6.50 Yuddhakanda - Panchasha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ යුද්ධකාණ්ඩම් .

අථ පඤ්චාශස්සර්ගඃ .

අථෝවාචමහාතේජාහරිරාජෝමහාබලඃ .

කිමියංව්යථිතාසේනාමූඪවාතේවනෞර්ජලේ .. 1 ..

සුග්රීවස්යවචශ්ශ්රුත්වාවාලිපුත්රෝ(අ)ඞ්ගදෝ(අ)බ්රවීත් .

නත්වම්පශ්යසිරාමඤ්චලක්ෂ්මණඤ්චමහාරථම් .. 2 ..

ශරජාලචිතෞවීරාවුභෞදශරථාත්මජෞ .

ශරතල්පේමහාත්මානෞශයානෞරුධිරෝක්ෂිතෞ .. 3 ..

අථාබ්රවීද්වානරේන්ද්රස්සුග්රීවඃපුත්රමඞ්ගදම් .

නානිමිත්තමිදම්මන්යේභවිතව්යම්භයේනතු .. 4 ..

විෂණ්ණවදනාහ්යේතේත්යක්තප්රහරණාදිශඃ .

ප්රපලායන්තිහරයස්ත්රාසාදුත්ඵුල්ලලෝචනාඃ .. 5 ..

අන්යෝන්යස්යනලජ්ජන්තේනිරීක්ෂන්තිපෘෂ්ඨතඃ .

විප්රකර්ෂන්තිචාන්යෝන්යම්පතිතංලඞ්ඝයන්තිච .. 6 ..

ඒතස්මින්නන්තරේවීරෝගදාපාණිර්විභීෂණඃ .

සුග්රීවංවර්ධයාමාසරාඝවඤ්චනිරෛක්ෂත .. 7 ..

විභීෂණඤ්චසුග්රීවෝදෘෂ්ටවාවානරභීෂණම් .

ඍක්ෂරාජම්මහාත්මානංසමීපස්ථමුවාචහ .. 8 ..

විභීෂණෝ(අ)යංසම්ප්රාප්තෝයන්දෘෂ්ටවාවානරර්ෂභාඃ .

විද්රවන්තිපරිතත්රසරාවණාත්මජශඞ්කයා .. 9 ..

ශීඝ්රමේතාන් සුසන්ත්රස්තාන්බහුධාවිප්රධාවිතාන් .

පර්යවස්ථාපයාඛ්යාහිවිභීෂණමුපස්ථිතම් .. 10 ..

සුග්රීවේණෛවමුක්තස්තුජාම්බවානෘක්ෂපාර්ථිවඃ .

වානරාන්සාන්ත්වයාමාසසන්නිරුධ්යප්රධානතඃ .. 11 ..

තේනිවෘත්තාඃපුනඃසර්වේවානරාස්ත්යක්තසම්භ්රමාඃ .

ඍක්ෂරාජවචශ්ශ්රුත්වාතඤ්චදෘෂ්ටවාවිභීෂණම් .. 12 ..

විභීෂණස්තුරාමස්යදෘෂ්ටවාගාත්රංශරෛශ්චිතම් .

ලක්ෂ්මණස්යචධර්මාත්මාබභූවව්යථිතස්තදා .. 13 ..

ජලක්ලින්නේනහස්තේනතයෝර්නේත්රේප්රමෘජ්යච .

ශෝකසම්පීඩිතමනාරුරෝදවිලලාපච .. 14 ..

ඉමෞතෞසත්ත්වසම්පන්නෞවික්රාන්තෞප්රියසම්යුගෞ .

ඉමාමවස්ථාඞ්ගමිතෞරාක්ෂසෛඃකූටයෝධිභිඃ .. 15 ..

භ්රාතුඃපුත්රේණමේතේනදුෂ්පුත්රේණදුරාත්මනා .

රාක්ෂස්යාජිහ්මයාබුධ්යාචාලිතාවෘජුවික්රමෞ .. 16 ..

ශරෛරිමාවලංවිද්ධෞරුධිරේණසමුක්ෂිතෞ .

වසුධායාමිමෞසුප්තෞදෘශ්යේතේශල්යකාවිව .. 17 ..

යයෝර්වීර්යමුපාශ්රිත්යප්රතිෂ්ඨාකාඞ්ක්ෂිතාමයා .

තාවුභෞදේහනාශායප්රසුප්තෞපුරුෂර්ෂභෞ .. 18 ..

ජීවන්නද්යවිපන්නෝ(අ)ස්මිනෂ්ටරාජ්යමනෝරථඃ .

ප්රාප්තප්රතිජ්ඤශ්චරිපුඃසකාමෝරාවණඃකෘතඃ .. 19 ..

ඒවංවිලපමානන්තම්පරිෂ්වජ්යවිභීෂණම් .

සුග්රීවඃසත්ත්වසම්පන්නෝහරිරාජෝ(අ)බ්රවීදිදම් .. 20 ..

