ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਞ੍ਜਲਿਮਾਧਾਯਕੈਕੇਯ੍ਯਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ ।
ਬਭਾषੇਭਰਤੋਜ੍ਯੇष੍ਠਂਰਾਮਂਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 1 ॥
ਪੂਜਿਤਾਮਾਮਿਕਾਮਾਤਾਦਤ੍ਤਂਰਾਜ੍ਯਮਿਦਮ੍ਮਮ ।
ਤਦ੍ਦਦਾਮਿਪੁਨਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂਯਥਾਤ੍ਵਮਦਦਾਮਮ ॥ 2 ॥
ਧੁਰਮੇਕਾਕਿਨਾਨ੍ਯਸ੍ਤਾਂਵृषਭੇਣਬਲੀਯਸਾ ।
ਕਿਸ਼ੋਰਵਦ੍ਗੁਰੁਮ੍ਭਾਰਂ ਨ ਵੋਢੁਮਹਮੁਤ੍ਸਹੇ ॥ 3 ॥
ਵਾਰਿਵੇਗੇਨਮਹਤਾਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸੇਤੁਰਿਵਕ੍षਰਨ੍ ।
ਦੁਰ੍ਬਨ੍ਧਨਮਿਦਮ੍ਮਨ੍ਯੇਰਾਜ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰਿਦਮਸਮ੍ਵृਤਮ੍ ॥ 4 ॥
ਗਤਿਙ੍ਖਰੈਵਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯਹਂਸਸ੍ਯੇਵ ਚ ਵਾਯਸਃ ।
ਨਾਨ੍ਵੇਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇਰਾਮ ਤਵਮਾਰ੍ਗਮਰਿਨ੍ਦਮ ॥ 5 ॥
ਯਥਾਚਾਰੋਪਿਤੋਵृਕ੍षੋਜਾਤਸ਼੍ਚਾਰ੍ਨ੍ਨ੍ਤਿਵੇਸ਼ਨੇ ।
ਮਹਾਂਸ਼੍ਚਸੁਦੁਰਾਰੋਹੋਮਹਾਸ੍ਕਨ੍ਦਃਪ੍ਰਸ਼ਾਖਵਾਨ੍ ॥ 6 ॥
ਸ਼ੀਰ੍ਯੇਤਪੁष੍ਪਿਤੋਭੂਤ੍ਵਾ ਨ ਫਲਾਨਿਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ।
ਤਸ੍ਯਨਾਨੁਭਵੇਦਰ੍ਥਂਯਸ੍ਯਹੇਤੋਸ੍ਸਰੋਪਿਤਃ ॥ 7 ॥
ਏषੋਪਮਾਮਹਾਬਾਹੋਤ੍ਵਮਰ੍ਥਂਵੇਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਨੁਜੇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਮ੍ਭਰ੍ਤਾਭृਤ੍ਯਾਨ੍ਨਸ਼ਾਧਿਹਿ ॥ 8 ॥
ਜਗਦਦ੍ਯਾਭਿषਿਕ੍ਤਨ੍ਤ੍ਵਾਮਨੁਪਸ਼੍ਯਤੁਰਾਘਵ ।
ਪ੍ਰਤਪਨ੍ਤਮਿਵਾਦਿਤ੍ਯਮ੍ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਮ੍ ॥ 9 ॥
ਤੂਰ੍ਯਸਙ੍ਘਾਨ੍ਤਿਰ੍ਘੋषੈਃਕਾਞ੍ਚੀਨੂਪੁਰਨਿਃਸ੍ਵਨੈਃ ।
ਮਧੁਰੈਰ੍ਗੀਤਸ਼ਬ੍ਦੈਸ਼੍ਚਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵਸ਼ੇष੍ਵ ਚ ॥ 10 ॥
ਯਾਵਦਾਵਰ੍ਤਤੇਚਕ੍ਰਂਯਾਵਤੀ ਚ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ ।
ਤਾਵਤ੍ਤ੍ਵਮਿਹਲੋਕਸ੍ਯਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵਮਨੁਵਰ੍ਤਯ ॥ 11 ॥
ਭਰਤਸ੍ਯਵਚ੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਮਃਪਰਪੁਰਞ੍ਜਯਃ ।
ਤਥੇਤਿਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹਨਿषਸਾਦਾਸਨੇਸ਼ੁਭੇ ॥ 12 ॥
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਵਚਨਾਨ੍ਨਿਪੁਣਾਃਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਵਰ੍ਧਨਾਃ ।
ਸੁਖਹਸ੍ਤਾਃਸੁਸ਼ੀਘ੍ਰਾਸ਼੍ਚਰਾਘਵਮ੍ਪਰ੍ਯਵਾਰਯਨ੍ ॥ 13 ॥
ਪੂਰ੍ਵਨ੍ਤੁਭਰਤੇਸ੍ਨਾਤੇਲਕ੍ष੍ਮਣੇ ਚ ਮਹਾਬਲੇ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਚ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੇਵਿਭੀषਣੇ ॥ 14 ॥
ਵਿਸ਼ੋਧਿਤਜਟਸ੍ਸ੍ਨਾਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨਃ ।
ਮਹਾਰ੍ਹਵਸਨੋਪੇਤਸ੍ਤਸ੍ਥੌਤਤ੍ਰਸ਼੍ਰਿਯਾਜ੍ਵਲਨ੍ ॥ 15 ॥
ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮ ਚ ਰਾਮਸ੍ਯਕਾਰਯਾਮਾਸਵੀਰ੍ਯਵਾਨ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯ ਚ ਲਕ੍ष੍ਮੀਵਾਨਿਕ੍ष੍ਵਾਕੁਕੁਲਵਰ੍ਧਨਃ ॥ 16 ॥
ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਚਸੀਤਾਯਾਸ੍ਸਰ੍ਵਾਦਸ਼ਰਥਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।
ਆਤ੍ਮਨੈਵਤਦਾਚਕ੍ਰੁਰ੍ਮਨਸ੍ਵਿਨ੍ਯੋਮਨੋਹਰਮ੍ ॥ 17 ॥
ਤਤੋਵਾਨਰਪਤ੍ਨੀਨਾਂਸਰ੍ਵਾਸਾਮੇਵਸ਼ੋਭਨਮ੍ ।
ਚਕਾਰਯਤ੍ਨਾਤ੍ਕੌਸਲ੍ਯਾਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਪੁਤ੍ਰਵਤ੍ਸਲਾ ॥ 18 ॥
ਤਤਃ ਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਵਚਨਾਤ੍ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੋਨਾਮਸਾਰਥਿਃ ।
ਯੋਜਯਿਤ੍ਵਾਭਿਚਕ੍ਰਾਮਰਥਂਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸ਼ੋਭਨਮ੍ ॥ 19 ॥
ਅਰ੍ਕਮਣ੍ਡਲਸਙ੍ਕਾਸ਼ਨ੍ਦਿਵ੍ਯਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਰਥਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਆਰੁਰੋਹਮਹਾਬਾਹੂਰਾਮਃਪਰਪੁਰਂਞ੍ਜਯਃ ॥ 20 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵੋਹਨੁਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸਦृਸ਼ਦ੍ਯੁਤੀ ।
ਸ੍ਨਾਤੌਦਿਵ੍ਯਨਿਭੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਜਗ੍ਮਤੁਸ਼੍ਸ਼ੁਭਕੁਣ੍ਡਲੌ ॥ 21 ॥
ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਜੁष੍ਟਾਸ਼੍ਚਯੁਯੁਸ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੁਭਕੁਣ੍ਡਲਾਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਪਤ੍ਨਯਃਸੀਤਾ ਚ ਦ੍ਰष੍ਟੁਨ੍ਨਗਰਮੁਤ੍ਸੁਕਾਃ ॥ 22 ॥
ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤੁਸਚਿਵਾਰਾਜ੍ਞੋਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ ।
ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਯਾਮਾਸੁਰਰ੍ਥਵਤ੍ ॥ 23 ॥
ਅਸ਼ੋਕੋਵਿਜਯਸ਼੍ਚੈਵਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚਸਮਾਹਿਤਾਃ ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਰਾਮਵृਧ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ਬੁਧ੍ਯਰ੍ਥਨ੍ਨਗਰਸ੍ਯ ਚ ॥ 24 ॥
ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਭਿषੇਕਾਰ੍ਥਞ੍ਜਯਾਰ੍ਹਸ੍ਯਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਥਰਾਮਸ੍ਯਯਦ੍ਯਨ੍ਮਙ੍ਗਲਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ॥ 25 ॥
ਇਤਿਤੇਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ਸਰ੍ਵੇਸਨ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਚ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍ ।
ਨਗਰਾਨ੍ਨਿਰ੍ਯਯੁਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂਰਾਮਦਰ੍ਸ਼ਨਬੁਦ੍ਧਯਃ ॥ 26 ॥
ਹਰਿਯੁਕ੍ਤਂਸਹਸ੍ਰਾਕ੍षੋਰਥਮਿਨ੍ਦ੍ਰੈਵਾਨਘਃ ।
ਪ੍ਰਯਯੌਰਥਮਾਸ੍ਥਾਯਰਾਮੋਨਗਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 27 ॥
ਜਗ੍ਰਾਹਭਰਤੋਰਮਸ਼ੀਨ੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ਼੍ਚਤ੍ਰਮਾਦਦੇ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣੋਵ੍ਯਜਨਨ੍ਤਸ੍ਯਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿਸਮ੍ਪਰ੍ਯਵੀਜਯਤ੍ ॥ 28 ॥
ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਚ ਵਾਲਵ੍ਯਜਨਞ੍ਜਗृਹੇਪਰਿਤਸ੍ਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਅਪਰਞ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੋਵਿਭੀषਣਃ ॥ 29 ॥
ऋषਿਸਙ੍ਘੈਸ੍ਤਦਾਕਾਸ਼ੇਦੇਵੈਸ਼੍ਚਸਮਰੁਦ੍ਗਣੈਃ ।
ਸ੍ਤੂਯਮਾਸ੍ਯਰਾਮਸ੍ਯਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵਮਧੁਰਧ੍ਵਨਿਃ ॥ 30 ॥
ਤਤਃਸ਼ਤ੍ਰੁਞ੍ਜਯਨ੍ਨਾਮਕੁਞ੍ਜਰਮ੍ਪਰ੍ਵਤੋਪਮਮ੍ ।
ਆਰੁਰੋਹਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਃਪ੍ਲਵਗਰ੍षਭਃ ॥ 31 ॥
ਨਵਨਾਗਸਹਸ੍ਰਾਣਿਯਯੁਰਾਸ੍ਥਾਯਵਾਨਰਾਃ ।
ਮਾਨੁषਂਵਿਗ੍ਰਹਙ੍ਕृਤ੍ਵਾਸਰ੍ਵਾਭਰਣਭੂषਿਤਾਃ ॥ 32 ॥
ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਣਾਦੈਸ਼੍ਚਦੁਨ੍ਦੁਭੀਨਾਂ ਚ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨੈਃ ।
ਪ੍ਰਯਯੌਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਸ੍ਤਾਮ੍ਪੁਰੀਂਹਰ੍ਮ੍ਯਮਾਲਿਨੀਮ੍ ॥ 33 ॥
ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤੇਸਮਾਯਾਨ੍ਤਂਰਾਘਵਂਸਪੁਰਸ੍ਸਰਮ੍ ।
ਵਿਰਾਜਮਾਨਂਵਪੁषਾਰਥੇਨਾਤਿਰਥਨ੍ਤਦਾ ॥ 34 ॥
ਤੇਵਰ੍ਥਯਿਤ੍ਵਾਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂਰਾਮੇਣਪ੍ਰਤਿਨਨ੍ਦਿਤਾਃ ।
ਅਨੁਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃਪਰਿਵਾਰਿਤਮ੍ ॥ 35 ॥
ਅਮਾਤ੍ਯੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚੈਵਤਥਾਪ੍ਰਕृਤਿਭਿਰ੍ਵਵृਤਃ ।
ਸ਼੍ਰਿਯਾਵਿਰੁਰੁਚੇਰਾਮੋਨਕ੍षਤ੍ਰਰਿਵਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ॥ 36 ॥
ਸ ਪੁਰੋਗਾਮਿਭਿਸ੍ਤੂਰ੍ਯੈਸ੍ਤਾਲਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਪਾਣਿਭਿਃ ।
ਪ੍ਰਵ੍ਯਾਹਰਦ੍ਭਿਰ੍ਮੁਦਿਤੈਰ੍ਮਙ੍ਗਲਾਨਿਵृਤੋਯਯੌ ॥ 37 ॥
ਅਕ੍षਤਞ੍ਜਾਤਰੂਪਂ ਚ ਗਾਵਃਕਨ੍ਯਾਸ੍ਸਹਦ੍ਵਿਜਾਃ ।
ਨਰਾਮੋਦਕਹਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਰਾਮਸ੍ਯਪੁਰਤੋਯਯੁਃ ॥ 38 ॥
ਸਖ੍ਯਂ ਚ ਰਾਮਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਪ੍ਰਭਾਵਞ੍ਚਾਨਿਲਾਤ੍ਮਜੇ ।
ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਚ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਹ੍ਯਾਚਚਕ੍षੇऽऽਥਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਮ੍ ॥ 39 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਸ੍ਮਯਞ੍ਜਗ੍ਮੁਰਯੋਧ੍ਯਾਪੁਰਵਾਸਿਨਃ ।
ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਚ ਤਤਕਰ੍ਮਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਚ ਤਦ੍ਬਲਮ੍ ॥ 40 ॥
ਵਿਭੀषਣਸ੍ਯਸਮ੍ਯੋਗਮਾਚਚਕ੍षੇऽਥਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਮ੍ ।
ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨੇਤਦਾਖ੍ਯਾਯਰਾਮੋਵਾਨਰਸਮ੍ਯੁਤਃ ॥ 41 ॥
