaṇaṃvarjayitvātuśeṣamasyabalaṃhatam || 9 ||
prahastonihatovīronikumbhaścamahābala. |
kumbhakarṇaścakumbhaścadhūmrākṣaścaniśācaraḥ || 10 ||
jambumālīmahāmālītīkṣṇavego'śaniprabhaḥ |
suptaghnoyajñakopaścavajradaṃṣṭraścarākṣasaḥ || 11 ||
samhrādīvikaṭo'righnastapanodamaeva ca |
praghāsaḥpraghasaścaivaprajaṅghojaṅghaeva ca || 12 ||
agniketuścadurdharṣoraśmiketuścavīryavān |
vidyujjihvādvijihvaścasūryaśatruścarākṣasaḥ || 13 ||
akampanaḥsupārśvaścacakramālī ca rākṣasaḥ |
kampanassattvavantautaudevāntakanarāntakau || 14 ||
etānnihatyātibalānbahūnrākṣasasattamān |
bāhubhyāṃsāgarantīrtvālaṅghyatāṅgoṣpadaṃ laghu || 15 ||
etāvadevaśeṣaṃvojetavyamihavānarāḥ |
hatāssarvesamāgamyarākṣasābaladarpitāḥ || 16 ||
ayuktannidhanaṅkartumputrasyajaniturmama |
ghṛṇāmapāsyarāmārthenihanyāmbhrāturātmajam || 17 ||
hantukāmasyamebāṣpañcakṣuścaivanirudhyati |
tamevaiṣamahābāhurlakṣmaṇaśśamayiṣyati || 18 ||
vānarāghnatasambhūyabhṛtyānasyasamīpagān |
ititenātiyaśasārākṣasenābhicoditāḥ || 19 ||
vānarendrājahṛṣirelāṅgūlāni ca vivyadhuḥ |
tatastukapiśārdūlāḥśraventaḥścapunaḥpunaḥ || 20 ||
mumucurvividhānnādānmeghān dṛṣṭavevabarhiṇaḥ |
jāmbavānapitaiḥsarvaiḥsayūthyairabhisamvṛtaḥ || 21 ||
te'śmabhistāḍayāmāsurnakhairdhanssaiścarākṣasān |
nighnantamṛkṣādhipatiṃrākṣasāstemahābalāḥ || 22 ||
parivavrurbhayantyaktvātamanekavidhāyuthāḥ |
śaraiḥparaśubhistīkṣṇaiḥpaṭṭiśairyaṣṭitomaraiḥ || 23 ||
jāmbavantammṛdhejaghnurnighnantaṃrākṣasīñcamūm |
sa samprahārastumulaḥsañjajñekapirakṣasām || 24 ||
devāsurāṇāṅkruddhānāṃyathābhīmomahāsvanaḥ |
hanumānapisaṅkruddhaḥsānumutpāṭyaparvatāt || 25 ||
sa lakṣmaṇaṃsvayampṛṣṭhādavaropyamahāmanāḥ |
rakṣasāṅkadanañcakresamāsādyasahasraśaḥ || 26 ||
sa dattvātumulaṃyuddhampitṛvyasyendrajat balī |
lakṣmaṇamparavīraghnaḥpunarevābhyadhāvata || 27 ||
tauprayuddautadāvīraumṛdhelakṣmaṇarākṣasau |
śaraughānabhivarṣantaujaghnatustauparasparam || 28 ||
abhīkṣaṇamantardhadatuśśarajālairmahābalau |
candrādityāvivoṣṇānteyathāmeghaistarasvinau || 29 ||
na hyādānaṃ na sandhānandhanuṣovāparigrahaḥ |
na vipramokṣobāṇānāṃ na vikarṣo na vigrahaḥ || 30 ||
