ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ പഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ।
അഥോവാചമഹാതേജാഹരിരാജോമഹാബലഃ ।
കിമിയംവ്യഥിതാസേനാമൂഢവാതേവനൌര്ജലേ ॥ 1 ॥
സുഗ്രീവസ്യവചശ്ശ്രുത്വാവാലിപുത്രോഽങ്ഗദോഽബ്രവീത് ।
നത്വമ്പശ്യസിരാമഞ്ചലക്ഷ്മണഞ്ചമഹാരഥമ് ॥ 2 ॥
ശരജാലചിതൌവീരാവുഭൌദശരഥാത്മജൌ ।
ശരതല്പേമഹാത്മാനൌശയാനൌരുധിരോക്ഷിതൌ ॥ 3 ॥
അഥാബ്രവീദ്വാനരേന്ദ്രസ്സുഗ്രീവഃപുത്രമങ്ഗദമ് ।
നാനിമിത്തമിദമ്മന്യേഭവിതവ്യമ്ഭയേനതു ॥ 4 ॥
വിഷണ്ണവദനാഹ്യേതേത്യക്തപ്രഹരണാദിശഃ ।
പ്രപലായന്തിഹരയസ്ത്രാസാദുത്ഫുല്ലലോചനാഃ ॥ 5 ॥
അന്യോന്യസ്യനലജ്ജന്തേനിരീക്ഷന്തിപൃഷ്ഠതഃ ।
വിപ്രകര്ഷന്തിചാന്യോന്യമ്പതിതംലങ്ഘയന്തിച ॥ 6 ॥
ഏതസ്മിന്നന്തരേവീരോഗദാപാണിര്വിഭീഷണഃ ।
സുഗ്രീവംവര്ധയാമാസരാഘവഞ്ചനിരൈക്ഷത ॥ 7 ॥
വിഭീഷണഞ്ചസുഗ്രീവോദൃഷ്ടവാവാനരഭീഷണമ് ।
ഋക്ഷരാജമ്മഹാത്മാനംസമീപസ്ഥമുവാചഹ ॥ 8 ॥
വിഭീഷണോഽയംസമ്പ്രാപ്തോയന്ദൃഷ്ടവാവാനരര്ഷഭാഃ ।
വിദ്രവന്തിപരിതത്രസരാവണാത്മജശങ്കയാ ॥ 9 ॥
ശീഘ്രമേതാന് സുസന്ത്രസ്താന്ബഹുധാവിപ്രധാവിതാന് ।
പര്യവസ്ഥാപയാഖ്യാഹിവിഭീഷണമുപസ്ഥിതമ് ॥ 10 ॥
സുഗ്രീവേണൈവമുക്തസ്തുജാമ്ബവാനൃക്ഷപാര്ഥിവഃ ।
വാനരാന്സാന്ത്വയാമാസസന്നിരുധ്യപ്രധാനതഃ ॥ 11 ॥
തേനിവൃത്താഃപുനഃസര്വേവാനരാസ്ത്യക്തസമ്ഭ്രമാഃ ।
ഋക്ഷരാജവചശ്ശ്രുത്വാതഞ്ചദൃഷ്ടവാവിഭീഷണമ് ॥ 12 ॥
വിഭീഷണസ്തുരാമസ്യദൃഷ്ടവാഗാത്രംശരൈശ്ചിതമ് ।
ലക്ഷ്മണസ്യചധര്മാത്മാബഭൂവവ്യഥിതസ്തദാ ॥ 13 ॥
ജലക്ലിന്നേനഹസ്തേനതയോര്നേത്രേപ്രമൃജ്യച ।
ശോകസമ്പീഡിതമനാരുരോദവിലലാപച ॥ 14 ॥
ഇമൌതൌസത്ത്വസമ്പന്നൌവിക്രാന്തൌപ്രിയസമ്യുഗൌ ।
ഇമാമവസ്ഥാങ്ഗമിതൌരാക്ഷസൈഃകൂടയോധിഭിഃ ॥ 15 ॥
ഭ്രാതുഃപുത്രേണമേതേനദുഷ്പുത്രേണദുരാത്മനാ ।
രാക്ഷസ്യാജിഹ്മയാബുധ്യാചാലിതാവൃജുവിക്രമൌ ॥ 16 ॥
ശരൈരിമാവലംവിദ്ധൌരുധിരേണസമുക്ഷിതൌ ।
വസുധായാമിമൌസുപ്തൌദൃശ്യേതേശല്യകാവിവ ॥ 17 ॥
യയോര്വീര്യമുപാശ്രിത്യപ്രതിഷ്ഠാകാങ്ക്ഷിതാമയാ ।
താവുഭൌദേഹനാശായപ്രസുപ്തൌപുരുഷര്ഷഭൌ ॥ 18 ॥
ജീവന്നദ്യവിപന്നോഽസ്മിനഷ്ടരാജ്യമനോരഥഃ ।
പ്രാപ്തപ്രതിജ്ഞശ്ചരിപുഃസകാമോരാവണഃകൃതഃ ॥ 19 ॥
ഏവംവിലപമാനന്തമ്പരിഷ്വജ്യവിഭീഷണമ് ।
സുഗ്രീവഃസത്ത്വസമ്പന്നോഹരിരാജോഽബ്രവീദിദമ് ॥ 20 ॥
രാജ്യമ്പ്രാപ്സ്യസിധര്മജ്ഞ ലങ്കായാന്നാത്രസംശയഃ ।
രാവണസ്സഹപുത്രേണസ്വകാമന്നേഹലപ്സ്യതേ ॥ 21 ॥
നരുജാപീഡിതാവേതാവുഭൌരാഘവലക്ഷ്മണൌ ।
ത്യക്ത്വാമോഹംവധിഷ്യേതേസഗണംരാവണംരണേ ॥ 22 ॥
തമേവംസാന്ത്വയിത്വാതുസമാശ്വാസ്യചരാക്ഷസമ് ।
സുഷേണംശ്വശുരമ്പാര്ശ്വേസുഗ്രീവസ്തമുവാചഹ ॥ 23 ॥
സഹശൂരൈര്ഹരിഗണൈര്ലബ്ധസഞ്ജ്ഞാവരിന്ദമൌ ।
ഗച്ഛത്വമ്ഭ്രാതരങ്ഗൃഹ്യകിഷ്കിന്ധാംരാമലക്ഷ്മണൌ ॥ 24 ॥
അഹന്തുരാവണംഹത്വാസപുത്രംസഹബാന്ധവമ് ।
മൈഥിലീമാനയിഷ്യാമിശക്രോനഷ്ടാമിവശ്രിയമ് ॥ 25 ॥
ശ്രുത്വൈതദ്വാനരേന്ദ്രസ്യസുഷേണോവാക്യമബ്രവീത് ।
ദൈവാസുരമ്മഹദ്യുദ്ധമനുഭൂതംസുദാരുണമ് ॥ 26 ॥
തദാസ്മദാനവാശരസമ്സ്പര്ശകോവിദാഃ ।
നിജഘ്നുശ്ശസ്ത്രവിദുഷശ്ചാദയന്തോമുഹുര്മുഹുഃ ॥ 27 ॥
താനാര്താന്നഷ്ടസഞ്ജ്ഞാംശ്ചഗതാസൂംശ്ചബൃഹസ്പതിഃ ।
വിദ്യാഭിര്മന്ത്രയുക്താഭിരോഷധീഭിശ്ചികിത്സതി ॥ 28 ॥
താന്യൌഷധാന്യാനയിതുങ്ക്ഷീരോദംയാന്തുസാഗരമ് ।
ജവേനവാനരാഃശീഘ്രംസമ്പാതിപനസാദയഃ ॥ 29 ॥
ഹരയസ്തുവിജാനന്തിപാര്വതീസ്താമഹൌഷധീഃ ।
സഞ്ജീവകരണീന്ദിവ്യാംവിശല്യാന്ദേവനിര്മിതാമ് ॥ 30 ॥
ചന്ദ്രശ്ചനാമദ്രോണശ്ചക്ഷീരോദേസാഗരോത്തമേ ।
അമൃതംയത്രമഥിതന്തത്രതേപരമൌഷധീ ॥ 31 ॥
തൌതത്രവിഹിതേദേവൈഃപര്വതൌമഹോദധൌ ।
അയംവായുസുതോരാജന് ഹനൂമാംസ്തത്രഗച്ഛതു ॥ 32 ॥
ഏതസ്മിന്നന്തരേവായുര്മേഗാംശ്ചാപിസവിദ്യുതഃ ।
പര്യസ്യസാഗരേതോയങ്കമ്പയനനിവമേദിനീമ് ॥ 33 ॥
മഹതാപക്ഷവാതേനസര്വവദീപമഹാദ്രുമാഃ ।
നിപേതുര്ഭഗ്നവിടപാഃസലിലേലവണാമ്ഭസി ॥ 34 ॥