ਹृष੍ਟਪੁष੍ਟਜਨਾਕੀਰ੍ਣਮਯੋਧ੍ਯਾਮ੍ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਸਃ ।
ਤਤੋਹ੍ਯਭ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਯਨ੍ਪੌਰਾਃਪਤਾਕਾਸ਼੍ਚਗृਹੇਗृਹੇ ॥ 42 ॥
ਐਕ੍ष੍ਵਾਕੁਧ੍ਯੁषਿਤਂਰਮ੍ਯਮਾਸਸਾਦਪਿਤੁਰ੍ਗृਹਮ੍ ।
ਅਥਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੋਭਰਤਨ੍ਧਰ੍ਮਿਣਾਂਵਰਮ੍ ॥ 43 ॥
ਅਰ੍ਧੋਪਹਿਤਯਾਵਾਚਾਮਧੁਰਂਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ।
ਪਿਤੁਰ੍ਭਵਨਮਾਸਾਦ੍ਯਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 44 ॥
ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਂ ਚ ਕੈਕੇਯੀਮਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ ।
ਯਚ੍ਛਮਦ੍ਭਵਨਂਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂਸਾਸ਼ੋਕਵਨਿਕਮ੍ਮਹਤ੍ ॥ 45 ॥
ਮੁਕ੍ਤਾਵੈਦੂਰ੍ਯਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂਸੁਗ੍ਰੀਵਾਯਨਿਵੇਦਯ ।
ਤਸ੍ਯਤਦ੍ਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਭਰਤਸ੍ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 46 ॥
ਹਸ੍ਤੇਗृਹੀਤ੍ਵਾਸੁਗ੍ਰੀਵਮ੍ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਤਮਾਲਯਮ੍ ।
ਤਤਃ ਸ੍ਸ੍ਸੈਲਪ੍ਰਦੀਪਾਂਸ਼੍ਚਪਰ੍ਯਙ੍ਕਾਸ੍ਤਰਣਾਨਿ ਚ ॥ 47 ॥
ਗृਹੀਤ੍ਵਾਵਿਵਿਸ਼ੁਃਕ੍षਿਪ੍ਰਂਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾਃ ।
ਉਵਾਚ ਚ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਂਰਾਘਵਾਨੁਜਃ ॥ 48 ॥
ਅਭਿषੇਕਾਯਰਾਮਸ੍ਯਦੂਤਾਨਾਜ੍ਞਾਪਯਪ੍ਰਭੋ ।
ਸੌਵਰ੍ਣਾਨ੍ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਞ੍ਚਤੁਰ੍ਣਾਞ੍ਚਤੁਰੋਘਟਾਨ੍ ॥ 49 ॥
ਦਦੌਕ੍षਿਪ੍ਰਂਸਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਾਨ੍ ।
ਯਥਾਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਸਮਯੇਚਤੁਰ੍ਣਾਂਸਾਗਰਾਮ੍ਬਸਾਮ੍ ॥ 50 ॥
ਪੂਰ੍ਣਘਟੈਃਪ੍ਰਤੀਕ੍षਧ੍ਵਨ੍ਤਥਾਕੁਰੁਤਵਾਨਰਾਃ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋਵਾਨਰਾਵਾਰਣੋਪਮਾਃ ॥ 51 ॥
ਉਤ੍ਪੇਤੁਰ੍ਗਗਨਂਸ਼ੀਘ੍ਰਙ੍ਗਰੁਡਾਇਵਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਃ ।
ਜਾਮ੍ਬਵਾਂਸ਼੍ਚਹਨੂਮਾਂਸ਼੍ਚਵੇਗਦਰ੍ਸ਼ੀ ਚ ਵਾਨਰਃ ॥ 52 ॥
ऋषਭਸ਼੍ਚੈਵਕਲਸ਼ਾਨ੍ਜਲਪੂਰ੍ਣਾਨਥਾਨਯਨ੍ ।
ਨਦੀਸ਼ਤਾਨਾਮ੍ਪਞ੍ਚਾਨਾਞ੍ਜਲਙ੍ਕੁਮ੍ਭੈਰੁਪਾਹਰਨ੍ ॥ 53 ॥
ਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰਾਤ੍ਕਲਸ਼ਞ੍ਜਲਪੂਰ੍ਣਮਥਾਨਯਤ੍ ।
ਸੁषੇਣਸ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ॥ 54 ॥
ऋषਭੋਦਕ੍षਿਣਾਤ੍ਤੂਰ੍ਣਂਸਮੁਦ੍ਰਾਜ੍ਜਲਮਾਨਯਤ੍ ।
ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਸ਼ਾਖਾਭਿਸ੍ਸਮ੍ਵृਤਙ੍ਕਾਞ੍ਚਨਙ੍ਘਟਮ੍ ॥ 55 ॥
ਗਵਯਃਪਸ਼੍ਚਿਮਾਤ੍ਤੋਯਮਾਜਹਾਰਮਹਾਰ੍ਣਵਾਤ੍ ।
ਰਤ੍ਨਕੁਮ੍ਭੇਨਮਹਤਾਸ਼ੀਤਮ੍ਮਾਰੁਤਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 56 ॥
ਉਤ੍ਤਰਾਚ੍ਚਜਲਂਸ਼ੀਘ੍ਰਙ੍ਗਰੁਡਾਨਿਲਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਆਜਹਾਰ ਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਨਲਃਸਰ੍ਵਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 57 ॥
ਤਤਸ੍ਤੈਰ੍ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠੈਰਾਨੀਤਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਤਜ੍ਜਲਮ੍ ।
ਅਭਿषੇਕਾਯਰਾਮਸ੍ਯਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ੍ਸਚਿਵੈਸ੍ਸਹ ॥ 58 ॥
ਪੁਰੋਹਿਤਾਯਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਯਸੁਹृਦ੍ਭ੍ਯਸ਼੍ਚਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ।
ਤਤਸ੍ਸਪ੍ਰਯਤੋਵृਦ੍ਧੋਵਸਿष੍ਠੋਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃਸਹ ॥ 59 ॥
ਰਾਮਂਰਤ੍ਨਮਯੇਪੀਠੇਸਸੀਤਂਸਨ੍ਨਯਵੇਸ਼ਯਤ੍ ।
ਵਸਿष੍ਠੋਵਾਮਦੇਵਸ਼੍ਚਜਾਬਾਲਿਰਥਕਾਸ਼੍ਯਪਃ ॥ 60 ॥
ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੋਸੁਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚਗੌਤਮੋਵਿਜਯਸ੍ਤਥਾ ।
ਅਭ੍ਯषਿਞ੍ਚਨ੍ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮ੍ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਨਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾ ॥ 61 ॥
ਸਲਿਲੇਨਸਹਸ੍ਰਾਕ੍षਂਵਸਵੋਵਾਸਵਂਯਥਾ ।
ऋਗ੍ਭਿਰ੍ਭ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃਪੂਰ੍ਵਙ੍ਕਨ੍ਯਾਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤਥਾ ॥ 62 ॥
ਯੋਥੌਸ਼੍ਚੈਵਾਭ੍ਯषਿਞ੍ਚਂਸ੍ਤੇਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਸ੍ਸਨੈਗਮੈਃ ।
ਸਰ੍ਵੌषਧੀਨਸੈਸ਼੍ਚਾਪਿਦੈਵਤੈਰ੍ਨਭਸਿਸ੍ਥਿਤੈਃ ॥ 63 ॥
ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਲੋਕਪਾਲੈਸ਼੍ਚਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੇਵੈਸ਼੍ਚਸਙ੍ਗਤੈਃ ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ਪੂਰ੍ਵਙ੍ਕਿਰੀਟਂਰਤ੍ਨਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ॥ 64 ॥
ਅਭਿषਿਕ੍ਤਃਪੁਰਾਯੇਵਮਨੁਸ੍ਤਨ੍ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਮ੍ ।
ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਵਵਾਯੇਰਾਜਾਨਃਕ੍ਰਮਾਦ੍ਯੇਨਾਭਿषੇਚਿਤਾਃ ॥ 65 ॥
ਸਭਾਯਾਂਹੇਮਕ੍ਲੁਪ੍ਤਾਯਾਂਸ਼ੋਭਿਤਾਯਾਮ੍ਮਹਾਧਨੈਃ ।
ਰਤ੍ਨੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਸ਼੍ਚਵਚਿਤ੍ਰਿਤਾਯਾਂਸੁਸ਼ੋਭਨੈਃ ॥ 66 ॥
ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਮਯੇਪੀਠੇਕਲ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾਯਥਾਵਿਧਿ ।
ਕਿਰੀਟੇਨਤਤਃਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਸਿष੍ਠੇਨਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 67 ॥
ऋਤ੍ਵਿਗਿਮਭਗਿਰ੍ਭੂषਣੈਸ਼੍ਚੈਵਸਮਯੋਕ੍ष੍ਯਤਰਾਘਵਃ ।
ਛਤ੍ਰਨ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਜਗ੍ਰਾਹਸ਼ਤ੍ਰਘ੍ਨਃਪਾਣ੍ਡੁਰਂਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ 68 ॥
ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਚ ਵਾਲਵ੍ਯਜਨਂਸੁਗ੍ਰੀਵੋਵਾਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਅਪਰਞ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੋਵਿਭੀषਣਃ ॥ 69 ॥
ਮਾਲਾਞ੍ਜ੍ਵਲਨ੍ਤੀਂਵਪੁषਾਕਾਞ੍ਚਨੀਂਸ਼ਤਪੁष੍ਕਰਾਮ੍ ।
ਰਾਘਵਾਯਦਦੌਵਾਯੁਰ੍ਵਾਸਵੇਨਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ ॥ 70 ॥
ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਸਮਾਯੁਕ੍ਤਮ੍ਮਣਿਭਿਸ਼੍ਚਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ।
ਮੁਕ੍ਤਾਹਾਰਨ੍ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਯਦਦੌਸ਼ਕ੍ਰਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ ॥ 71 ॥
ਪ੍ਰਜਗੁਰ੍ਧੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨਨृਤੁਸ਼੍ਚਾਪ੍ਸਰੋਗਣਾਃ ।
ਅਭਿषੇਕੇਤਦਰ੍ਹਸ੍ਯਤਦਾਰਾਮਸ੍ਯਧੀਮਤਃ ॥ 72 ॥
ਭੂਮਿਃਸਸ੍ਯਵਤੀਚੈਵਫਲਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚਪਾਦਪਾਃ ।
ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਚ ਪੁष੍ਪਾਣਿਬਭੂਵੂਰਾਘਵੋਤ੍ਸਵੇ ॥ 73 ॥
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਤਮਸ਼੍ਵਾਨਾਨ੍ਧੇਨੂਨਾਂ ਚ ਗਵਾਨ੍ਤਥਾ ।
ਦਦੌਸ਼ਤਵृषਾਨ੍ਪੂਰ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਿਜੇਭ੍ਯੋਮਨੁਜਰ੍षਭਃ ॥ 74 ॥
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕੋਟੀਰ੍ਹਿਰਣ੍ਯਸ੍ਯਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋਦਦੌਪੁਨਃ ।
ਨਾਨਾਭਰਣਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਚ ਰਾਘਵਃ ॥ 75 ॥
ਅਰ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਾਙ੍ਕਾਞ੍ਚਨੀਮ੍ਮਣਿਵਿਗ੍ਰਹਾਮ੍ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਾਯਸ੍ਰਜਨ੍ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਪ੍ਰਾਯਚ੍ਛਨ੍ਮਨੁਜਾਧਿਪਃ ॥ 76 ॥
ਵੈਦੂਰ੍ਯਮਯਚਿਤ੍ਰੇ ਚ ਮਣਿਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤੇ ।
ਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰਾਯਧृਤਿਮਾਨਙ੍ਗਦਾਯਾਙ੍ਗਦੇਦਦੌ ॥ 77 ॥
ਮਣਿਪ੍ਰਵਰਜੁष੍ਟਨ੍ਤੁਮੁਕ੍ਤਾਹਾਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਸੀਤਾਯੈਪ੍ਰਦਦੌਰਾਮਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਸਮਪ੍ਰਭਮ੍ ॥ 78 ॥
ਅਰਜੇਵਾਸਸੀਦਿਵ੍ਯੇਸ਼ੁਭਾਨ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ।
ਅਵੇਕ੍षਮਾਣਾਵੈਦੇਹੀਪ੍ਰਦਦੌਵਾਯੁਸੂਨਵੇ ॥ 79 ॥
ਅਵਮੁਚ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃਕਣ੍ਠਾਦ੍ਦਾਰਞ੍ਜਨਕਨਨ੍ਦਿਨੀ ।
ਅਵੈਕ੍षਤਹਰੀਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ॥ 80 ॥
ਤਾਮਿਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਬਭਾषੇ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਦੇਹਿਸੁਭਗੇਹਾਰਂਯਸ੍ਯਤੁष੍ਟਾਸਿਭਾਮਿਨਿ ॥ 81 ॥