na muṣṭipratisandhānaṃ na lakṣyapratipādanam |
adṛśyatatayostatrayudhyatoḥpāṇilāghavāt || 31 ||
cāpavegaprayukssaiścabāṇajālaiḥsamantataḥ |
antarike'bhisampanne na rūpāṇicakāśire || 32 ||
lakṣmaṇorāvaṇimprāpyarāvaṇiścāpilakṣmaṇam |
avyavasthābhavatyugrātābhyāmanyonyavigrahe || 33 ||
tābhāmubhābhyāntarasāprasṛṣṭairviśikhaiḥśitaiḥ |
nirantaramivākāśambabhūvatamasāvṛtam || 34 ||
taiḥpatabhadiścabahubhistayoḥśaraśataiḥśitaiḥ |
diśaścapradiśaścaivababhūvuḥśarasaṅkulāḥ || 35 ||
tamasāpihitaṃsarvamāsītpratibhayammahat |
astaṅgatesahasrāṃśesamvṛtetamasā ca vai || 36 ||
rudhiraughāmahānadyaḥprāvartantasahasraśaḥ |
kravyādādāruṇāvāgbhiścikṣipurbhīmaniḥsvanān || 37 ||
na tadānīṃvanauvāyurna ca jajvālapāvakaḥ |
svstvastulokebhyaitijajalpustemaharṣayaḥ || 38 ||
sampetuścātrasantaptāgandharvāḥsahacāraṇaiḥ |
atharākṣasasiṃhasyakṛṣṇān kanakabhūṣaṇān || 39 ||
śaraiścaturbhiḥsaumitridvivyādhacaturohayān |
tato'pareṇabhallenapītenaniśitena ca || 40 ||
sampūrṇāyatamuktenasupatreṇasuvarcasā |
mahendrāśanikalpenasūtasyavicariṣyataḥ || 41 ||
sa tenabāṇāśaninātalaśabdānuvādinā |
lāghavādrāghavaḥśrīmān śiraḥkāyādapāharat || 42 ||
sa yantarimahātejāhatemandodarīsutaḥ |
svayaṃsārathyamakarotsunaścadhanuraspa ṛśat || 43 ||
tadadbhutamabhūttatrasāmarthyampaśyatāṃyudhi |
hayeṣuvyagrahastaṃ ta vivyādhaniśitaiḥśaraiḥ || 44 ||
dhanuṣyathapunarvyagrehayeṣumumuceśarān |
chidreṣuteṣubāṇaughairvicarantamabhītavat || 45 ||
ardhayāmāsasamaresaumitriḥśīghrakṛttamaḥ |
nihataṃsārathindṛṣṭavāsamarerāvaṇātmajaḥ || 46 ||
prajahausamaroddharṣaṃviṣaṇṇaḥ sa babhūva ha |
viṣaṇṇavadanandṛṣṭavārākṣasaṃhariyūthapāḥ || 47 ||
tataḥparamasamhṛṣṭālakṣmaṇañcābhyapūjayan |
tataḥpramāthīrabhasaḥśarabhogandhamādanaḥ || 48 ||
amṛṣyamāṇāścatvāraścakrurvegaṃharīśvarāḥ |
tecāsyahayamukhyeṣutūrṇamutpatyavānarāḥ || 49 ||
caturṣusumahāvīryānipeturbhīmavikramāḥ |
teṣāmadhiṣṭhitānāntairvānaraiḥparvatopamaiḥ || 50 ||
mukhebhyorudhiraṃraktaṃhayānāṃsamavartata |
tehayāmathitābhagnāvyasavodharaṇīṅgatāḥ || 51 ||
tenihatyahayāṃstasyapramathya ca mahāratham |
punarutpatyavegenatasthurlakṣmaṇapārśvataḥ || 52 ||
