ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯନିର୍ଯାନ୍ତଂରାକ୍ଷସମ୍ଭୀମଵିକ୍ରମମ୍ ।
ଵିନେଦୁର୍ଵାନରାସ୍ସର୍ଵେପ୍ରହୃଷ୍ଟାଯୁଦ୍ଧକାଙ୍ କ୍ଷିଣଃ ॥ 1 ॥
ତେଷାଂସୁତୁମୁଲଂଯୁଦ୍ଧଂସଞ୍ଜଜ୍ଞେକପିରକ୍ଷସାମ୍ ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମ୍ପାଦପୈର୍ଘୋରନ୍ନିଘ୍ନତାଂଶୂଲମୁଦ୍ଗରୈଃ ॥ 2 ॥
ରାକ୍ଷସୈର୍ଵାନରାଘୋରାଵିନିକୃତ୍ତସ୍ସମନ୍ତତଃ ।
ଵାନରୈରାକ୍ଷସାଶ୍ଚାପିଦ୍ରୁମୈର୍ଭୂମିସମୀକୃତାଃ ॥ 3 ॥
ରାକ୍ଷସାସ୍ତ୍ଵଭିସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧାଵାନରାନ୍ନିଶିତୈଶ୍ଶରୈଃ ।
ଵିଵ୍ଯଥୁର୍ଘୋରସଙ୍କାଶୈଃକଙ୍କପତ୍ରୈରଜିହ୍ମଗୈଃ ॥ 4 ॥
ତେଗଦାଭିଶ୍ଚଭୀମାଭିଃପଟ୍ଟସୈଃ କୂଟମୁଦ୍ଗରୈଃ ।
ଘୋରୈଶ୍ଚପରିଘୈଶ୍ଚିତ୍ରୈସ୍ତ୍ରିଶୂଲୈଶ୍ଚାପିସଂଶ୍ରିତୈଃ ॥ 5 ॥
ଵିଦାର୍ଯମାଣାରକ୍ଷୋଭିର୍ଵାନରାସ୍ତେମହାବଲାଃ ।
ଅମର୍ଷାଜ୍ଜନିତୋଦ୍ଧର୍ଷାଶ୍ଚକ୍ରୁଃକର୍ମାଣ୍ଯଭୀତଵତ୍ ॥ 6 ॥
ଶରନିର୍ଭିନ୍ନଗାତ୍ରାସ୍ତେଶୂଲନିର୍ଭିନ୍ନଦେହିନଃ ।
ଜଗୃହୁସ୍ତେଦ୍ରୁମାଂସ୍ତତ୍ରଶିଲାଶ୍ଚହରିଯୂଥପାଃ ॥ 7 ॥
ତେଭୀମଵେଗାହରଯୋନର୍ଦମାନାସ୍ତତସ୍ତତଃ ।
ମମନ୍ଥୂରାକ୍ଷସାନ୍ଵୀରାନ୍ନାମାନିଚବଭାଷିରେ ॥ 8 ॥
ତଦ୍ଭଭୂଵାଦ୍ଭୁତଙ୍ଘୋରଂଯୁଦ୍ଧଂଵାନରରକ୍ଷସାମ୍ ।
ଶିଲାଭିର୍ଵିଵିଧାଭିଶ୍ଚବହୁଭିଶ୍ଚୈଵପାଦପୈଃ ॥ 9 ॥
ରାକ୍ଷସାମଥିତାଃକେଚିଦ୍ଵାନରୈର୍ଜିତକାଶିଭିଃ ।
ଵଵମୂରୁଧିରଙ୍କେଚିନ୍ମୁଖୈରୁଧିରଭୋଜନାଃ ॥ 10 ॥
ପାର୍ଶ୍ଵେଷୁଦାରିତାଃକେଚିତ୍କେଚିଦ୍ରାଶୀକୃତାଦ୍ରୁମୈଃ ।
ଶିଲାଭିଶ୍ଚୂର୍ଣିତାଃକେଚିତ୍କେଚିଦ୍ଧନ୍ତୈର୍ଵିଦାରିତାଃ ॥ 11 ॥
ଧ୍ଵଜୈର୍ଵିମଥିତୈର୍ଭଗ୍ନୈଃଖଙ୍ଗୈଶ୍ଚଵିନିପାତିତୈଃ ।
ରଥୈର୍ଵିଧ୍ଵଂସିତୈଶ୍ଚାପିପତିତୈଃରଜନୀଚରୈଃ ॥ 12 ॥
ଗଜେନ୍ଦ୍ରୈଃପର୍ଵତାକାରୈଃପର୍ଵତାଗ୍ରୈର୍ଵନୌକସାମ୍ ।
ମଥିତୈର୍ଵାଜିଭିଃକୀର୍ଣଂସାରୋହୈର୍ଵସୁଧାତଲମ୍ ॥ 13 ॥
ଵାନରୈର୍ଭୀମଵିକ୍ରାନ୍ସ୍ସୈରାପ୍ଲୁତ୍ଯାଽପ୍ଲୁତ୍ଯଵେଗିତୈଃ ।
ରାକ୍ଷସାଃକରଜୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମୁଖେଷୁଵିନିର୍ତିତାଃ ॥ 14 ॥
ଵିଷଣ୍ଣଵଦନାଭୂଯୋଵିପ୍ରକୀର୍ଣଶିରୋରୁହାଃ ।
ମୂଢାଶ୍ଶୋଣିତଗନ୍ଧେନନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ ॥ 15 ॥
ଅନ୍ଯେତୁପରମସଙ୍କୃକ୍ରୁଦ୍ଧାରାକ୍ଷସାଭୀମନିଶ୍ଵନାଃ ।
ତଲୈରେଵାଭିଧାଵନ୍ତିଵଜ୍ରସ୍ପର୍ଶସମୈର୍ହରୀନ୍ ॥ 16 ॥
ଵାନରୈରାପତନ୍ତସ୍ତେଵେଗିତାଵେଗଵତ୍ତରୈଃ ।
ମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚରଣୈର୍ଦନ୍ସ୍ସୈଃପାଦପୈଶ୍ଚାଵପୋଥିତା ॥ 17 ॥
ସୈନ୍ଯନ୍ତୁଵିଦ୍ରୁତନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋରାକ୍ଷସର୍ଷଭଃ ।
ରୋଷେଣକଦନଞ୍ଚକ୍ରେଵାନରାଣାଂଯୁଯୁତ୍ସତାମ୍ ॥ 18 ॥
ପ୍ତାସୈଃପ୍ରମଥିତାଃକେଚିଦ୍ଵାନରାଶ୍ଶୋଣିତସ୍ରଵାଃ ।
ମୁଦ୍ଗରୈରାହତାଃକେଚିତ୍ପାତିତାଧରଣୀତଲେ ॥ 19 ॥
ପରିଘୈର୍ମଥିତାଃକେଚିଦ୍ଭିଣ୍ଡିଵାଲୈର୍ଵିଦାରିତାଃ ।
ପଟ୍ଟସୈରାହତାଃ କେଚିଦ୍ଵିହ୍ଵଲନ୍ତୋଗତାସଵଃ ॥ 20 ॥