ਤੇਜੋਧृਤਿਰ੍ਯਸ਼ੋਦਾਕ੍ष੍ਯਂਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂਵਿਨਯੋਨਯਃ ।
ਪੌਰੁषਂਵਿਕ੍ਰਮੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਾਨਿਸਰ੍ਵਦਾ ॥ 82 ॥
ਦਦੌਸਾਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰਾਯਤਂਹਾਰਮਸਿਤੇਕ੍षਣਾ ।
ਹਨੂਮਾਂਸ੍ਤੇਨਹਾਰੇਣਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇਵਾਨਰਰ੍षਭਃ ॥ 83 ॥
ਚਨ੍ਰਾਂਸ਼ੁਚਯਗੌਰੇਣਸ਼੍ਵੇਤਾਭ੍ਰੇਣਯਥਾਚਲਃ ।
ਤੋਦ੍ਵਿਵਿਦਮੈਨ੍ਧਾਭ੍ਯਾਨ੍ਨੀਲਾਯ ਚ ਪਰਨ੍ਤਪਃ ਸਰ੍ਵੇਵਾਨਰਵृਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚਯੇਚਾਨ੍ਯੇਵਾਨਰੋਤ੍ਤਮਾਃ ॥ 84 ॥
ਵਾਸੋਭਿਰ੍ਭੂषਣੈਸ਼੍ਚੈਵਯਥਾਰ੍ਹਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪੂਜਿਤਾਃ ।
ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਗੁਣਾਵਨੀਕ੍ष੍ਯਪ੍ਰਦਦੌਵਸੁਧਾਧਿਪਃ ॥ 85 ॥
ਵਿਭੀषਣੋऽਥਸੁਗ੍ਰੀਵੋਹਨੁਮਾਨ੍ਜਾਮ੍ਬਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ॥ 86 ॥
ਸਰ੍ਵੇਵਾਨਰਮੁਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰਾਮੇਣਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਯਥਾਰ੍ਹਮ੍ਪੂਜਿਤਾਃਸਰ੍ਵੇਕਾਮੈਰਤ੍ਨੈਸ਼੍ਚਪੁष੍ਕਲੈਃ ॥ 87 ॥
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮਾਨਸਃਸਰ੍ਵੇਜਗ੍ਮੁਰੇਵਯਥਾਗਤਮ੍ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾਸਰ੍ਵੇਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇਵਾਨਰਰ੍षਭਾਃ ॥ 88 ॥
ਵਿਸृष੍ਟਾਃਪਾਰ੍ਥਿਵੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂਸਮੁਪਾਗਮਨ੍ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੋਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਦृष੍ਟਵਾਰਾਮਭਿषੇਚਨਮ੍ ॥ 89 ॥
ਪੂਜਿਤਸ਼੍ਚੈਵਰਾਮੇਯਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਮ੍ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਤ੍ਪੁਰੀਮ੍ ।
ਵਿਭੀषਣੋऽਪਿਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਸਹਤੈਰ੍ਨੈਰृਤਰ੍षਭੈਃ ॥ 90 ॥
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਕੁਲਧਨਂਰਾਜਾਲਙ੍ਕਾਮ੍ਪ੍ਰਾਯਾਨ੍ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।
ਸਰਾਜ੍ਯਮਖਿਲਂਸ਼ਾਸਨ੍ਨਿਹਤਾਰਿਰ੍ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 91 ॥
ਰਾਘਵਃਪਰਮੋਦਾਰਸ਼੍ਸ਼ਸ਼ਾਸਪਰਯਾਮੁਦਾ ।
ਉਵਾਚਲਕ੍ष੍ਮਣਂਰਾਮੋਧਰ੍ਮਜ੍ਞਨ੍ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਃ ॥ 92 ॥
ਆਤਿष੍ਠਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਮਯਾਸਹੇਮਾਙ੍ਗਾਮ੍ਪੂਰ੍ਵਰਾਜਾਧ੍ਯੁषਿਤਾਮ੍ਬਲੇਨ ।
ਤੁਲ੍ਯਮ੍ਮਯਾਤ੍ਵਮ੍ਪਿਤृਭਿਰ੍ਧृਤਾਯਾਤਾਂਯੌਵਰਾਜ੍ਯੇਧੁਰਮੁਦ੍ਵਹਸ੍ਵ ॥ 93 ॥
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਪਰ੍ਯਨੁਨੀਯਮਾਨੋਯਦਾ ਨ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰੁਪੈਤਿਯੋਗਮ੍ ।
ਨਿਯੁਜ੍ਯਮਾਨੋऽਪਿ ਚ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯੇਤਤੋऽਭ੍ਯषਿਞ੍ਚਦ੍ਭਰਤਮ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ॥ 94 ॥
ਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਸ਼੍ਵਮੇਧਾਭ੍ਯਾਂਵਾਜਪੇਯੇਨਚਾਸਕृਤ੍ ।
ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚਵਿਵਿਧੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਰਯਜਤ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 95 ॥
ਰਾਜ੍ਯਨ੍ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿਪ੍ਰਾਪ੍ਯਵਰ੍षਾਣਿਰਾਘਵਃ ।
ਸ਼ਤਾਸ਼੍ਵਮੇਧਾਨਾਜਹ੍ਰੇਸਦਸ਼੍ਵਾਨ੍ ਭੂਰਿਦਕ੍षਿਣਾਨ੍ ॥ 96 ॥
ਆਜਾਨੁਲਮ੍ਬਿਬਾਹੁਸ੍ਸਮਹਾਵਕ੍षਾਃਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਨੁਚਰੋਰਾਮਃਸ਼ਸ਼ਾਸਪृਥਿਵੀਮਿਮਾਮ੍ ॥ 97 ॥
ਰਾਘਵਸ਼੍ਚਾਪਿਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਪ੍ਰਾਪ੍ਯਰਾਜ੍ਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਈਜੇਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਸਸੁਤਭ੍ਰਾਤृਬਾਨ੍ਧਵਃ ॥ 98 ॥
ਸ ਪਰ੍ਯਦੇਵਨ੍ਵਿਧਵਾ ਨ ਚ ਵ੍ਯਾਲਕृਤਮ੍ਭਯਮ੍ ।
ਨ ਵ੍ਯਾਧਿਜਮ੍ਭਯਞ੍ਚਾਸੀਦ੍ਰਾਮੇਰਾਜ੍ਯਮ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤਿ ॥ 99 ॥
ਨਿਰ੍ਦਸ੍ਯੁਰਭਵਲ੍ਲੋਕੋਨਾਨਰ੍ਥਙ੍ਕਸ਼੍ਚਿਦਸ੍ਪृਸ਼ਤ੍ ।
ਨ ਚ ਸ੍ਮਵृਦ੍ਧਾਬਾਲਾਨਾਮ੍ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯਾਣਿਕੁਰ੍ਵਤੇ ॥ 100 ॥
ਸਰ੍ਵਮ੍ਮੁਦਿਤਮੇਵਾਸੀਤ੍ਸਰ੍ਵੋਧਰ੍ਮਪਰੋऽਭਵਤ੍ ।
ਰਾਮਮੇਵਾਨੁਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੋਨਾਭ੍ਯਹਿਂਸਨ੍ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ॥ 101 ॥
ਆਸਨ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿਤਥਾਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਿਣਃ ।
ਨਿਰਾਮਯਾਵਿਸ਼ੋਕਾਸ਼੍ਚਰਾਮੇਰਾਜ੍ਯਮ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤਿ ॥ 102 ॥
ਰਾਮੋਰਾਮੋਰਾਮਃ ਇਤਿਪ੍ਰਜਾਨਾਮਭਵਨ੍ਕਥਾਃ ।
ਰਾਮਭੂਤਞ੍ਜਗਦਭੂਦ੍ਰਾਮੇਰਾਜ੍ਯਮ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤਿ ॥ 103 ॥
ਨਿਤ੍ਯਪੁष੍ਪਾਨਿਤ੍ਯਫਲਾਨ੍ਤਰਵਸ੍ਤਤ੍ਰਨਿਰ੍ਵ੍ਰਣਾਃ ।
ਕਾਮਵਰ੍षੀ ਚ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ੍ਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਮਾਰੁਤਃ ॥ 104 ॥
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃਕ੍षਤ੍ਰਿਯਾਵੈਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਲੋਭਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ।
ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇਤੁष੍ਟਾਸ੍ਸ੍ਵੈਰੇਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ॥ 105 ॥
ਆਸਨ੍ਪ੍ਰਜਾਧਰ੍ਮਪਰਾਰਾਮੇਸ਼ਾਸਤਿਨਾਨृਤਾਃ ।
ਸਰ੍ਵੇਲਕ੍षਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਃ ॥ 106 ॥
ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿਦਸ਼ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨਿ ਚ ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਸਹਿਤਃਸ਼੍ਰੀਮਾਨਰਾਮੋਰਾਜ੍ਯਮਕਾਰਯਤ੍ ।
ਧਨ੍ਯਂਯਸ਼ਸ੍ਯਮਾਯੁष੍ਯਂਰਾਜ੍ਞਾਂ ਚ ਵਿਯਾਵਹਮ੍ ॥ 107 ॥
ਆਦਿਕਾਵ੍ਯਮਿਦਞ੍ਚਾਰ੍षਮ੍ਪੁਰਾਵਾਲ੍ਮੀਕਿਨਾਕृਤਮ੍ ।
ਪਠੇਧ੍ਯਃਸ਼ृਣੁਯਾਲ੍ਲੋਕੇਨਰਃਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ 108 ॥
ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਸ਼੍ਚਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਵੈਧਨਕਾਮੋਧਨਾਨਿ ਚ ।
ਲਭਤੇਮਨੁਜੋਲੋਕੇਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਮਾਭਿषੇਚਨਮ੍ ॥ 109 ॥
ਮਹੀਂਵਿਜਯਤੇਰਾਜਾਰਿਪੂਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਧਿਤਿष੍ਠਤਿ ।
ਰਾਘਵੇਣਯਥਾਮਾਤਾਸੁਮਿਤ੍ਰਾਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਚ ॥ 110 ॥
ਭਰਤੇਨ ਚ ਕੈਕੇਯੀਜੀਵਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।
ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿਸਦਾਨਨ੍ਦਾਃਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ॥ 111 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਮਾਯਣਮਿਦਨ੍ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਸ਼੍ਚਵਿਨ੍ਦਤਿ ।
ਰਾਮਸ੍ਯਵਿਜਯਞ੍ਚੈਵਸਰ੍ਵਮਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਃ ॥ 112 ॥
ਸ਼ृਣੋਤਿ ਯ ਇਦਙ੍ਕਾਵ੍ਯਮ੍ਪੁਰਾਵਾਲ੍ਮੀਕਿਨਾਕृਤਮ੍ ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਧਾਨੋਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋਦੁਰ੍ਗਾਣ੍ਯਤਿਤਰਤ੍ਯਸੌ ॥ 113 ॥
ਸਮਾਗਮ੍ਯਪ੍ਰਵਾਸਾਨ੍ਤੇਰਮਨ੍ਤੇਸਹਬਾਨ੍ਧਵੈਃ ।
ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯ ਇਦਙ੍ਕਾਵ੍ਯਮ੍ਪੁਰਾਵਾਲ੍ਮੀਕਿਨਾਕृਤਮ੍ ॥ 114 ॥
ਤੇਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਾਨ੍ਵਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤੀਹਰਾਘਵਾਤ੍ ।
ਸ਼੍ਰਵਣੇਨਸੁਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਪ੍ਰੀਯਨ੍ਤੇਸਮ੍ਪ੍ਰਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਮ੍ ॥ 115 ॥
ਵਿਨਾਯਕਾਸ਼੍ਚਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿਗृਹੇਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿਯਸ੍ਯਵੈ ।
ਵਿਜਯੇਤਮਹੀਂਰਾਜਾਪ੍ਰਵਾਸੀਸ੍ਵਸ੍ਤਿਮਾਨ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ 116 ॥
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਰਜਸ੍ਵਲਾਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਸੂਯੁਰਨੁਤ੍ਤਮਾਨ੍ ।
ਪੂਜਯਂਸ਼੍ਚਪਠਂਸ਼੍ਚੈਵਮਿਤਿਹਾਸਮ੍ਪੁਰਾਤਨਮ੍ ॥ 117 ॥
ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯੇਤਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਸ਼ਿਰਸਾਨਿਤ੍ਯਂਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਙ੍ਕ੍षਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਤ੍ ॥ 118 ॥
