ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਅष੍ਟਨਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਹਨ੍ਯਮਾਨੇਬਲੇਤੂਰ੍ਣਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਨ੍ਤੇਮਹਾਮृਥੇ ।
ਸਰਸੀਵਮਹਾਘਰ੍ਮੇਸੋਪਕ੍षੀਣੇਬਭੂਵਤੁਃ ॥ 1 ॥
ਸ੍ਵਬਲਸ੍ਯਵਿਘਾਤੇਨਵਿਰੂਪਾਕ੍ष੍ਵਧੇਨ ਚ ।
ਬਭੂਵਦ੍ਵਿਗੁਣਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਰਾਵਣੋਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਃ ॥ 2 ॥
ਪ੍ਰਕ੍षੀਣਨ੍ਤੁਬਲਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਵਧ੍ਯਮਾਨਂਵਲੀਮੁਖੈਃ ।
ਬਭੂਵਾਸ੍ਯਵ੍ਯਥਾਯੁਦ੍ਧੇਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਦੈਵਵਿਪਰ੍ਯਯਮ੍ ॥ 3 ॥
ਉਵਾਚ ਚ ਸਮੀਪਸ੍ਥਮ੍ਮਹੋਦਰਮਰਿਨ੍ਦਮਮ੍ ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇਮਹਾਬਾਹੋਜਯਾਸ਼ਾਤ੍ਵਯਿਮੇਸ੍ਥਿਤਾ ॥ 4 ॥
ਜਹਿਸ਼ਤ੍ਰੁਚਮੂਂਵੀਰਦਰ੍ਸ਼ਯਾਦ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਭਰ੍ਤृਪਿਣ੍ਡਸ੍ਯਕਾਲੋऽऽਯਨ੍ਨਿਰ੍ਦੇष੍ਟੁਂਸਾਧੁਯੁਧ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 5 ॥
ਵੇਗਨ੍ ਚਕ੍ਰੇ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਪਰ੍ਵਣਿ ।
ਆਯਸਂ ਪਰਿਘਨ੍ ਗृਹ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਸਮਪ੍ਰਭਮ੍ ॥ 6 ॥
ਤਤਸ੍ਸਕਦਨਞ੍ਚਕ੍ਰੇਵਾਨਰਾਣਾਮ੍ਮਹਾਬਲਃ ।
ਭਰ੍ਤृਵਾਕ੍ਯੇਨਤੇਜਸ੍ਵੀਸ੍ਵੇਨਵੀਰ੍ਯੇਣਚੋਦਿਤਃ ॥ 7 ॥
ਵਾਨਰਾਸ਼੍ਚਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃਪ੍ਰਗृਹ੍ਵਃਵਿਪੁਲਾਸ਼ਸ਼ਿਲਾਃ ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਰਿਬਲਮ੍ਭੀਮਞ੍ਜਘ੍ਨੁਸ੍ਤੇਰਜਨੀਚਰਾਨ੍ ॥ 8 ॥
ਮਹੋਦਰਸ੍ਤੁਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣੈਃ ।
ਚਿਚ੍ਛੇਦਪਾਣਿਪਾਦੋਰੁਨ੍ਵਾਨਰਾਣਾਮ੍ਮਹਾਹਵੇ ॥ 9 ॥
ਤਤਸ੍ਤੇਵਾਨਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਰਾਕ੍षਸੈਰਰ੍ਦਿਤਾਭृਸ਼ਮ੍ ।
ਦਿਸ਼ੋਦਸ਼ਦ੍ਰੁਤਾਃਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਤ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ॥ 10 ॥
ਪ੍ਰਭਗ੍ਨਾਂਸਮਰੇਦृष੍ਟਵਾਵਾਨਰਾਣਾਮ੍ਮਹਾਚਮੂਮ੍ ।
ਅਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵਸੁਗ੍ਰੀਵੋਮਹੋਦਰਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ 11 ॥
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਵਿਪੁਲਾਙ੍ਘੋਰਾਮ੍ਮਹੀਧਰਸਮਾਂਸ਼ਿਲਾਮ੍ ।
ਚਿਕ੍षੇਪ ਸ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤਦ੍ਵਧਾਯਹਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 12 ॥
ਤਾਮਾਪਤਤਨੀਂਸਹਸਾਸ਼ਿਲਾਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਮਹੋਦਰਃ ।
ਅਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਤਤੋਬਾਣੈਰ੍ਨਿਰ੍ਬਿਭੇਦਦੁਰਾਸਦਾਮ੍ ॥ 13 ॥
ਰਕ੍षਸਾਤੇਨਬਾਣੌਘੈਰ੍ਨਿਕृਤ੍ਤਾਸਾਸਹਸ੍ਰਧਾ ।
ਨਿਪਪਾਤਸ਼ਿਲਾਭੂਮੌਗृਧ੍ਰਚਕ੍ਰਮਿਵਾਕੁਲਮ੍ ॥ 14 ॥
ਤਾਨ੍ਤੁਭਿਨ੍ਨਾਂਸ਼ਿਲਾਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਸੁਗ੍ਰੀਵਃਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ।
ਸਾਲਮੁਤ੍ਪਾਟ੍ਯਚਿਕ੍षੇਪਰਾਕ੍षਸੇਰਣਮੂਰ੍ਥਨਿ ॥ 15 ॥
ਸ਼ਰੈਸ਼੍ਚਵਿਦਦਾਰੈਨਂਸ਼ੂਰਃਪਰਪੁਰਞ੍ਜਯਃ ।
ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ਤਤਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਪਰਿਘਮ੍ਪਤਿਤਮ੍ਭੁਵਿ ॥ 16 ॥
ਆਵਿਧ੍ਯਤੁ ਸ ਤਨ੍ਦੀਪ੍ਤਮ੍ਪਰਿਘਨ੍ਤਸ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ।
ਪਰਿਘਾਗ੍ਰੇਣਵੇਗੇਨਜਘਾਨਾਸ੍ਯਹਯੋਤ੍ਤਮਾਨ੍ ॥ 17 ॥
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਤਹਯਾਵਦੀਰਃਸੋऽऽਵਪ੍ਲੁਤ੍ਯਮਹਾਰਥਾਤ੍ ।
ਗਦਾਞ੍ਜਗ੍ਰਾਹਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਰਾਕ੍षਸੋऽऽਥਮਹੋਦਰਃ ॥ 18 ॥
ਗਦਾਪਰਿਘਹਸ੍ਤੌਤੌਯੁਧਿਵੀਰੌਸਮੀਯਤੁਃ ।
ਨਰ੍ਦਨ੍ਤੌਗੋਵृषਪ੍ਰਖ੍ਯੌਘਨਾਵਿਵਸਵਿਦ੍ਯੁਤੌ ॥ 19 ॥
ਤਤਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਗਦਾਨ੍ਤਸ੍ਯੈਚਿਕ੍षੇਪਰਜਨੀਚਰਃ ।
ਜ੍ਵਲਤਨੀਮ੍ਭਾਸ੍ਕਰਾਭਾਸਾਂਸੁਗ੍ਰੀਵਾਯਮਹੋਦਰਃ ॥ 20 ॥
ਗਦਾਨ੍ਤਾਂਸੁਮਹਾਘੋਰਾਮਾਪਤਤਨੀਮ੍ਮਹਾਬਲਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੋਰੋषਤਾਮ੍ਰਾਕ੍षਸ੍ਸਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯਮਹਾਹਵੇ ॥ 21 ॥
ਆਜਘਾਨਗਦਾਨ੍ਤਸ੍ਯਪਰਿਘੇਣਹਰੀਸ਼੍ਵਰ ।
ਪਪਾਤ ਸ ਗਦੋਦ੍ਭਿਨ੍ਨਃਪਰਿਘਸ੍ਤਸ੍ਯਭੂਤਲੇ ॥ 22 ॥
ਤਤੋਜਗ੍ਰਾਹਤੇਜਸ੍ਵੀਸੁਗ੍ਰੀਵੋਵਸੁਧਾਤਲਾਤ੍ ।
ਆਯਸਮ੍ਮੁਸਲਙ੍ਘੋਰਂਸਰ੍ਵਤੋਹੇਮਭੂषਿਤਮ੍ ॥ 23 ॥
ਸ ਤਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯਚਿਕ੍षੇਪਸੋऽऽਪ੍ਯਨ੍ਯਾਂਵ੍ਯਾਕ੍षਿਪਦ੍ਗਦਾਮ੍ ।
ਭਿਨ੍ਨਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯਪੇਤਤੁਦ੍ਦਰਣੀਤਲੇ ॥ 24 ॥
ਤਤੋਗ੍ਨਪ੍ਰਹਰਣੌਮੁष੍ਟਿਭ੍ਯਾਨ੍ਤੌਸਮੀਯਤੁਃ ।
ਤੇਜੋਬਲਸਮਾਵਿष੍ਟੌਦੀਪ੍ਤਾਵਿਵਹੁਤਾਸ਼ਨੌ ॥ 25 ॥
ਜਘ੍ਨਤੁਸ੍ਤੌਤਦਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂਵੇਦਤੁਸ਼੍ਚਪੁਨਃਪੁਨਃ ।
ਤਲੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਹਤ੍ਯਪੇਤਤੁਸ਼੍ਚਮਹੀਤਲੇ ॥ 26 ॥
ਉਤ੍ਪੇਤਤੁਸ੍ਤਤਸ੍ਤੂਰ੍ਣਞ੍ਜਘ੍ਨਤੁਸ਼੍ਚਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।
ਭੁਜੈਸ਼੍ਚਿਕ੍षਿਪਤੁਰ੍ਵੀਰਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਪਰਾਜਿਤੌ ॥ 27 ॥
ਜਗ੍ਮਤੁਸ੍ਤੌਸ਼੍ਰਮਂਵੀਰੌਬਾਹੁਯੁਧੇਪਰਨ੍ਤਪੌ ।
ਅਜਹਾਰਤਦਾਖਡਗਮਦੂਰਪਰਿਵਰ੍ਤਿਨਮ੍ ॥ 28 ॥