କେଚିଦ୍ଵିନିହତାଶ୍ଶୂଲୈରୁଧିରାର୍ଦ୍ରାଵନୌକସଃ ।
କେଚିଦ୍ଵିଦ୍ରାଵିତାନଷ୍ଟାଃସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୈରାକ୍ଷସୈର୍ଯୁଧି ॥ 21 ॥
ଵିଭିନ୍ନହୃଦଯାଃକେଚିଦେକପାର୍ଶ୍ଵେନଦାରିତାଃ ।
ଵିଦାରିତାସ୍ତ୍ରିଶୂଲୈଶ୍ଚକେଚିଦାନ୍ସ୍ରୈର୍ଵିନିଃସୃତାଃ ॥ 22 ॥
ତତ୍ସୁଭୀମମ୍ମହାଯୁଦ୍ଧଂହରିରାକ୍ଷସସଙ୍କୁଲମ୍ ।
ପ୍ରବଭୌଶବ୍ଦବହୁଲଂଶିଲାପାଦପସଙ୍କୁଲମ୍ ॥ 23 ॥
ଧନୁର୍ଜ୍ଯାତନ୍ତ୍ରିମଧୁରଂହିକ୍କାତାଲସମନ୍ଵିତମ୍ ।
ମନ୍ଧସ୍ନ୍ତିତସଙ୍ଗୀତନ୍ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧଗାନ୍ଧର୍ଵମାବଭୌ ॥ 24 ॥
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତୁଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଵାନରାନ୍ରଣମୂର୍ଧନି ।
ହସନ୍ଵିଦ୍ରାଵଯାମାସଦିଶସ୍ତୁଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ ॥ 25 ॥
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷେଣାର୍ଦିତଂସୈନ୍ଯଂଵ୍ଯଥିତମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାରୁତିଃ ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତତସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃପ୍ରଗୃହ୍ଯଵିପୁଲାଂଶିଲାମ୍ ॥ 26 ॥
କ୍ରୋଧାଦ୍ ଦ୍ଵିଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣତାମ୍ରାକ୍ଷଃପିତୃସ୍ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ ।
ଶିଲାନ୍ତାମ୍ପାତଯାମାସଧୂମ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯରଥମ୍ପ୍ରତି ॥ 27 ॥
ଆପତତନୀଂଶିଲାନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାଗଦାମୁଦ୍ଯମ୍ଯସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ ।
ରଥାଦାପ୍ଲୁତ୍ଯଵେଗେନଵସୁଧାଯାଂଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ ॥ 28 ॥
ସାପ୍ରମଥ୍ଯରଥନ୍ତସ୍ଯନିପପାତଶିଲାଭୁଵି ।
ସଚକ୍ରକୂବରସାଶ୍ଵଂସଧ୍ଵଜଂସଶରାସନମ୍ ॥ 29 ॥
ସଭଙ୍ କ୍ତ୍ଵାତୁରଥନ୍ତସ୍ଯହନୁମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ରକ୍ଷସାଙ୍କଦନଞ୍ଚକ୍ରେସସ୍କନ୍ଧଵିଟପୈର୍ଦ୍ରୁମୈଃ ॥ 30 ॥
ଵିଭିନ୍ନଶିରସୋଭୂତ୍ଵାରାକ୍ଷସାଶ୍ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତାଃ ।
ଦ୍ରୁମୈଃପ୍ରମଥିତାଶ୍ଚାନ୍ଯେନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ ॥ 31 ॥
ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯରାକ୍ଷସଂସୈନ୍ଯଂହନୁମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ଗିରିଶଶିଖରମାଦାଯଧୂମ୍ରାକ୍ଷମଭିଦୁଦ୍ରୁଵେ ॥ 32 ॥
ତମାପତନ୍ତନ୍ଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋଗଦାମୁଦ୍ଯମ୍ଯଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ଵିନର୍ଦମାନଃସହସାହନୂମନ୍ତମଭିଦ୍ରଵତ୍ ॥ 33 ॥