sa hatāśvādavaplutyarathānmathitasārathiḥ |
śaravarṣeṇasaumitrimabhyadhāvatarāvaṇiḥ || 53 ||
tatomahendrapratimaḥ sa lakṣmaṇaḥpadātinantannihatairhayottamaiḥ |
sṛjantamājauniśitānśarottamān bhṛśantadābāṇagaṇairnyavārayat || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe navatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ नवतितमस्सर्गः ।
युध्यमानौतुतौदृष्टवाप्रसक्तौनरराक्षसौ ।
प्रभिन्नाविवमातङ्गौपरस्परवधैषिणौ ॥ 1 ॥
तौद्रष्टुकामस्सङ्ग्रामेपरस्परगतौबली ।
शूरस्सरावणभ्रातातस्थौसङ्ग्राममूर्धनि ॥ 2 ॥
ततोविष्फारयामासमहद्धनुरवस्थितः ।
उत्ससर्ज च तीक्ष्णाग्रान् राक्षसेषुमहाशरान् ॥ 3 ॥
तेशराःशिखिसम्पर्शानिपतन्तस्समाहिताः ।
राक्षसान् दारयामासुर्वज्राणीवमहागिरीन् ॥ 4 ॥
विभीषणस्यानुचरास्तेपिशूलासिपट्टसैः ।
चिच्छिदुःसमरेवीरान्राक्षसान्राक्षसोत्तमाः ॥ 5 ॥
राक्षसैस्स्सैःपरिवृतस्सतदातुविभीषणः ।
बभौमध्येप्रहृष्टानामाकलभानामिवद्विपः ॥ 6 ॥
ततस्स्संञ्चोदयानोवैहरीन्रक्षोरणप्रियान् ।
उवाचवचनङ्कालेकालज्ञोरक्षसांवरः ॥ 7 ॥
एकोऽयंराक्षसेन्द्रस्यपरायणमवस्थितः ।
एतच्छेषम्बलन्तस्यकिन्तिष्ठतहरीश्वराः ॥ 8 ॥
अस्मिन्न्विनिहतेपापेराक्षसेरणमूर्थनि ।
रावणंवर्जयित्वातुशेषमस्यबलंहतम् ॥ 9 ॥
प्रहस्तोनिहतोवीरोनिकुम्भश्चमहाबल. ।
कुम्भकर्णश्चकुम्भश्चधूम्राक्षश्चनिशाचरः ॥ 10 ॥
जम्बुमालीमहामालीतीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः ।
सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चवज्रदंष्ट्रश्चराक्षसः ॥ 11 ॥
सम्ह्रादीविकटोऽरिघ्नस्तपनोदमएव च ।
प्रघासःप्रघसश्चैवप्रजङ्घोजङ्घएव च ॥ 12 ॥
अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चवीर्यवान् ।
विद्युज्जिह्वाद्विजिह्वश्चसूर्यशत्रुश्चराक्षसः ॥ 13 ॥
अकम्पनःसुपार्श्वश्चचक्रमाली च राक्षसः ।
कम्पनस्सत्त्ववन्तौतौदेवान्तकनरान्तकौ ॥ 14 ॥
एतान्निहत्यातिबलान्बहून्राक्षससत्तमान् ।
बाहुभ्यांसागरन्तीर्त्वालङ्घ्यताङ्गोष्पदं लघु ॥ 15 ॥
एतावदेवशेषंवोजेतव्यमिहवानराः ।
हतास्सर्वेसमागम्यराक्षसाबलदर्पिताः ॥ 16 ॥
अयुक्तन्निधनङ्कर्तुम्पुत्रस्यजनितुर्मम ।
घृणामपास्यरामार्थेनिहन्याम्भ्रातुरात्मजम् ॥ 17 ॥
हन्तुकामस्यमेबाष्पञ्चक्षुश्चैवनिरुध्यति ।
तमेवैषमहाबाहुर्लक्ष्मणश्शमयिष्यति ॥ 18 ॥
वानराघ्नतसम्भूयभृत्यानस्यसमीपगान् ।
इतितेनातियशसाराक्षसेनाभिचोदिताः ॥ 19 ॥
वानरेन्द्राजहृषिरेलाङ्गूलानि च विव्यधुः ।
ततस्तुकपिशार्दूलाःश्रवेन्तःश्चपुनःपुनः ॥ 20 ॥
