ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ത്രയോദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
രാവണന്നിഹതന്ദൃഷ്ടവാരാഘവേണമഹാത്മനാ ।
അന്തഃപുരാദ്വിനിഷ്പേതൂരാക്ഷസ്യശ്ശോകകര്ശിതാഃ ॥ 1 ॥
വാര്യമാണാസ്സുബഹുശോവേഷ്ടന്ത്യഃക്ഷിതിപാംസുഷു ।
വിമുക്തകേശ്യശ്ശോകാര്താഗാവോവത്സഹതായഥാ ॥ 2 ॥
ഉത്തരേണവിനിഷ്ക്രമ്യദ്വാരേണസഹരാക്ഷസൈഃ ।
പ്രവിശ്യായോധനങ്ഘോരംവിചിന്വന്ത്വോഹതമ്പതിമ് ॥ 3 ॥
ആര്യപുത്രേതിവാദിന്യോഹാനാഥേതി ച സര്വശഃ ।
പരിപേതുഃകബന്ധാങ്കാമ്മഹീംശോണിതകര്ദമാമ് ॥ 4 ॥
ദൃഷ്ട്വാ സമാഗതം ദേവീ ഹനൂമന്തം മഹാബലമ് ।
തൂഷ്ണീമാസ്ത തദാ ദൃഷ്ട്വാ സ്മൃത്വാ ഹൃഷ്ടാഭവത്തദാ ॥ 5 ॥
ദദൃശുസ്താമഹാകായമ്മഹാവീര്യമ്മഹാദ്യുതിമ് ।
രാവണന്നിഹതമ്ഭൂമൌനീലാഞ്ജനചയോപമമ് ॥ 6 ॥
താഃപതിംസഹസാദൃഷ്ടവാശയാനംരണപാംസുഷു ।
നിപേതുസ്തസ്യഗാത്രേഷുഛിന്നാവനലതാഇവ ॥ 7 ॥
ബഹുമാനാത്പരിഷ്വജ്യകാചിദേവംരുരോദ ഹ ।
ചരണൌകാചിദാലമ്ബ്യകാചിത്കണ്ഠേഽവലമ്ബ്യ ച ॥ 8 ॥
ഉത്ക്ഷിപ്യ ച ഭുജൌകാചിദ്ഭൂമൌസുപരിവര്തതേ ।
ഹതസ്യവദനന്ദൃഷ്ടവാകാചിന്മോഹമുപാഗമത് ॥ 9 ॥
കാചിദങ്കേശിരഃകൃത്വാരുരോദമുഖമീക്ഷതീ ।
സ്നാപയന്തീമുഖമ്ബാഷ്പൈസ്തുഷാരൈരിവപങ്കജമ് ॥ 10 ॥
ഏവമാര്താഃപതിന്ദൃഷ്ടവാരാവണന്നിഹതമ്ഭുവി ।
ചുക്രുശുര്ഭഹുധാശോകാദ്ഭൂയസ്താഃപര്യദേവയന് ॥ 11 ॥
യേനമിത്രാസിതഃശക്രോയേനവിത്രാസിതോയമഃ ।
യേനവൈശ്രവണോരാജാപുഷ്പകേണവിയോജിതഃ ॥ 12 ॥
ഗന്ധര്വാണാമൃഷീണാം ച സുരാണാം ച മഹാത്മനാമ് ।
ഭയംയേനരണേദത്തംസോഽയംശേതേരണേഹതഃ ॥ 13 ॥
അസുരേഭ്യഃസുരേഭ്യോവാപന്നഗേഭ്യോഽപിവാതഥാ ।
ഭയംയോ ന വിജാനാതിതസ്യേദമ്മാനുഷാദ് ഭയമ് ॥ 14 ॥
അവധ്യോദേവതാനാംയസ്തഥാദാനവരാക്ഷസാമ് ।
ഹതഃസോഽയംരണേശേതേമാനുഷേണപദാതിനാ ॥ 15 ॥
യോ ന ശക്യസ്സുരൈര്ഹന്തും ന യക്ഷൈര്നാസുരൈസ്തഥാ ।
സോഽയങ്കശ്ചിദിവാസത്ത്വോമൃത്യുമ്മര്ത്യേനലമ്ഭിതഃ ॥ 16 ॥
ഏവംവദന്ത്യോരുരുദുസ്തസ്യതാദുഃഖിതാഃസ്ത്രിയഃ ।
ഭൂയഏവ ച ദുഃഖാര്താവിലേപുശ്ചപുനഃപുനഃ ॥ 17 ॥
അശൃണ്വതാതുസുഹൃദാംസതതംഹിതവാദിനാമ് ।
മരണായഹൃതാസീതാരാക്ഷസാശ്ചനിപാതിതാഃ ॥ 18 ॥
ഏതാസ്സമമിദാനീന്തേവയമാത്മാ ച പാതിതഃ ।
ബ്രുവാണോഽപിഹിതംവാക്യമിഷ്ടോഭ്രാതാവിഭീഷണഃ ॥ 19 ॥
ധൃഷ്ടമ്പരുഷിതോമോഹത്ത്വയാത്മവഥകാങ്ക്ഷിണാ ।
ദിനിര്യാതിതാതേസ്വാസതീതാരാമായമൈഥിലീ ॥ 20 ॥
നനസ്സ്യാദ്വ്യസനങ്ഘോരമിദമ്മൂലഹരമ്മഹത് ।
വൃത്തകാമോഭവേദ്ഭ്രാതാരാമോമിത്രകുലമ്ഭവേത് ॥ 21 ॥
വയഞ്ചാധ്വിവാഃസര്വാഃസകമാ ന ച ശത്രവഃ ।
ത്വയാപുനര്നൃശംശംസേനസീതാംസംരുന്ധതാബലാത് ॥ 22 ॥
രാക്ഷസാവയമാത്മാ ച ത്രയന്തുല്യന്നിപാതിതമ് ।