ਰਾਕ੍षਸਸ਼੍ਚਰ੍ਮਣਾਸਾਰ੍ਧਮ੍ਮਹਾਵੇਗੋਮਹੋਦਰਃ ।
ਥੈਵ ਚ ਮਹਾਖਡਗਞ੍ਚਰ੍ਮਣਾਪਤਿਤਂਸਹ ॥ 29 ॥
ਜਗ੍ਰਾਹਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵੋਵੇਗਵਤ੍ਤਰਃ ।
ਤੌਤੁਰੋषਪਰੀਤਾਙ੍ਗੌਨਰ੍ਦਨ੍ਤਾਵਭ੍ਯਧਾਵਤਾਮ੍ ॥ 30 ॥
ਉਦ੍ਯਤਾਸੀਰਣੇਹृष੍ਟਾਵੁਭੌਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦੌ ।
ਦਕ੍षਿਣਮ੍ਮਣ੍ਡਲਞ੍ਚੋਭੌਸੁਤੂਰ੍ਣਂਸਮ੍ਪਰੀਯਤੁਃ ॥ 31 ॥
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਸਙ੍ਕृਦ੍ਧੌ ਜਯੇ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਾਵੁਭੌ ।
ਤੁਸ਼ੂਰੋਮਹਾਵੇਗੋਵੀਰ੍ਯਸ਼੍ਲਾਘੀਮਹੋਦਰਃ ॥ 32 ॥
ਮਹਾਚਰ੍ਮਣਿਤਙ੍ਖਡਗਮ੍ਪਾਤਯਾਮਾਸਦੁਰ੍ਮਤਿਃ ।
ਲਗ੍ਨਮੁਤ੍ਕਰ੍षਤਃਖਡਗਙ੍ਖਡਗੇਨਕਪਿਕੁਞ੍ਜਰਃ ॥ 33 ॥
ਜਹਾਰਸਸ਼ਿਰਸ੍ਤ੍ਰਾਣਙ੍ਕੁਣ੍ਡਲੋਪਹਿਤਂਸ਼ਿਰਃ ।
ਨਿਕृਤ੍ਤਸ਼ਿਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯਪਤਿਤਸ੍ਯਮਹੀਤਲੇ ॥ 34 ॥
ਤਦ੍ਬਲਂਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਦृष੍ਟਵਾਤਤ੍ਰ ਨ ਤਿष੍ਟਤੇ ।
ਹਤ੍ਵਾਨ੍ਤਂਵਾਨਰੈਸ੍ਸਾਰ੍ਧਨ੍ਨਨਾਦਮੁਦਿਤੋਹਰਿਃ ॥ 35 ॥
ਚੁਕ੍ਰੋਧ ਚ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵੋਬਭੌਹृष੍ਟਸ਼੍ਚਰਾਘਵਃ ।
ਵਿषਣ੍ਣਵਦਨਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਰਾਕ੍षਸਾਦੀਨਚੇਤਸਃ ॥ 36 ॥
ਵਿਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿਤਤਸ੍ਸਰ੍ਵੇਭਯਵਿਤ੍ਰਸ੍ਤਚੇਤਸਃ ।
ਮਹੋਦਰਨ੍ਤਨ੍ਨ੍ਵੀਪਾਤ੍ਯਭੂਮੌਮਹਾਗਿਰੇਃਕੀਰ੍ਣਮਿਵੈਕਦੇਸ਼ਮ੍ ।
ਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਮਜਸ੍ਤਤ੍ਰਰਰਾਜਲਕ੍ष੍ਮ੍ਯਸੂਰ੍ਯਸ੍ਸ੍ਵਤੇਜੋਭਿਰਿਵਾਪ੍ਰਧृष੍ਯਃ ॥ 37 ॥
ਅਥਵਿਜਯਮਵਾਪ੍ਯਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਸਮਰਮੁਖੇਸੁਰਸਿਦ੍ਧਯਕ੍षਸਙ੍ਘੈ ।
ਅਨ੍ਵਿਤਲਗਤੈਸ਼੍ਚਭੂਤਸਙ੍ਘੈਰ੍ਹਰ੍षਰੁषਸਮਾਕੁਲਿਤੈਸ੍ਤੁਤੋਮਹਾਤ੍ਮਾ ॥ 38 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਨਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭanavatitamassargaḥ |
hanyamānebaletūrṇamanyonyantemahāmṛthe |
sarasīvamahāgharmesopakṣīṇebabhūvatuḥ || 1 ||
svabalasyavighātenavirūpākṣvadhena ca |
babhūvadviguṇaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 2 ||
prakṣīṇantubalandṛṣṭavāvadhyamānaṃvalīmukhaiḥ |
babhūvāsyavyathāyuddheprekṣyadaivaviparyayam || 3 ||
uvāca ca samīpasthammahodaramarindamam |
asminkālemahābāhojayāśātvayimesthitā || 4 ||
jahiśatrucamūṃvīradarśayādyaparākramam |
bhartṛpiṇḍasyakālo''yannirdeṣṭuṃsādhuyudhyatām || 5 ||
vegan cakre mahābāhuḥ samudra iva parvaṇi |