मुमुचुर्विविधान्नादान्मेघान् दृष्टवेवबर्हिणः ।
जाम्बवानपितैःसर्वैःसयूथ्यैरभिसम्वृतः ॥ 21 ॥
तेऽश्मभिस्ताडयामासुर्नखैर्धन्स्सैश्चराक्षसान् ।
निघ्नन्तमृक्षाधिपतिंराक्षसास्तेमहाबलाः ॥ 22 ॥
परिवव्रुर्भयन्त्यक्त्वातमनेकविधायुथाः ।
शरैःपरशुभिस्तीक्ष्णैःपट्टिशैर्यष्टितोमरैः ॥ 23 ॥
जाम्बवन्तम्मृधेजघ्नुर्निघ्नन्तंराक्षसीञ्चमूम् ।
स सम्प्रहारस्तुमुलःसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ॥ 24 ॥
देवासुराणाङ्क्रुद्धानांयथाभीमोमहास्वनः ।
हनुमानपिसङ्क्रुद्धःसानुमुत्पाट्यपर्वतात् ॥ 25 ॥
स लक्ष्मणंस्वयम्पृष्ठादवरोप्यमहामनाः ।
रक्षसाङ्कदनञ्चक्रेसमासाद्यसहस्रशः ॥ 26 ॥
स दत्त्वातुमुलंयुद्धम्पितृव्यस्येन्द्रजत् बली ।
लक्ष्मणम्परवीरघ्नःपुनरेवाभ्यधावत ॥ 27 ॥
तौप्रयुद्दौतदावीरौमृधेलक्ष्मणराक्षसौ ।
शरौघानभिवर्षन्तौजघ्नतुस्तौपरस्परम् ॥ 28 ॥
अभीक्षणमन्तर्धदतुश्शरजालैर्महाबलौ ।
चन्द्रादित्याविवोष्णान्तेयथामेघैस्तरस्विनौ ॥ 29 ॥
न ह्यादानं न सन्धानन्धनुषोवापरिग्रहः ।
न विप्रमोक्षोबाणानां न विकर्षो न विग्रहः ॥ 30 ॥
न मुष्टिप्रतिसन्धानं न लक्ष्यप्रतिपादनम् ।
अदृश्यततयोस्तत्रयुध्यतोःपाणिलाघवात् ॥ 31 ॥
चापवेगप्रयुक्स्सैश्चबाणजालैःसमन्ततः ।
अन्तरिकेऽभिसम्पन्ने न रूपाणिचकाशिरे ॥ 32 ॥
लक्ष्मणोरावणिम्प्राप्यरावणिश्चापिलक्ष्मणम् ।
अव्यवस्थाभवत्युग्राताभ्यामन्योन्यविग्रहे ॥ 33 ॥
ताभामुभाभ्यान्तरसाप्रसृष्टैर्विशिखैःशितैः ।
निरन्तरमिवाकाशम्बभूवतमसावृतम् ॥ 34 ॥
तैःपतभदिश्चबहुभिस्तयोःशरशतैःशितैः ।
दिशश्चप्रदिशश्चैवबभूवुःशरसङ्कुलाः ॥ 35 ॥
तमसापिहितंसर्वमासीत्प्रतिभयम्महत् ।
अस्तङ्गतेसहस्रांशेसम्वृतेतमसा च वै ॥ 36 ॥
रुधिरौघामहानद्यःप्रावर्तन्तसहस्रशः ।
क्रव्यादादारुणावाग्भिश्चिक्षिपुर्भीमनिःस्वनान् ॥ 37 ॥
न तदानींवनौवायुर्न च जज्वालपावकः ।
स्व्स्त्वस्तुलोकेभ्यैतिजजल्पुस्तेमहर्षयः ॥ 38 ॥
सम्पेतुश्चात्रसन्तप्तागन्धर्वाःसहचारणैः ।
अथराक्षससिंहस्यकृष्णान् कनकभूषणान् ॥ 39 ॥
शरैश्चतुर्भिःसौमित्रिद्विव्याधचतुरोहयान् ।
ततोऽपरेणभल्लेनपीतेननिशितेन च ॥ 40 ॥
सम्पूर्णायतमुक्तेनसुपत्रेणसुवर्चसा ।
महेन्द्राशनिकल्पेनसूतस्यविचरिष्यतः ॥ 41 ॥
स तेनबाणाशनिनातलशब्दानुवादिना ।
लाघवाद्राघवःश्रीमान् शिरःकायादपाहरत् ॥ 42 ॥
स यन्तरिमहातेजाहतेमन्दोदरीसुतः ।
स्वयंसारथ्यमकरोत्सुनश्चधनुरस्प ऋशत् ॥ 43 ॥
तदद्भुतमभूत्तत्रसामर्थ्यम्पश्यतांयुधि ।
हयेषुव्यग्रहस्तं त विव्याधनिशितैःशरैः ॥ 44 ॥