അഭവന് പന്നഗാസ്ത്രസ്താഭോഗിനസ്തത്രവാസിനഃ ।
ശീഘ്രംസര്വാണിയാദാംസിജഗ്മുശ്ചലവണാര്ണവമ് ॥ 35 ॥
തതോമുഹൂര്താര്ഗരുഡംവൈനതേയമ്മഹാബലമ് ।
വാനരാദദൃശുഃസര്വേജ്വലന്തമിവപാവകമ് ॥ 36 ॥
തമാഗതമഭിപ്രേക്ഷ്യനാഗാസ്തേസമ്പ്രദുദ്രുവുഃ ।
യൈസ്തൌസത്പുരുഷൌബദ്ധൌശരഭൂതൈര്മഹാബലൌ ॥ 37 ॥
തതസ്സുപര്ണഃകാകുത്സ്ഥൌസ്പൃഷ്ടവാപ്രത്യഭിനദനിതഃ ।
വിമമര്ശചപാണിഭ്യാമ്മുഖേചന്ദ്രസമപ്രഭേ ॥ 38 ॥
വൈനതേയേനസമ്സ്പൃഷ്ടാസ്തയോഃസമ്രുരുഹുര്വ്രണാഃ ।
സുവര്ണേചതനൂസ്നിഗ്ധേതയോരാശുബഭൂവതുഃ ॥ 39 ॥
തേജോ വീര്യം ബലം ച ഓജ;ഉത്സാഹശ് ച മഹാ ഗുണാഃ ।
പ്രദര്ശനം ച ബുദ്ധിശ് ച സ്മൃതിശ് ച ദ്വിഗുണം തയോഃ ॥ 40 ॥
താവുത്ഥാപ്യമഹാതേജാഗരുഡോവാസവോപമൌ ।
ഉഭൌതൌസസ്വജേഹൃഷ്ടോരാമശ്ചൈനമുവാചഹ ॥ 41 ॥
ഭവത്പ്രസാദാദ് വ്യസനംരാവണിപ്രഭവമ്മഹത് ।
ആവാമിഹവ്യതിക്രാന്തൌപൂര്വവദ് ബലിനൌകൃതൌ ॥ 42 ॥
യഥാതാതന്ദശരഥംയഥാഽജഞ്ചപിതാമഹമ് ।
തഥാഭവന്തമാസാദ്യഹൃദയമ്മേപ്രസീദതി ॥ 43 ॥
കോഭവാന്രൂപസമ്പന്നോദിവ്യസ്രഗനുലേപനഃ ।
വസാനോവിരജേവസ്ത്രദിവ്യാഭരണഭൂഷിതഃ ॥ 44 ॥
തമുവാചമഹാതേജാവൈനതേയോമഹാബലഃ ।
പതത്ത്രിരാജഃപ്രീതാത്മാഹര്ഷപര്യാകുലേക്ഷണഃ ॥ 45 ॥
അഹംസഖാതേകാകുത്സ്ഥ പ്രിയഃപ്രാണോബഹിശ്ചരഃ ।
ഗരുത്മാനിഹസമ്പ്രാപ്തോയുവയോഃസാഹ്യകാരണാത് ॥ 46 ॥
അസുരാവാമഹാവീര്യാവാനരാവാമഹാബലാഃ ।
സുരാശ്ചാപിസഗന്ധ്വര്വാഃപുരസ്കൃത്യശതക്രതുമ് ॥ 47 ॥
നേമമ്മോക്ഷയിതുംശക്താശ്ശരബന്ധംസുദാരുണമ് ।
മായാബലാദിന്ദ്രജിതാനിര്മിതങ്ക്രൂരകര്മണാ ॥ 48 ॥
ഏതേനാഗാഃകാദ്രവേയാസ്തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രാവിഷോല്ബണാഃ ।
രക്ഷോമായാപ്രഭാവേണശരാഭൂത്വാസ്ത്വദാശ്രിതാഃ ॥ 49 ॥
സഭാഗ്യശ്ചാസിധര്മജ്ഞ രാമ സത്യപരാക്രമ ।
ലക്ഷ്മണേനസഹഭ്രാത്രാസമരേരിപുഘാതിനാ ॥ 50 ॥
ഇമംശ്രുത്വാതുവൃത്താന്തന്ത്വരമാണോഽഹമാഗതഃ ।
സഹസായുവയോഃസ്നേഹാത്സഖിത്വമനുപാലയന് ॥ 51 ॥
മോക്ഷിതൌചമഹാഘോരാദസ്മാത്സായകബന്ധനാത് ।
അപ്രമാദശ്ചകര്തവ്യോയുവാഭ്യാന്നിത്യമേവച ॥ 52 ॥
പ്രകൃത്യാരാക്ഷസാഃസര്വേസങ്ഗ്രാമേകൂടയോധിനഃ ।
ശൂരാണാംശുദ്ധഭാവാനാമ്ഭവതാമരാര്ജവമ്ബലമ് ॥ 53 ॥
തന്നവിശ്വസനീയംവോരാക്ഷസാനാംരണാജിരേ ।
ഏതേനൈവോപമാനേനനിത്യഞ്ജിഹ്മാഹിരാക്ഷസാഃ ॥ 54 ॥
ഏവമുക്ത്വാതദാരാമംസുപര്ണസ്സുമഹാബലഃ ।
പരിഷ്വജ്യചസുഹൃത്സ്നിഗ്ധമാപ്രഷ്ടുമുപചക്രമേ ॥ 55 ॥
സഖേ രാഘവ ധര്മജ്ഞ രിപൂണാമപിവത്സല ।
അഭ്യനുജ്ഞാതുമിച്ഛാമിഗമിഷ്യാമിയഥാമതമ് ॥ 56 ॥
നചകൌതൂഹലങ്കാര്യംസഖിത്വമ്പ്രതിരാഘവ ।
കൃതകര്മാരണേവീര സഖിത്വമ്പ്രതിവേത്സ്യസി ॥ 57 ॥
ബാലവൃദ്ധാവശേഷാന്തുകൃത്വാലങ്കാംശരോര്മിഭിഃ ।
രാവണഞ്ചരിപുംഹത്വാസീതാന്ത്വംസമുലപ്സ്യതേ ॥ 58 ॥
പ്രദക്ഷിണന്തതഃകൃത്വാപരിഷ്വജ്യചവീര്യവാന് ।
ജഗാമാകാശമാവിശ്യസുപര്ണഃപവനോയഥാ ॥ 59 ॥
വിരുജൌരാഘവൌദൃഷ്ടവാതതോവാനരയൂഥപാഃ ।
സിംഹനാദാംസ്തദാനേദുര്ലങ്ഗൂലന്ന്ദുധുവുസ്തദാ ॥ 60 ॥
തതോഭേരീസ്സമാജഘ്നുര്മൃദങ്ഗാംശ്ചാപ്യനാദയന് ।
ദധ്മുശ്ശങ്ഖാന്സമ്പ്രഹൃഷ്ടാഃക്ഷേവലന്ത്യപിയഥാപുരമ് ॥ 61 ॥
ആസ്ഫോട്യാഃസ്പോട്യവിക്രാന്താഃവാനരാഃനഗയോധിനഃ ।
ദ്രുമാനുത്പട്യവിവിധാംസ്തസ്ഥുശ്ശതസഹസ്രശഃ ॥ 62 ॥
വിസൃജന്തോമഹാനാദാംസ്ത്രാസയന്തോനിശാചരാന് ।
ലങ്കാദ്വാരാണ്യുപാജഗ്മുര്യുദ്ധകാമാഃപ്ലവങ്ഗമാഃ ॥ 63 ॥
തേഷാംസുഖീമസ്തുമുലോനിനാദോബഭൂവശാഖാമൃഗയൂഥപാനാമ് ।
ക്ഷയേനിദാഘസ്യയഥാഘനാനാന്നാദസ്സുഭീമോനദതാന്നിശീഥേ ॥ 64 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ പഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
athovācamahātejāharirājomahābalaḥ |
kimiyaṃvyathitāsenāmūḍhavātevanaurjale || 1 ||
sugrīvasyavacaśśrutvāvāliputro'ṅgado'bravīt |
natvampaśyasirāmañcalakṣmaṇañcamahāratham || 2 ||
śarajālacitauvīrāvubhaudaśarathātmajau |