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮ੍ਪੁਤ੍ਰਲਾਭਾਸ਼੍ਚਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਰਾਮਾਯਣਮਿਦਙ੍ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂਸ਼ृਣ੍ਵਤਃਪਠਤਸ੍ਸਦਾ ॥ 119 ॥
ਪ੍ਰੀਯਤੇਸਤਤਂਰਾਮਸ੍ਸਹਿਵਿष੍ਣੁਸ੍ਸਨਾਤਨਃ ।
ਆਦਿਦੇਵੋਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਹਰਿਨ੍ਨਾਰਾਯਣਃਪ੍ਰਭੁਃ ॥ 120 ॥
ਸਾਕ੍षਾਦ੍ਰਾਮੋਰਘੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ਸ਼ੇषੋਲਕ੍ष੍ਮਣੌਚ੍ਯਤੇ ।
ਏਵਮੇਤਤ੍ਪੁਰਾਵृਤ੍ਤਮਾਖ੍ਯਾਨਮ੍ਭਦ੍ਰਮਸ੍ਤੁਵਃ ॥ 121 ॥
ਪ੍ਰਵ੍ਯਾਹਰਤਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਮ੍ਬਲਂਵਿष੍ਣੋਃਪ੍ਰਵਰ੍ਥਤਾਮ੍ ।
ਦੇਵਾਸ਼੍ਚਸਰ੍ਵੇਤੁष੍ਯਨ੍ਤਿਗ੍ਰਹਣਾਚ੍ਛ੍ਰਵਣਾਤ੍ਤਥਾ ॥ 122 ॥
ਰਾਮਾਯਣਸ੍ਯਸ਼੍ਰਵਣੇਤੁष੍ਯਨ੍ਤਿਪਿਤਸ੍ਸਦਾ ।
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਰਾਮਸ੍ਯਯੇਚੇਮਾਂਸਂਸਿਤਾਮृषਿਣਾਕृਤਾਮ੍ ॥ 123 ॥
ਯੇਲਿਖਨ੍ਤੀ ਹ ਚ ਨਰਾਸ੍ਤੇषਾਂਵਾਸਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪੇ ।
ਕੁਟੁਮ੍ਬਵृਦ੍ਧਿਨ੍ਧਨਧਾਨ੍ਯਵृਦ੍ਧਿਂਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚਮੁਖ੍ਯਾਸ੍ਸੁਖਮੁਤ੍ਤਮਂ ਚ ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਸ਼ੁਭਙ੍ਕਾਵ੍ਯਮਿਦਮ੍ਮਹਾਰ੍ਥਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿਸਰ੍ਵਾਮ੍ਭੁਵਿਚਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਮ੍ ॥ 124 ॥
ਆਯੁष੍ਯਮਾਰੋਗ੍ਯਕਰਂਯਸ਼ਸ੍ਯਂਸੌਭ੍ਰਾਤृਕਮ੍ਬੁਦ੍ਧਿਕਰਂਸ਼ੁਭਂ ਚ ।
ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਮੇਤਨ੍ਨਿਯਮੇਨਸਦ੍ਭਿਰਾਖ੍ਯਾਨਮੋਜਸ੍ਕਰਮृਦ੍ਧਿਕਾਮੈਃ ॥ 125 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ |
śirasyañjalimādhāyakaikeyyānandavardhanaḥ |
babhāṣebharatojyeṣṭhaṃrāmaṃsatyaparākramam || 1 ||
pūjitāmāmikāmātādattaṃrājyamidammama |
taddadāmipunastubhyaṃyathātvamadadāmama || 2 ||
dhuramekākinānyastāṃvṛṣabheṇabalīyasā |
kiśoravadgurumbhāraṃ na voḍhumahamutsahe || 3 ||
vārivegenamahatābhinnasseturivakṣaran |
durbandhanamidammanyerājyacchridamasamvṛtam || 4 ||
gatiṅkharaivāśvasyahaṃsasyeva ca vāyasaḥ |
nānvetumutsaherāma tavamārgamarindama || 5 ||
yathācāropitovṛkṣojātaścārnntiveśane |
mahāṃścasudurārohomahāskandaḥpraśākhavān || 6 ||
śīryetapuṣpitobhūtvā na phalānipradarśayan |
tasyanānubhavedarthaṃyasyahetossaropitaḥ || 7 ||
eṣopamāmahābāhotvamarthaṃvettumarhasi |
yadyasmānmanujendratvambhartābhṛtyānnaśādhihi || 8 ||
jagadadyābhiṣiktantvāmanupaśyaturāghava |
pratapantamivādityammadhyāhnedīptatejasam || 9 ||
tūryasaṅghāntirghoṣaiḥkāñcīnūpuraniḥsvanaiḥ |
madhurairgītaśabdaiścapratibudhyasvaśeṣva ca || 10 ||
yāvadāvartatecakraṃyāvatī ca vasundharā |
tāvattvamihalokasyasvāmitvamanuvartaya || 11 ||
bharatasyavacśrutvārāmaḥparapurañjayaḥ |
tathetipratijagrāhaniṣasādāsaneśubhe || 12 ||
tataśśatrughnavacanānnipuṇāḥśmaśruvardhanāḥ |
sukhahastāḥsuśīghrāścarāghavamparyavārayan || 13 ||
pūrvantubharatesnātelakṣmaṇe ca mahābale |
sugrīvevānarendre ca rākṣasendrevibhīṣaṇe || 14 ||
viśodhitajaṭassnātaścitramālyānulepanaḥ |
mahārhavasanopetastasthautatraśriyājvalan || 15 ||
pratikarma ca rāmasyakārayāmāsavīryavāna |
lakṣmaṇasya ca lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ || 16 ||
pratikarmacasītāyāssarvādaśarathastriyaḥ |
ātmanaivatadācakrurmanasvinyomanoharam || 17 ||
tatovānarapatnīnāṃsarvāsāmevaśobhanam |
cakārayatnātkausalyāprahṛṣṭāputravatsalā || 18 ||
tataḥ śśatrughnavacanātsumantronāmasārathiḥ |
yojayitvābhicakrāmarathaṃsarvāṅgaśobhanam || 19 ||
arkamaṇḍalasaṅkāśandivyandṛṣṭavārathaṃsthitam |
ārurohamahābāhūrāmaḥparapuraṃñjayaḥ || 20 ||
sugrīvohanumāṃścaivamahendrasadṛśadyutī |
snātaudivyanibhairvastrairjagmatuśśubhakuṇḍalau || 21 ||
sarvābharaṇajuṣṭāścayuyustaśśubhakuṇḍalāḥ |
sugrīvapatnayaḥsītā ca draṣṭunnagaramutsukāḥ || 22 ||
ayodhyāyāntusacivārājñodaśarathasya ca |
purohitampuraskṛtyamantrayāmāsurarthavat || 23 ||
aśokovijayaścaivasiddhārthaścasamāhitāḥ |
mantrayanrāmavṛdhyarthambudhyarthannagarasya ca || 24 ||
sarvamevābhiṣekārthañjayārhasyamahātmanaḥ |
kartumarhatharāmasyayadyanmaṅgalapūrvakam || 25 ||
ititemantriṇassarvesandiśya ca purohitam |
nagarānniryayustūrṇaṃrāmadarśanabuddhayaḥ || 26 ||
hariyuktaṃsahasrākṣorathamindraivānaghaḥ |
prayayaurathamāsthāyarāmonagaramuttamam || 27 ||
jagrāhabharatoramaśīnśatrughnaścatramādade |
lakṣmaṇovyajanantasyamūrdhnisamparyavījayat || 28 ||
śvetaṃ ca vālavyajanañjagṛheparitassthitaḥ |
aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 29 ||
ṛṣisaṅghaistadākāśedevaiścasamarudgaṇaiḥ |
stūyamāsyarāmasyaśuśruvamadhuradhvaniḥ || 30 ||
tataḥśatruñjayannāmakuñjaramparvatopamam |
ārurohamahātejāssugrīvaḥplavagarṣabhaḥ || 31 ||
navanāgasahasrāṇiyayurāsthāyavānarāḥ |
mānuṣaṃvigrahaṅkṛtvāsarvābharaṇabhūṣitāḥ || 32 ||
śaṅkhaśabdapraṇādaiścadundubhīnāṃ ca nissvanaiḥ |
prayayaupuruṣavyāghrastāmpurīṃharmyamālinīm || 33 ||
dadṛśustesamāyāntaṃrāghavaṃsapurassaram |
virājamānaṃvapuṣārathenātirathantadā || 34 ||
tevarthayitvākākutsthaṃrāmeṇapratinanditāḥ |
anujagmurmahātmānambhrātṛbhiḥparivāritam || 35 ||
amātyairbrāhmaṇaiścaivatathāprakṛtibhirvavṛtaḥ |
śriyāvirurucerāmonakṣatrarivacandramāḥ || 36 ||
sa purogāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ |
pravyāharadbhirmuditairmaṅgalānivṛtoyayau || 37 ||
akṣatañjātarūpaṃ ca gāvaḥkanyāssahadvijāḥ |
narāmodakahastāścarāmasyapuratoyayuḥ || 38 ||
sakhyaṃ ca rāmassugrīveprabhāvañcānilātmaje |
vānarāṇāṃ ca tatkarmahyācacakṣe''thamantriṇām || 39 ||
śrutvā ca vismayañjagmurayodhyāpuravāsinaḥ |
vānarāṇāṃ ca tatakarmarākṣasānāṃ ca tadbalam || 40 ||
vibhīṣaṇasyasamyogamācacakṣe'thamantriṇām |
dyutimānetadākhyāyarāmovānarasamyutaḥ || 41 ||
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇamayodhyāmpraviveśasaḥ |
tatohyabhyucchrayanpaurāḥpatākāścagṛhegṛhe || 42 ||
aikṣvākudhyuṣitaṃramyamāsasādapiturgṛham |
athābravīdrājaputrobharatandharmiṇāṃvaram || 43 ||
ardhopahitayāvācāmadhuraṃraghunandanaḥ |
piturbhavanamāsādyapraviśya ca mahātmanaḥ || 44 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīmabhivādya ca |
yacchamadbhavanaṃśreṣṭhaṃsāśokavanikammahat || 45 ||
muktāvaidūryasaṅkīrṇaṃsugrīvāyanivedaya |
tasyatadvacanaṃśrutvābharatassatyavikramaḥ || 46 ||
hastegṛhītvāsugrīvampraviveśatamālayam |
tataḥ sssailapradīpāṃścaparyaṅkāstaraṇāni ca || 47 ||
gṛhītvāviviśuḥkṣipraṃśatrughnepracoditāḥ |
uvāca ca mahātejāssugrīvaṃrāghavānujaḥ || 48 ||
abhiṣekāyarāmasyadūtānājñāpayaprabho |
sauvarṇānvānarendrāṇāñcaturṇāñcaturoghaṭān || 49 ||
dadaukṣipraṃsasugrīvassarvaratnavibhūṣitān |
yathāpratyūṣasamayecaturṇāṃsāgarāmbasām || 50 ||
pūrṇaghaṭaiḥpratīkṣadhvantathākurutavānarāḥ |
evamuktāmahātmānovānarāvāraṇopamāḥ || 51 ||
utpeturgaganaṃśīghraṅgaruḍāivaśīghragāḥ |
jāmbavāṃścahanūmāṃścavegadarśī ca vānaraḥ || 52 ||
ṛṣabhaścaivakalaśānjalapūrṇānathānayan |
nadīśatānāmpañcānāñjalaṅkumbhairupāharan || 53 ||
pūrvātsamudrātkalaśañjalapūrṇamathānayat |
suṣeṇassattvasampannassarvaratnavibhūṣitam || 54 ||
ṛṣabhodakṣiṇāttūrṇaṃsamudrājjalamānayat |
raktacandanaśākhābhissamvṛtaṅkāñcanaṅghaṭam || 55 ||
gavayaḥpaścimāttoyamājahāramahārṇavāt |
ratnakumbhenamahatāśītammārutavikramaḥ || 56 ||
uttarāccajalaṃśīghraṅgaruḍānilavikramaḥ |
ājahāra sa dharmātmānalaḥsarvaguṇānvitaḥ || 57 ||
