ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤਂਰਾਕ੍षਸਮ੍ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਵਿਨੇਦੁਰ੍ਵਾਨਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਯੁਦ੍ਧਕਾਙ੍ ਕ੍षਿਣਃ ॥ 1 ॥
ਤੇषਾਂਸੁਤੁਮੁਲਂਯੁਦ੍ਧਂਸਞ੍ਜਜ੍ਞੇਕਪਿਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮ੍ਪਾਦਪੈਰ੍ਘੋਰਨ੍ਨਿਘ੍ਨਤਾਂਸ਼ੂਲਮੁਦ੍ਗਰੈਃ ॥ 2 ॥
ਰਾਕ੍षਸੈਰ੍ਵਾਨਰਾਘੋਰਾਵਿਨਿਕृਤ੍ਤਸ੍ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਵਾਨਰੈਰਾਕ੍षਸਾਸ਼੍ਚਾਪਿਦ੍ਰੁਮੈਰ੍ਭੂਮਿਸਮੀਕृਤਾਃ ॥ 3 ॥
ਰਾਕ੍षਸਾਸ੍ਤ੍ਵਭਿਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਵਾਨਰਾਨ੍ਨਿਸ਼ਿਤੈਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ।
ਵਿਵ੍ਯਥੁਰ੍ਘੋਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਃਕਙ੍ਕਪਤ੍ਰੈਰਜਿਹ੍ਮਗੈਃ ॥ 4 ॥
ਤੇਗਦਾਭਿਸ਼੍ਚਭੀਮਾਭਿਃਪਟ੍ਟਸੈਃ ਕੂਟਮੁਦ੍ਗਰੈਃ ।
ਘੋਰੈਸ਼੍ਚਪਰਿਘੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੈਸ਼੍ਚਾਪਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤੈਃ ॥ 5 ॥
ਵਿਦਾਰ੍ਯਮਾਣਾਰਕ੍षੋਭਿਰ੍ਵਾਨਰਾਸ੍ਤੇਮਹਾਬਲਾਃ ।
ਅਮਰ੍षਾਜ੍ਜਨਿਤੋਦ੍ਧਰ੍षਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਃਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਭੀਤਵਤ੍ ॥ 6 ॥
ਸ਼ਰਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇਸ਼ੂਲਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਦੇਹਿਨਃ ।
ਜਗृਹੁਸ੍ਤੇਦ੍ਰੁਮਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰਸ਼ਿਲਾਸ਼੍ਚਹਰਿਯੂਥਪਾਃ ॥ 7 ॥
ਤੇਭੀਮਵੇਗਾਹਰਯੋਨਰ੍ਦਮਾਨਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤਤਃ ।
ਮਮਨ੍ਥੂਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ਵੀਰਾਨ੍ਨਾਮਾਨਿਚਬਭਾषਿਰੇ ॥ 8 ॥
ਤਦ੍ਭਭੂਵਾਦ੍ਭੁਤਙ੍ਘੋਰਂਯੁਦ੍ਧਂਵਾਨਰਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ਸ਼ਿਲਾਭਿਰ੍ਵਿਵਿਧਾਭਿਸ਼੍ਚਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚੈਵਪਾਦਪੈਃ ॥ 9 ॥
ਰਾਕ੍षਸਾਮਥਿਤਾਃਕੇਚਿਦ੍ਵਾਨਰੈਰ੍ਜਿਤਕਾਸ਼ਿਭਿਃ ।
ਵਵਮੂਰੁਧਿਰਙ੍ਕੇਚਿਨ੍ਮੁਖੈਰੁਧਿਰਭੋਜਨਾਃ ॥ 10 ॥
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇषੁਦਾਰਿਤਾਃਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਦ੍ਰਾਸ਼ੀਕृਤਾਦ੍ਰੁਮੈਃ ।
ਸ਼ਿਲਾਭਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਃਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਦ੍ਧਨ੍ਤੈਰ੍ਵਿਦਾਰਿਤਾਃ ॥ 11 ॥
ਧ੍ਵਜੈਰ੍ਵਿਮਥਿਤੈਰ੍ਭਗ੍ਨੈਃਖਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚਵਿਨਿਪਾਤਿਤੈਃ ।
ਰਥੈਰ੍ਵਿਧ੍ਵਂਸਿਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿਪਤਿਤੈਃਰਜਨੀਚਰੈਃ ॥ 12 ॥
ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰੈਃਪਰ੍ਵਤਾਕਾਰੈਃਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰੈਰ੍ਵਨੌਕਸਾਮ੍ ।