śaratalpemahātmānauśayānaurudhirokṣitau || 3 ||
athābravīdvānarendrassugrīvaḥputramaṅgadam |
nānimittamidammanyebhavitavyambhayenatu || 4 ||
viṣaṇṇavadanāhyetetyaktapraharaṇādiśaḥ |
prapalāyantiharayastrāsādutphullalocanāḥ || 5 ||
anyonyasyanalajjantenirīkṣantipṛṣṭhataḥ |
viprakarṣanticānyonyampatitaṃlaṅghayantica || 6 ||
etasminnantarevīrogadāpāṇirvibhīṣaṇaḥ |
sugrīvaṃvardhayāmāsarāghavañcaniraikṣata || 7 ||
vibhīṣaṇañcasugrīvodṛṣṭavāvānarabhīṣaṇam |
ṛkṣarājammahātmānaṃsamīpasthamuvācaha || 8 ||
vibhīṣaṇo'yaṃsamprāptoyandṛṣṭavāvānararṣabhāḥ |
vidravantiparitatrasarāvaṇātmajaśaṅkayā || 9 ||
śīghrametān susantrastānbahudhāvipradhāvitān |
paryavasthāpayākhyāhivibhīṣaṇamupasthitam || 10 ||
sugrīveṇaivamuktastujāmbavānṛkṣapārthivaḥ |
vānarānsāntvayāmāsasannirudhyapradhānataḥ || 11 ||
tenivṛttāḥpunaḥsarvevānarāstyaktasambhramāḥ |
ṛkṣarājavacaśśrutvātañcadṛṣṭavāvibhīṣaṇam || 12 ||
vibhīṣaṇasturāmasyadṛṣṭavāgātraṃśaraiścitam |
lakṣmaṇasyacadharmātmābabhūvavyathitastadā || 13 ||
jalaklinnenahastenatayornetrepramṛjyaca |
śokasampīḍitamanārurodavilalāpaca || 14 ||
imautausattvasampannauvikrāntaupriyasamyugau |
imāmavasthāṅgamitaurākṣasaiḥkūṭayodhibhiḥ || 15 ||
bhrātuḥputreṇametenaduṣputreṇadurātmanā |
rākṣasyājihmayābudhyācālitāvṛjuvikramau || 16 ||
śarairimāvalaṃviddhaurudhireṇasamukṣitau |
vasudhāyāmimausuptaudṛśyeteśalyakāviva || 17 ||
yayorvīryamupāśrityapratiṣṭhākāṅkṣitāmayā |
tāvubhaudehanāśāyaprasuptaupuruṣarṣabhau || 18 ||
jīvannadyavipanno'sminaṣṭarājyamanorathaḥ |
prāptapratijñaścaripuḥsakāmorāvaṇaḥkṛtaḥ || 19 ||
evaṃvilapamānantampariṣvajyavibhīṣaṇam |
sugrīvaḥsattvasampannoharirājo'bravīdidam || 20 ||
rājyamprāpsyasidharmajña laṅkāyānnātrasaṃśayaḥ |
rāvaṇassahaputreṇasvakāmannehalapsyate || 21 ||
narujāpīḍitāvetāvubhaurāghavalakṣmaṇau |
tyaktvāmohaṃvadhiṣyetesagaṇaṃrāvaṇaṃraṇe || 22 ||
tamevaṃsāntvayitvātusamāśvāsyacarākṣasam |
suṣeṇaṃśvaśurampārśvesugrīvastamuvācaha || 23 ||
sahaśūrairharigaṇairlabdhasañjñāvarindamau |
gacchatvambhrātaraṅgṛhyakiṣkindhāṃrāmalakṣmaṇau || 24 ||
ahanturāvaṇaṃhatvāsaputraṃsahabāndhavam |
maithilīmānayiṣyāmiśakronaṣṭāmivaśriyam || 25 ||
śrutvaitadvānarendrasyasuṣeṇovākyamabravīt |
daivāsurammahadyuddhamanubhūtaṃsudāruṇam || 26 ||
tadāsmadānavāśarasamsparśakovidāḥ |
nijaghnuśśastraviduṣaścādayantomuhurmuhuḥ || 27 ||
tānārtānnaṣṭasañjñāṃścagatāsūṃścabṛhaspatiḥ |
vidyābhirmantrayuktābhiroṣadhībhiścikitsati || 28 ||
tānyauṣadhānyānayituṅkṣīrodaṃyāntusāgaram |
javenavānarāḥśīghraṃsampātipanasādayaḥ || 29 ||
harayastuvijānantipārvatīstāmahauṣadhīḥ |
sañjīvakaraṇīndivyāṃviśalyāndevanirmitām || 30 ||
candraścanāmadroṇaścakṣīrodesāgarottame |
amṛtaṃyatramathitantatrateparamauṣadhī || 31 ||
tautatravihitedevaiḥparvataumahodadhau |
ayaṃvāyusutorājan hanūmāṃstatragacchatu || 32 ||
etasminnantarevāyurmegāṃścāpisavidyutaḥ |
paryasyasāgaretoyaṅkampayananivamedinīm || 33 ||
mahatāpakṣavātenasarvavadīpamahādrumāḥ |
nipeturbhagnaviṭapāḥsalilelavaṇāmbhasi || 34 ||