ତସ୍ଯକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯରୋଷେଣଗଦାନ୍ତାମ୍ବହୁକଣ୍ଟକାମ୍ ।
ପାତଯାମାସଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋମସ୍ତକେଽଥହନୂମତଃ ॥ 34 ॥
ତାଡିତଃସତଯାତତ୍ରଗଦଯାଭୀମରୂପଯା ।
ସକପିର୍ମାରୁତବଲସ୍ତମ୍ପ୍ରହାରମଚିନ୍ତଯନ୍ ॥ 35 ॥
ପପାତ ସହସା ଭୂମୌ ଵିକୀର୍ଣ;ଇଵ ପର୍ଵତଃ ।
ଧୂମ୍ର ଅକ୍ଷଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହତ ଶେଷା ନିଶା ଚରାଃ ॥ 36 ॥
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷନ୍ନିହତନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାହତଶେଷାନିଶାଚରାଃ ॥ 37 ॥
ତ୍ରସ୍ତାଃପ୍ରଵିଵିଶୁର୍ଲଙ୍କାଂଵଧ୍ଯମାନାଃପ୍ଲଵଙ୍ଗମୈଃ ।
ସତୁପଵନସୁତୋନିହତ୍ଯଶତ୍ରୂନ୍କ୍ଷତଜଵହରିସ୍ସରିତଶ୍ଚସନ୍ନିକୀର୍ଯ ।
ରିପୁଵଧଜନିତଶ୍ରମୋମହାତ୍ମାମୁଦମଗମତ୍କପିଭିଃସୁପୂଜ୍ଯମାନଃ ॥ 38 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvipañcāśassargaḥ |
dhūmrākṣamprekṣyaniryāntaṃrākṣasambhīmavikramam |
vinedurvānarāssarveprahṛṣṭāyuddhakāṅ kṣiṇaḥ || 1 ||
teṣāṃsutumulaṃyuddhaṃsañjajñekapirakṣasām |
anyonyampādapairghorannighnatāṃśūlamudgaraiḥ || 2 ||
rākṣasairvānarāghorāvinikṛttassamantataḥ |
vānarairākṣasāścāpidrumairbhūmisamīkṛtāḥ || 3 ||
rākṣasāstvabhisaṅkruddhāvānarānniśitaiśśaraiḥ |
vivyathurghorasaṅkāśaiḥkaṅkapatrairajihmagaiḥ || 4 ||
tegadābhiścabhīmābhiḥpaṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ |
ghoraiścaparighaiścitraistriśūlaiścāpisaṃśritaiḥ || 5 ||
vidāryamāṇārakṣobhirvānarāstemahābalāḥ |
amarṣājjanitoddharṣāścakruḥkarmāṇyabhītavat || 6 ||
śaranirbhinnagātrāsteśūlanirbhinnadehinaḥ |
jagṛhustedrumāṃstatraśilāścahariyūthapāḥ || 7 ||
tebhīmavegāharayonardamānāstatastataḥ |
mamanthūrākṣasānvīrānnāmānicababhāṣire || 8 ||
tadbhabhūvādbhutaṅghoraṃyuddhaṃvānararakṣasām |
śilābhirvividhābhiścabahubhiścaivapādapaiḥ || 9 ||
rākṣasāmathitāḥkecidvānarairjitakāśibhiḥ |
vavamūrudhiraṅkecinmukhairudhirabhojanāḥ || 10 ||
pārśveṣudāritāḥkecitkecidrāśīkṛtādrumaiḥ |
śilābhiścūrṇitāḥkecitkeciddhantairvidāritāḥ || 11 ||
dhvajairvimathitairbhagnaiḥkhaṅgaiścavinipātitaiḥ |
rathairvidhvaṃsitaiścāpipatitaiḥrajanīcaraiḥ || 12 ||
gajendraiḥparvatākāraiḥparvatāgrairvanaukasām |