ന കാമകാരഃകാമംവാതവരാക്ഷസപുങ്ഗവ ।
ദൈവഞ്ചേഷ്ടയതേസര്വംഹതന്ദൈവേനഹന്യതേ ॥ 23 ॥
വാനരാണാംവിനാശോഽയംരാക്ഷസാനാം ച തേരണേ ।
തവചൈവമഹാബാഹോ ദൈവയോഗാദുപാഗതഃ ॥ 24 ॥
നൈവാര്ഥേന ന കാമേനവിക്രമേണ ന ചാജ്ഞയാ ।
ശക്യാദൈവഗതിര്ലോകേനിവര്തയിതുമുദ്യതാ ॥ 25 ॥
തതഃ ശുഭതരം വാക്യമുവാച പവനാത്മജമ് ।
അതിലക്ഷണസമ്പന്നം മാധുര്യഗുണഭൂഷിതമ് ॥ 26 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ത്രയോദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha trayodaśādhikaśatatamassargaḥ |
rāvaṇannihatandṛṣṭavārāghaveṇamahātmanā |
antaḥpurādviniṣpetūrākṣasyaśśokakarśitāḥ || 1 ||
vāryamāṇāssubahuśoveṣṭantyaḥkṣitipāṃsuṣu |
vimuktakeśyaśśokārtāgāvovatsahatāyathā || 2 ||
uttareṇaviniṣkramyadvāreṇasaharākṣasaiḥ |
praviśyāyodhanaṅghoraṃvicinvantvohatampatim || 3 ||
āryaputretivādinyohānātheti ca sarvaśaḥ |
paripetuḥkabandhāṅkāmmahīṃśoṇitakardamām || 4 ||
dṛṣṭvā samāgataṃ devī hanūmantaṃ mahābalam |
tūṣṇīmāsta tadā dṛṣṭvā smṛtvā hṛṣṭābhavattadā || 5 ||
dadṛśustāmahākāyammahāvīryammahādyutim |
rāvaṇannihatambhūmaunīlāñjanacayopamam || 6 ||
tāḥpatiṃsahasādṛṣṭavāśayānaṃraṇapāṃsuṣu |
nipetustasyagātreṣuchinnāvanalatāiva || 7 ||
bahumānātpariṣvajyakācidevaṃruroda ha |
caraṇaukācidālambyakācitkaṇṭhe'valambya ca || 8 ||
utkṣipya ca bhujaukācidbhūmausuparivartate |
hatasyavadanandṛṣṭavākācinmohamupāgamat || 9 ||
kācidaṅkeśiraḥkṛtvārurodamukhamīkṣatī |
snāpayantīmukhambāṣpaistuṣārairivapaṅkajam || 10 ||
evamārtāḥpatindṛṣṭavārāvaṇannihatambhuvi |
cukruśurbhahudhāśokādbhūyastāḥparyadevayan || 11 ||
yenamitrāsitaḥśakroyenavitrāsitoyamaḥ |
yenavaiśravaṇorājāpuṣpakeṇaviyojitaḥ || 12 ||
gandharvāṇāmṛṣīṇāṃ ca surāṇāṃ ca mahātmanām |
bhayaṃyenaraṇedattaṃso'yaṃśeteraṇehataḥ || 13 ||
asurebhyaḥsurebhyovāpannagebhyo'pivātathā |
bhayaṃyo na vijānātitasyedammānuṣād bhayam || 14 ||
avadhyodevatānāṃyastathādānavarākṣasām |
hataḥso'yaṃraṇeśetemānuṣeṇapadātinā || 15 ||
yo na śakyassurairhantuṃ na yakṣairnāsuraistathā |
so'yaṅkaścidivāsattvomṛtyummartyenalambhitaḥ || 16 ||
evaṃvadantyorurudustasyatāduḥkhitāḥstriyaḥ |