රාජ්යම්ප්රාප්ස්යසිධර්මජ්ඤ ලඞ්කායාන්නාත්රසංශයඃ .

රාවණස්සහපුත්රේණස්වකාමන්නේහලප්ස්යතේ .. 21 ..

නරුජාපීඩිතාවේතාවුභෞරාඝවලක්ෂ්මණෞ .

ත්යක්ත්වාමෝහංවධිෂ්යේතේසගණංරාවණංරණේ .. 22 ..

තමේවංසාන්ත්වයිත්වාතුසමාශ්වාස්යචරාක්ෂසම් .

සුෂේණංශ්වශුරම්පාර්ශ්වේසුග්රීවස්තමුවාචහ .. 23 ..

සහශූරෛර්හරිගණෛර්ලබ්ධසඤ්ජ්ඤාවරින්දමෞ .

ගච්ඡත්වම්භ්රාතරඞ්ගෘහ්යකිෂ්කින්ධාංරාමලක්ෂ්මණෞ .. 24 ..

අහන්තුරාවණංහත්වාසපුත්රංසහබාන්ධවම් .

මෛථිලීමානයිෂ්යාමිශක්රෝනෂ්ටාමිවශ්රියම් .. 25 ..

ශ්රුත්වෛතද්වානරේන්ද්රස්යසුෂේණෝවාක්යමබ්රවීත් .

දෛවාසුරම්මහද්යුද්ධමනුභූතංසුදාරුණම් .. 26 ..

තදාස්මදානවාශරසම්ස්පර්ශකෝවිදාඃ .

නිජඝ්නුශ්ශස්ත්රවිදුෂශ්චාදයන්තෝමුහුර්මුහුඃ .. 27 ..

තානාර්තාන්නෂ්ටසඤ්ජ්ඤාංශ්චගතාසූංශ්චබෘහස්පතිඃ .

විද්යාභිර්මන්ත්රයුක්තාභිරෝෂධීභිශ්චිකිත්සති .. 28 ..

තාන්යෞෂධාන්යානයිතුඞ්ක්ෂීරෝදංයාන්තුසාගරම් .

ජවේනවානරාඃශීඝ්රංසම්පාතිපනසාදයඃ .. 29 ..

හරයස්තුවිජානන්තිපාර්වතීස්තාමහෞෂධීඃ .

සඤ්ජීවකරණීන්දිව්යාංවිශල්යාන්දේවනිර්මිතාම් .. 30 ..

චන්ද්රශ්චනාමද්රෝණශ්චක්ෂීරෝදේසාගරෝත්තමේ .

අමෘතංයත්රමථිතන්තත්රතේපරමෞෂධී .. 31 ..

තෞතත්රවිහිතේදේවෛඃපර්වතෞමහෝදධෞ .

අයංවායුසුතෝරාජන් හනූමාංස්තත්රගච්ඡතු .. 32 ..

ඒතස්මින්නන්තරේවායුර්මේගාංශ්චාපිසවිද්යුතඃ .

පර්යස්යසාගරේතෝයඞ්කම්පයනනිවමේදිනීම් .. 33 ..

මහතාපක්ෂවාතේනසර්වවදීපමහාද්රුමාඃ .

නිපේතුර්භග්නවිටපාඃසලිලේලවණාම්භසි .. 34 ..

අභවන් පන්නගාස්ත්රස්තාභෝගිනස්තත්රවාසිනඃ .

ශීඝ්රංසර්වාණියාදාංසිජග්මුශ්චලවණාර්ණවම් .. 35 ..

තතෝමුහූර්තාර්ගරුඩංවෛනතේයම්මහාබලම් .

වානරාදදෘශුඃසර්වේජ්වලන්තමිවපාවකම් .. 36 ..

තමාගතමභිප්රේක්ෂ්යනාගාස්තේසම්ප්රදුද්රුවුඃ .

යෛස්තෞසත්පුරුෂෞබද්ධෞශරභූතෛර්මහාබලෞ .. 37 ..

තතස්සුපර්ණඃකාකුත්ස්ථෞස්පෘෂ්ටවාප්රත්යභිනදනිතඃ .

විමමර්ශචපාණිභ්යාම්මුඛේචන්ද්රසමප්රභේ .. 38 ..

වෛනතේයේනසම්ස්පෘෂ්ටාස්තයෝඃසම්රුරුහුර්ව්රණාඃ .

සුවර්ණේචතනූස්නිග්ධේතයෝරාශුබභූවතුඃ .. 39 ..

තේජෝ වීර්යං බලං ච ඕජ;උත්සාහශ් ච මහා ගුණාඃ .

ප්රදර්ශනං ච බුද්ධිශ් ච ස්මෘතිශ් ච ද්විගුණං තයෝඃ .. 40 ..

තාවුත්ථාප්යමහාතේජාගරුඩෝවාසවෝපමෞ .