mathitairvājibhiḥkīrṇaṃsārohairvasudhātalam || 13 ||
vānarairbhīmavikrānssairāplutyā'plutyavegitaiḥ |
rākṣasāḥkarajaistīkṣṇairmukheṣuvinirtitāḥ || 14 ||
viṣaṇṇavadanābhūyoviprakīrṇaśiroruhāḥ |
mūḍhāśśoṇitagandhenanipeturdharaṇītale || 15 ||
anyetuparamasaṅkṛkruddhārākṣasābhīmaniśvanāḥ |
talairevābhidhāvantivajrasparśasamairharīn || 16 ||
vānarairāpatantastevegitāvegavattaraiḥ |
muṣṭibhiścaraṇairdanssaiḥpādapaiścāvapothitā || 17 ||
sainyantuvidrutandṛṣṭavādhūmrākṣorākṣasarṣabhaḥ |
roṣeṇakadanañcakrevānarāṇāṃyuyutsatām || 18 ||
ptāsaiḥpramathitāḥkecidvānarāśśoṇitasravāḥ |
mudgarairāhatāḥkecitpātitādharaṇītale || 19 ||
parighairmathitāḥkecidbhiṇḍivālairvidāritāḥ |
paṭṭasairāhatāḥ kecidvihvalantogatāsavaḥ || 20 ||
kecidvinihatāśśūlairudhirārdrāvanaukasaḥ |
kecidvidrāvitānaṣṭāḥsaṅkruddhairākṣasairyudhi || 21 ||
vibhinnahṛdayāḥkecidekapārśvenadāritāḥ |
vidāritāstriśūlaiścakecidānsrairviniḥsṛtāḥ || 22 ||
tatsubhīmammahāyuddhaṃharirākṣasasaṅkulam |
prababhauśabdabahulaṃśilāpādapasaṅkulam || 23 ||
dhanurjyātantrimadhuraṃhikkātālasamanvitam |
mandhasntitasaṅgītantadyuddhagāndharvamābabhau || 24 ||
dhūmrākṣastudhanuṣpāṇirvānarānraṇamūrdhani |
hasanvidrāvayāmāsadiśastuśaravṛṣṭibhiḥ || 25 ||
dhūmrākṣeṇārditaṃsainyaṃvyathitamprekṣyamārutiḥ |
abhyavartatasaṅkruddhaḥpragṛhyavipulāṃśilām || 26 ||
krodhād dviddviguṇatāmrākṣaḥpitṛstulyaparākramaḥ |
śilāntāmpātayāmāsadhūmrākṣasyarathamprati || 27 ||
āpatatanīṃśilāndṛṣṭavāgadāmudyamyasambhramāt |
rathādāplutyavegenavasudhāyāṃvyatiṣṭhata || 28 ||
sāpramathyarathantasyanipapātaśilābhuvi |
sacakrakūbarasāśvaṃsadhvajaṃsaśarāsanam || 29 ||
sabhaṅ ktvāturathantasyahanumān mārutātmajaḥ |
rakṣasāṅkadanañcakresaskandhaviṭapairdrumaiḥ || 30 ||
vibhinnaśirasobhūtvārākṣasāśśoṇitokṣitāḥ |
drumaiḥpramathitāścānyenipeturdharaṇītale || 31 ||
vidrāvyarākṣasaṃsainyaṃhanumānmārutātmajaḥ |
giriśaśikharamādāyadhūmrākṣamabhidudruve || 32 ||
tamāpatantandhūmrākṣogadāmudyamyavīryavān |
vinardamānaḥsahasāhanūmantamabhidravat || 33 ||
tasyakruddhasyaroṣeṇagadāntāmbahukaṇṭakām |