abhavan pannagāstrastābhoginastatravāsinaḥ |
śīghraṃsarvāṇiyādāṃsijagmuścalavaṇārṇavam || 35 ||
tatomuhūrtārgaruḍaṃvainateyammahābalam |
vānarādadṛśuḥsarvejvalantamivapāvakam || 36 ||
tamāgatamabhiprekṣyanāgāstesampradudruvuḥ |
yaistausatpuruṣaubaddhauśarabhūtairmahābalau || 37 ||
tatassuparṇaḥkākutsthauspṛṣṭavāpratyabhinadanitaḥ |
vimamarśacapāṇibhyāmmukhecandrasamaprabhe || 38 ||
vainateyenasamspṛṣṭāstayoḥsamruruhurvraṇāḥ |
suvarṇecatanūsnigdhetayorāśubabhūvatuḥ || 39 ||
tejo vīryaṃ balaṃ ca oja;utsāhaś ca mahā guṇāḥ |
pradarśanaṃ ca buddhiś ca smṛtiś ca dviguṇaṃ tayoḥ || 40 ||
tāvutthāpyamahātejāgaruḍovāsavopamau |
ubhautausasvajehṛṣṭorāmaścainamuvācaha || 41 ||
bhavatprasādād vyasanaṃrāvaṇiprabhavammahat |
āvāmihavyatikrāntaupūrvavad balinaukṛtau || 42 ||
yathātātandaśarathaṃyathā'jañcapitāmaham |
tathābhavantamāsādyahṛdayammeprasīdati || 43 ||
kobhavānrūpasampannodivyasraganulepanaḥ |
vasānovirajevastradivyābharaṇabhūṣitaḥ || 44 ||
tamuvācamahātejāvainateyomahābalaḥ |
patattrirājaḥprītātmāharṣaparyākulekṣaṇaḥ || 45 ||
ahaṃsakhātekākutstha priyaḥprāṇobahiścaraḥ |
garutmānihasamprāptoyuvayoḥsāhyakāraṇāt || 46 ||
asurāvāmahāvīryāvānarāvāmahābalāḥ |
surāścāpisagandhvarvāḥpuraskṛtyaśatakratum || 47 ||
nemammokṣayituṃśaktāśśarabandhaṃsudāruṇam |
māyābalādindrajitānirmitaṅkrūrakarmaṇā || 48 ||
etenāgāḥkādraveyāstīkṣṇadaṃṣṭrāviṣolbaṇāḥ |
rakṣomāyāprabhāveṇaśarābhūtvāstvadāśritāḥ || 49 ||
sabhāgyaścāsidharmajña rāma satyaparākrama |
lakṣmaṇenasahabhrātrāsamareripughātinā || 50 ||
imaṃśrutvātuvṛttāntantvaramāṇo'hamāgataḥ |
sahasāyuvayoḥsnehātsakhitvamanupālayan || 51 ||
mokṣitaucamahāghorādasmātsāyakabandhanāt |
apramādaścakartavyoyuvābhyānnityamevaca || 52 ||
prakṛtyārākṣasāḥsarvesaṅgrāmekūṭayodhinaḥ |
śūrāṇāṃśuddhabhāvānāmbhavatāmarārjavambalam || 53 ||
tannaviśvasanīyaṃvorākṣasānāṃraṇājire |
etenaivopamānenanityañjihmāhirākṣasāḥ || 54 ||
evamuktvātadārāmaṃsuparṇassumahābalaḥ |
pariṣvajyacasuhṛtsnigdhamāpraṣṭumupacakrame || 55 ||
sakhe rāghava dharmajña ripūṇāmapivatsala |
abhyanujñātumicchāmigamiṣyāmiyathāmatam || 56 ||
nacakautūhalaṅkāryaṃsakhitvampratirāghava |
kṛtakarmāraṇevīra sakhitvamprativetsyasi || 57 ||
bālavṛddhāvaśeṣāntukṛtvālaṅkāṃśarormibhiḥ |
rāvaṇañcaripuṃhatvāsītāntvaṃsamulapsyate || 58 ||
pradakṣiṇantataḥkṛtvāpariṣvajyacavīryavān |
jagāmākāśamāviśyasuparṇaḥpavanoyathā || 59 ||
virujaurāghavaudṛṣṭavātatovānarayūthapāḥ |
siṃhanādāṃstadānedurlaṅgūlanndudhuvustadā || 60 ||
tatobherīssamājaghnurmṛdaṅgāṃścāpyanādayan |
dadhmuśśaṅkhānsamprahṛṣṭāḥkṣevalantyapiyathāpuram || 61 ||
āsphoṭyāḥspoṭyavikrāntāḥvānarāḥnagayodhinaḥ |
drumānutpaṭyavividhāṃstasthuśśatasahasraśaḥ || 62 ||
visṛjantomahānādāṃstrāsayantoniśācarān |
laṅkādvārāṇyupājagmuryuddhakāmāḥplavaṅgamāḥ || 63 ||
teṣāṃsukhīmastumuloninādobabhūvaśākhāmṛgayūthapānām |
kṣayenidāghasyayathāghanānānnādassubhīmonadatānniśīthe || 64 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ पञ्चाशस्सर्गः ।