tatastairvānaraśreṣṭhairānītamprekṣyatajjalam |
abhiṣekāyarāmasyaśatrughnassacivaissaha || 58 ||
purohitāyaśreṣṭhāyasuhṛdbhyaścanyavedayat |
tatassaprayatovṛddhovasiṣṭhobrāhmaṇaiḥsaha || 59 ||
rāmaṃratnamayepīṭhesasītaṃsannayaveśayat |
vasiṣṭhovāmadevaścajābālirathakāśyapaḥ || 60 ||
kātyāyanosuyajñaścagautamovijayastathā |
abhyaṣiñcannaravyāghramprasannenasugandhinā || 61 ||
salilenasahasrākṣaṃvasavovāsavaṃyathā |
ṛgbhirbhrāhmaṇaiḥpūrvaṅkanyābhirmantribhistathā || 62 ||
yothauścaivābhyaṣiñcaṃstesamprahṛṣṭāssanaigamaiḥ |
sarvauṣadhīnasaiścāpidaivatairnabhasisthitaiḥ || 63 ||
caturbhirlokapālaiścasarvairdevaiścasaṅgataiḥ |
brahmaṇānirmitampūrvaṅkirīṭaṃratnaśobhitam || 64 ||
abhiṣiktaḥpurāyevamanustandīptatejasam |
tasyānvavāyerājānaḥkramādyenābhiṣecitāḥ || 65 ||
sabhāyāṃhemakluptāyāṃśobhitāyāmmahādhanaiḥ |
ratnairnānāvidhaiścavacitritāyāṃsuśobhanaiḥ || 66 ||
nānāratnamayepīṭhekalpayitvāyathāvidhi |
kirīṭenatataḥpaścādvasiṣṭhenamahātmanā || 67 ||
ṛtvigimabhagirbhūṣaṇaiścaivasamayokṣyatarāghavaḥ |
chatrantasya ca jagrāhaśatraghnaḥpāṇḍuraṃśubham || 68 ||
śvetaṃ ca vālavyajanaṃsugrīvovānareśvaraḥ |
aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 69 ||
mālāñjvalantīṃvapuṣākāñcanīṃśatapuṣkarām |
rāghavāyadadauvāyurvāsavenapracoditaḥ || 70 ||
sarvaratnasamāyuktammaṇibhiścavibhūṣitam |
muktāhārannarendrāyadadauśakrapracoditaḥ || 71 ||
prajagurdhevagandharvānanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
abhiṣeketadarhasyatadārāmasyadhīmataḥ || 72 ||
bhūmiḥsasyavatīcaivaphalavantaścapādapāḥ |
gandhavanti ca puṣpāṇibabhūvūrāghavotsave || 73 ||
sahasraśatamaśvānāndhenūnāṃ ca gavāntathā |
dadauśatavṛṣānpūrvandvijebhyomanujarṣabhaḥ || 74 ||
triṃśatkoṭīrhiraṇyasyabrāhmaṇebhyodadaupunaḥ |
nānābharaṇavastrāṇimahārhāṇi ca rāghavaḥ || 75 ||
arkaraśmipratīkāśāṅkāñcanīmmaṇivigrahām |
sugrīvāyasrajandivyāmprāyacchanmanujādhipaḥ || 76 ||
vaidūryamayacitre ca maṇiratnavibhūṣite |
vāliputrāyadhṛtimānaṅgadāyāṅgadedadau || 77 ||
maṇipravarajuṣṭantumuktāhāramanuttamam |
sītāyaipradadaurāmaścandraraśmisamaprabham || 78 ||
arajevāsasīdivyeśubhānyābharaṇāni ca |
avekṣamāṇāvaidehīpradadauvāyusūnave || 79 ||
avamucyātmanaḥkaṇṭhāddārañjanakanandinī |
avaikṣataharīnsarvānbhartāraṃ ca muhurmuhuḥ || 80 ||
tāmiṅgitajñassamprekṣya babhāṣe janakātmajām |
pradehisubhagehāraṃyasyatuṣṭāsibhāmini || 81 ||
tejodhṛtiryaśodākṣyaṃsāmarthyaṃvinayonayaḥ |
pauruṣaṃvikramobuddhiryasminnetānisarvadā || 82 ||
dadausāvāyuputrāyataṃhāramasitekṣaṇā |
hanūmāṃstenahāreṇaśuśubhevānararṣabhaḥ || 83 ||
canrāṃśucayagaureṇaśvetābhreṇayathācalaḥ |
todvividamaindhābhyānnīlāya ca parantapaḥ sarvevānaravṛddhāścayecānyevānarottamāḥ || 84 ||
vāsobhirbhūṣaṇaiścaivayathārhampratipūjitāḥ |
sarvānkāmaguṇāvanīkṣyapradadauvasudhādhipaḥ || 85 ||
vibhīṣaṇo'thasugrīvohanumānjāmbavāṃstathā || 86 ||
sarvevānaramukhyāścarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
yathārhampūjitāḥsarvekāmairatnaiścapuṣkalaiḥ || 87 ||
prahṛṣṭamānasaḥsarvejagmurevayathāgatam |
dṛṣṭvāsarvemahātmānastatastevānararṣabhāḥ || 88 ||
visṛṣṭāḥpārthivendreṇakiṣkindhāṃsamupāgaman |
sugrīvovānaraśreṣṭho dṛṣṭavārāmabhiṣecanam || 89 ||
pūjitaścaivarāmeyakiṣkindhāmprāviśatpurīm |
vibhīṣaṇo'pidharmātmāsahatairnairṛtarṣabhaiḥ || 90 ||
labdhvākuladhanaṃrājālaṅkāmprāyān mahāyaśāḥ |
sarājyamakhilaṃśāsannihatārirmahāyaśāḥ || 91 ||
rāghavaḥparamodāraśśaśāsaparayāmudā |
uvācalakṣmaṇaṃrāmodharmajñandharmavatsalaḥ || 92 ||
ātiṣṭhadharmajña mayāsahemāṅgāmpūrvarājādhyuṣitāmbalena |
tulyammayātvampitṛbhirdhṛtāyātāṃyauvarājyedhuramudvahasva || 93 ||
sarvātmanāparyanunīyamānoyadā na saumitrirupaitiyogam |
niyujyamāno'pi ca yauvarājyetato'bhyaṣiñcadbharatammahātmā || 94 ||
pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃvājapeyenacāsakṛt |
anyaiścavividhairyajñairayajatpārthivātmajaḥ || 95 ||
rājyandaśasahasrāṇiprāpyavarṣāṇirāghavaḥ |
śatāśvamedhānājahresadaśvān bhūridakṣiṇān || 96 ||
ājānulambibāhussamahāvakṣāḥpratāpavān |
lakṣmaṇānucarorāmaḥśaśāsapṛthivīmimām || 97 ||
rāghavaścāpidharmātmāprāpyarājyamanuttamam |
ījebahuvidhairyajñaisasutabhrātṛbāndhavaḥ || 98 ||
sa paryadevanvidhavā na ca vyālakṛtambhayam |
na vyādhijambhayañcāsīdrāmerājyampraśāsati || 99 ||
nirdasyurabhavallokonānarthaṅkaścidaspṛśat |
na ca smavṛddhābālānāmpretakāryāṇikurvate || 100 ||
sarvammuditamevāsītsarvodharmaparo'bhavat |
rāmamevānupaśyantonābhyahiṃsan parasparam || 101 ||
āsanvarṣasahasrāṇitathāputrasahasriṇaḥ |
nirāmayāviśokāścarāmerājyampraśāsati || 102 ||
rāmorāmorāmaḥ itiprajānāmabhavankathāḥ |
rāmabhūtañjagadabhūdrāmerājyampraśāsati || 103 ||
nityapuṣpānityaphalāntaravastatranirvraṇāḥ |
kāmavarṣī ca parjanyassukhasparśaścamārutaḥ || 104 ||
brāhmaṇāḥkṣatriyāvaiśyāśśūdrālobhavivarjitāḥ |
svakarmasupravartantetuṣṭāssvairevakarmabhiḥ || 105 ||
āsanprajādharmaparārāmeśāsatinānṛtāḥ |
sarvelakṣaṇasampannāssarvedharmaparāyaṇāḥ || 106 ||
daśavarṣasahasrāṇidaśavarṣaśatāni ca bhrātṛbhiḥ sahitaḥśrīmānarāmorājyamakārayat |
dhanyaṃyaśasyamāyuṣyaṃrājñāṃ ca viyāvaham || 107 ||
ādikāvyamidañcārṣampurāvālmīkinākṛtam |
paṭhedhyaḥśṛṇuyāllokenaraḥpāpātpramucyate || 108 ||
putrakāmaścaputrānvaidhanakāmodhanāni ca |
labhatemanujolokeśrutvārāmābhiṣecanam || 109 ||
mahīṃvijayaterājāripūṃścāpyadhitiṣṭhati |
rāghaveṇayathāmātāsumitrālakṣmaṇena ca || 110 ||
bharatena ca kaikeyījīvaputrāstathāstriyaḥ |
bhaviṣyantisadānandāḥputrapautrasamanvitāḥ || 111 ||
śrutvārāmāyaṇamidandīrghamāyuścavindati |
rāmasyavijayañcaivasarvamakliṣṭakarmaṇaḥ || 112 ||
śṛṇoti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam |
śraddhadhānojitakrodhodurgāṇyatitaratyasau || 113 ||
samāgamyapravāsānteramantesahabāndhavaiḥ |
śṛṇvanti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam || 114 ||
teprārthitānvarānsarvānprāpnuvantīharāghavāt |
śravaṇenasurāssarveprīyantesampraśṛṇvatām || 115 ||
vināyakāścaśāmyantigṛhetiṣṭhantiyasyavai |
vijayetamahīṃrājāpravāsīsvastimānbhavet || 116 ||
striyorajasvalāśrutvāputrānsūyuranuttamān |
pūjayaṃścapaṭhaṃścaivamitihāsampurātanam || 117 ||
sarvapāpaiḥpramucyetadīrghamāyuravāpnuyāt |
praṇamyaśirasānityaṃśrotavyaṅkṣatriyairdvijāt || 118 ||
aiśvaryamputralābhāścabhaviṣyati na saṃśayaḥ |
rāmāyaṇamidaṅkṛtsnaṃśṛṇvataḥpaṭhatassadā || 119 ||
prīyatesatataṃrāmassahiviṣṇussanātanaḥ |
ādidevomahābāhurharinnārāyaṇaḥprabhuḥ || 120 ||
sākṣādrāmoraghuśreṣṭhaśśeṣolakṣmaṇaucyate |
evametatpurāvṛttamākhyānambhadramastuvaḥ || 121 ||
pravyāharatavisrabdhambalaṃviṣṇoḥpravarthatām |
devāścasarvetuṣyantigrahaṇācchravaṇāttathā || 122 ||
rāmāyaṇasyaśravaṇetuṣyantipitassadā |
bhaktyārāmasyayecemāṃsaṃsitāmṛṣiṇākṛtām || 123 ||
yelikhantī ha ca narāsteṣāṃvāsastriviṣṭape |
kuṭumbavṛddhindhanadhānyavṛddhiṃstriyaścamukhyāssukhamuttamaṃ ca |
śrutvāśubhaṅkāvyamidammahārthamprāpnotisarvāmbhuvicārthasiddham || 124 ||
āyuṣyamārogyakaraṃyaśasyaṃsaubhrātṛkambuddhikaraṃśubhaṃ ca |