උභෞතෞසස්වජේහෘෂ්ටෝරාමශ්චෛනමුවාචහ .. 41 ..

භවත්ප්රසාදාද් ව්යසනංරාවණිප්රභවම්මහත් .

ආවාමිහව්යතික්රාන්තෞපූර්වවද් බලිනෞකෘතෞ .. 42 ..

යථාතාතන්දශරථංයථා(අ)ජඤ්චපිතාමහම් .

තථාභවන්තමාසාද්යහෘදයම්මේප්රසීදති .. 43 ..

කෝභවාන්රූපසම්පන්නෝදිව්යස්රගනුලේපනඃ .

වසානෝවිරජේවස්ත්රදිව්යාභරණභූෂිතඃ .. 44 ..

තමුවාචමහාතේජාවෛනතේයෝමහාබලඃ .

පතත්ත්රිරාජඃප්රීතාත්මාහර්ෂපර්යාකුලේක්ෂණඃ .. 45 ..

අහංසඛාතේකාකුත්ස්ථ ප්රියඃප්රාණෝබහිශ්චරඃ .

ගරුත්මානිහසම්ප්රාප්තෝයුවයෝඃසාහ්යකාරණාත් .. 46 ..

අසුරාවාමහාවීර්යාවානරාවාමහාබලාඃ .

සුරාශ්චාපිසගන්ධ්වර්වාඃපුරස්කෘත්යශතක්රතුම් .. 47 ..

නේමම්මෝක්ෂයිතුංශක්තාශ්ශරබන්ධංසුදාරුණම් .

මායාබලාදින්ද්රජිතානිර්මිතඞ්ක්රූරකර්මණා .. 48 ..

ඒතේනාගාඃකාද්රවේයාස්තීක්ෂ්ණදංෂ්ට්රාවිෂෝල්බණාඃ .

රක්ෂෝමායාප්රභාවේණශරාභූත්වාස්ත්වදාශ්රිතාඃ .. 49 ..

සභාග්යශ්චාසිධර්මජ්ඤ රාම සත්යපරාක්රම .

ලක්ෂ්මණේනසහභ්රාත්රාසමරේරිපුඝාතිනා .. 50 ..

ඉමංශ්රුත්වාතුවෘත්තාන්තන්ත්වරමාණෝ(අ)හමාගතඃ .

සහසායුවයෝඃස්නේහාත්සඛිත්වමනුපාලයන් .. 51 ..

මෝක්ෂිතෞචමහාඝෝරාදස්මාත්සායකබන්ධනාත් .

අප්රමාදශ්චකර්තව්යෝයුවාභ්යාන්නිත්යමේවච .. 52 ..

ප්රකෘත්යාරාක්ෂසාඃසර්වේසඞ්ග්රාමේකූටයෝධිනඃ .

ශූරාණාංශුද්ධභාවානාම්භවතාමරාර්ජවම්බලම් .. 53 ..

තන්නවිශ්වසනීයංවෝරාක්ෂසානාංරණාජිරේ .

ඒතේනෛවෝපමානේනනිත්යඤ්ජිහ්මාහිරාක්ෂසාඃ .. 54 ..

ඒවමුක්ත්වාතදාරාමංසුපර්ණස්සුමහාබලඃ .

පරිෂ්වජ්යචසුහෘත්ස්නිග්ධමාප්රෂ්ටුමුපචක්රමේ .. 55 ..

සඛේ රාඝව ධර්මජ්ඤ රිපූණාමපිවත්සල .

අභ්යනුජ්ඤාතුමිච්ඡාමිගමිෂ්යාමියථාමතම් .. 56 ..

නචකෞතූහලඞ්කාර්යංසඛිත්වම්ප්රතිරාඝව .

කෘතකර්මාරණේවීර සඛිත්වම්ප්රතිවේත්ස්යසි .. 57 ..

බාලවෘද්ධාවශේෂාන්තුකෘත්වාලඞ්කාංශරෝර්මිභිඃ .

රාවණඤ්චරිපුංහත්වාසීතාන්ත්වංසමුලප්ස්යතේ .. 58 ..

ප්රදක්ෂිණන්තතඃකෘත්වාපරිෂ්වජ්යචවීර්යවාන් .

ජගාමාකාශමාවිශ්යසුපර්ණඃපවනෝයථා .. 59 ..

විරුජෞරාඝවෞදෘෂ්ටවාතතෝවානරයූථපාඃ .

සිංහනාදාංස්තදානේදුර්ලඞ්ගූලන්න්දුධුවුස්තදා .. 60 ..

තතෝභේරීස්සමාජඝ්නුර්මෘදඞ්ගාංශ්චාප්යනාදයන් .

දධ්මුශ්ශඞ්ඛාන්සම්ප්රහෘෂ්ටාඃක්ෂේවලන්ත්යපියථාපුරම් .. 61 ..

ආස්ඵෝට්යාඃස්පෝට්යවික්රාන්තාඃවානරාඃනගයෝධිනඃ .