अथोवाचमहातेजाहरिराजोमहाबलः ।
किमियंव्यथितासेनामूढवातेवनौर्जले ॥ 1 ॥
सुग्रीवस्यवचश्श्रुत्वावालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत् ।
नत्वम्पश्यसिरामञ्चलक्ष्मणञ्चमहारथम् ॥ 2 ॥
शरजालचितौवीरावुभौदशरथात्मजौ ।
शरतल्पेमहात्मानौशयानौरुधिरोक्षितौ ॥ 3 ॥
अथाब्रवीद्वानरेन्द्रस्सुग्रीवःपुत्रमङ्गदम् ।
नानिमित्तमिदम्मन्येभवितव्यम्भयेनतु ॥ 4 ॥
विषण्णवदनाह्येतेत्यक्तप्रहरणादिशः ।
प्रपलायन्तिहरयस्त्रासादुत्फुल्ललोचनाः ॥ 5 ॥
अन्योन्यस्यनलज्जन्तेनिरीक्षन्तिपृष्ठतः ।
विप्रकर्षन्तिचान्योन्यम्पतितंलङ्घयन्तिच ॥ 6 ॥
एतस्मिन्नन्तरेवीरोगदापाणिर्विभीषणः ।
सुग्रीवंवर्धयामासराघवञ्चनिरैक्षत ॥ 7 ॥
विभीषणञ्चसुग्रीवोदृष्टवावानरभीषणम् ।
ऋक्षराजम्महात्मानंसमीपस्थमुवाचह ॥ 8 ॥
विभीषणोऽयंसम्प्राप्तोयन्दृष्टवावानरर्षभाः ।
विद्रवन्तिपरितत्रसरावणात्मजशङ्कया ॥ 9 ॥
शीघ्रमेतान् सुसन्त्रस्तान्बहुधाविप्रधावितान् ।
पर्यवस्थापयाख्याहिविभीषणमुपस्थितम् ॥ 10 ॥
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तुजाम्बवानृक्षपार्थिवः ।
वानरान्सान्त्वयामाससन्निरुध्यप्रधानतः ॥ 11 ॥
तेनिवृत्ताःपुनःसर्वेवानरास्त्यक्तसम्भ्रमाः ।
ऋक्षराजवचश्श्रुत्वातञ्चदृष्टवाविभीषणम् ॥ 12 ॥
विभीषणस्तुरामस्यदृष्टवागात्रंशरैश्चितम् ।
लक्ष्मणस्यचधर्मात्माबभूवव्यथितस्तदा ॥ 13 ॥
जलक्लिन्नेनहस्तेनतयोर्नेत्रेप्रमृज्यच ।
शोकसम्पीडितमनारुरोदविललापच ॥ 14 ॥
इमौतौसत्त्वसम्पन्नौविक्रान्तौप्रियसम्युगौ ।
इमामवस्थाङ्गमितौराक्षसैःकूटयोधिभिः ॥ 15 ॥
भ्रातुःपुत्रेणमेतेनदुष्पुत्रेणदुरात्मना ।
राक्षस्याजिह्मयाबुध्याचालितावृजुविक्रमौ ॥ 16 ॥
शरैरिमावलंविद्धौरुधिरेणसमुक्षितौ ।
वसुधायामिमौसुप्तौदृश्येतेशल्यकाविव ॥ 17 ॥
ययोर्वीर्यमुपाश्रित्यप्रतिष्ठाकाङ्क्षितामया ।
तावुभौदेहनाशायप्रसुप्तौपुरुषर्षभौ ॥ 18 ॥
जीवन्नद्यविपन्नोऽस्मिनष्टराज्यमनोरथः ।
प्राप्तप्रतिज्ञश्चरिपुःसकामोरावणःकृतः ॥ 19 ॥
एवंविलपमानन्तम्परिष्वज्यविभीषणम् ।
सुग्रीवःसत्त्वसम्पन्नोहरिराजोऽब्रवीदिदम् ॥ 20 ॥
राज्यम्प्राप्स्यसिधर्मज्ञ लङ्कायान्नात्रसंशयः ।
रावणस्सहपुत्रेणस्वकामन्नेहलप्स्यते ॥ 21 ॥
नरुजापीडितावेतावुभौराघवलक्ष्मणौ ।
त्यक्त्वामोहंवधिष्येतेसगणंरावणंरणे ॥ 22 ॥
तमेवंसान्त्वयित्वातुसमाश्वास्यचराक्षसम् ।
सुषेणंश्वशुरम्पार्श्वेसुग्रीवस्तमुवाचह ॥ 23 ॥
सहशूरैर्हरिगणैर्लब्धसञ्ज्ञावरिन्दमौ ।
गच्छत्वम्भ्रातरङ्गृह्यकिष्किन्धांरामलक्ष्मणौ ॥ 24 ॥
अहन्तुरावणंहत्वासपुत्रंसहबान्धवम् ।
मैथिलीमानयिष्यामिशक्रोनष्टामिवश्रियम् ॥ 25 ॥
श्रुत्वैतद्वानरेन्द्रस्यसुषेणोवाक्यमब्रवीत् ।
दैवासुरम्महद्युद्धमनुभूतंसुदारुणम् ॥ 26 ॥
तदास्मदानवाशरसम्स्पर्शकोविदाः ।
निजघ्नुश्शस्त्रविदुषश्चादयन्तोमुहुर्मुहुः ॥ 27 ॥
तानार्तान्नष्टसञ्ज्ञांश्चगतासूंश्चबृहस्पतिः ।
विद्याभिर्मन्त्रयुक्ताभिरोषधीभिश्चिकित्सति ॥ 28 ॥
तान्यौषधान्यानयितुङ्क्षीरोदंयान्तुसागरम् ।
जवेनवानराःशीघ्रंसम्पातिपनसादयः ॥ 29 ॥
हरयस्तुविजानन्तिपार्वतीस्तामहौषधीः ।
सञ्जीवकरणीन्दिव्यांविशल्यान्देवनिर्मिताम् ॥ 30 ॥
चन्द्रश्चनामद्रोणश्चक्षीरोदेसागरोत्तमे ।
अमृतंयत्रमथितन्तत्रतेपरमौषधी ॥ 31 ॥
तौतत्रविहितेदेवैःपर्वतौमहोदधौ ।
अयंवायुसुतोराजन् हनूमांस्तत्रगच्छतु ॥ 32 ॥
एतस्मिन्नन्तरेवायुर्मेगांश्चापिसविद्युतः ।
पर्यस्यसागरेतोयङ्कम्पयननिवमेदिनीम् ॥ 33 ॥
महतापक्षवातेनसर्ववदीपमहाद्रुमाः ।
निपेतुर्भग्नविटपाःसलिलेलवणाम्भसि ॥ 34 ॥
अभवन् पन्नगास्त्रस्ताभोगिनस्तत्रवासिनः ।