āyasaṃ parighan gṛhya sūryaraśmisamaprabham || 6 ||
tatassakadanañcakrevānarāṇāmmahābalaḥ |
bhartṛvākyenatejasvīsvenavīryeṇacoditaḥ || 7 ||
vānarāścamahāsattvāḥpragṛhvaḥvipulāśaśilāḥ |
praviśyāribalambhīmañjaghnusterajanīcarān || 8 ||
mahodarastusaṅkṛddhaśśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
cicchedapāṇipādorunvānarāṇāmmahāhave || 9 ||
tatastevānarāssarverākṣasairarditābhṛśam |
diśodaśadrutāḥkecitkecitsugrīvamāśritāḥ || 10 ||
prabhagnāṃsamaredṛṣṭavāvānarāṇāmmahācamūm |
abhidudrāvasugrīvomahodaramanantaram || 11 ||
pragṛhyavipulāṅghorāmmahīdharasamāṃśilām |
cikṣepa sa mahātejāstadvadhāyaharīśvaraḥ || 12 ||
tāmāpatatanīṃsahasāśilāndṛṣṭavāmahodaraḥ |
asambhrāntastatobāṇairnirbibhedadurāsadām || 13 ||
rakṣasātenabāṇaughairnikṛttāsāsahasradhā |
nipapātaśilābhūmaugṛdhracakramivākulam || 14 ||
tāntubhinnāṃśilāndṛṣṭavāsugrīvaḥkrodhamūrchitaḥ |
sālamutpāṭyacikṣeparākṣaseraṇamūrthani || 15 ||
śaraiścavidadārainaṃśūraḥparapurañjayaḥ |
sa dadarśatataḥkruddhaḥparighampatitambhuvi || 16 ||
āvidhyatu sa tandīptamparighantasyadarśayan |
parighāgreṇavegenajaghānāsyahayottamān || 17 ||
tasmāddhatahayāvadīraḥso''vaplutyamahārathāt |
gadāñjagrāhasaṅkruddhorākṣaso''thamahodaraḥ || 18 ||
gadāparighahastautauyudhivīrausamīyatuḥ |
nardantaugovṛṣaprakhyaughanāvivasavidyutau || 19 ||
tataḥkruddhogadāntasyaicikṣeparajanīcaraḥ |
jvalatanīmbhāskarābhāsāṃsugrīvāyamahodaraḥ || 20 ||
gadāntāṃsumahāghorāmāpatatanīmmahābalaḥ |
sugrīvoroṣatāmrākṣassamudyamyamahāhave || 21 ||
ājaghānagadāntasyaparigheṇaharīśvara |
papāta sa gadodbhinnaḥparighastasyabhūtale || 22 ||
tatojagrāhatejasvīsugrīvovasudhātalāt |
āyasammusalaṅghoraṃsarvatohemabhūṣitam || 23 ||
sa tamudyamyacikṣepaso''pyanyāṃvyākṣipadgadām |
bhinnāvanyonyamāsādyapetatuddaraṇītale || 24 ||
tatognapraharaṇaumuṣṭibhyāntausamīyatuḥ |
tejobalasamāviṣṭaudīptāvivahutāśanau || 25 ||
jaghnatustautadānyonyaṃvedatuścapunaḥpunaḥ |
talaiścānyonyamahatyapetatuścamahītale || 26 ||
utpetatustatastūrṇañjaghnatuścaparasparam |
bhujaiścikṣipaturvīrāvanyonyamaparājitau || 27 ||
jagmatustauśramaṃvīraubāhuyudheparantapau |