ද්රුමානුත්පට්යවිවිධාංස්තස්ථුශ්ශතසහස්රශඃ .. 62 ..

විසෘජන්තෝමහානාදාංස්ත්රාසයන්තෝනිශාචරාන් .

ලඞ්කාද්වාරාණ්යුපාජග්මුර්යුද්ධකාමාඃප්ලවඞ්ගමාඃ .. 63 ..

තේෂාංසුඛීමස්තුමුලෝනිනාදෝබභූවශාඛාමෘගයූථපානාම් .

ක්ෂයේනිදාඝස්යයථාඝනානාන්නාදස්සුභීමෝනදතාන්නිශීථේ .. 64 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ යුද්ධකාණ්ඩේ පඤ්චාශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha pañcāśassargaḥ |

athovācamahātejāharirājomahābalaḥ |

kimiyaṃvyathitāsenāmūḍhavātevanaurjale || 1 ||

sugrīvasyavacaśśrutvāvāliputro'ṅgado'bravīt |

natvampaśyasirāmañcalakṣmaṇañcamahāratham || 2 ||

śarajālacitauvīrāvubhaudaśarathātmajau |

śaratalpemahātmānauśayānaurudhirokṣitau || 3 ||

athābravīdvānarendrassugrīvaḥputramaṅgadam |

nānimittamidammanyebhavitavyambhayenatu || 4 ||

viṣaṇṇavadanāhyetetyaktapraharaṇādiśaḥ |

prapalāyantiharayastrāsādutphullalocanāḥ || 5 ||

anyonyasyanalajjantenirīkṣantipṛṣṭhataḥ |

viprakarṣanticānyonyampatitaṃlaṅghayantica || 6 ||

etasminnantarevīrogadāpāṇirvibhīṣaṇaḥ |

sugrīvaṃvardhayāmāsarāghavañcaniraikṣata || 7 ||

vibhīṣaṇañcasugrīvodṛṣṭavāvānarabhīṣaṇam |

ṛkṣarājammahātmānaṃsamīpasthamuvācaha || 8 ||

vibhīṣaṇo'yaṃsamprāptoyandṛṣṭavāvānararṣabhāḥ |

vidravantiparitatrasarāvaṇātmajaśaṅkayā || 9 ||

śīghrametān susantrastānbahudhāvipradhāvitān |

paryavasthāpayākhyāhivibhīṣaṇamupasthitam || 10 ||

sugrīveṇaivamuktastujāmbavānṛkṣapārthivaḥ |

vānarānsāntvayāmāsasannirudhyapradhānataḥ || 11 ||

tenivṛttāḥpunaḥsarvevānarāstyaktasambhramāḥ |

ṛkṣarājavacaśśrutvātañcadṛṣṭavāvibhīṣaṇam || 12 ||

vibhīṣaṇasturāmasyadṛṣṭavāgātraṃśaraiścitam |

lakṣmaṇasyacadharmātmābabhūvavyathitastadā || 13 ||

jalaklinnenahastenatayornetrepramṛjyaca |

śokasampīḍitamanārurodavilalāpaca || 14 ||

imautausattvasampannauvikrāntaupriyasamyugau |

imāmavasthāṅgamitaurākṣasaiḥkūṭayodhibhiḥ || 15 ||

bhrātuḥputreṇametenaduṣputreṇadurātmanā |

rākṣasyājihmayābudhyācālitāvṛjuvikramau || 16 ||

śarairimāvalaṃviddhaurudhireṇasamukṣitau |

vasudhāyāmimausuptaudṛśyeteśalyakāviva || 17 ||

yayorvīryamupāśrityapratiṣṭhākāṅkṣitāmayā |

tāvubhaudehanāśāyaprasuptaupuruṣarṣabhau || 18 ||

jīvannadyavipanno'sminaṣṭarājyamanorathaḥ |

prāptapratijñaścaripuḥsakāmorāvaṇaḥkṛtaḥ || 19 ||

evaṃvilapamānantampariṣvajyavibhīṣaṇam |

sugrīvaḥsattvasampannoharirājo'bravīdidam || 20 ||

rājyamprāpsyasidharmajña laṅkāyānnātrasaṃśayaḥ |

rāvaṇassahaputreṇasvakāmannehalapsyate || 21 ||

narujāpīḍitāvetāvubhaurāghavalakṣmaṇau |

tyaktvāmohaṃvadhiṣyetesagaṇaṃrāvaṇaṃraṇe || 22 ||

tamevaṃsāntvayitvātusamāśvāsyacarākṣasam |

suṣeṇaṃśvaśurampārśvesugrīvastamuvācaha || 23 ||

sahaśūrairharigaṇairlabdhasañjñāvarindamau |

gacchatvambhrātaraṅgṛhyakiṣkindhāṃrāmalakṣmaṇau || 24 ||

ahanturāvaṇaṃhatvāsaputraṃsahabāndhavam |

maithilīmānayiṣyāmiśakronaṣṭāmivaśriyam || 25 ||

śrutvaitadvānarendrasyasuṣeṇovākyamabravīt |

daivāsurammahadyuddhamanubhūtaṃsudāruṇam || 26 ||

tadāsmadānavāśarasamsparśakovidāḥ |

nijaghnuśśastraviduṣaścādayantomuhurmuhuḥ || 27 ||

tānārtānnaṣṭasañjñāṃścagatāsūṃścabṛhaspatiḥ |

vidyābhirmantrayuktābhiroṣadhībhiścikitsati || 28 ||

tānyauṣadhānyānayituṅkṣīrodaṃyāntusāgaram |

javenavānarāḥśīghraṃsampātipanasādayaḥ || 29 ||

harayastuvijānantipārvatīstāmahauṣadhīḥ |

sañjīvakaraṇīndivyāṃviśalyāndevanirmitām || 30 ||

candraścanāmadroṇaścakṣīrodesāgarottame |

amṛtaṃyatramathitantatrateparamauṣadhī || 31 ||

tautatravihitedevaiḥparvataumahodadhau |