शीघ्रंसर्वाणियादांसिजग्मुश्चलवणार्णवम् ॥ 35 ॥
ततोमुहूर्तार्गरुडंवैनतेयम्महाबलम् ।
वानराददृशुःसर्वेज्वलन्तमिवपावकम् ॥ 36 ॥
तमागतमभिप्रेक्ष्यनागास्तेसम्प्रदुद्रुवुः ।
यैस्तौसत्पुरुषौबद्धौशरभूतैर्महाबलौ ॥ 37 ॥
ततस्सुपर्णःकाकुत्स्थौस्पृष्टवाप्रत्यभिनदनितः ।
विममर्शचपाणिभ्याम्मुखेचन्द्रसमप्रभे ॥ 38 ॥
वैनतेयेनसम्स्पृष्टास्तयोःसम्रुरुहुर्व्रणाः ।
सुवर्णेचतनूस्निग्धेतयोराशुबभूवतुः ॥ 39 ॥
तेजो वीर्यं बलं च ओज;उत्साहश् च महा गुणाः ।
प्रदर्शनं च बुद्धिश् च स्मृतिश् च द्विगुणं तयोः ॥ 40 ॥
तावुत्थाप्यमहातेजागरुडोवासवोपमौ ।
उभौतौसस्वजेहृष्टोरामश्चैनमुवाचह ॥ 41 ॥
भवत्प्रसादाद् व्यसनंरावणिप्रभवम्महत् ।
आवामिहव्यतिक्रान्तौपूर्ववद् बलिनौकृतौ ॥ 42 ॥
यथातातन्दशरथंयथाऽजञ्चपितामहम् ।
तथाभवन्तमासाद्यहृदयम्मेप्रसीदति ॥ 43 ॥
कोभवान्रूपसम्पन्नोदिव्यस्रगनुलेपनः ।
वसानोविरजेवस्त्रदिव्याभरणभूषितः ॥ 44 ॥
तमुवाचमहातेजावैनतेयोमहाबलः ।
पतत्त्रिराजःप्रीतात्माहर्षपर्याकुलेक्षणः ॥ 45 ॥
अहंसखातेकाकुत्स्थ प्रियःप्राणोबहिश्चरः ।
गरुत्मानिहसम्प्राप्तोयुवयोःसाह्यकारणात् ॥ 46 ॥
असुरावामहावीर्यावानरावामहाबलाः ।
सुराश्चापिसगन्ध्वर्वाःपुरस्कृत्यशतक्रतुम् ॥ 47 ॥
नेमम्मोक्षयितुंशक्ताश्शरबन्धंसुदारुणम् ।
मायाबलादिन्द्रजितानिर्मितङ्क्रूरकर्मणा ॥ 48 ॥
एतेनागाःकाद्रवेयास्तीक्ष्णदंष्ट्राविषोल्बणाः ।
रक्षोमायाप्रभावेणशराभूत्वास्त्वदाश्रिताः ॥ 49 ॥
सभाग्यश्चासिधर्मज्ञ राम सत्यपराक्रम ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्रासमरेरिपुघातिना ॥ 50 ॥
इमंश्रुत्वातुवृत्तान्तन्त्वरमाणोऽहमागतः ।
सहसायुवयोःस्नेहात्सखित्वमनुपालयन् ॥ 51 ॥
मोक्षितौचमहाघोरादस्मात्सायकबन्धनात् ।
अप्रमादश्चकर्तव्योयुवाभ्यान्नित्यमेवच ॥ 52 ॥
प्रकृत्याराक्षसाःसर्वेसङ्ग्रामेकूटयोधिनः ।
शूराणांशुद्धभावानाम्भवतामरार्जवम्बलम् ॥ 53 ॥
तन्नविश्वसनीयंवोराक्षसानांरणाजिरे ।
एतेनैवोपमानेननित्यञ्जिह्माहिराक्षसाः ॥ 54 ॥
एवमुक्त्वातदारामंसुपर्णस्सुमहाबलः ।
परिष्वज्यचसुहृत्स्निग्धमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥ 55 ॥
सखे राघव धर्मज्ञ रिपूणामपिवत्सल ।
अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिगमिष्यामियथामतम् ॥ 56 ॥
नचकौतूहलङ्कार्यंसखित्वम्प्रतिराघव ।
कृतकर्मारणेवीर सखित्वम्प्रतिवेत्स्यसि ॥ 57 ॥
बालवृद्धावशेषान्तुकृत्वालङ्कांशरोर्मिभिः ।
रावणञ्चरिपुंहत्वासीतान्त्वंसमुलप्स्यते ॥ 58 ॥
प्रदक्षिणन्ततःकृत्वापरिष्वज्यचवीर्यवान् ।
जगामाकाशमाविश्यसुपर्णःपवनोयथा ॥ 59 ॥
विरुजौराघवौदृष्टवाततोवानरयूथपाः ।
सिंहनादांस्तदानेदुर्लङ्गूलन्न्दुधुवुस्तदा ॥ 60 ॥
ततोभेरीस्समाजघ्नुर्मृदङ्गांश्चाप्यनादयन् ।
दध्मुश्शङ्खान्सम्प्रहृष्टाःक्षेवलन्त्यपियथापुरम् ॥ 61 ॥
आस्फोट्याःस्पोट्यविक्रान्ताःवानराःनगयोधिनः ।
द्रुमानुत्पट्यविविधांस्तस्थुश्शतसहस्रशः ॥ 62 ॥
विसृजन्तोमहानादांस्त्रासयन्तोनिशाचरान् ।
लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुर्युद्धकामाःप्लवङ्गमाः ॥ 63 ॥
तेषांसुखीमस्तुमुलोनिनादोबभूवशाखामृगयूथपानाम् ।
क्षयेनिदाघस्ययथाघनानान्नादस्सुभीमोनदतान्निशीथे ॥ 64 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
athovācamahātejāharirājomahābalaḥ |
kimiyaṃvyathitāsenāmūḍhavātevanaurjale || 1 ||
sugrīvasyavacaśśrutvāvāliputro'ṅgado'bravīt |
natvampaśyasirāmañcalakṣmaṇañcamahāratham || 2 ||
śarajālacitauvīrāvubhaudaśarathātmajau |