bhūyaeva ca duḥkhārtāvilepuścapunaḥpunaḥ || 17 ||
aśṛṇvatātusuhṛdāṃsatataṃhitavādinām |
maraṇāyahṛtāsītārākṣasāścanipātitāḥ || 18 ||
etāssamamidānīntevayamātmā ca pātitaḥ |
bruvāṇo'pihitaṃvākyamiṣṭobhrātāvibhīṣaṇaḥ || 19 ||
dhṛṣṭamparuṣitomohattvayātmavathakāṅkṣiṇā |
diniryātitātesvāsatītārāmāyamaithilī || 20 ||
nanassyādvyasanaṅghoramidammūlaharammahat |
vṛttakāmobhavedbhrātārāmomitrakulambhavet || 21 ||
vayañcādhvivāḥsarvāḥsakamā na ca śatravaḥ |
tvayāpunarnṛśaṃśaṃsenasītāṃsaṃrundhatābalāt || 22 ||
rākṣasāvayamātmā ca trayantulyannipātitam |
na kāmakāraḥkāmaṃvātavarākṣasapuṅgava |
daivañceṣṭayatesarvaṃhatandaivenahanyate || 23 ||
vānarāṇāṃvināśo'yaṃrākṣasānāṃ ca teraṇe |
tavacaivamahābāho daivayogādupāgataḥ || 24 ||
naivārthena na kāmenavikrameṇa na cājñayā |
śakyādaivagatirlokenivartayitumudyatā || 25 ||
tataḥ śubhataraṃ vākyamuvāca pavanātmajam |
atilakṣaṇasampannaṃ mādhuryaguṇabhūṣitam || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe trayodaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ त्रयोदशाधिकशततमस्सर्गः ।
रावणन्निहतन्दृष्टवाराघवेणमहात्मना ।
अन्तःपुराद्विनिष्पेतूराक्षस्यश्शोककर्शिताः ॥ 1 ॥
वार्यमाणास्सुबहुशोवेष्टन्त्यःक्षितिपांसुषु ।
विमुक्तकेश्यश्शोकार्तागावोवत्सहतायथा ॥ 2 ॥
उत्तरेणविनिष्क्रम्यद्वारेणसहराक्षसैः ।
प्रविश्यायोधनङ्घोरंविचिन्वन्त्वोहतम्पतिम् ॥ 3 ॥
आर्यपुत्रेतिवादिन्योहानाथेति च सर्वशः ।
परिपेतुःकबन्धाङ्काम्महींशोणितकर्दमाम् ॥ 4 ॥
दृष्ट्वा समागतं देवी हनूमन्तं महाबलम् ।
तूष्णीमास्त तदा दृष्ट्वा स्मृत्वा हृष्टाभवत्तदा ॥ 5 ॥
ददृशुस्तामहाकायम्महावीर्यम्महाद्युतिम् ।
रावणन्निहतम्भूमौनीलाञ्जनचयोपमम् ॥ 6 ॥
ताःपतिंसहसादृष्टवाशयानंरणपांसुषु ।
निपेतुस्तस्यगात्रेषुछिन्नावनलताइव ॥ 7 ॥
बहुमानात्परिष्वज्यकाचिदेवंरुरोद ह ।
चरणौकाचिदालम्ब्यकाचित्कण्ठेऽवलम्ब्य च ॥ 8 ॥
उत्क्षिप्य च भुजौकाचिद्भूमौसुपरिवर्तते ।
हतस्यवदनन्दृष्टवाकाचिन्मोहमुपागमत् ॥ 9 ॥
काचिदङ्केशिरःकृत्वारुरोदमुखमीक्षती ।
स्नापयन्तीमुखम्बाष्पैस्तुषारैरिवपङ्कजम् ॥ 10 ॥
एवमार्ताःपतिन्दृष्टवारावणन्निहतम्भुवि ।
चुक्रुशुर्भहुधाशोकाद्भूयस्ताःपर्यदेवयन् ॥ 11 ॥