धनुष्यथपुनर्व्यग्रेहयेषुमुमुचेशरान् ।
छिद्रेषुतेषुबाणौघैर्विचरन्तमभीतवत् ॥ 45 ॥
अर्धयामाससमरेसौमित्रिःशीघ्रकृत्तमः ।
निहतंसारथिन्दृष्टवासमरेरावणात्मजः ॥ 46 ॥
प्रजहौसमरोद्धर्षंविषण्णः स बभूव ह ।
विषण्णवदनन्दृष्टवाराक्षसंहरियूथपाः ॥ 47 ॥
ततःपरमसम्हृष्टालक्ष्मणञ्चाभ्यपूजयन् ।
ततःप्रमाथीरभसःशरभोगन्धमादनः ॥ 48 ॥
अमृष्यमाणाश्चत्वारश्चक्रुर्वेगंहरीश्वराः ।
तेचास्यहयमुख्येषुतूर्णमुत्पत्यवानराः ॥ 49 ॥
चतुर्षुसुमहावीर्यानिपेतुर्भीमविक्रमाः ।
तेषामधिष्ठितानान्तैर्वानरैःपर्वतोपमैः ॥ 50 ॥
मुखेभ्योरुधिरंरक्तंहयानांसमवर्तत ।
तेहयामथिताभग्नाव्यसवोधरणीङ्गताः ॥ 51 ॥
तेनिहत्यहयांस्तस्यप्रमथ्य च महारथम् ।
पुनरुत्पत्यवेगेनतस्थुर्लक्ष्मणपार्श्वतः ॥ 52 ॥
स हताश्वादवप्लुत्यरथान्मथितसारथिः ।
शरवर्षेणसौमित्रिमभ्यधावतरावणिः ॥ 53 ॥
ततोमहेन्द्रप्रतिमः स लक्ष्मणःपदातिनन्तन्निहतैर्हयोत्तमैः ।
सृजन्तमाजौनिशितान्शरोत्तमान् भृशन्तदाबाणगणैर्न्यवारयत् ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे नवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha navatitamassargaḥ |
yudhyamānaututaudṛṣṭavāprasaktaunararākṣasau |
prabhinnāvivamātaṅgauparasparavadhaiṣiṇau || 1 ||
taudraṣṭukāmassaṅgrāmeparasparagataubalī |
śūrassarāvaṇabhrātātasthausaṅgrāmamūrdhani || 2 ||
tatoviṣphārayāmāsamahaddhanuravasthitaḥ |
utsasarja ca tīkṣṇāgrān rākṣaseṣumahāśarān || 3 ||
teśarāḥśikhisamparśānipatantassamāhitāḥ |
rākṣasān dārayāmāsurvajrāṇīvamahāgirīn || 4 ||
vibhīṣaṇasyānucarāstepiśūlāsipaṭṭasaiḥ |
cicchiduḥsamarevīrānrākṣasānrākṣasottamāḥ || 5 ||
rākṣasaisssaiḥparivṛtassatadātuvibhīṣaṇaḥ |
babhaumadhyeprahṛṣṭānāmākalabhānāmivadvipaḥ || 6 ||
tatasssaṃñcodayānovaiharīnrakṣoraṇapriyān |
uvācavacanaṅkālekālajñorakṣasāṃvaraḥ || 7 ||
eko'yaṃrākṣasendrasyaparāyaṇamavasthitaḥ |
etaccheṣambalantasyakintiṣṭhataharīśvarāḥ || 8 ||
asminnvinihatepāperākṣaseraṇamūrthani |
rāvaṇaṃvarjayitvātuśeṣamasyabalaṃhatam || 9 ||
prahastonihatovīronikumbhaścamahābala. |
kumbhakarṇaścakumbhaścadhūmrākṣaścaniśācaraḥ || 10 ||
jambumālīmahāmālītīkṣṇavego'śaniprabhaḥ |
suptaghnoyajñakopaścavajradaṃṣṭraścarākṣasaḥ || 11 ||
samhrādīvikaṭo'righnastapanodamaeva ca |
praghāsaḥpraghasaścaivaprajaṅghojaṅghaeva ca || 12 ||