ajahāratadākhaḍagamadūraparivartinam || 28 ||
rākṣasaścarmaṇāsārdhammahāvegomahodaraḥ |
thaiva ca mahākhaḍagañcarmaṇāpatitaṃsaha || 29 ||
jagrāhavānaraśreṣṭhassugrīvovegavattaraḥ |
tauturoṣaparītāṅgaunardantāvabhyadhāvatām || 30 ||
udyatāsīraṇehṛṣṭāvubhauśastraviśāradau |
dakṣiṇammaṇḍalañcobhausutūrṇaṃsamparīyatuḥ || 31 ||
anyonyamabhisaṅkṛddhau jaye praṇihitāvubhau |
tuśūromahāvegovīryaślāghīmahodaraḥ || 32 ||
mahācarmaṇitaṅkhaḍagampātayāmāsadurmatiḥ |
lagnamutkarṣataḥkhaḍagaṅkhaḍagenakapikuñjaraḥ || 33 ||
jahārasaśirastrāṇaṅkuṇḍalopahitaṃśiraḥ |
nikṛttaśirasastasyapatitasyamahītale || 34 ||
tadbalaṃrākṣasendrasyadṛṣṭavātatra na tiṣṭate |
hatvāntaṃvānaraissārdhannanādamuditohariḥ || 35 ||
cukrodha ca daśagrīvobabhauhṛṣṭaścarāghavaḥ |
viṣaṇṇavadanāssarverākṣasādīnacetasaḥ || 36 ||
vidravantitatassarvebhayavitrastacetasaḥ |
mahodarantannvīpātyabhūmaumahāgireḥkīrṇamivaikadeśam |
sūryātmajastatrararājalakṣmyasūryassvatejobhirivāpradhṛṣyaḥ || 37 ||
athavijayamavāpyavānarendrassamaramukhesurasiddhayakṣasaṅghai |
anvitalagataiścabhūtasaṅghairharṣaruṣasamākulitaistutomahātmā || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टनवतितमस्सर्गः ।
हन्यमानेबलेतूर्णमन्योन्यन्तेमहामृथे ।
सरसीवमहाघर्मेसोपक्षीणेबभूवतुः ॥ 1 ॥
स्वबलस्यविघातेनविरूपाक्ष्वधेन च ।
बभूवद्विगुणङ्क्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ॥ 2 ॥
प्रक्षीणन्तुबलन्दृष्टवावध्यमानंवलीमुखैः ।
बभूवास्यव्यथायुद्धेप्रेक्ष्यदैवविपर्ययम् ॥ 3 ॥
उवाच च समीपस्थम्महोदरमरिन्दमम् ।
अस्मिन्कालेमहाबाहोजयाशात्वयिमेस्थिता ॥ 4 ॥
जहिशत्रुचमूंवीरदर्शयाद्यपराक्रमम् ।
भर्तृपिण्डस्यकालोऽऽयन्निर्देष्टुंसाधुयुध्यताम् ॥ 5 ॥
वेगन् चक्रे महाबाहुः समुद्र इव पर्वणि ।
आयसं परिघन् गृह्य सूर्यरश्मिसमप्रभम् ॥ 6 ॥
ततस्सकदनञ्चक्रेवानराणाम्महाबलः ।
भर्तृवाक्येनतेजस्वीस्वेनवीर्येणचोदितः ॥ 7 ॥
वानराश्चमहासत्त्वाःप्रगृह्वःविपुलाशशिलाः ।
प्रविश्यारिबलम्भीमञ्जघ्नुस्तेरजनीचरान् ॥ 8 ॥
महोदरस्तुसङ्कृद्धश्शरैःकाञ्चनभूषणैः ।
चिच्छेदपाणिपादोरुन्वानराणाम्महाहवे ॥ 9 ॥
ततस्तेवानरास्सर्वेराक्षसैरर्दिताभृशम् ।
दिशोदशद्रुताःकेचित्केचित्सुग्रीवमाश्रिताः ॥ 10 ॥
प्रभग्नांसमरेदृष्टवावानराणाम्महाचमूम् ।