ਮਥਿਤੈਰ੍ਵਾਜਿਭਿਃਕੀਰ੍ਣਂਸਾਰੋਹੈਰ੍ਵਸੁਧਾਤਲਮ੍ ॥ 13 ॥
ਵਾਨਰੈਰ੍ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਸ੍ਸੈਰਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯਾऽਪ੍ਲੁਤ੍ਯਵੇਗਿਤੈਃ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਃਕਰਜੈਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਰ੍ਮੁਖੇषੁਵਿਨਿਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ 14 ॥
ਵਿषਣ੍ਣਵਦਨਾਭੂਯੋਵਿਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਃ ।
ਮੂਢਾਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤਗਨ੍ਧੇਨਨਿਪੇਤੁਰ੍ਧਰਣੀਤਲੇ ॥ 15 ॥
ਅਨ੍ਯੇਤੁਪਰਮਸਙ੍ਕृਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਰਾਕ੍षਸਾਭੀਮਨਿਸ਼੍ਵਨਾਃ ।
ਤਲੈਰੇਵਾਭਿਧਾਵਨ੍ਤਿਵਜ੍ਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਮੈਰ੍ਹਰੀਨ੍ ॥ 16 ॥
ਵਾਨਰੈਰਾਪਤਨ੍ਤਸ੍ਤੇਵੇਗਿਤਾਵੇਗਵਤ੍ਤਰੈਃ ।
ਮੁष੍ਟਿਭਿਸ਼੍ਚਰਣੈਰ੍ਦਨ੍ਸ੍ਸੈਃਪਾਦਪੈਸ਼੍ਚਾਵਪੋਥਿਤਾ ॥ 17 ॥
ਸੈਨ੍ਯਨ੍ਤੁਵਿਦ੍ਰੁਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षੋਰਾਕ੍षਸਰ੍षਭਃ ।
ਰੋषੇਣਕਦਨਞ੍ਚਕ੍ਰੇਵਾਨਰਾਣਾਂਯੁਯੁਤ੍ਸਤਾਮ੍ ॥ 18 ॥
ਪ੍ਤਾਸੈਃਪ੍ਰਮਥਿਤਾਃਕੇਚਿਦ੍ਵਾਨਰਾਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਰਵਾਃ ।
ਮੁਦ੍ਗਰੈਰਾਹਤਾਃਕੇਚਿਤ੍ਪਾਤਿਤਾਧਰਣੀਤਲੇ ॥ 19 ॥
ਪਰਿਘੈਰ੍ਮਥਿਤਾਃਕੇਚਿਦ੍ਭਿਣ੍ਡਿਵਾਲੈਰ੍ਵਿਦਾਰਿਤਾਃ ।
ਪਟ੍ਟਸੈਰਾਹਤਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਹ੍ਵਲਨ੍ਤੋਗਤਾਸਵਃ ॥ 20 ॥
ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਨਿਹਤਾਸ਼੍ਸ਼ੂਲੈਰੁਧਿਰਾਰ੍ਦ੍ਰਾਵਨੌਕਸਃ ।
ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਦ੍ਰਾਵਿਤਾਨष੍ਟਾਃਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੈਰਾਕ੍षਸੈਰ੍ਯੁਧਿ ॥ 21 ॥
ਵਿਭਿਨ੍ਨਹृਦਯਾਃਕੇਚਿਦੇਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨਦਾਰਿਤਾਃ ।
ਵਿਦਾਰਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੈਸ਼੍ਚਕੇਚਿਦਾਨ੍ਸ੍ਰੈਰ੍ਵਿਨਿਃਸृਤਾਃ ॥ 22 ॥
ਤਤ੍ਸੁਭੀਮਮ੍ਮਹਾਯੁਦ੍ਧਂਹਰਿਰਾਕ੍षਸਸਙ੍ਕੁਲਮ੍ ।
ਪ੍ਰਬਭੌਸ਼ਬ੍ਦਬਹੁਲਂਸ਼ਿਲਾਪਾਦਪਸਙ੍ਕੁਲਮ੍ ॥ 23 ॥
ਧਨੁਰ੍ਜ੍ਯਾਤਨ੍ਤ੍ਰਿਮਧੁਰਂਹਿਕ੍ਕਾਤਾਲਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।
ਮਨ੍ਧਸ੍ਨ੍ਤਿਤਸਙ੍ਗੀਤਨ੍ਤਦ੍ਯੁਦ੍ਧਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਮਾਬਭੌ ॥ 24 ॥
ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षਸ੍ਤੁਧਨੁष੍ਪਾਣਿਰ੍ਵਾਨਰਾਨ੍ਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ ।
ਹਸਨ੍ਵਿਦ੍ਰਾਵਯਾਮਾਸਦਿਸ਼ਸ੍ਤੁਸ਼ਰਵृष੍ਟਿਭਿਃ ॥ 25 ॥
ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षੇਣਾਰ੍ਦਿਤਂਸੈਨ੍ਯਂਵ੍ਯਥਿਤਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਮਾਰੁਤਿਃ ।
ਅਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਵਿਪੁਲਾਂਸ਼ਿਲਾਮ੍ ॥ 26 ॥
ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਤਾਮ੍ਰਾਕ੍षਃਪਿਤृਸ੍ਤੁਲ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਾਮ੍ਪਾਤਯਾਮਾਸਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षਸ੍ਯਰਥਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ॥ 27 ॥
ਆਪਤਤਨੀਂਸ਼ਿਲਾਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਗਦਾਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਤ੍ ।
ਰਥਾਦਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯਵੇਗੇਨਵਸੁਧਾਯਾਂਵ੍ਯਤਿष੍ਠਤ ॥ 28 ॥
ਸਾਪ੍ਰਮਥ੍ਯਰਥਨ੍ਤਸ੍ਯਨਿਪਪਾਤਸ਼ਿਲਾਭੁਵਿ ।
ਸਚਕ੍ਰਕੂਬਰਸਾਸ਼੍ਵਂਸਧ੍ਵਜਂਸਸ਼ਰਾਸਨਮ੍ ॥ 29 ॥
ਸਭਙ੍ ਕ੍ਤ੍ਵਾਤੁਰਥਨ੍ਤਸ੍ਯਹਨੁਮਾਨ੍ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਰਕ੍षਸਾਙ੍ਕਦਨਞ੍ਚਕ੍ਰੇਸਸ੍ਕਨ੍ਧਵਿਟਪੈਰ੍ਦ੍ਰੁਮੈਃ ॥ 30 ॥
ਵਿਭਿਨ੍ਨਸ਼ਿਰਸੋਭੂਤ੍ਵਾਰਾਕ੍षਸਾਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤੋਕ੍षਿਤਾਃ ।
ਦ੍ਰੁਮੈਃਪ੍ਰਮਥਿਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇਨਿਪੇਤੁਰ੍ਧਰਣੀਤਲੇ ॥ 31 ॥
ਵਿਦ੍ਰਾਵ੍ਯਰਾਕ੍षਸਂਸੈਨ੍ਯਂਹਨੁਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਗਿਰਿਸ਼ਸ਼ਿਖਰਮਾਦਾਯਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षਮਭਿਦੁਦ੍ਰੁਵੇ ॥ 32 ॥
ਤਮਾਪਤਨ੍ਤਨ੍ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षੋਗਦਾਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਵਿਨਰ੍ਦਮਾਨਃਸਹਸਾਹਨੂਮਨ੍ਤਮਭਿਦ੍ਰਵਤ੍ ॥ 33 ॥
ਤਸ੍ਯਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯਰੋषੇਣਗਦਾਨ੍ਤਾਮ੍ਬਹੁਕਣ੍ਟਕਾਮ੍ ।
ਪਾਤਯਾਮਾਸਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षੋਮਸ੍ਤਕੇऽਥਹਨੂਮਤਃ ॥ 34 ॥
ਤਾਡਿਤਃਸਤਯਾਤਤ੍ਰਗਦਯਾਭੀਮਰੂਪਯਾ ।
ਸਕਪਿਰ੍ਮਾਰੁਤਬਲਸ੍ਤਮ੍ਪ੍ਰਹਾਰਮਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ॥ 35 ॥
ਪਪਾਤ ਸਹਸਾ ਭੂਮੌ ਵਿਕੀਰ੍ਣ;ਇਵ ਪਰ੍ਵਤਃ ।
ਧੂਮ੍ਰ ਅਕ੍षਂ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਤ ਸ਼ੇषਾ ਨਿਸ਼ਾ ਚਰਾਃ ॥ 36 ॥
ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍षਨ੍ਨਿਹਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਹਤਸ਼ੇषਾਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ॥ 37 ॥
ਤ੍ਰਸ੍ਤਾਃਪ੍ਰਵਿਵਿਸ਼ੁਰ੍ਲਙ੍ਕਾਂਵਧ੍ਯਮਾਨਾਃਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮੈਃ ।
ਸਤੁਪਵਨਸੁਤੋਨਿਹਤ੍ਯਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਕ੍षਤਜਵਹਰਿਸ੍ਸਰਿਤਸ਼੍ਚਸਨ੍ਨਿਕੀਰ੍ਯ ।
ਰਿਪੁਵਧਜਨਿਤਸ਼੍ਰਮੋਮਹਾਤ੍ਮਾਮੁਦਮਗਮਤ੍ਕਪਿਭਿਃਸੁਪੂਜ੍ਯਮਾਨਃ ॥ 38 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvipañcāśassargaḥ |
dhūmrākṣamprekṣyaniryāntaṃrākṣasambhīmavikramam |
vinedurvānarāssarveprahṛṣṭāyuddhakāṅ kṣiṇaḥ || 1 ||
teṣāṃsutumulaṃyuddhaṃsañjajñekapirakṣasām |