śrotavyametanniyamenasadbhirākhyānamojaskaramṛddhikāmaiḥ || 125 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकत्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ।
शिरस्यञ्जलिमाधायकैकेय्यानन्दवर्धनः ।
बभाषेभरतोज्येष्ठंरामंसत्यपराक्रमम् ॥ 1 ॥
पूजितामामिकामातादत्तंराज्यमिदम्मम ।
तद्ददामिपुनस्तुभ्यंयथात्वमददामम ॥ 2 ॥
धुरमेकाकिनान्यस्तांवृषभेणबलीयसा ।
किशोरवद्गुरुम्भारं न वोढुमहमुत्सहे ॥ 3 ॥
वारिवेगेनमहताभिन्नस्सेतुरिवक्षरन् ।
दुर्बन्धनमिदम्मन्येराज्यच्छ्रिदमसम्वृतम् ॥ 4 ॥
गतिङ्खरैवाश्वस्यहंसस्येव च वायसः ।
नान्वेतुमुत्सहेराम तवमार्गमरिन्दम ॥ 5 ॥
यथाचारोपितोवृक्षोजातश्चार्न्न्तिवेशने ।
महांश्चसुदुरारोहोमहास्कन्दःप्रशाखवान् ॥ 6 ॥
शीर्येतपुष्पितोभूत्वा न फलानिप्रदर्शयन् ।
तस्यनानुभवेदर्थंयस्यहेतोस्सरोपितः ॥ 7 ॥
एषोपमामहाबाहोत्वमर्थंवेत्तुमर्हसि ।
यद्यस्मान्मनुजेन्द्रत्वम्भर्ताभृत्यान्नशाधिहि ॥ 8 ॥
जगदद्याभिषिक्तन्त्वामनुपश्यतुराघव ।
प्रतपन्तमिवादित्यम्मध्याह्नेदीप्ततेजसम् ॥ 9 ॥
तूर्यसङ्घान्तिर्घोषैःकाञ्चीनूपुरनिःस्वनैः ।
मधुरैर्गीतशब्दैश्चप्रतिबुध्यस्वशेष्व च ॥ 10 ॥
यावदावर्ततेचक्रंयावती च वसुन्धरा ।
तावत्त्वमिहलोकस्यस्वामित्वमनुवर्तय ॥ 11 ॥
भरतस्यवच्श्रुत्वारामःपरपुरञ्जयः ।
तथेतिप्रतिजग्राहनिषसादासनेशुभे ॥ 12 ॥
ततश्शत्रुघ्नवचनान्निपुणाःश्मश्रुवर्धनाः ।
सुखहस्ताःसुशीघ्राश्चराघवम्पर्यवारयन् ॥ 13 ॥
पूर्वन्तुभरतेस्नातेलक्ष्मणे च महाबले ।
सुग्रीवेवानरेन्द्रे च राक्षसेन्द्रेविभीषणे ॥ 14 ॥
विशोधितजटस्स्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः ।
महार्हवसनोपेतस्तस्थौतत्रश्रियाज्वलन् ॥ 15 ॥
प्रतिकर्म च रामस्यकारयामासवीर्यवान ।
लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवानिक्ष्वाकुकुलवर्धनः ॥ 16 ॥
प्रतिकर्मचसीतायास्सर्वादशरथस्त्रियः ।
आत्मनैवतदाचक्रुर्मनस्विन्योमनोहरम् ॥ 17 ॥
ततोवानरपत्नीनांसर्वासामेवशोभनम् ।
चकारयत्नात्कौसल्याप्रहृष्टापुत्रवत्सला ॥ 18 ॥
ततः श्शत्रुघ्नवचनात्सुमन्त्रोनामसारथिः ।
योजयित्वाभिचक्रामरथंसर्वाङ्गशोभनम् ॥ 19 ॥
अर्कमण्डलसङ्काशन्दिव्यन्दृष्टवारथंस्थितम् ।
आरुरोहमहाबाहूरामःपरपुरंञ्जयः ॥ 20 ॥
सुग्रीवोहनुमांश्चैवमहेन्द्रसदृशद्युती ।
स्नातौदिव्यनिभैर्वस्त्रैर्जग्मतुश्शुभकुण्डलौ ॥ 21 ॥
सर्वाभरणजुष्टाश्चयुयुस्तश्शुभकुण्डलाः ।
सुग्रीवपत्नयःसीता च द्रष्टुन्नगरमुत्सुकाः ॥ 22 ॥
अयोध्यायान्तुसचिवाराज्ञोदशरथस्य च ।
पुरोहितम्पुरस्कृत्यमन्त्रयामासुरर्थवत् ॥ 23 ॥
अशोकोविजयश्चैवसिद्धार्थश्चसमाहिताः ।
मन्त्रयन्रामवृध्यर्थम्बुध्यर्थन्नगरस्य च ॥ 24 ॥
सर्वमेवाभिषेकार्थञ्जयार्हस्यमहात्मनः ।
कर्तुमर्हथरामस्ययद्यन्मङ्गलपूर्वकम् ॥ 25 ॥
इतितेमन्त्रिणस्सर्वेसन्दिश्य च पुरोहितम् ।
नगरान्निर्ययुस्तूर्णंरामदर्शनबुद्धयः ॥ 26 ॥
हरियुक्तंसहस्राक्षोरथमिन्द्रैवानघः ।
प्रययौरथमास्थायरामोनगरमुत्तमम् ॥ 27 ॥
जग्राहभरतोरमशीन्शत्रुघ्नश्चत्रमाददे ।
लक्ष्मणोव्यजनन्तस्यमूर्ध्निसम्पर्यवीजयत् ॥ 28 ॥
श्वेतं च वालव्यजनञ्जगृहेपरितस्स्थितः ।
अपरञ्चन्द्रसङ्काशंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 29 ॥
ऋषिसङ्घैस्तदाकाशेदेवैश्चसमरुद्गणैः ।
स्तूयमास्यरामस्यशुश्रुवमधुरध्वनिः ॥ 30 ॥
ततःशत्रुञ्जयन्नामकुञ्जरम्पर्वतोपमम् ।
आरुरोहमहातेजास्सुग्रीवःप्लवगर्षभः ॥ 31 ॥
नवनागसहस्राणिययुरास्थायवानराः ।
मानुषंविग्रहङ्कृत्वासर्वाभरणभूषिताः ॥ 32 ॥
शङ्खशब्दप्रणादैश्चदुन्दुभीनां च निस्स्वनैः ।
प्रययौपुरुषव्याघ्रस्ताम्पुरींहर्म्यमालिनीम् ॥ 33 ॥
ददृशुस्तेसमायान्तंराघवंसपुरस्सरम् ।
विराजमानंवपुषारथेनातिरथन्तदा ॥ 34 ॥
तेवर्थयित्वाकाकुत्स्थंरामेणप्रतिनन्दिताः ।
अनुजग्मुर्महात्मानम्भ्रातृभिःपरिवारितम् ॥ 35 ॥
अमात्यैर्ब्राह्मणैश्चैवतथाप्रकृतिभिर्ववृतः ।
श्रियाविरुरुचेरामोनक्षत्ररिवचन्द्रमाः ॥ 36 ॥
स पुरोगामिभिस्तूर्यैस्तालस्वस्तिकपाणिभिः ।
प्रव्याहरद्भिर्मुदितैर्मङ्गलानिवृतोययौ ॥ 37 ॥
अक्षतञ्जातरूपं च गावःकन्यास्सहद्विजाः ।
नरामोदकहस्ताश्चरामस्यपुरतोययुः ॥ 38 ॥
सख्यं च रामस्सुग्रीवेप्रभावञ्चानिलात्मजे ।
वानराणां च तत्कर्मह्याचचक्षेऽऽथमन्त्रिणाम् ॥ 39 ॥
श्रुत्वा च विस्मयञ्जग्मुरयोध्यापुरवासिनः ।
वानराणां च ततकर्मराक्षसानां च तद्बलम् ॥ 40 ॥
विभीषणस्यसम्योगमाचचक्षेऽथमन्त्रिणाम् ।
द्युतिमानेतदाख्यायरामोवानरसम्युतः ॥ 41 ॥
हृष्टपुष्टजनाकीर्णमयोध्याम्प्रविवेशसः ।
ततोह्यभ्युच्छ्रयन्पौराःपताकाश्चगृहेगृहे ॥ 42 ॥
ऐक्ष्वाकुध्युषितंरम्यमाससादपितुर्गृहम् ।
अथाब्रवीद्राजपुत्रोभरतन्धर्मिणांवरम् ॥ 43 ॥
अर्धोपहितयावाचामधुरंरघुनन्दनः ।
पितुर्भवनमासाद्यप्रविश्य च महात्मनः ॥ 44 ॥
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीमभिवाद्य च ।
यच्छमद्भवनंश्रेष्ठंसाशोकवनिकम्महत् ॥ 45 ॥
मुक्तावैदूर्यसङ्कीर्णंसुग्रीवायनिवेदय ।
तस्यतद्वचनंश्रुत्वाभरतस्सत्यविक्रमः ॥ 46 ॥
हस्तेगृहीत्वासुग्रीवम्प्रविवेशतमालयम् ।
ततः स्स्सैलप्रदीपांश्चपर्यङ्कास्तरणानि च ॥ 47 ॥
गृहीत्वाविविशुःक्षिप्रंशत्रुघ्नेप्रचोदिताः ।
उवाच च महातेजास्सुग्रीवंराघवानुजः ॥ 48 ॥
अभिषेकायरामस्यदूतानाज्ञापयप्रभो ।
सौवर्णान्वानरेन्द्राणाञ्चतुर्णाञ्चतुरोघटान् ॥ 49 ॥
ददौक्षिप्रंससुग्रीवस्सर्वरत्नविभूषितान् ।
यथाप्रत्यूषसमयेचतुर्णांसागराम्बसाम् ॥ 50 ॥
पूर्णघटैःप्रतीक्षध्वन्तथाकुरुतवानराः ।
एवमुक्तामहात्मानोवानरावारणोपमाः ॥ 51 ॥
उत्पेतुर्गगनंशीघ्रङ्गरुडाइवशीघ्रगाः ।
जाम्बवांश्चहनूमांश्चवेगदर्शी च वानरः ॥ 52 ॥
ऋषभश्चैवकलशान्जलपूर्णानथानयन् ।
नदीशतानाम्पञ्चानाञ्जलङ्कुम्भैरुपाहरन् ॥ 53 ॥
पूर्वात्समुद्रात्कलशञ्जलपूर्णमथानयत् ।
सुषेणस्सत्त्वसम्पन्नस्सर्वरत्नविभूषितम् ॥ 54 ॥
ऋषभोदक्षिणात्तूर्णंसमुद्राज्जलमानयत् ।
रक्तचन्दनशाखाभिस्सम्वृतङ्काञ्चनङ्घटम् ॥ 55 ॥
गवयःपश्चिमात्तोयमाजहारमहार्णवात् ।
रत्नकुम्भेनमहताशीतम्मारुतविक्रमः ॥ 56 ॥
उत्तराच्चजलंशीघ्रङ्गरुडानिलविक्रमः ।
आजहार स धर्मात्मानलःसर्वगुणान्वितः ॥ 57 ॥
ततस्तैर्वानरश्रेष्ठैरानीतम्प्रेक्ष्यतज्जलम् ।
अभिषेकायरामस्यशत्रुघ्नस्सचिवैस्सह ॥ 58 ॥
पुरोहितायश्रेष्ठायसुहृद्भ्यश्चन्यवेदयत् ।
ततस्सप्रयतोवृद्धोवसिष्ठोब्राह्मणैःसह ॥ 59 ॥
रामंरत्नमयेपीठेससीतंसन्नयवेशयत् ।
वसिष्ठोवामदेवश्चजाबालिरथकाश्यपः ॥ 60 ॥
कात्यायनोसुयज्ञश्चगौतमोविजयस्तथा ।
अभ्यषिञ्चन्नरव्याघ्रम्प्रसन्नेनसुगन्धिना ॥ 61 ॥
सलिलेनसहस्राक्षंवसवोवासवंयथा ।
ऋग्भिर्भ्राह्मणैःपूर्वङ्कन्याभिर्मन्त्रिभिस्तथा ॥ 62 ॥
योथौश्चैवाभ्यषिञ्चंस्तेसम्प्रहृष्टास्सनैगमैः ।
सर्वौषधीनसैश्चापिदैवतैर्नभसिस्थितैः ॥ 63 ॥
चतुर्भिर्लोकपालैश्चसर्वैर्देवैश्चसङ्गतैः ।
ब्रह्मणानिर्मितम्पूर्वङ्किरीटंरत्नशोभितम् ॥ 64 ॥
अभिषिक्तःपुरायेवमनुस्तन्दीप्ततेजसम् ।
तस्यान्ववायेराजानःक्रमाद्येनाभिषेचिताः ॥ 65 ॥
सभायांहेमक्लुप्तायांशोभितायाम्महाधनैः ।
रत्नैर्नानाविधैश्चवचित्रितायांसुशोभनैः ॥ 66 ॥
नानारत्नमयेपीठेकल्पयित्वायथाविधि ।
किरीटेनततःपश्चाद्वसिष्ठेनमहात्मना ॥ 67 ॥
ऋत्विगिमभगिर्भूषणैश्चैवसमयोक्ष्यतराघवः ।
छत्रन्तस्य च जग्राहशत्रघ्नःपाण्डुरंशुभम् ॥ 68 ॥
श्वेतं च वालव्यजनंसुग्रीवोवानरेश्वरः ।
अपरञ्चन्द्रसङ्काशंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 69 ॥
मालाञ्ज्वलन्तींवपुषाकाञ्चनींशतपुष्कराम् ।
राघवायददौवायुर्वासवेनप्रचोदितः ॥ 70 ॥
सर्वरत्नसमायुक्तम्मणिभिश्चविभूषितम् ।
मुक्ताहारन्नरेन्द्रायददौशक्रप्रचोदितः ॥ 71 ॥
प्रजगुर्धेवगन्धर्वाननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
अभिषेकेतदर्हस्यतदारामस्यधीमतः ॥ 72 ॥
भूमिःसस्यवतीचैवफलवन्तश्चपादपाः ।
गन्धवन्ति च पुष्पाणिबभूवूराघवोत्सवे ॥ 73 ॥
सहस्रशतमश्वानान्धेनूनां च गवान्तथा ।
ददौशतवृषान्पूर्वन्द्विजेभ्योमनुजर्षभः ॥ 74 ॥
त्रिंशत्कोटीर्हिरण्यस्यब्राह्मणेभ्योददौपुनः ।
नानाभरणवस्त्राणिमहार्हाणि च राघवः ॥ 75 ॥
अर्करश्मिप्रतीकाशाङ्काञ्चनीम्मणिविग्रहाम् ।
सुग्रीवायस्रजन्दिव्याम्प्रायच्छन्मनुजाधिपः ॥ 76 ॥
वैदूर्यमयचित्रे च मणिरत्नविभूषिते ।
वालिपुत्रायधृतिमानङ्गदायाङ्गदेददौ ॥ 77 ॥
मणिप्रवरजुष्टन्तुमुक्ताहारमनुत्तमम् ।
सीतायैप्रददौरामश्चन्द्ररश्मिसमप्रभम् ॥ 78 ॥
अरजेवाससीदिव्येशुभान्याभरणानि च ।