अभिदुद्रावसुग्रीवोमहोदरमनन्तरम् ॥ 11 ॥
प्रगृह्यविपुलाङ्घोराम्महीधरसमांशिलाम् ।
चिक्षेप स महातेजास्तद्वधायहरीश्वरः ॥ 12 ॥
तामापततनींसहसाशिलान्दृष्टवामहोदरः ।
असम्भ्रान्तस्ततोबाणैर्निर्बिभेददुरासदाम् ॥ 13 ॥
रक्षसातेनबाणौघैर्निकृत्तासासहस्रधा ।
निपपातशिलाभूमौगृध्रचक्रमिवाकुलम् ॥ 14 ॥
तान्तुभिन्नांशिलान्दृष्टवासुग्रीवःक्रोधमूर्छितः ।
सालमुत्पाट्यचिक्षेपराक्षसेरणमूर्थनि ॥ 15 ॥
शरैश्चविददारैनंशूरःपरपुरञ्जयः ।
स ददर्शततःक्रुद्धःपरिघम्पतितम्भुवि ॥ 16 ॥
आविध्यतु स तन्दीप्तम्परिघन्तस्यदर्शयन् ।
परिघाग्रेणवेगेनजघानास्यहयोत्तमान् ॥ 17 ॥
तस्माद्धतहयावदीरःसोऽऽवप्लुत्यमहारथात् ।
गदाञ्जग्राहसङ्क्रुद्धोराक्षसोऽऽथमहोदरः ॥ 18 ॥
गदापरिघहस्तौतौयुधिवीरौसमीयतुः ।
नर्दन्तौगोवृषप्रख्यौघनाविवसविद्युतौ ॥ 19 ॥
ततःक्रुद्धोगदान्तस्यैचिक्षेपरजनीचरः ।
ज्वलतनीम्भास्कराभासांसुग्रीवायमहोदरः ॥ 20 ॥
गदान्तांसुमहाघोरामापततनीम्महाबलः ।
सुग्रीवोरोषताम्राक्षस्समुद्यम्यमहाहवे ॥ 21 ॥
आजघानगदान्तस्यपरिघेणहरीश्वर ।
पपात स गदोद्भिन्नःपरिघस्तस्यभूतले ॥ 22 ॥
ततोजग्राहतेजस्वीसुग्रीवोवसुधातलात् ।
आयसम्मुसलङ्घोरंसर्वतोहेमभूषितम् ॥ 23 ॥
स तमुद्यम्यचिक्षेपसोऽऽप्यन्यांव्याक्षिपद्गदाम् ।
भिन्नावन्योन्यमासाद्यपेततुद्दरणीतले ॥ 24 ॥
ततोग्नप्रहरणौमुष्टिभ्यान्तौसमीयतुः ।
तेजोबलसमाविष्टौदीप्ताविवहुताशनौ ॥ 25 ॥
जघ्नतुस्तौतदान्योन्यंवेदतुश्चपुनःपुनः ।
तलैश्चान्योन्यमहत्यपेततुश्चमहीतले ॥ 26 ॥
उत्पेततुस्ततस्तूर्णञ्जघ्नतुश्चपरस्परम् ।
भुजैश्चिक्षिपतुर्वीरावन्योन्यमपराजितौ ॥ 27 ॥
जग्मतुस्तौश्रमंवीरौबाहुयुधेपरन्तपौ ।
अजहारतदाखडगमदूरपरिवर्तिनम् ॥ 28 ॥
राक्षसश्चर्मणासार्धम्महावेगोमहोदरः ।
थैव च महाखडगञ्चर्मणापतितंसह ॥ 29 ॥
जग्राहवानरश्रेष्ठस्सुग्रीवोवेगवत्तरः ।
तौतुरोषपरीताङ्गौनर्दन्तावभ्यधावताम् ॥ 30 ॥
उद्यतासीरणेहृष्टावुभौशस्त्रविशारदौ ।
दक्षिणम्मण्डलञ्चोभौसुतूर्णंसम्परीयतुः ॥ 31 ॥
अन्योन्यमभिसङ्कृद्धौ जये प्रणिहितावुभौ ।
तुशूरोमहावेगोवीर्यश्लाघीमहोदरः ॥ 32 ॥
महाचर्मणितङ्खडगम्पातयामासदुर्मतिः ।
लग्नमुत्कर्षतःखडगङ्खडगेनकपिकुञ्जरः ॥ 33 ॥
जहारसशिरस्त्राणङ्कुण्डलोपहितंशिरः ।
निकृत्तशिरसस्तस्यपतितस्यमहीतले ॥ 34 ॥
तद्बलंराक्षसेन्द्रस्यदृष्टवातत्र न तिष्टते ।
हत्वान्तंवानरैस्सार्धन्ननादमुदितोहरिः ॥ 35 ॥
चुक्रोध च दशग्रीवोबभौहृष्टश्चराघवः ।
विषण्णवदनास्सर्वेराक्षसादीनचेतसः ॥ 36 ॥