येनमित्रासितःशक्रोयेनवित्रासितोयमः ।
येनवैश्रवणोराजापुष्पकेणवियोजितः ॥ 12 ॥
गन्धर्वाणामृषीणां च सुराणां च महात्मनाम् ।
भयंयेनरणेदत्तंसोऽयंशेतेरणेहतः ॥ 13 ॥
असुरेभ्यःसुरेभ्योवापन्नगेभ्योऽपिवातथा ।
भयंयो न विजानातितस्येदम्मानुषाद् भयम् ॥ 14 ॥
अवध्योदेवतानांयस्तथादानवराक्षसाम् ।
हतःसोऽयंरणेशेतेमानुषेणपदातिना ॥ 15 ॥
यो न शक्यस्सुरैर्हन्तुं न यक्षैर्नासुरैस्तथा ।
सोऽयङ्कश्चिदिवासत्त्वोमृत्युम्मर्त्येनलम्भितः ॥ 16 ॥
एवंवदन्त्योरुरुदुस्तस्यतादुःखिताःस्त्रियः ।
भूयएव च दुःखार्ताविलेपुश्चपुनःपुनः ॥ 17 ॥
अशृण्वतातुसुहृदांसततंहितवादिनाम् ।
मरणायहृतासीताराक्षसाश्चनिपातिताः ॥ 18 ॥
एतास्सममिदानीन्तेवयमात्मा च पातितः ।
ब्रुवाणोऽपिहितंवाक्यमिष्टोभ्राताविभीषणः ॥ 19 ॥
धृष्टम्परुषितोमोहत्त्वयात्मवथकाङ्क्षिणा ।
दिनिर्यातितातेस्वासतीतारामायमैथिली ॥ 20 ॥
ननस्स्याद्व्यसनङ्घोरमिदम्मूलहरम्महत् ।
वृत्तकामोभवेद्भ्रातारामोमित्रकुलम्भवेत् ॥ 21 ॥
वयञ्चाध्विवाःसर्वाःसकमा न च शत्रवः ।
त्वयापुनर्नृशंशंसेनसीतांसंरुन्धताबलात् ॥ 22 ॥
राक्षसावयमात्मा च त्रयन्तुल्यन्निपातितम् ।
न कामकारःकामंवातवराक्षसपुङ्गव ।
दैवञ्चेष्टयतेसर्वंहतन्दैवेनहन्यते ॥ 23 ॥
वानराणांविनाशोऽयंराक्षसानां च तेरणे ।
तवचैवमहाबाहो दैवयोगादुपागतः ॥ 24 ॥
नैवार्थेन न कामेनविक्रमेण न चाज्ञया ।
शक्यादैवगतिर्लोकेनिवर्तयितुमुद्यता ॥ 25 ॥
ततः शुभतरं वाक्यमुवाच पवनात्मजम् ।
अतिलक्षणसम्पन्नं माधुर्यगुणभूषितम् ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रयोदशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha trayodaśādhikaśatatamassargaḥ |
rāvaṇannihatandṛṣṭavārāghaveṇamahātmanā |
antaḥpurādviniṣpetūrākṣasyaśśokakarśitāḥ || 1 ||
vāryamāṇāssubahuśoveṣṭantyaḥkṣitipāṃsuṣu |
vimuktakeśyaśśokārtāgāvovatsahatāyathā || 2 ||
uttareṇaviniṣkramyadvāreṇasaharākṣasaiḥ |
praviśyāyodhanaṅghoraṃvicinvantvohatampatim || 3 ||
āryaputretivādinyohānātheti ca sarvaśaḥ |
paripetuḥkabandhāṅkāmmahīṃśoṇitakardamām || 4 ||
dṛṣṭvā samāgataṃ devī hanūmantaṃ mahābalam |
tūṣṇīmāsta tadā dṛṣṭvā smṛtvā hṛṣṭābhavattadā || 5 ||
dadṛśustāmahākāyammahāvīryammahādyutim |
rāvaṇannihatambhūmaunīlāñjanacayopamam || 6 ||