ayaṃvāyusutorājan hanūmāṃstatragacchatu || 32 ||

etasminnantarevāyurmegāṃścāpisavidyutaḥ |

paryasyasāgaretoyaṅkampayananivamedinīm || 33 ||

mahatāpakṣavātenasarvavadīpamahādrumāḥ |

nipeturbhagnaviṭapāḥsalilelavaṇāmbhasi || 34 ||

abhavan pannagāstrastābhoginastatravāsinaḥ |

śīghraṃsarvāṇiyādāṃsijagmuścalavaṇārṇavam || 35 ||

tatomuhūrtārgaruḍaṃvainateyammahābalam |

vānarādadṛśuḥsarvejvalantamivapāvakam || 36 ||

tamāgatamabhiprekṣyanāgāstesampradudruvuḥ |

yaistausatpuruṣaubaddhauśarabhūtairmahābalau || 37 ||

tatassuparṇaḥkākutsthauspṛṣṭavāpratyabhinadanitaḥ |

vimamarśacapāṇibhyāmmukhecandrasamaprabhe || 38 ||

vainateyenasamspṛṣṭāstayoḥsamruruhurvraṇāḥ |

suvarṇecatanūsnigdhetayorāśubabhūvatuḥ || 39 ||

tejo vīryaṃ balaṃ ca oja;utsāhaś ca mahā guṇāḥ |

pradarśanaṃ ca buddhiś ca smṛtiś ca dviguṇaṃ tayoḥ || 40 ||

tāvutthāpyamahātejāgaruḍovāsavopamau |

ubhautausasvajehṛṣṭorāmaścainamuvācaha || 41 ||

bhavatprasādād vyasanaṃrāvaṇiprabhavammahat |

āvāmihavyatikrāntaupūrvavad balinaukṛtau || 42 ||

yathātātandaśarathaṃyathā'jañcapitāmaham |

tathābhavantamāsādyahṛdayammeprasīdati || 43 ||

kobhavānrūpasampannodivyasraganulepanaḥ |

vasānovirajevastradivyābharaṇabhūṣitaḥ || 44 ||

tamuvācamahātejāvainateyomahābalaḥ |

patattrirājaḥprītātmāharṣaparyākulekṣaṇaḥ || 45 ||

ahaṃsakhātekākutstha priyaḥprāṇobahiścaraḥ |

garutmānihasamprāptoyuvayoḥsāhyakāraṇāt || 46 ||

asurāvāmahāvīryāvānarāvāmahābalāḥ |

surāścāpisagandhvarvāḥpuraskṛtyaśatakratum || 47 ||

nemammokṣayituṃśaktāśśarabandhaṃsudāruṇam |

māyābalādindrajitānirmitaṅkrūrakarmaṇā || 48 ||

etenāgāḥkādraveyāstīkṣṇadaṃṣṭrāviṣolbaṇāḥ |

rakṣomāyāprabhāveṇaśarābhūtvāstvadāśritāḥ || 49 ||

sabhāgyaścāsidharmajña rāma satyaparākrama |

lakṣmaṇenasahabhrātrāsamareripughātinā || 50 ||

imaṃśrutvātuvṛttāntantvaramāṇo'hamāgataḥ |

sahasāyuvayoḥsnehātsakhitvamanupālayan || 51 ||

mokṣitaucamahāghorādasmātsāyakabandhanāt |

apramādaścakartavyoyuvābhyānnityamevaca || 52 ||

prakṛtyārākṣasāḥsarvesaṅgrāmekūṭayodhinaḥ |

śūrāṇāṃśuddhabhāvānāmbhavatāmarārjavambalam || 53 ||

tannaviśvasanīyaṃvorākṣasānāṃraṇājire |

etenaivopamānenanityañjihmāhirākṣasāḥ || 54 ||

evamuktvātadārāmaṃsuparṇassumahābalaḥ |

pariṣvajyacasuhṛtsnigdhamāpraṣṭumupacakrame || 55 ||

sakhe rāghava dharmajña ripūṇāmapivatsala |

abhyanujñātumicchāmigamiṣyāmiyathāmatam || 56 ||

nacakautūhalaṅkāryaṃsakhitvampratirāghava |

kṛtakarmāraṇevīra sakhitvamprativetsyasi || 57 ||

bālavṛddhāvaśeṣāntukṛtvālaṅkāṃśarormibhiḥ |

rāvaṇañcaripuṃhatvāsītāntvaṃsamulapsyate || 58 ||

pradakṣiṇantataḥkṛtvāpariṣvajyacavīryavān |

jagāmākāśamāviśyasuparṇaḥpavanoyathā || 59 ||

virujaurāghavaudṛṣṭavātatovānarayūthapāḥ |

siṃhanādāṃstadānedurlaṅgūlanndudhuvustadā || 60 ||

tatobherīssamājaghnurmṛdaṅgāṃścāpyanādayan |

dadhmuśśaṅkhānsamprahṛṣṭāḥkṣevalantyapiyathāpuram || 61 ||

āsphoṭyāḥspoṭyavikrāntāḥvānarāḥnagayodhinaḥ |

drumānutpaṭyavividhāṃstasthuśśatasahasraśaḥ || 62 ||

visṛjantomahānādāṃstrāsayantoniśācarān |

laṅkādvārāṇyupājagmuryuddhakāmāḥplavaṅgamāḥ || 63 ||

teṣāṃsukhīmastumuloninādobabhūvaśākhāmṛgayūthapānām |

kṣayenidāghasyayathāghanānānnādassubhīmonadatānniśīthe || 64 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ पञ्चाशस्सर्गः ।

अथोवाचमहातेजाहरिराजोमहाबलः ।

किमियंव्यथितासेनामूढवातेवनौर्जले ॥ 1 ॥

सुग्रीवस्यवचश्श्रुत्वावालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत् ।