अवेक्षमाणावैदेहीप्रददौवायुसूनवे ॥ 79 ॥
अवमुच्यात्मनःकण्ठाद्दारञ्जनकनन्दिनी ।
अवैक्षतहरीन्सर्वान्भर्तारं च मुहुर्मुहुः ॥ 80 ॥
तामिङ्गितज्ञस्सम्प्रेक्ष्य बभाषे जनकात्मजाम् ।
प्रदेहिसुभगेहारंयस्यतुष्टासिभामिनि ॥ 81 ॥
तेजोधृतिर्यशोदाक्ष्यंसामर्थ्यंविनयोनयः ।
पौरुषंविक्रमोबुद्धिर्यस्मिन्नेतानिसर्वदा ॥ 82 ॥
ददौसावायुपुत्रायतंहारमसितेक्षणा ।
हनूमांस्तेनहारेणशुशुभेवानरर्षभः ॥ 83 ॥
चन्रांशुचयगौरेणश्वेताभ्रेणयथाचलः ।
तोद्विविदमैन्धाभ्यान्नीलाय च परन्तपः सर्वेवानरवृद्धाश्चयेचान्येवानरोत्तमाः ॥ 84 ॥
वासोभिर्भूषणैश्चैवयथार्हम्प्रतिपूजिताः ।
सर्वान्कामगुणावनीक्ष्यप्रददौवसुधाधिपः ॥ 85 ॥
विभीषणोऽथसुग्रीवोहनुमान्जाम्बवांस्तथा ॥ 86 ॥
सर्वेवानरमुख्याश्चरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
यथार्हम्पूजिताःसर्वेकामैरत्नैश्चपुष्कलैः ॥ 87 ॥
प्रहृष्टमानसःसर्वेजग्मुरेवयथागतम् ।
दृष्ट्वासर्वेमहात्मानस्ततस्तेवानरर्षभाः ॥ 88 ॥
विसृष्टाःपार्थिवेन्द्रेणकिष्किन्धांसमुपागमन् ।
सुग्रीवोवानरश्रेष्ठो दृष्टवारामभिषेचनम् ॥ 89 ॥
पूजितश्चैवरामेयकिष्किन्धाम्प्राविशत्पुरीम् ।
विभीषणोऽपिधर्मात्मासहतैर्नैरृतर्षभैः ॥ 90 ॥
लब्ध्वाकुलधनंराजालङ्काम्प्रायान् महायशाः ।
सराज्यमखिलंशासन्निहतारिर्महायशाः ॥ 91 ॥
राघवःपरमोदारश्शशासपरयामुदा ।
उवाचलक्ष्मणंरामोधर्मज्ञन्धर्मवत्सलः ॥ 92 ॥
आतिष्ठधर्मज्ञ मयासहेमाङ्गाम्पूर्वराजाध्युषिताम्बलेन ।
तुल्यम्मयात्वम्पितृभिर्धृतायातांयौवराज्येधुरमुद्वहस्व ॥ 93 ॥
सर्वात्मनापर्यनुनीयमानोयदा न सौमित्रिरुपैतियोगम् ।
नियुज्यमानोऽपि च यौवराज्येततोऽभ्यषिञ्चद्भरतम्महात्मा ॥ 94 ॥
पौण्डरीकाश्वमेधाभ्यांवाजपेयेनचासकृत् ।
अन्यैश्चविविधैर्यज्ञैरयजत्पार्थिवात्मजः ॥ 95 ॥
राज्यन्दशसहस्राणिप्राप्यवर्षाणिराघवः ।
शताश्वमेधानाजह्रेसदश्वान् भूरिदक्षिणान् ॥ 96 ॥
आजानुलम्बिबाहुस्समहावक्षाःप्रतापवान् ।
लक्ष्मणानुचरोरामःशशासपृथिवीमिमाम् ॥ 97 ॥
राघवश्चापिधर्मात्माप्राप्यराज्यमनुत्तमम् ।
ईजेबहुविधैर्यज्ञैससुतभ्रातृबान्धवः ॥ 98 ॥
स पर्यदेवन्विधवा न च व्यालकृतम्भयम् ।
न व्याधिजम्भयञ्चासीद्रामेराज्यम्प्रशासति ॥ 99 ॥
निर्दस्युरभवल्लोकोनानर्थङ्कश्चिदस्पृशत् ।
न च स्मवृद्धाबालानाम्प्रेतकार्याणिकुर्वते ॥ 100 ॥
सर्वम्मुदितमेवासीत्सर्वोधर्मपरोऽभवत् ।
राममेवानुपश्यन्तोनाभ्यहिंसन् परस्परम् ॥ 101 ॥
आसन्वर्षसहस्राणितथापुत्रसहस्रिणः ।
निरामयाविशोकाश्चरामेराज्यम्प्रशासति ॥ 102 ॥
रामोरामोरामः इतिप्रजानामभवन्कथाः ।
रामभूतञ्जगदभूद्रामेराज्यम्प्रशासति ॥ 103 ॥
नित्यपुष्पानित्यफलान्तरवस्तत्रनिर्व्रणाः ।
कामवर्षी च पर्जन्यस्सुखस्पर्शश्चमारुतः ॥ 104 ॥
ब्राह्मणाःक्षत्रियावैश्याश्शूद्रालोभविवर्जिताः ।
स्वकर्मसुप्रवर्तन्तेतुष्टास्स्वैरेवकर्मभिः ॥ 105 ॥
आसन्प्रजाधर्मपरारामेशासतिनानृताः ।
सर्वेलक्षणसम्पन्नास्सर्वेधर्मपरायणाः ॥ 106 ॥
दशवर्षसहस्राणिदशवर्षशतानि च भ्रातृभिः सहितःश्रीमानरामोराज्यमकारयत् ।
धन्यंयशस्यमायुष्यंराज्ञां च वियावहम् ॥ 107 ॥
आदिकाव्यमिदञ्चार्षम्पुरावाल्मीकिनाकृतम् ।
पठेध्यःशृणुयाल्लोकेनरःपापात्प्रमुच्यते ॥ 108 ॥
पुत्रकामश्चपुत्रान्वैधनकामोधनानि च ।
लभतेमनुजोलोकेश्रुत्वारामाभिषेचनम् ॥ 109 ॥
महींविजयतेराजारिपूंश्चाप्यधितिष्ठति ।
राघवेणयथामातासुमित्रालक्ष्मणेन च ॥ 110 ॥
भरतेन च कैकेयीजीवपुत्रास्तथास्त्रियः ।
भविष्यन्तिसदानन्दाःपुत्रपौत्रसमन्विताः ॥ 111 ॥
श्रुत्वारामायणमिदन्दीर्घमायुश्चविन्दति ।
रामस्यविजयञ्चैवसर्वमक्लिष्टकर्मणः ॥ 112 ॥
शृणोति य इदङ्काव्यम्पुरावाल्मीकिनाकृतम् ।
श्रद्धधानोजितक्रोधोदुर्गाण्यतितरत्यसौ ॥ 113 ॥
समागम्यप्रवासान्तेरमन्तेसहबान्धवैः ।
शृण्वन्ति य इदङ्काव्यम्पुरावाल्मीकिनाकृतम् ॥ 114 ॥
तेप्रार्थितान्वरान्सर्वान्प्राप्नुवन्तीहराघवात् ।
श्रवणेनसुरास्सर्वेप्रीयन्तेसम्प्रशृण्वताम् ॥ 115 ॥
विनायकाश्चशाम्यन्तिगृहेतिष्ठन्तियस्यवै ।
विजयेतमहींराजाप्रवासीस्वस्तिमान्भवेत् ॥ 116 ॥
स्त्रियोरजस्वलाश्रुत्वापुत्रान्सूयुरनुत्तमान् ।
पूजयंश्चपठंश्चैवमितिहासम्पुरातनम् ॥ 117 ॥
सर्वपापैःप्रमुच्येतदीर्घमायुरवाप्नुयात् ।
प्रणम्यशिरसानित्यंश्रोतव्यङ्क्षत्रियैर्द्विजात् ॥ 118 ॥
ऐश्वर्यम्पुत्रलाभाश्चभविष्यति न संशयः ।
रामायणमिदङ्कृत्स्नंशृण्वतःपठतस्सदा ॥ 119 ॥
प्रीयतेसततंरामस्सहिविष्णुस्सनातनः ।
आदिदेवोमहाबाहुर्हरिन्नारायणःप्रभुः ॥ 120 ॥
साक्षाद्रामोरघुश्रेष्ठश्शेषोलक्ष्मणौच्यते ।
एवमेतत्पुरावृत्तमाख्यानम्भद्रमस्तुवः ॥ 121 ॥
प्रव्याहरतविस्रब्धम्बलंविष्णोःप्रवर्थताम् ।
देवाश्चसर्वेतुष्यन्तिग्रहणाच्छ्रवणात्तथा ॥ 122 ॥
रामायणस्यश्रवणेतुष्यन्तिपितस्सदा ।
भक्त्यारामस्ययेचेमांसंसितामृषिणाकृताम् ॥ 123 ॥
येलिखन्ती ह च नरास्तेषांवासस्त्रिविष्टपे ।
कुटुम्बवृद्धिन्धनधान्यवृद्धिंस्त्रियश्चमुख्यास्सुखमुत्तमं च ।
श्रुत्वाशुभङ्काव्यमिदम्महार्थम्प्राप्नोतिसर्वाम्भुविचार्थसिद्धम् ॥ 124 ॥
आयुष्यमारोग्यकरंयशस्यंसौभ्रातृकम्बुद्धिकरंशुभं च ।
श्रोतव्यमेतन्नियमेनसद्भिराख्यानमोजस्करमृद्धिकामैः ॥ 125 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकत्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ |
śirasyañjalimādhāyakaikeyyānandavardhanaḥ |
babhāṣebharatojyeṣṭhaṃrāmaṃsatyaparākramam || 1 ||
pūjitāmāmikāmātādattaṃrājyamidammama |
taddadāmipunastubhyaṃyathātvamadadāmama || 2 ||
dhuramekākinānyastāṃvṛṣabheṇabalīyasā |
kiśoravadgurumbhāraṃ na voḍhumahamutsahe || 3 ||
vārivegenamahatābhinnasseturivakṣaran |
durbandhanamidammanyerājyacchridamasamvṛtam || 4 ||
gatiṅkharaivāśvasyahaṃsasyeva ca vāyasaḥ |
nānvetumutsaherāma tavamārgamarindama || 5 ||
yathācāropitovṛkṣojātaścārnntiveśane |
mahāṃścasudurārohomahāskandaḥpraśākhavān || 6 ||
śīryetapuṣpitobhūtvā na phalānipradarśayan |
tasyanānubhavedarthaṃyasyahetossaropitaḥ || 7 ||
eṣopamāmahābāhotvamarthaṃvettumarhasi |
yadyasmānmanujendratvambhartābhṛtyānnaśādhihi || 8 ||
jagadadyābhiṣiktantvāmanupaśyaturāghava |
pratapantamivādityammadhyāhnedīptatejasam || 9 ||
tūryasaṅghāntirghoṣaiḥkāñcīnūpuraniḥsvanaiḥ |
madhurairgītaśabdaiścapratibudhyasvaśeṣva ca || 10 ||
yāvadāvartatecakraṃyāvatī ca vasundharā |
tāvattvamihalokasyasvāmitvamanuvartaya || 11 ||
bharatasyavacśrutvārāmaḥparapurañjayaḥ |
tathetipratijagrāhaniṣasādāsaneśubhe || 12 ||
tataśśatrughnavacanānnipuṇāḥśmaśruvardhanāḥ |
sukhahastāḥsuśīghrāścarāghavamparyavārayan || 13 ||
pūrvantubharatesnātelakṣmaṇe ca mahābale |
sugrīvevānarendre ca rākṣasendrevibhīṣaṇe || 14 ||
viśodhitajaṭassnātaścitramālyānulepanaḥ |
mahārhavasanopetastasthautatraśriyājvalan || 15 ||
pratikarma ca rāmasyakārayāmāsavīryavāna |
lakṣmaṇasya ca lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ || 16 ||
pratikarmacasītāyāssarvādaśarathastriyaḥ |
ātmanaivatadācakrurmanasvinyomanoharam || 17 ||
tatovānarapatnīnāṃsarvāsāmevaśobhanam |
cakārayatnātkausalyāprahṛṣṭāputravatsalā || 18 ||
tataḥ śśatrughnavacanātsumantronāmasārathiḥ |
yojayitvābhicakrāmarathaṃsarvāṅgaśobhanam || 19 ||
arkamaṇḍalasaṅkāśandivyandṛṣṭavārathaṃsthitam |
ārurohamahābāhūrāmaḥparapuraṃñjayaḥ || 20 ||
sugrīvohanumāṃścaivamahendrasadṛśadyutī |
snātaudivyanibhairvastrairjagmatuśśubhakuṇḍalau || 21 ||
sarvābharaṇajuṣṭāścayuyustaśśubhakuṇḍalāḥ |
sugrīvapatnayaḥsītā ca draṣṭunnagaramutsukāḥ || 22 ||
ayodhyāyāntusacivārājñodaśarathasya ca |
purohitampuraskṛtyamantrayāmāsurarthavat || 23 ||
aśokovijayaścaivasiddhārthaścasamāhitāḥ |
mantrayanrāmavṛdhyarthambudhyarthannagarasya ca || 24 ||
sarvamevābhiṣekārthañjayārhasyamahātmanaḥ |
kartumarhatharāmasyayadyanmaṅgalapūrvakam || 25 ||
ititemantriṇassarvesandiśya ca purohitam |
nagarānniryayustūrṇaṃrāmadarśanabuddhayaḥ || 26 ||
hariyuktaṃsahasrākṣorathamindraivānaghaḥ |