tāḥpatiṃsahasādṛṣṭavāśayānaṃraṇapāṃsuṣu |
nipetustasyagātreṣuchinnāvanalatāiva || 7 ||
bahumānātpariṣvajyakācidevaṃruroda ha |
caraṇaukācidālambyakācitkaṇṭhe'valambya ca || 8 ||
utkṣipya ca bhujaukācidbhūmausuparivartate |
hatasyavadanandṛṣṭavākācinmohamupāgamat || 9 ||
kācidaṅkeśiraḥkṛtvārurodamukhamīkṣatī |
snāpayantīmukhambāṣpaistuṣārairivapaṅkajam || 10 ||
evamārtāḥpatindṛṣṭavārāvaṇannihatambhuvi |
cukruśurbhahudhāśokādbhūyastāḥparyadevayan || 11 ||
yenamitrāsitaḥśakroyenavitrāsitoyamaḥ |
yenavaiśravaṇorājāpuṣpakeṇaviyojitaḥ || 12 ||
gandharvāṇāmṛṣīṇāṃ ca surāṇāṃ ca mahātmanām |
bhayaṃyenaraṇedattaṃso'yaṃśeteraṇehataḥ || 13 ||
asurebhyaḥsurebhyovāpannagebhyo'pivātathā |
bhayaṃyo na vijānātitasyedammānuṣād bhayam || 14 ||
avadhyodevatānāṃyastathādānavarākṣasām |
hataḥso'yaṃraṇeśetemānuṣeṇapadātinā || 15 ||
yo na śakyassurairhantuṃ na yakṣairnāsuraistathā |
so'yaṅkaścidivāsattvomṛtyummartyenalambhitaḥ || 16 ||
evaṃvadantyorurudustasyatāduḥkhitāḥstriyaḥ |
bhūyaeva ca duḥkhārtāvilepuścapunaḥpunaḥ || 17 ||
aśṛṇvatātusuhṛdāṃsatataṃhitavādinām |
maraṇāyahṛtāsītārākṣasāścanipātitāḥ || 18 ||
etāssamamidānīntevayamātmā ca pātitaḥ |
bruvāṇo'pihitaṃvākyamiṣṭobhrātāvibhīṣaṇaḥ || 19 ||
dhṛṣṭamparuṣitomohattvayātmavathakāṅkṣiṇā |
diniryātitātesvāsatītārāmāyamaithilī || 20 ||
nanassyādvyasanaṅghoramidammūlaharammahat |
vṛttakāmobhavedbhrātārāmomitrakulambhavet || 21 ||
vayañcādhvivāḥsarvāḥsakamā na ca śatravaḥ |
tvayāpunarnṛśaṃśaṃsenasītāṃsaṃrundhatābalāt || 22 ||
rākṣasāvayamātmā ca trayantulyannipātitam |
na kāmakāraḥkāmaṃvātavarākṣasapuṅgava |
daivañceṣṭayatesarvaṃhatandaivenahanyate || 23 ||
vānarāṇāṃvināśo'yaṃrākṣasānāṃ ca teraṇe |
tavacaivamahābāho daivayogādupāgataḥ || 24 ||
naivārthena na kāmenavikrameṇa na cājñayā |
śakyādaivagatirlokenivartayitumudyatā || 25 ||
tataḥ śubhataraṃ vākyamuvāca pavanātmajam |
atilakṣaṇasampannaṃ mādhuryaguṇabhūṣitam || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe trayodaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.