विद्रवन्तिततस्सर्वेभयवित्रस्तचेतसः ।
महोदरन्तन्न्वीपात्यभूमौमहागिरेःकीर्णमिवैकदेशम् ।
सूर्यात्मजस्तत्ररराजलक्ष्म्यसूर्यस्स्वतेजोभिरिवाप्रधृष्यः ॥ 37 ॥
अथविजयमवाप्यवानरेन्द्रस्समरमुखेसुरसिद्धयक्षसङ्घै ।
अन्वितलगतैश्चभूतसङ्घैर्हर्षरुषसमाकुलितैस्तुतोमहात्मा ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭanavatitamassargaḥ |
hanyamānebaletūrṇamanyonyantemahāmṛthe |
sarasīvamahāgharmesopakṣīṇebabhūvatuḥ || 1 ||
svabalasyavighātenavirūpākṣvadhena ca |
babhūvadviguṇaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 2 ||
prakṣīṇantubalandṛṣṭavāvadhyamānaṃvalīmukhaiḥ |
babhūvāsyavyathāyuddheprekṣyadaivaviparyayam || 3 ||
uvāca ca samīpasthammahodaramarindamam |
asminkālemahābāhojayāśātvayimesthitā || 4 ||
jahiśatrucamūṃvīradarśayādyaparākramam |
bhartṛpiṇḍasyakālo''yannirdeṣṭuṃsādhuyudhyatām || 5 ||
vegan cakre mahābāhuḥ samudra iva parvaṇi |
āyasaṃ parighan gṛhya sūryaraśmisamaprabham || 6 ||
tatassakadanañcakrevānarāṇāmmahābalaḥ |
bhartṛvākyenatejasvīsvenavīryeṇacoditaḥ || 7 ||
vānarāścamahāsattvāḥpragṛhvaḥvipulāśaśilāḥ |
praviśyāribalambhīmañjaghnusterajanīcarān || 8 ||
mahodarastusaṅkṛddhaśśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
cicchedapāṇipādorunvānarāṇāmmahāhave || 9 ||
tatastevānarāssarverākṣasairarditābhṛśam |
diśodaśadrutāḥkecitkecitsugrīvamāśritāḥ || 10 ||
prabhagnāṃsamaredṛṣṭavāvānarāṇāmmahācamūm |
abhidudrāvasugrīvomahodaramanantaram || 11 ||
pragṛhyavipulāṅghorāmmahīdharasamāṃśilām |
cikṣepa sa mahātejāstadvadhāyaharīśvaraḥ || 12 ||
tāmāpatatanīṃsahasāśilāndṛṣṭavāmahodaraḥ |
asambhrāntastatobāṇairnirbibhedadurāsadām || 13 ||
rakṣasātenabāṇaughairnikṛttāsāsahasradhā |
nipapātaśilābhūmaugṛdhracakramivākulam || 14 ||
tāntubhinnāṃśilāndṛṣṭavāsugrīvaḥkrodhamūrchitaḥ |
sālamutpāṭyacikṣeparākṣaseraṇamūrthani || 15 ||
śaraiścavidadārainaṃśūraḥparapurañjayaḥ |
sa dadarśatataḥkruddhaḥparighampatitambhuvi || 16 ||
āvidhyatu sa tandīptamparighantasyadarśayan |
parighāgreṇavegenajaghānāsyahayottamān || 17 ||
tasmāddhatahayāvadīraḥso''vaplutyamahārathāt |