anyonyampādapairghorannighnatāṃśūlamudgaraiḥ || 2 ||
rākṣasairvānarāghorāvinikṛttassamantataḥ |
vānarairākṣasāścāpidrumairbhūmisamīkṛtāḥ || 3 ||
rākṣasāstvabhisaṅkruddhāvānarānniśitaiśśaraiḥ |
vivyathurghorasaṅkāśaiḥkaṅkapatrairajihmagaiḥ || 4 ||
tegadābhiścabhīmābhiḥpaṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ |
ghoraiścaparighaiścitraistriśūlaiścāpisaṃśritaiḥ || 5 ||
vidāryamāṇārakṣobhirvānarāstemahābalāḥ |
amarṣājjanitoddharṣāścakruḥkarmāṇyabhītavat || 6 ||
śaranirbhinnagātrāsteśūlanirbhinnadehinaḥ |
jagṛhustedrumāṃstatraśilāścahariyūthapāḥ || 7 ||
tebhīmavegāharayonardamānāstatastataḥ |
mamanthūrākṣasānvīrānnāmānicababhāṣire || 8 ||
tadbhabhūvādbhutaṅghoraṃyuddhaṃvānararakṣasām |
śilābhirvividhābhiścabahubhiścaivapādapaiḥ || 9 ||
rākṣasāmathitāḥkecidvānarairjitakāśibhiḥ |
vavamūrudhiraṅkecinmukhairudhirabhojanāḥ || 10 ||
pārśveṣudāritāḥkecitkecidrāśīkṛtādrumaiḥ |
śilābhiścūrṇitāḥkecitkeciddhantairvidāritāḥ || 11 ||
dhvajairvimathitairbhagnaiḥkhaṅgaiścavinipātitaiḥ |
rathairvidhvaṃsitaiścāpipatitaiḥrajanīcaraiḥ || 12 ||
gajendraiḥparvatākāraiḥparvatāgrairvanaukasām |
mathitairvājibhiḥkīrṇaṃsārohairvasudhātalam || 13 ||
vānarairbhīmavikrānssairāplutyā'plutyavegitaiḥ |
rākṣasāḥkarajaistīkṣṇairmukheṣuvinirtitāḥ || 14 ||
viṣaṇṇavadanābhūyoviprakīrṇaśiroruhāḥ |
mūḍhāśśoṇitagandhenanipeturdharaṇītale || 15 ||
anyetuparamasaṅkṛkruddhārākṣasābhīmaniśvanāḥ |
talairevābhidhāvantivajrasparśasamairharīn || 16 ||
vānarairāpatantastevegitāvegavattaraiḥ |
muṣṭibhiścaraṇairdanssaiḥpādapaiścāvapothitā || 17 ||
sainyantuvidrutandṛṣṭavādhūmrākṣorākṣasarṣabhaḥ |
roṣeṇakadanañcakrevānarāṇāṃyuyutsatām || 18 ||
ptāsaiḥpramathitāḥkecidvānarāśśoṇitasravāḥ |
mudgarairāhatāḥkecitpātitādharaṇītale || 19 ||
parighairmathitāḥkecidbhiṇḍivālairvidāritāḥ |
paṭṭasairāhatāḥ kecidvihvalantogatāsavaḥ || 20 ||
kecidvinihatāśśūlairudhirārdrāvanaukasaḥ |
kecidvidrāvitānaṣṭāḥsaṅkruddhairākṣasairyudhi || 21 ||
vibhinnahṛdayāḥkecidekapārśvenadāritāḥ |
vidāritāstriśūlaiścakecidānsrairviniḥsṛtāḥ || 22 ||
tatsubhīmammahāyuddhaṃharirākṣasasaṅkulam |
prababhauśabdabahulaṃśilāpādapasaṅkulam || 23 ||
dhanurjyātantrimadhuraṃhikkātālasamanvitam |
mandhasntitasaṅgītantadyuddhagāndharvamābabhau || 24 ||
dhūmrākṣastudhanuṣpāṇirvānarānraṇamūrdhani |