नत्वम्पश्यसिरामञ्चलक्ष्मणञ्चमहारथम् ॥ 2 ॥

शरजालचितौवीरावुभौदशरथात्मजौ ।

शरतल्पेमहात्मानौशयानौरुधिरोक्षितौ ॥ 3 ॥

अथाब्रवीद्वानरेन्द्रस्सुग्रीवःपुत्रमङ्गदम् ।

नानिमित्तमिदम्मन्येभवितव्यम्भयेनतु ॥ 4 ॥

विषण्णवदनाह्येतेत्यक्तप्रहरणादिशः ।

प्रपलायन्तिहरयस्त्रासादुत्फुल्ललोचनाः ॥ 5 ॥

अन्योन्यस्यनलज्जन्तेनिरीक्षन्तिपृष्ठतः ।

विप्रकर्षन्तिचान्योन्यम्पतितंलङ्घयन्तिच ॥ 6 ॥

एतस्मिन्नन्तरेवीरोगदापाणिर्विभीषणः ।

सुग्रीवंवर्धयामासराघवञ्चनिरैक्षत ॥ 7 ॥

विभीषणञ्चसुग्रीवोदृष्टवावानरभीषणम् ।

ऋक्षराजम्महात्मानंसमीपस्थमुवाचह ॥ 8 ॥

विभीषणोऽयंसम्प्राप्तोयन्दृष्टवावानरर्षभाः ।

विद्रवन्तिपरितत्रसरावणात्मजशङ्कया ॥ 9 ॥

शीघ्रमेतान् सुसन्त्रस्तान्बहुधाविप्रधावितान् ।

पर्यवस्थापयाख्याहिविभीषणमुपस्थितम् ॥ 10 ॥

सुग्रीवेणैवमुक्तस्तुजाम्बवानृक्षपार्थिवः ।

वानरान्सान्त्वयामाससन्निरुध्यप्रधानतः ॥ 11 ॥

तेनिवृत्ताःपुनःसर्वेवानरास्त्यक्तसम्भ्रमाः ।

ऋक्षराजवचश्श्रुत्वातञ्चदृष्टवाविभीषणम् ॥ 12 ॥

विभीषणस्तुरामस्यदृष्टवागात्रंशरैश्चितम् ।

लक्ष्मणस्यचधर्मात्माबभूवव्यथितस्तदा ॥ 13 ॥

जलक्लिन्नेनहस्तेनतयोर्नेत्रेप्रमृज्यच ।

शोकसम्पीडितमनारुरोदविललापच ॥ 14 ॥

इमौतौसत्त्वसम्पन्नौविक्रान्तौप्रियसम्युगौ ।

इमामवस्थाङ्गमितौराक्षसैःकूटयोधिभिः ॥ 15 ॥

भ्रातुःपुत्रेणमेतेनदुष्पुत्रेणदुरात्मना ।

राक्षस्याजिह्मयाबुध्याचालितावृजुविक्रमौ ॥ 16 ॥

शरैरिमावलंविद्धौरुधिरेणसमुक्षितौ ।

वसुधायामिमौसुप्तौदृश्येतेशल्यकाविव ॥ 17 ॥

ययोर्वीर्यमुपाश्रित्यप्रतिष्ठाकाङ्क्षितामया ।

तावुभौदेहनाशायप्रसुप्तौपुरुषर्षभौ ॥ 18 ॥

जीवन्नद्यविपन्नोऽस्मिनष्टराज्यमनोरथः ।

प्राप्तप्रतिज्ञश्चरिपुःसकामोरावणःकृतः ॥ 19 ॥

एवंविलपमानन्तम्परिष्वज्यविभीषणम् ।

सुग्रीवःसत्त्वसम्पन्नोहरिराजोऽब्रवीदिदम् ॥ 20 ॥

राज्यम्प्राप्स्यसिधर्मज्ञ लङ्कायान्नात्रसंशयः ।

रावणस्सहपुत्रेणस्वकामन्नेहलप्स्यते ॥ 21 ॥

नरुजापीडितावेतावुभौराघवलक्ष्मणौ ।

त्यक्त्वामोहंवधिष्येतेसगणंरावणंरणे ॥ 22 ॥

तमेवंसान्त्वयित्वातुसमाश्वास्यचराक्षसम् ।

सुषेणंश्वशुरम्पार्श्वेसुग्रीवस्तमुवाचह ॥ 23 ॥