gadāñjagrāhasaṅkruddhorākṣaso''thamahodaraḥ || 18 ||
gadāparighahastautauyudhivīrausamīyatuḥ |
nardantaugovṛṣaprakhyaughanāvivasavidyutau || 19 ||
tataḥkruddhogadāntasyaicikṣeparajanīcaraḥ |
jvalatanīmbhāskarābhāsāṃsugrīvāyamahodaraḥ || 20 ||
gadāntāṃsumahāghorāmāpatatanīmmahābalaḥ |
sugrīvoroṣatāmrākṣassamudyamyamahāhave || 21 ||
ājaghānagadāntasyaparigheṇaharīśvara |
papāta sa gadodbhinnaḥparighastasyabhūtale || 22 ||
tatojagrāhatejasvīsugrīvovasudhātalāt |
āyasammusalaṅghoraṃsarvatohemabhūṣitam || 23 ||
sa tamudyamyacikṣepaso''pyanyāṃvyākṣipadgadām |
bhinnāvanyonyamāsādyapetatuddaraṇītale || 24 ||
tatognapraharaṇaumuṣṭibhyāntausamīyatuḥ |
tejobalasamāviṣṭaudīptāvivahutāśanau || 25 ||
jaghnatustautadānyonyaṃvedatuścapunaḥpunaḥ |
talaiścānyonyamahatyapetatuścamahītale || 26 ||
utpetatustatastūrṇañjaghnatuścaparasparam |
bhujaiścikṣipaturvīrāvanyonyamaparājitau || 27 ||
jagmatustauśramaṃvīraubāhuyudheparantapau |
ajahāratadākhaḍagamadūraparivartinam || 28 ||
rākṣasaścarmaṇāsārdhammahāvegomahodaraḥ |
thaiva ca mahākhaḍagañcarmaṇāpatitaṃsaha || 29 ||
jagrāhavānaraśreṣṭhassugrīvovegavattaraḥ |
tauturoṣaparītāṅgaunardantāvabhyadhāvatām || 30 ||
udyatāsīraṇehṛṣṭāvubhauśastraviśāradau |
dakṣiṇammaṇḍalañcobhausutūrṇaṃsamparīyatuḥ || 31 ||
anyonyamabhisaṅkṛddhau jaye praṇihitāvubhau |
tuśūromahāvegovīryaślāghīmahodaraḥ || 32 ||
mahācarmaṇitaṅkhaḍagampātayāmāsadurmatiḥ |
lagnamutkarṣataḥkhaḍagaṅkhaḍagenakapikuñjaraḥ || 33 ||
jahārasaśirastrāṇaṅkuṇḍalopahitaṃśiraḥ |
nikṛttaśirasastasyapatitasyamahītale || 34 ||
tadbalaṃrākṣasendrasyadṛṣṭavātatra na tiṣṭate |
hatvāntaṃvānaraissārdhannanādamuditohariḥ || 35 ||
cukrodha ca daśagrīvobabhauhṛṣṭaścarāghavaḥ |
viṣaṇṇavadanāssarverākṣasādīnacetasaḥ || 36 ||
vidravantitatassarvebhayavitrastacetasaḥ |
mahodarantannvīpātyabhūmaumahāgireḥkīrṇamivaikadeśam |
sūryātmajastatrararājalakṣmyasūryassvatejobhirivāpradhṛṣyaḥ || 37 ||
athavijayamavāpyavānarendrassamaramukhesurasiddhayakṣasaṅghai |
anvitalagataiścabhūtasaṅghairharṣaruṣasamākulitaistutomahātmā || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.