pātayāmāsadhūmrākṣomastake'thahanūmataḥ || 34 ||
tāḍitaḥsatayātatragadayābhīmarūpayā |
sakapirmārutabalastamprahāramacintayan || 35 ||
papāta sahasā bhūmau vikīrṇa;iva parvataḥ |
dhūmra akṣaṃ nihataṃ dṛṣṭvā hata śeṣā niśā carāḥ || 36 ||
dhūmrākṣannihatandṛṣṭavāhataśeṣāniśācarāḥ || 37 ||
trastāḥpraviviśurlaṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ |
satupavanasutonihatyaśatrūnkṣatajavaharissaritaścasannikīrya |
ripuvadhajanitaśramomahātmāmudamagamatkapibhiḥsupūjyamānaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvipañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्विपञ्चाशस्सर्गः ।
धूम्राक्षम्प्रेक्ष्यनिर्यान्तंराक्षसम्भीमविक्रमम् ।
विनेदुर्वानरास्सर्वेप्रहृष्टायुद्धकाङ् क्षिणः ॥ 1 ॥
तेषांसुतुमुलंयुद्धंसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।
अन्योन्यम्पादपैर्घोरन्निघ्नतांशूलमुद्गरैः ॥ 2 ॥
राक्षसैर्वानराघोराविनिकृत्तस्समन्ततः ।
वानरैराक्षसाश्चापिद्रुमैर्भूमिसमीकृताः ॥ 3 ॥
राक्षसास्त्वभिसङ्क्रुद्धावानरान्निशितैश्शरैः ।
विव्यथुर्घोरसङ्काशैःकङ्कपत्रैरजिह्मगैः ॥ 4 ॥
तेगदाभिश्चभीमाभिःपट्टसैः कूटमुद्गरैः ।
घोरैश्चपरिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापिसंश्रितैः ॥ 5 ॥
विदार्यमाणारक्षोभिर्वानरास्तेमहाबलाः ।
अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ॥ 6 ॥
शरनिर्भिन्नगात्रास्तेशूलनिर्भिन्नदेहिनः ।
जगृहुस्तेद्रुमांस्तत्रशिलाश्चहरियूथपाः ॥ 7 ॥
तेभीमवेगाहरयोनर्दमानास्ततस्ततः ।
ममन्थूराक्षसान्वीरान्नामानिचबभाषिरे ॥ 8 ॥
तद्भभूवाद्भुतङ्घोरंयुद्धंवानररक्षसाम् ।
शिलाभिर्विविधाभिश्चबहुभिश्चैवपादपैः ॥ 9 ॥
राक्षसामथिताःकेचिद्वानरैर्जितकाशिभिः ।
ववमूरुधिरङ्केचिन्मुखैरुधिरभोजनाः ॥ 10 ॥
पार्श्वेषुदारिताःकेचित्केचिद्राशीकृताद्रुमैः ।
शिलाभिश्चूर्णिताःकेचित्केचिद्धन्तैर्विदारिताः ॥ 11 ॥
ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैःखङ्गैश्चविनिपातितैः ।
रथैर्विध्वंसितैश्चापिपतितैःरजनीचरैः ॥ 12 ॥
गजेन्द्रैःपर्वताकारैःपर्वताग्रैर्वनौकसाम् ।
मथितैर्वाजिभिःकीर्णंसारोहैर्वसुधातलम् ॥ 13 ॥
वानरैर्भीमविक्रान्स्सैराप्लुत्याऽप्लुत्यवेगितैः ।
राक्षसाःकरजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषुविनिर्तिताः ॥ 14 ॥
विषण्णवदनाभूयोविप्रकीर्णशिरोरुहाः ।