सहशूरैर्हरिगणैर्लब्धसञ्ज्ञावरिन्दमौ ।

गच्छत्वम्भ्रातरङ्गृह्यकिष्किन्धांरामलक्ष्मणौ ॥ 24 ॥

अहन्तुरावणंहत्वासपुत्रंसहबान्धवम् ।

मैथिलीमानयिष्यामिशक्रोनष्टामिवश्रियम् ॥ 25 ॥

श्रुत्वैतद्वानरेन्द्रस्यसुषेणोवाक्यमब्रवीत् ।

दैवासुरम्महद्युद्धमनुभूतंसुदारुणम् ॥ 26 ॥

तदास्मदानवाशरसम्स्पर्शकोविदाः ।

निजघ्नुश्शस्त्रविदुषश्चादयन्तोमुहुर्मुहुः ॥ 27 ॥

तानार्तान्नष्टसञ्ज्ञांश्चगतासूंश्चबृहस्पतिः ।

विद्याभिर्मन्त्रयुक्ताभिरोषधीभिश्चिकित्सति ॥ 28 ॥

तान्यौषधान्यानयितुङ्क्षीरोदंयान्तुसागरम् ।

जवेनवानराःशीघ्रंसम्पातिपनसादयः ॥ 29 ॥

हरयस्तुविजानन्तिपार्वतीस्तामहौषधीः ।

सञ्जीवकरणीन्दिव्यांविशल्यान्देवनिर्मिताम् ॥ 30 ॥

चन्द्रश्चनामद्रोणश्चक्षीरोदेसागरोत्तमे ।

अमृतंयत्रमथितन्तत्रतेपरमौषधी ॥ 31 ॥

तौतत्रविहितेदेवैःपर्वतौमहोदधौ ।

अयंवायुसुतोराजन् हनूमांस्तत्रगच्छतु ॥ 32 ॥

एतस्मिन्नन्तरेवायुर्मेगांश्चापिसविद्युतः ।

पर्यस्यसागरेतोयङ्कम्पयननिवमेदिनीम् ॥ 33 ॥

महतापक्षवातेनसर्ववदीपमहाद्रुमाः ।

निपेतुर्भग्नविटपाःसलिलेलवणाम्भसि ॥ 34 ॥

अभवन् पन्नगास्त्रस्ताभोगिनस्तत्रवासिनः ।

शीघ्रंसर्वाणियादांसिजग्मुश्चलवणार्णवम् ॥ 35 ॥

ततोमुहूर्तार्गरुडंवैनतेयम्महाबलम् ।

वानराददृशुःसर्वेज्वलन्तमिवपावकम् ॥ 36 ॥

तमागतमभिप्रेक्ष्यनागास्तेसम्प्रदुद्रुवुः ।

यैस्तौसत्पुरुषौबद्धौशरभूतैर्महाबलौ ॥ 37 ॥

ततस्सुपर्णःकाकुत्स्थौस्पृष्टवाप्रत्यभिनदनितः ।

विममर्शचपाणिभ्याम्मुखेचन्द्रसमप्रभे ॥ 38 ॥

वैनतेयेनसम्स्पृष्टास्तयोःसम्रुरुहुर्व्रणाः ।

सुवर्णेचतनूस्निग्धेतयोराशुबभूवतुः ॥ 39 ॥

तेजो वीर्यं बलं च ओज;उत्साहश् च महा गुणाः ।

प्रदर्शनं च बुद्धिश् च स्मृतिश् च द्विगुणं तयोः ॥ 40 ॥

तावुत्थाप्यमहातेजागरुडोवासवोपमौ ।

उभौतौसस्वजेहृष्टोरामश्चैनमुवाचह ॥ 41 ॥

भवत्प्रसादाद् व्यसनंरावणिप्रभवम्महत् ।

आवामिहव्यतिक्रान्तौपूर्ववद् बलिनौकृतौ ॥ 42 ॥

यथातातन्दशरथंयथाऽजञ्चपितामहम् ।

तथाभवन्तमासाद्यहृदयम्मेप्रसीदति ॥ 43 ॥

कोभवान्रूपसम्पन्नोदिव्यस्रगनुलेपनः ।

वसानोविरजेवस्त्रदिव्याभरणभूषितः ॥ 44 ॥

तमुवाचमहातेजावैनतेयोमहाबलः ।

पतत्त्रिराजःप्रीतात्माहर्षपर्याकुलेक्षणः ॥ 45 ॥