hasanvidrāvayāmāsadiśastuśaravṛṣṭibhiḥ || 25 ||
dhūmrākṣeṇārditaṃsainyaṃvyathitamprekṣyamārutiḥ |
abhyavartatasaṅkruddhaḥpragṛhyavipulāṃśilām || 26 ||
krodhād dviddviguṇatāmrākṣaḥpitṛstulyaparākramaḥ |
śilāntāmpātayāmāsadhūmrākṣasyarathamprati || 27 ||
āpatatanīṃśilāndṛṣṭavāgadāmudyamyasambhramāt |
rathādāplutyavegenavasudhāyāṃvyatiṣṭhata || 28 ||
sāpramathyarathantasyanipapātaśilābhuvi |
sacakrakūbarasāśvaṃsadhvajaṃsaśarāsanam || 29 ||
sabhaṅ ktvāturathantasyahanumān mārutātmajaḥ |
rakṣasāṅkadanañcakresaskandhaviṭapairdrumaiḥ || 30 ||
vibhinnaśirasobhūtvārākṣasāśśoṇitokṣitāḥ |
drumaiḥpramathitāścānyenipeturdharaṇītale || 31 ||
vidrāvyarākṣasaṃsainyaṃhanumānmārutātmajaḥ |
giriśaśikharamādāyadhūmrākṣamabhidudruve || 32 ||
tamāpatantandhūmrākṣogadāmudyamyavīryavān |
vinardamānaḥsahasāhanūmantamabhidravat || 33 ||
tasyakruddhasyaroṣeṇagadāntāmbahukaṇṭakām |
pātayāmāsadhūmrākṣomastake'thahanūmataḥ || 34 ||
tāḍitaḥsatayātatragadayābhīmarūpayā |
sakapirmārutabalastamprahāramacintayan || 35 ||
papāta sahasā bhūmau vikīrṇa;iva parvataḥ |
dhūmra akṣaṃ nihataṃ dṛṣṭvā hata śeṣā niśā carāḥ || 36 ||
dhūmrākṣannihatandṛṣṭavāhataśeṣāniśācarāḥ || 37 ||
trastāḥpraviviśurlaṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ |
satupavanasutonihatyaśatrūnkṣatajavaharissaritaścasannikīrya |
ripuvadhajanitaśramomahātmāmudamagamatkapibhiḥsupūjyamānaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvipañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्विपञ्चाशस्सर्गः ।
धूम्राक्षम्प्रेक्ष्यनिर्यान्तंराक्षसम्भीमविक्रमम् ।
विनेदुर्वानरास्सर्वेप्रहृष्टायुद्धकाङ् क्षिणः ॥ 1 ॥
तेषांसुतुमुलंयुद्धंसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।
अन्योन्यम्पादपैर्घोरन्निघ्नतांशूलमुद्गरैः ॥ 2 ॥
राक्षसैर्वानराघोराविनिकृत्तस्समन्ततः ।
वानरैराक्षसाश्चापिद्रुमैर्भूमिसमीकृताः ॥ 3 ॥
राक्षसास्त्वभिसङ्क्रुद्धावानरान्निशितैश्शरैः ।
विव्यथुर्घोरसङ्काशैःकङ्कपत्रैरजिह्मगैः ॥ 4 ॥
तेगदाभिश्चभीमाभिःपट्टसैः कूटमुद्गरैः ।
घोरैश्चपरिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापिसंश्रितैः ॥ 5 ॥
विदार्यमाणारक्षोभिर्वानरास्तेमहाबलाः ।
अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ॥ 6 ॥
शरनिर्भिन्नगात्रास्तेशूलनिर्भिन्नदेहिनः ।
जगृहुस्तेद्रुमांस्तत्रशिलाश्चहरियूथपाः ॥ 7 ॥
तेभीमवेगाहरयोनर्दमानास्ततस्ततः ।
ममन्थूराक्षसान्वीरान्नामानिचबभाषिरे ॥ 8 ॥