agniketuścadurdharṣoraśmiketuścavīryavān |
vidyujjihvādvijihvaścasūryaśatruścarākṣasaḥ || 13 ||
akampanaḥsupārśvaścacakramālī ca rākṣasaḥ |
kampanassattvavantautaudevāntakanarāntakau || 14 ||
etānnihatyātibalānbahūnrākṣasasattamān |
bāhubhyāṃsāgarantīrtvālaṅghyatāṅgoṣpadaṃ laghu || 15 ||
etāvadevaśeṣaṃvojetavyamihavānarāḥ |
hatāssarvesamāgamyarākṣasābaladarpitāḥ || 16 ||
ayuktannidhanaṅkartumputrasyajaniturmama |
ghṛṇāmapāsyarāmārthenihanyāmbhrāturātmajam || 17 ||
hantukāmasyamebāṣpañcakṣuścaivanirudhyati |
tamevaiṣamahābāhurlakṣmaṇaśśamayiṣyati || 18 ||
vānarāghnatasambhūyabhṛtyānasyasamīpagān |
ititenātiyaśasārākṣasenābhicoditāḥ || 19 ||
vānarendrājahṛṣirelāṅgūlāni ca vivyadhuḥ |
tatastukapiśārdūlāḥśraventaḥścapunaḥpunaḥ || 20 ||
mumucurvividhānnādānmeghān dṛṣṭavevabarhiṇaḥ |
jāmbavānapitaiḥsarvaiḥsayūthyairabhisamvṛtaḥ || 21 ||
te'śmabhistāḍayāmāsurnakhairdhanssaiścarākṣasān |
nighnantamṛkṣādhipatiṃrākṣasāstemahābalāḥ || 22 ||
parivavrurbhayantyaktvātamanekavidhāyuthāḥ |
śaraiḥparaśubhistīkṣṇaiḥpaṭṭiśairyaṣṭitomaraiḥ || 23 ||
jāmbavantammṛdhejaghnurnighnantaṃrākṣasīñcamūm |
sa samprahārastumulaḥsañjajñekapirakṣasām || 24 ||
devāsurāṇāṅkruddhānāṃyathābhīmomahāsvanaḥ |
hanumānapisaṅkruddhaḥsānumutpāṭyaparvatāt || 25 ||
sa lakṣmaṇaṃsvayampṛṣṭhādavaropyamahāmanāḥ |
rakṣasāṅkadanañcakresamāsādyasahasraśaḥ || 26 ||
sa dattvātumulaṃyuddhampitṛvyasyendrajat balī |
lakṣmaṇamparavīraghnaḥpunarevābhyadhāvata || 27 ||
tauprayuddautadāvīraumṛdhelakṣmaṇarākṣasau |
śaraughānabhivarṣantaujaghnatustauparasparam || 28 ||
abhīkṣaṇamantardhadatuśśarajālairmahābalau |
candrādityāvivoṣṇānteyathāmeghaistarasvinau || 29 ||
na hyādānaṃ na sandhānandhanuṣovāparigrahaḥ |
na vipramokṣobāṇānāṃ na vikarṣo na vigrahaḥ || 30 ||
na muṣṭipratisandhānaṃ na lakṣyapratipādanam |
adṛśyatatayostatrayudhyatoḥpāṇilāghavāt || 31 ||
cāpavegaprayukssaiścabāṇajālaiḥsamantataḥ |
antarike'bhisampanne na rūpāṇicakāśire || 32 ||
lakṣmaṇorāvaṇimprāpyarāvaṇiścāpilakṣmaṇam |
avyavasthābhavatyugrātābhyāmanyonyavigrahe || 33 ||
tābhāmubhābhyāntarasāprasṛṣṭairviśikhaiḥśitaiḥ |