मूढाश्शोणितगन्धेननिपेतुर्धरणीतले ॥ 15 ॥
अन्येतुपरमसङ्कृक्रुद्धाराक्षसाभीमनिश्वनाः ।
तलैरेवाभिधावन्तिवज्रस्पर्शसमैर्हरीन् ॥ 16 ॥
वानरैरापतन्तस्तेवेगितावेगवत्तरैः ।
मुष्टिभिश्चरणैर्दन्स्सैःपादपैश्चावपोथिता ॥ 17 ॥
सैन्यन्तुविद्रुतन्दृष्टवाधूम्राक्षोराक्षसर्षभः ।
रोषेणकदनञ्चक्रेवानराणांयुयुत्सताम् ॥ 18 ॥
प्तासैःप्रमथिताःकेचिद्वानराश्शोणितस्रवाः ।
मुद्गरैराहताःकेचित्पातिताधरणीतले ॥ 19 ॥
परिघैर्मथिताःकेचिद्भिण्डिवालैर्विदारिताः ।
पट्टसैराहताः केचिद्विह्वलन्तोगतासवः ॥ 20 ॥
केचिद्विनिहताश्शूलैरुधिरार्द्रावनौकसः ।
केचिद्विद्रावितानष्टाःसङ्क्रुद्धैराक्षसैर्युधि ॥ 21 ॥
विभिन्नहृदयाःकेचिदेकपार्श्वेनदारिताः ।
विदारितास्त्रिशूलैश्चकेचिदान्स्रैर्विनिःसृताः ॥ 22 ॥
तत्सुभीमम्महायुद्धंहरिराक्षससङ्कुलम् ।
प्रबभौशब्दबहुलंशिलापादपसङ्कुलम् ॥ 23 ॥
धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरंहिक्कातालसमन्वितम् ।
मन्धस्न्तितसङ्गीतन्तद्युद्धगान्धर्वमाबभौ ॥ 24 ॥
धूम्राक्षस्तुधनुष्पाणिर्वानरान्रणमूर्धनि ।
हसन्विद्रावयामासदिशस्तुशरवृष्टिभिः ॥ 25 ॥
धूम्राक्षेणार्दितंसैन्यंव्यथितम्प्रेक्ष्यमारुतिः ।
अभ्यवर्ततसङ्क्रुद्धःप्रगृह्यविपुलांशिलाम् ॥ 26 ॥
क्रोधाद् द्विद्द्विगुणताम्राक्षःपितृस्तुल्यपराक्रमः ।
शिलान्ताम्पातयामासधूम्राक्षस्यरथम्प्रति ॥ 27 ॥
आपततनींशिलान्दृष्टवागदामुद्यम्यसम्भ्रमात् ।
रथादाप्लुत्यवेगेनवसुधायांव्यतिष्ठत ॥ 28 ॥
साप्रमथ्यरथन्तस्यनिपपातशिलाभुवि ।
सचक्रकूबरसाश्वंसध्वजंसशरासनम् ॥ 29 ॥
सभङ् क्त्वातुरथन्तस्यहनुमान् मारुतात्मजः ।
रक्षसाङ्कदनञ्चक्रेसस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ॥ 30 ॥
विभिन्नशिरसोभूत्वाराक्षसाश्शोणितोक्षिताः ।
द्रुमैःप्रमथिताश्चान्येनिपेतुर्धरणीतले ॥ 31 ॥
विद्राव्यराक्षसंसैन्यंहनुमान्मारुतात्मजः ।
गिरिशशिखरमादायधूम्राक्षमभिदुद्रुवे ॥ 32 ॥
तमापतन्तन्धूम्राक्षोगदामुद्यम्यवीर्यवान् ।
विनर्दमानःसहसाहनूमन्तमभिद्रवत् ॥ 33 ॥
तस्यक्रुद्धस्यरोषेणगदान्ताम्बहुकण्टकाम् ।
पातयामासधूम्राक्षोमस्तकेऽथहनूमतः ॥ 34 ॥
ताडितःसतयातत्रगदयाभीमरूपया ।
सकपिर्मारुतबलस्तम्प्रहारमचिन्तयन् ॥ 35 ॥
पपात सहसा भूमौ विकीर्ण;इव पर्वतः ।
धूम्र अक्षं निहतं दृष्ट्वा हत शेषा निशा चराः ॥ 36 ॥
धूम्राक्षन्निहतन्दृष्टवाहतशेषानिशाचराः ॥ 37 ॥
त्रस्ताःप्रविविशुर्लङ्कांवध्यमानाःप्लवङ्गमैः ।