śaratalpemahātmānauśayānaurudhirokṣitau || 3 ||
athābravīdvānarendrassugrīvaḥputramaṅgadam |
nānimittamidammanyebhavitavyambhayenatu || 4 ||
viṣaṇṇavadanāhyetetyaktapraharaṇādiśaḥ |
prapalāyantiharayastrāsādutphullalocanāḥ || 5 ||
anyonyasyanalajjantenirīkṣantipṛṣṭhataḥ |
viprakarṣanticānyonyampatitaṃlaṅghayantica || 6 ||
etasminnantarevīrogadāpāṇirvibhīṣaṇaḥ |
sugrīvaṃvardhayāmāsarāghavañcaniraikṣata || 7 ||
vibhīṣaṇañcasugrīvodṛṣṭavāvānarabhīṣaṇam |
ṛkṣarājammahātmānaṃsamīpasthamuvācaha || 8 ||
vibhīṣaṇo'yaṃsamprāptoyandṛṣṭavāvānararṣabhāḥ |
vidravantiparitatrasarāvaṇātmajaśaṅkayā || 9 ||
śīghrametān susantrastānbahudhāvipradhāvitān |
paryavasthāpayākhyāhivibhīṣaṇamupasthitam || 10 ||
sugrīveṇaivamuktastujāmbavānṛkṣapārthivaḥ |
vānarānsāntvayāmāsasannirudhyapradhānataḥ || 11 ||
tenivṛttāḥpunaḥsarvevānarāstyaktasambhramāḥ |
ṛkṣarājavacaśśrutvātañcadṛṣṭavāvibhīṣaṇam || 12 ||
vibhīṣaṇasturāmasyadṛṣṭavāgātraṃśaraiścitam |
lakṣmaṇasyacadharmātmābabhūvavyathitastadā || 13 ||
jalaklinnenahastenatayornetrepramṛjyaca |
śokasampīḍitamanārurodavilalāpaca || 14 ||
imautausattvasampannauvikrāntaupriyasamyugau |
imāmavasthāṅgamitaurākṣasaiḥkūṭayodhibhiḥ || 15 ||
bhrātuḥputreṇametenaduṣputreṇadurātmanā |
rākṣasyājihmayābudhyācālitāvṛjuvikramau || 16 ||
śarairimāvalaṃviddhaurudhireṇasamukṣitau |
vasudhāyāmimausuptaudṛśyeteśalyakāviva || 17 ||
yayorvīryamupāśrityapratiṣṭhākāṅkṣitāmayā |
tāvubhaudehanāśāyaprasuptaupuruṣarṣabhau || 18 ||
jīvannadyavipanno'sminaṣṭarājyamanorathaḥ |
prāptapratijñaścaripuḥsakāmorāvaṇaḥkṛtaḥ || 19 ||
evaṃvilapamānantampariṣvajyavibhīṣaṇam |
sugrīvaḥsattvasampannoharirājo'bravīdidam || 20 ||
rājyamprāpsyasidharmajña laṅkāyānnātrasaṃśayaḥ |
rāvaṇassahaputreṇasvakāmannehalapsyate || 21 ||
narujāpīḍitāvetāvubhaurāghavalakṣmaṇau |
tyaktvāmohaṃvadhiṣyetesagaṇaṃrāvaṇaṃraṇe || 22 ||
tamevaṃsāntvayitvātusamāśvāsyacarākṣasam |
suṣeṇaṃśvaśurampārśvesugrīvastamuvācaha || 23 ||
sahaśūrairharigaṇairlabdhasañjñāvarindamau |
gacchatvambhrātaraṅgṛhyakiṣkindhāṃrāmalakṣmaṇau || 24 ||
ahanturāvaṇaṃhatvāsaputraṃsahabāndhavam |
maithilīmānayiṣyāmiśakronaṣṭāmivaśriyam || 25 ||
śrutvaitadvānarendrasyasuṣeṇovākyamabravīt |
daivāsurammahadyuddhamanubhūtaṃsudāruṇam || 26 ||
tadāsmadānavāśarasamsparśakovidāḥ |
nijaghnuśśastraviduṣaścādayantomuhurmuhuḥ || 27 ||
tānārtānnaṣṭasañjñāṃścagatāsūṃścabṛhaspatiḥ |
vidyābhirmantrayuktābhiroṣadhībhiścikitsati || 28 ||
tānyauṣadhānyānayituṅkṣīrodaṃyāntusāgaram |
javenavānarāḥśīghraṃsampātipanasādayaḥ || 29 ||
harayastuvijānantipārvatīstāmahauṣadhīḥ |
sañjīvakaraṇīndivyāṃviśalyāndevanirmitām || 30 ||
candraścanāmadroṇaścakṣīrodesāgarottame |
amṛtaṃyatramathitantatrateparamauṣadhī || 31 ||
tautatravihitedevaiḥparvataumahodadhau |
ayaṃvāyusutorājan hanūmāṃstatragacchatu || 32 ||
etasminnantarevāyurmegāṃścāpisavidyutaḥ |
paryasyasāgaretoyaṅkampayananivamedinīm || 33 ||
mahatāpakṣavātenasarvavadīpamahādrumāḥ |