तद्भभूवाद्भुतङ्घोरंयुद्धंवानररक्षसाम् ।
शिलाभिर्विविधाभिश्चबहुभिश्चैवपादपैः ॥ 9 ॥
राक्षसामथिताःकेचिद्वानरैर्जितकाशिभिः ।
ववमूरुधिरङ्केचिन्मुखैरुधिरभोजनाः ॥ 10 ॥
पार्श्वेषुदारिताःकेचित्केचिद्राशीकृताद्रुमैः ।
शिलाभिश्चूर्णिताःकेचित्केचिद्धन्तैर्विदारिताः ॥ 11 ॥
ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैःखङ्गैश्चविनिपातितैः ।
रथैर्विध्वंसितैश्चापिपतितैःरजनीचरैः ॥ 12 ॥
गजेन्द्रैःपर्वताकारैःपर्वताग्रैर्वनौकसाम् ।
मथितैर्वाजिभिःकीर्णंसारोहैर्वसुधातलम् ॥ 13 ॥
वानरैर्भीमविक्रान्स्सैराप्लुत्याऽप्लुत्यवेगितैः ।
राक्षसाःकरजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषुविनिर्तिताः ॥ 14 ॥
विषण्णवदनाभूयोविप्रकीर्णशिरोरुहाः ।
मूढाश्शोणितगन्धेननिपेतुर्धरणीतले ॥ 15 ॥
अन्येतुपरमसङ्कृक्रुद्धाराक्षसाभीमनिश्वनाः ।
तलैरेवाभिधावन्तिवज्रस्पर्शसमैर्हरीन् ॥ 16 ॥
वानरैरापतन्तस्तेवेगितावेगवत्तरैः ।
मुष्टिभिश्चरणैर्दन्स्सैःपादपैश्चावपोथिता ॥ 17 ॥
सैन्यन्तुविद्रुतन्दृष्टवाधूम्राक्षोराक्षसर्षभः ।
रोषेणकदनञ्चक्रेवानराणांयुयुत्सताम् ॥ 18 ॥
प्तासैःप्रमथिताःकेचिद्वानराश्शोणितस्रवाः ।
मुद्गरैराहताःकेचित्पातिताधरणीतले ॥ 19 ॥
परिघैर्मथिताःकेचिद्भिण्डिवालैर्विदारिताः ।
पट्टसैराहताः केचिद्विह्वलन्तोगतासवः ॥ 20 ॥
केचिद्विनिहताश्शूलैरुधिरार्द्रावनौकसः ।
केचिद्विद्रावितानष्टाःसङ्क्रुद्धैराक्षसैर्युधि ॥ 21 ॥
विभिन्नहृदयाःकेचिदेकपार्श्वेनदारिताः ।
विदारितास्त्रिशूलैश्चकेचिदान्स्रैर्विनिःसृताः ॥ 22 ॥
तत्सुभीमम्महायुद्धंहरिराक्षससङ्कुलम् ।
प्रबभौशब्दबहुलंशिलापादपसङ्कुलम् ॥ 23 ॥
धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरंहिक्कातालसमन्वितम् ।
मन्धस्न्तितसङ्गीतन्तद्युद्धगान्धर्वमाबभौ ॥ 24 ॥
धूम्राक्षस्तुधनुष्पाणिर्वानरान्रणमूर्धनि ।
हसन्विद्रावयामासदिशस्तुशरवृष्टिभिः ॥ 25 ॥
धूम्राक्षेणार्दितंसैन्यंव्यथितम्प्रेक्ष्यमारुतिः ।
अभ्यवर्ततसङ्क्रुद्धःप्रगृह्यविपुलांशिलाम् ॥ 26 ॥
क्रोधाद् द्विद्द्विगुणताम्राक्षःपितृस्तुल्यपराक्रमः ।
शिलान्ताम्पातयामासधूम्राक्षस्यरथम्प्रति ॥ 27 ॥
आपततनींशिलान्दृष्टवागदामुद्यम्यसम्भ्रमात् ।
रथादाप्लुत्यवेगेनवसुधायांव्यतिष्ठत ॥ 28 ॥
साप्रमथ्यरथन्तस्यनिपपातशिलाभुवि ।
सचक्रकूबरसाश्वंसध्वजंसशरासनम् ॥ 29 ॥
सभङ् क्त्वातुरथन्तस्यहनुमान् मारुतात्मजः ।
रक्षसाङ्कदनञ्चक्रेसस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ॥ 30 ॥
विभिन्नशिरसोभूत्वाराक्षसाश्शोणितोक्षिताः ।
द्रुमैःप्रमथिताश्चान्येनिपेतुर्धरणीतले ॥ 31 ॥
विद्राव्यराक्षसंसैन्यंहनुमान्मारुतात्मजः ।
गिरिशशिखरमादायधूम्राक्षमभिदुद्रुवे ॥ 32 ॥