सतुपवनसुतोनिहत्यशत्रून्क्षतजवहरिस्सरितश्चसन्निकीर्य ।
रिपुवधजनितश्रमोमहात्मामुदमगमत्कपिभिःसुपूज्यमानः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्विपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvipañcāśassargaḥ |
dhūmrākṣamprekṣyaniryāntaṃrākṣasambhīmavikramam |
vinedurvānarāssarveprahṛṣṭāyuddhakāṅ kṣiṇaḥ || 1 ||
teṣāṃsutumulaṃyuddhaṃsañjajñekapirakṣasām |
anyonyampādapairghorannighnatāṃśūlamudgaraiḥ || 2 ||
rākṣasairvānarāghorāvinikṛttassamantataḥ |
vānarairākṣasāścāpidrumairbhūmisamīkṛtāḥ || 3 ||
rākṣasāstvabhisaṅkruddhāvānarānniśitaiśśaraiḥ |
vivyathurghorasaṅkāśaiḥkaṅkapatrairajihmagaiḥ || 4 ||
tegadābhiścabhīmābhiḥpaṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ |
ghoraiścaparighaiścitraistriśūlaiścāpisaṃśritaiḥ || 5 ||
vidāryamāṇārakṣobhirvānarāstemahābalāḥ |
amarṣājjanitoddharṣāścakruḥkarmāṇyabhītavat || 6 ||
śaranirbhinnagātrāsteśūlanirbhinnadehinaḥ |
jagṛhustedrumāṃstatraśilāścahariyūthapāḥ || 7 ||
tebhīmavegāharayonardamānāstatastataḥ |
mamanthūrākṣasānvīrānnāmānicababhāṣire || 8 ||
tadbhabhūvādbhutaṅghoraṃyuddhaṃvānararakṣasām |
śilābhirvividhābhiścabahubhiścaivapādapaiḥ || 9 ||
rākṣasāmathitāḥkecidvānarairjitakāśibhiḥ |
vavamūrudhiraṅkecinmukhairudhirabhojanāḥ || 10 ||
pārśveṣudāritāḥkecitkecidrāśīkṛtādrumaiḥ |
śilābhiścūrṇitāḥkecitkeciddhantairvidāritāḥ || 11 ||
dhvajairvimathitairbhagnaiḥkhaṅgaiścavinipātitaiḥ |
rathairvidhvaṃsitaiścāpipatitaiḥrajanīcaraiḥ || 12 ||
gajendraiḥparvatākāraiḥparvatāgrairvanaukasām |
mathitairvājibhiḥkīrṇaṃsārohairvasudhātalam || 13 ||
vānarairbhīmavikrānssairāplutyā'plutyavegitaiḥ |
rākṣasāḥkarajaistīkṣṇairmukheṣuvinirtitāḥ || 14 ||
viṣaṇṇavadanābhūyoviprakīrṇaśiroruhāḥ |
mūḍhāśśoṇitagandhenanipeturdharaṇītale || 15 ||
anyetuparamasaṅkṛkruddhārākṣasābhīmaniśvanāḥ |
talairevābhidhāvantivajrasparśasamairharīn || 16 ||
vānarairāpatantastevegitāvegavattaraiḥ |
muṣṭibhiścaraṇairdanssaiḥpādapaiścāvapothitā || 17 ||
sainyantuvidrutandṛṣṭavādhūmrākṣorākṣasarṣabhaḥ |
roṣeṇakadanañcakrevānarāṇāṃyuyutsatām || 18 ||
ptāsaiḥpramathitāḥkecidvānarāśśoṇitasravāḥ |