अहंसखातेकाकुत्स्थ प्रियःप्राणोबहिश्चरः ।

गरुत्मानिहसम्प्राप्तोयुवयोःसाह्यकारणात् ॥ 46 ॥

असुरावामहावीर्यावानरावामहाबलाः ।

सुराश्चापिसगन्ध्वर्वाःपुरस्कृत्यशतक्रतुम् ॥ 47 ॥

नेमम्मोक्षयितुंशक्ताश्शरबन्धंसुदारुणम् ।

मायाबलादिन्द्रजितानिर्मितङ्क्रूरकर्मणा ॥ 48 ॥

एतेनागाःकाद्रवेयास्तीक्ष्णदंष्ट्राविषोल्बणाः ।

रक्षोमायाप्रभावेणशराभूत्वास्त्वदाश्रिताः ॥ 49 ॥

सभाग्यश्चासिधर्मज्ञ राम सत्यपराक्रम ।

लक्ष्मणेनसहभ्रात्रासमरेरिपुघातिना ॥ 50 ॥

इमंश्रुत्वातुवृत्तान्तन्त्वरमाणोऽहमागतः ।

सहसायुवयोःस्नेहात्सखित्वमनुपालयन् ॥ 51 ॥

मोक्षितौचमहाघोरादस्मात्सायकबन्धनात् ।

अप्रमादश्चकर्तव्योयुवाभ्यान्नित्यमेवच ॥ 52 ॥

प्रकृत्याराक्षसाःसर्वेसङ्ग्रामेकूटयोधिनः ।

शूराणांशुद्धभावानाम्भवतामरार्जवम्बलम् ॥ 53 ॥

तन्नविश्वसनीयंवोराक्षसानांरणाजिरे ।

एतेनैवोपमानेननित्यञ्जिह्माहिराक्षसाः ॥ 54 ॥

एवमुक्त्वातदारामंसुपर्णस्सुमहाबलः ।

परिष्वज्यचसुहृत्स्निग्धमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥ 55 ॥

सखे राघव धर्मज्ञ रिपूणामपिवत्सल ।

अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिगमिष्यामियथामतम् ॥ 56 ॥

नचकौतूहलङ्कार्यंसखित्वम्प्रतिराघव ।

कृतकर्मारणेवीर सखित्वम्प्रतिवेत्स्यसि ॥ 57 ॥

बालवृद्धावशेषान्तुकृत्वालङ्कांशरोर्मिभिः ।

रावणञ्चरिपुंहत्वासीतान्त्वंसमुलप्स्यते ॥ 58 ॥

प्रदक्षिणन्ततःकृत्वापरिष्वज्यचवीर्यवान् ।

जगामाकाशमाविश्यसुपर्णःपवनोयथा ॥ 59 ॥

विरुजौराघवौदृष्टवाततोवानरयूथपाः ।

सिंहनादांस्तदानेदुर्लङ्गूलन्न्दुधुवुस्तदा ॥ 60 ॥

ततोभेरीस्समाजघ्नुर्मृदङ्गांश्चाप्यनादयन् ।

दध्मुश्शङ्खान्सम्प्रहृष्टाःक्षेवलन्त्यपियथापुरम् ॥ 61 ॥

आस्फोट्याःस्पोट्यविक्रान्ताःवानराःनगयोधिनः ।

द्रुमानुत्पट्यविविधांस्तस्थुश्शतसहस्रशः ॥ 62 ॥

विसृजन्तोमहानादांस्त्रासयन्तोनिशाचरान् ।

लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुर्युद्धकामाःप्लवङ्गमाः ॥ 63 ॥

तेषांसुखीमस्तुमुलोनिनादोबभूवशाखामृगयूथपानाम् ।

क्षयेनिदाघस्ययथाघनानान्नादस्सुभीमोनदतान्निशीथे ॥ 64 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः ॥