तमापतन्तन्धूम्राक्षोगदामुद्यम्यवीर्यवान् ।
विनर्दमानःसहसाहनूमन्तमभिद्रवत् ॥ 33 ॥
तस्यक्रुद्धस्यरोषेणगदान्ताम्बहुकण्टकाम् ।
पातयामासधूम्राक्षोमस्तकेऽथहनूमतः ॥ 34 ॥
ताडितःसतयातत्रगदयाभीमरूपया ।
सकपिर्मारुतबलस्तम्प्रहारमचिन्तयन् ॥ 35 ॥
पपात सहसा भूमौ विकीर्ण;इव पर्वतः ।
धूम्र अक्षं निहतं दृष्ट्वा हत शेषा निशा चराः ॥ 36 ॥
धूम्राक्षन्निहतन्दृष्टवाहतशेषानिशाचराः ॥ 37 ॥
त्रस्ताःप्रविविशुर्लङ्कांवध्यमानाःप्लवङ्गमैः ।
सतुपवनसुतोनिहत्यशत्रून्क्षतजवहरिस्सरितश्चसन्निकीर्य ।
रिपुवधजनितश्रमोमहात्मामुदमगमत्कपिभिःसुपूज्यमानः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्विपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvipañcāśassargaḥ |
dhūmrākṣamprekṣyaniryāntaṃrākṣasambhīmavikramam |
vinedurvānarāssarveprahṛṣṭāyuddhakāṅ kṣiṇaḥ || 1 ||
teṣāṃsutumulaṃyuddhaṃsañjajñekapirakṣasām |
anyonyampādapairghorannighnatāṃśūlamudgaraiḥ || 2 ||
rākṣasairvānarāghorāvinikṛttassamantataḥ |
vānarairākṣasāścāpidrumairbhūmisamīkṛtāḥ || 3 ||
rākṣasāstvabhisaṅkruddhāvānarānniśitaiśśaraiḥ |
vivyathurghorasaṅkāśaiḥkaṅkapatrairajihmagaiḥ || 4 ||
tegadābhiścabhīmābhiḥpaṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ |
ghoraiścaparighaiścitraistriśūlaiścāpisaṃśritaiḥ || 5 ||
vidāryamāṇārakṣobhirvānarāstemahābalāḥ |
amarṣājjanitoddharṣāścakruḥkarmāṇyabhītavat || 6 ||
śaranirbhinnagātrāsteśūlanirbhinnadehinaḥ |
jagṛhustedrumāṃstatraśilāścahariyūthapāḥ || 7 ||
tebhīmavegāharayonardamānāstatastataḥ |
mamanthūrākṣasānvīrānnāmānicababhāṣire || 8 ||
tadbhabhūvādbhutaṅghoraṃyuddhaṃvānararakṣasām |
śilābhirvividhābhiścabahubhiścaivapādapaiḥ || 9 ||
rākṣasāmathitāḥkecidvānarairjitakāśibhiḥ |
vavamūrudhiraṅkecinmukhairudhirabhojanāḥ || 10 ||
pārśveṣudāritāḥkecitkecidrāśīkṛtādrumaiḥ |
śilābhiścūrṇitāḥkecitkeciddhantairvidāritāḥ || 11 ||
dhvajairvimathitairbhagnaiḥkhaṅgaiścavinipātitaiḥ |
rathairvidhvaṃsitaiścāpipatitaiḥrajanīcaraiḥ || 12 ||
gajendraiḥparvatākāraiḥparvatāgrairvanaukasām |
mathitairvājibhiḥkīrṇaṃsārohairvasudhātalam || 13 ||
vānarairbhīmavikrānssairāplutyā'plutyavegitaiḥ |
rākṣasāḥkarajaistīkṣṇairmukheṣuvinirtitāḥ || 14 ||
viṣaṇṇavadanābhūyoviprakīrṇaśiroruhāḥ |
mūḍhāśśoṇitagandhenanipeturdharaṇītale || 15 ||
anyetuparamasaṅkṛkruddhārākṣasābhīmaniśvanāḥ |
talairevābhidhāvantivajrasparśasamairharīn || 16 ||