mudgarairāhatāḥkecitpātitādharaṇītale || 19 ||
parighairmathitāḥkecidbhiṇḍivālairvidāritāḥ |
paṭṭasairāhatāḥ kecidvihvalantogatāsavaḥ || 20 ||
kecidvinihatāśśūlairudhirārdrāvanaukasaḥ |
kecidvidrāvitānaṣṭāḥsaṅkruddhairākṣasairyudhi || 21 ||
vibhinnahṛdayāḥkecidekapārśvenadāritāḥ |
vidāritāstriśūlaiścakecidānsrairviniḥsṛtāḥ || 22 ||
tatsubhīmammahāyuddhaṃharirākṣasasaṅkulam |
prababhauśabdabahulaṃśilāpādapasaṅkulam || 23 ||
dhanurjyātantrimadhuraṃhikkātālasamanvitam |
mandhasntitasaṅgītantadyuddhagāndharvamābabhau || 24 ||
dhūmrākṣastudhanuṣpāṇirvānarānraṇamūrdhani |
hasanvidrāvayāmāsadiśastuśaravṛṣṭibhiḥ || 25 ||
dhūmrākṣeṇārditaṃsainyaṃvyathitamprekṣyamārutiḥ |
abhyavartatasaṅkruddhaḥpragṛhyavipulāṃśilām || 26 ||
krodhād dviddviguṇatāmrākṣaḥpitṛstulyaparākramaḥ |
śilāntāmpātayāmāsadhūmrākṣasyarathamprati || 27 ||
āpatatanīṃśilāndṛṣṭavāgadāmudyamyasambhramāt |
rathādāplutyavegenavasudhāyāṃvyatiṣṭhata || 28 ||
sāpramathyarathantasyanipapātaśilābhuvi |
sacakrakūbarasāśvaṃsadhvajaṃsaśarāsanam || 29 ||
sabhaṅ ktvāturathantasyahanumān mārutātmajaḥ |
rakṣasāṅkadanañcakresaskandhaviṭapairdrumaiḥ || 30 ||
vibhinnaśirasobhūtvārākṣasāśśoṇitokṣitāḥ |
drumaiḥpramathitāścānyenipeturdharaṇītale || 31 ||
vidrāvyarākṣasaṃsainyaṃhanumānmārutātmajaḥ |
giriśaśikharamādāyadhūmrākṣamabhidudruve || 32 ||
tamāpatantandhūmrākṣogadāmudyamyavīryavān |
vinardamānaḥsahasāhanūmantamabhidravat || 33 ||
tasyakruddhasyaroṣeṇagadāntāmbahukaṇṭakām |
pātayāmāsadhūmrākṣomastake'thahanūmataḥ || 34 ||
tāḍitaḥsatayātatragadayābhīmarūpayā |
sakapirmārutabalastamprahāramacintayan || 35 ||
papāta sahasā bhūmau vikīrṇa;iva parvataḥ |
dhūmra akṣaṃ nihataṃ dṛṣṭvā hata śeṣā niśā carāḥ || 36 ||
dhūmrākṣannihatandṛṣṭavāhataśeṣāniśācarāḥ || 37 ||
trastāḥpraviviśurlaṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ |
satupavanasutonihatyaśatrūnkṣatajavaharissaritaścasannikīrya |
ripuvadhajanitaśramomahātmāmudamagamatkapibhiḥsupūjyamānaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvipañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.