nirantaramivākāśambabhūvatamasāvṛtam || 34 ||
taiḥpatabhadiścabahubhistayoḥśaraśataiḥśitaiḥ |
diśaścapradiśaścaivababhūvuḥśarasaṅkulāḥ || 35 ||
tamasāpihitaṃsarvamāsītpratibhayammahat |
astaṅgatesahasrāṃśesamvṛtetamasā ca vai || 36 ||
rudhiraughāmahānadyaḥprāvartantasahasraśaḥ |
kravyādādāruṇāvāgbhiścikṣipurbhīmaniḥsvanān || 37 ||
na tadānīṃvanauvāyurna ca jajvālapāvakaḥ |
svstvastulokebhyaitijajalpustemaharṣayaḥ || 38 ||
sampetuścātrasantaptāgandharvāḥsahacāraṇaiḥ |
atharākṣasasiṃhasyakṛṣṇān kanakabhūṣaṇān || 39 ||
śaraiścaturbhiḥsaumitridvivyādhacaturohayān |
tato'pareṇabhallenapītenaniśitena ca || 40 ||
sampūrṇāyatamuktenasupatreṇasuvarcasā |
mahendrāśanikalpenasūtasyavicariṣyataḥ || 41 ||
sa tenabāṇāśaninātalaśabdānuvādinā |
lāghavādrāghavaḥśrīmān śiraḥkāyādapāharat || 42 ||
sa yantarimahātejāhatemandodarīsutaḥ |
svayaṃsārathyamakarotsunaścadhanuraspa ṛśat || 43 ||
tadadbhutamabhūttatrasāmarthyampaśyatāṃyudhi |
hayeṣuvyagrahastaṃ ta vivyādhaniśitaiḥśaraiḥ || 44 ||
dhanuṣyathapunarvyagrehayeṣumumuceśarān |
chidreṣuteṣubāṇaughairvicarantamabhītavat || 45 ||
ardhayāmāsasamaresaumitriḥśīghrakṛttamaḥ |
nihataṃsārathindṛṣṭavāsamarerāvaṇātmajaḥ || 46 ||
prajahausamaroddharṣaṃviṣaṇṇaḥ sa babhūva ha |
viṣaṇṇavadanandṛṣṭavārākṣasaṃhariyūthapāḥ || 47 ||
tataḥparamasamhṛṣṭālakṣmaṇañcābhyapūjayan |
tataḥpramāthīrabhasaḥśarabhogandhamādanaḥ || 48 ||
amṛṣyamāṇāścatvāraścakrurvegaṃharīśvarāḥ |
tecāsyahayamukhyeṣutūrṇamutpatyavānarāḥ || 49 ||
caturṣusumahāvīryānipeturbhīmavikramāḥ |
teṣāmadhiṣṭhitānāntairvānaraiḥparvatopamaiḥ || 50 ||
mukhebhyorudhiraṃraktaṃhayānāṃsamavartata |
tehayāmathitābhagnāvyasavodharaṇīṅgatāḥ || 51 ||
tenihatyahayāṃstasyapramathya ca mahāratham |
punarutpatyavegenatasthurlakṣmaṇapārśvataḥ || 52 ||
sa hatāśvādavaplutyarathānmathitasārathiḥ |
śaravarṣeṇasaumitrimabhyadhāvatarāvaṇiḥ || 53 ||
tatomahendrapratimaḥ sa lakṣmaṇaḥpadātinantannihatairhayottamaiḥ |
sṛjantamājauniśitānśarottamān bhṛśantadābāṇagaṇairnyavārayat || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe navatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.