vānarairāpatantastevegitāvegavattaraiḥ |
muṣṭibhiścaraṇairdanssaiḥpādapaiścāvapothitā || 17 ||
sainyantuvidrutandṛṣṭavādhūmrākṣorākṣasarṣabhaḥ |
roṣeṇakadanañcakrevānarāṇāṃyuyutsatām || 18 ||
ptāsaiḥpramathitāḥkecidvānarāśśoṇitasravāḥ |
mudgarairāhatāḥkecitpātitādharaṇītale || 19 ||
parighairmathitāḥkecidbhiṇḍivālairvidāritāḥ |
paṭṭasairāhatāḥ kecidvihvalantogatāsavaḥ || 20 ||
kecidvinihatāśśūlairudhirārdrāvanaukasaḥ |
kecidvidrāvitānaṣṭāḥsaṅkruddhairākṣasairyudhi || 21 ||
vibhinnahṛdayāḥkecidekapārśvenadāritāḥ |
vidāritāstriśūlaiścakecidānsrairviniḥsṛtāḥ || 22 ||
tatsubhīmammahāyuddhaṃharirākṣasasaṅkulam |
prababhauśabdabahulaṃśilāpādapasaṅkulam || 23 ||
dhanurjyātantrimadhuraṃhikkātālasamanvitam |
mandhasntitasaṅgītantadyuddhagāndharvamābabhau || 24 ||
dhūmrākṣastudhanuṣpāṇirvānarānraṇamūrdhani |
hasanvidrāvayāmāsadiśastuśaravṛṣṭibhiḥ || 25 ||
dhūmrākṣeṇārditaṃsainyaṃvyathitamprekṣyamārutiḥ |
abhyavartatasaṅkruddhaḥpragṛhyavipulāṃśilām || 26 ||
krodhād dviddviguṇatāmrākṣaḥpitṛstulyaparākramaḥ |
śilāntāmpātayāmāsadhūmrākṣasyarathamprati || 27 ||
āpatatanīṃśilāndṛṣṭavāgadāmudyamyasambhramāt |
rathādāplutyavegenavasudhāyāṃvyatiṣṭhata || 28 ||
sāpramathyarathantasyanipapātaśilābhuvi |
sacakrakūbarasāśvaṃsadhvajaṃsaśarāsanam || 29 ||
sabhaṅ ktvāturathantasyahanumān mārutātmajaḥ |
rakṣasāṅkadanañcakresaskandhaviṭapairdrumaiḥ || 30 ||
vibhinnaśirasobhūtvārākṣasāśśoṇitokṣitāḥ |
drumaiḥpramathitāścānyenipeturdharaṇītale || 31 ||
vidrāvyarākṣasaṃsainyaṃhanumānmārutātmajaḥ |
giriśaśikharamādāyadhūmrākṣamabhidudruve || 32 ||
tamāpatantandhūmrākṣogadāmudyamyavīryavān |
vinardamānaḥsahasāhanūmantamabhidravat || 33 ||
tasyakruddhasyaroṣeṇagadāntāmbahukaṇṭakām |
pātayāmāsadhūmrākṣomastake'thahanūmataḥ || 34 ||
tāḍitaḥsatayātatragadayābhīmarūpayā |
sakapirmārutabalastamprahāramacintayan || 35 ||
papāta sahasā bhūmau vikīrṇa;iva parvataḥ |
dhūmra akṣaṃ nihataṃ dṛṣṭvā hata śeṣā niśā carāḥ || 36 ||
dhūmrākṣannihatandṛṣṭavāhataśeṣāniśācarāḥ || 37 ||
trastāḥpraviviśurlaṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ |
satupavanasutonihatyaśatrūnkṣatajavaharissaritaścasannikīrya |
ripuvadhajanitaśramomahātmāmudamagamatkapibhiḥsupūjyamānaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvipañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.