nipeturbhagnaviṭapāḥsalilelavaṇāmbhasi || 34 ||
abhavan pannagāstrastābhoginastatravāsinaḥ |
śīghraṃsarvāṇiyādāṃsijagmuścalavaṇārṇavam || 35 ||
tatomuhūrtārgaruḍaṃvainateyammahābalam |
vānarādadṛśuḥsarvejvalantamivapāvakam || 36 ||
tamāgatamabhiprekṣyanāgāstesampradudruvuḥ |
yaistausatpuruṣaubaddhauśarabhūtairmahābalau || 37 ||
tatassuparṇaḥkākutsthauspṛṣṭavāpratyabhinadanitaḥ |
vimamarśacapāṇibhyāmmukhecandrasamaprabhe || 38 ||
vainateyenasamspṛṣṭāstayoḥsamruruhurvraṇāḥ |
suvarṇecatanūsnigdhetayorāśubabhūvatuḥ || 39 ||
tejo vīryaṃ balaṃ ca oja;utsāhaś ca mahā guṇāḥ |
pradarśanaṃ ca buddhiś ca smṛtiś ca dviguṇaṃ tayoḥ || 40 ||
tāvutthāpyamahātejāgaruḍovāsavopamau |
ubhautausasvajehṛṣṭorāmaścainamuvācaha || 41 ||
bhavatprasādād vyasanaṃrāvaṇiprabhavammahat |
āvāmihavyatikrāntaupūrvavad balinaukṛtau || 42 ||
yathātātandaśarathaṃyathā'jañcapitāmaham |
tathābhavantamāsādyahṛdayammeprasīdati || 43 ||
kobhavānrūpasampannodivyasraganulepanaḥ |
vasānovirajevastradivyābharaṇabhūṣitaḥ || 44 ||
tamuvācamahātejāvainateyomahābalaḥ |
patattrirājaḥprītātmāharṣaparyākulekṣaṇaḥ || 45 ||
ahaṃsakhātekākutstha priyaḥprāṇobahiścaraḥ |
garutmānihasamprāptoyuvayoḥsāhyakāraṇāt || 46 ||
asurāvāmahāvīryāvānarāvāmahābalāḥ |
surāścāpisagandhvarvāḥpuraskṛtyaśatakratum || 47 ||
nemammokṣayituṃśaktāśśarabandhaṃsudāruṇam |
māyābalādindrajitānirmitaṅkrūrakarmaṇā || 48 ||
etenāgāḥkādraveyāstīkṣṇadaṃṣṭrāviṣolbaṇāḥ |
rakṣomāyāprabhāveṇaśarābhūtvāstvadāśritāḥ || 49 ||
sabhāgyaścāsidharmajña rāma satyaparākrama |
lakṣmaṇenasahabhrātrāsamareripughātinā || 50 ||
imaṃśrutvātuvṛttāntantvaramāṇo'hamāgataḥ |
sahasāyuvayoḥsnehātsakhitvamanupālayan || 51 ||
mokṣitaucamahāghorādasmātsāyakabandhanāt |
apramādaścakartavyoyuvābhyānnityamevaca || 52 ||
prakṛtyārākṣasāḥsarvesaṅgrāmekūṭayodhinaḥ |
śūrāṇāṃśuddhabhāvānāmbhavatāmarārjavambalam || 53 ||
tannaviśvasanīyaṃvorākṣasānāṃraṇājire |
etenaivopamānenanityañjihmāhirākṣasāḥ || 54 ||
evamuktvātadārāmaṃsuparṇassumahābalaḥ |
pariṣvajyacasuhṛtsnigdhamāpraṣṭumupacakrame || 55 ||
sakhe rāghava dharmajña ripūṇāmapivatsala |
abhyanujñātumicchāmigamiṣyāmiyathāmatam || 56 ||
nacakautūhalaṅkāryaṃsakhitvampratirāghava |
kṛtakarmāraṇevīra sakhitvamprativetsyasi || 57 ||
bālavṛddhāvaśeṣāntukṛtvālaṅkāṃśarormibhiḥ |
rāvaṇañcaripuṃhatvāsītāntvaṃsamulapsyate || 58 ||
pradakṣiṇantataḥkṛtvāpariṣvajyacavīryavān |
jagāmākāśamāviśyasuparṇaḥpavanoyathā || 59 ||
virujaurāghavaudṛṣṭavātatovānarayūthapāḥ |
siṃhanādāṃstadānedurlaṅgūlanndudhuvustadā || 60 ||
tatobherīssamājaghnurmṛdaṅgāṃścāpyanādayan |
dadhmuśśaṅkhānsamprahṛṣṭāḥkṣevalantyapiyathāpuram || 61 ||
āsphoṭyāḥspoṭyavikrāntāḥvānarāḥnagayodhinaḥ |
drumānutpaṭyavividhāṃstasthuśśatasahasraśaḥ || 62 ||
visṛjantomahānādāṃstrāsayantoniśācarān |
laṅkādvārāṇyupājagmuryuddhakāmāḥplavaṅgamāḥ || 63 ||
teṣāṃsukhīmastumuloninādobabhūvaśākhāmṛgayūthapānām |
kṣayenidāghasyayathāghanānānnādassubhīmonadatānniśīthe || 64 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.