prayayaurathamāsthāyarāmonagaramuttamam || 27 ||
jagrāhabharatoramaśīnśatrughnaścatramādade |
lakṣmaṇovyajanantasyamūrdhnisamparyavījayat || 28 ||
śvetaṃ ca vālavyajanañjagṛheparitassthitaḥ |
aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 29 ||
ṛṣisaṅghaistadākāśedevaiścasamarudgaṇaiḥ |
stūyamāsyarāmasyaśuśruvamadhuradhvaniḥ || 30 ||
tataḥśatruñjayannāmakuñjaramparvatopamam |
ārurohamahātejāssugrīvaḥplavagarṣabhaḥ || 31 ||
navanāgasahasrāṇiyayurāsthāyavānarāḥ |
mānuṣaṃvigrahaṅkṛtvāsarvābharaṇabhūṣitāḥ || 32 ||
śaṅkhaśabdapraṇādaiścadundubhīnāṃ ca nissvanaiḥ |
prayayaupuruṣavyāghrastāmpurīṃharmyamālinīm || 33 ||
dadṛśustesamāyāntaṃrāghavaṃsapurassaram |
virājamānaṃvapuṣārathenātirathantadā || 34 ||
tevarthayitvākākutsthaṃrāmeṇapratinanditāḥ |
anujagmurmahātmānambhrātṛbhiḥparivāritam || 35 ||
amātyairbrāhmaṇaiścaivatathāprakṛtibhirvavṛtaḥ |
śriyāvirurucerāmonakṣatrarivacandramāḥ || 36 ||
sa purogāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ |
pravyāharadbhirmuditairmaṅgalānivṛtoyayau || 37 ||
akṣatañjātarūpaṃ ca gāvaḥkanyāssahadvijāḥ |
narāmodakahastāścarāmasyapuratoyayuḥ || 38 ||
sakhyaṃ ca rāmassugrīveprabhāvañcānilātmaje |
vānarāṇāṃ ca tatkarmahyācacakṣe''thamantriṇām || 39 ||
śrutvā ca vismayañjagmurayodhyāpuravāsinaḥ |
vānarāṇāṃ ca tatakarmarākṣasānāṃ ca tadbalam || 40 ||
vibhīṣaṇasyasamyogamācacakṣe'thamantriṇām |
dyutimānetadākhyāyarāmovānarasamyutaḥ || 41 ||
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇamayodhyāmpraviveśasaḥ |
tatohyabhyucchrayanpaurāḥpatākāścagṛhegṛhe || 42 ||
aikṣvākudhyuṣitaṃramyamāsasādapiturgṛham |
athābravīdrājaputrobharatandharmiṇāṃvaram || 43 ||
ardhopahitayāvācāmadhuraṃraghunandanaḥ |
piturbhavanamāsādyapraviśya ca mahātmanaḥ || 44 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīmabhivādya ca |
yacchamadbhavanaṃśreṣṭhaṃsāśokavanikammahat || 45 ||
muktāvaidūryasaṅkīrṇaṃsugrīvāyanivedaya |
tasyatadvacanaṃśrutvābharatassatyavikramaḥ || 46 ||
hastegṛhītvāsugrīvampraviveśatamālayam |
tataḥ sssailapradīpāṃścaparyaṅkāstaraṇāni ca || 47 ||
gṛhītvāviviśuḥkṣipraṃśatrughnepracoditāḥ |
uvāca ca mahātejāssugrīvaṃrāghavānujaḥ || 48 ||
abhiṣekāyarāmasyadūtānājñāpayaprabho |
sauvarṇānvānarendrāṇāñcaturṇāñcaturoghaṭān || 49 ||
dadaukṣipraṃsasugrīvassarvaratnavibhūṣitān |
yathāpratyūṣasamayecaturṇāṃsāgarāmbasām || 50 ||
pūrṇaghaṭaiḥpratīkṣadhvantathākurutavānarāḥ |
evamuktāmahātmānovānarāvāraṇopamāḥ || 51 ||
utpeturgaganaṃśīghraṅgaruḍāivaśīghragāḥ |
jāmbavāṃścahanūmāṃścavegadarśī ca vānaraḥ || 52 ||
ṛṣabhaścaivakalaśānjalapūrṇānathānayan |
nadīśatānāmpañcānāñjalaṅkumbhairupāharan || 53 ||
pūrvātsamudrātkalaśañjalapūrṇamathānayat |
suṣeṇassattvasampannassarvaratnavibhūṣitam || 54 ||
ṛṣabhodakṣiṇāttūrṇaṃsamudrājjalamānayat |
raktacandanaśākhābhissamvṛtaṅkāñcanaṅghaṭam || 55 ||
gavayaḥpaścimāttoyamājahāramahārṇavāt |
ratnakumbhenamahatāśītammārutavikramaḥ || 56 ||
uttarāccajalaṃśīghraṅgaruḍānilavikramaḥ |
ājahāra sa dharmātmānalaḥsarvaguṇānvitaḥ || 57 ||
tatastairvānaraśreṣṭhairānītamprekṣyatajjalam |
abhiṣekāyarāmasyaśatrughnassacivaissaha || 58 ||
purohitāyaśreṣṭhāyasuhṛdbhyaścanyavedayat |
tatassaprayatovṛddhovasiṣṭhobrāhmaṇaiḥsaha || 59 ||
rāmaṃratnamayepīṭhesasītaṃsannayaveśayat |
vasiṣṭhovāmadevaścajābālirathakāśyapaḥ || 60 ||
kātyāyanosuyajñaścagautamovijayastathā |
abhyaṣiñcannaravyāghramprasannenasugandhinā || 61 ||
salilenasahasrākṣaṃvasavovāsavaṃyathā |
ṛgbhirbhrāhmaṇaiḥpūrvaṅkanyābhirmantribhistathā || 62 ||
yothauścaivābhyaṣiñcaṃstesamprahṛṣṭāssanaigamaiḥ |
sarvauṣadhīnasaiścāpidaivatairnabhasisthitaiḥ || 63 ||
caturbhirlokapālaiścasarvairdevaiścasaṅgataiḥ |
brahmaṇānirmitampūrvaṅkirīṭaṃratnaśobhitam || 64 ||
abhiṣiktaḥpurāyevamanustandīptatejasam |
tasyānvavāyerājānaḥkramādyenābhiṣecitāḥ || 65 ||
sabhāyāṃhemakluptāyāṃśobhitāyāmmahādhanaiḥ |
ratnairnānāvidhaiścavacitritāyāṃsuśobhanaiḥ || 66 ||
nānāratnamayepīṭhekalpayitvāyathāvidhi |
kirīṭenatataḥpaścādvasiṣṭhenamahātmanā || 67 ||
ṛtvigimabhagirbhūṣaṇaiścaivasamayokṣyatarāghavaḥ |
chatrantasya ca jagrāhaśatraghnaḥpāṇḍuraṃśubham || 68 ||
śvetaṃ ca vālavyajanaṃsugrīvovānareśvaraḥ |
aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 69 ||
mālāñjvalantīṃvapuṣākāñcanīṃśatapuṣkarām |
rāghavāyadadauvāyurvāsavenapracoditaḥ || 70 ||
sarvaratnasamāyuktammaṇibhiścavibhūṣitam |
muktāhārannarendrāyadadauśakrapracoditaḥ || 71 ||
prajagurdhevagandharvānanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
abhiṣeketadarhasyatadārāmasyadhīmataḥ || 72 ||
bhūmiḥsasyavatīcaivaphalavantaścapādapāḥ |
gandhavanti ca puṣpāṇibabhūvūrāghavotsave || 73 ||
sahasraśatamaśvānāndhenūnāṃ ca gavāntathā |
dadauśatavṛṣānpūrvandvijebhyomanujarṣabhaḥ || 74 ||
triṃśatkoṭīrhiraṇyasyabrāhmaṇebhyodadaupunaḥ |
nānābharaṇavastrāṇimahārhāṇi ca rāghavaḥ || 75 ||
arkaraśmipratīkāśāṅkāñcanīmmaṇivigrahām |
sugrīvāyasrajandivyāmprāyacchanmanujādhipaḥ || 76 ||
vaidūryamayacitre ca maṇiratnavibhūṣite |
vāliputrāyadhṛtimānaṅgadāyāṅgadedadau || 77 ||
maṇipravarajuṣṭantumuktāhāramanuttamam |
sītāyaipradadaurāmaścandraraśmisamaprabham || 78 ||
arajevāsasīdivyeśubhānyābharaṇāni ca |
avekṣamāṇāvaidehīpradadauvāyusūnave || 79 ||
avamucyātmanaḥkaṇṭhāddārañjanakanandinī |
avaikṣataharīnsarvānbhartāraṃ ca muhurmuhuḥ || 80 ||
tāmiṅgitajñassamprekṣya babhāṣe janakātmajām |
pradehisubhagehāraṃyasyatuṣṭāsibhāmini || 81 ||
tejodhṛtiryaśodākṣyaṃsāmarthyaṃvinayonayaḥ |
pauruṣaṃvikramobuddhiryasminnetānisarvadā || 82 ||
dadausāvāyuputrāyataṃhāramasitekṣaṇā |
hanūmāṃstenahāreṇaśuśubhevānararṣabhaḥ || 83 ||
canrāṃśucayagaureṇaśvetābhreṇayathācalaḥ |
todvividamaindhābhyānnīlāya ca parantapaḥ sarvevānaravṛddhāścayecānyevānarottamāḥ || 84 ||
vāsobhirbhūṣaṇaiścaivayathārhampratipūjitāḥ |
sarvānkāmaguṇāvanīkṣyapradadauvasudhādhipaḥ || 85 ||
vibhīṣaṇo'thasugrīvohanumānjāmbavāṃstathā || 86 ||
sarvevānaramukhyāścarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
yathārhampūjitāḥsarvekāmairatnaiścapuṣkalaiḥ || 87 ||
prahṛṣṭamānasaḥsarvejagmurevayathāgatam |
dṛṣṭvāsarvemahātmānastatastevānararṣabhāḥ || 88 ||
visṛṣṭāḥpārthivendreṇakiṣkindhāṃsamupāgaman |
sugrīvovānaraśreṣṭho dṛṣṭavārāmabhiṣecanam || 89 ||
pūjitaścaivarāmeyakiṣkindhāmprāviśatpurīm |
vibhīṣaṇo'pidharmātmāsahatairnairṛtarṣabhaiḥ || 90 ||
labdhvākuladhanaṃrājālaṅkāmprāyān mahāyaśāḥ |
sarājyamakhilaṃśāsannihatārirmahāyaśāḥ || 91 ||
rāghavaḥparamodāraśśaśāsaparayāmudā |
uvācalakṣmaṇaṃrāmodharmajñandharmavatsalaḥ || 92 ||
ātiṣṭhadharmajña mayāsahemāṅgāmpūrvarājādhyuṣitāmbalena |
tulyammayātvampitṛbhirdhṛtāyātāṃyauvarājyedhuramudvahasva || 93 ||
sarvātmanāparyanunīyamānoyadā na saumitrirupaitiyogam |
niyujyamāno'pi ca yauvarājyetato'bhyaṣiñcadbharatammahātmā || 94 ||
pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃvājapeyenacāsakṛt |
anyaiścavividhairyajñairayajatpārthivātmajaḥ || 95 ||
rājyandaśasahasrāṇiprāpyavarṣāṇirāghavaḥ |
śatāśvamedhānājahresadaśvān bhūridakṣiṇān || 96 ||
ājānulambibāhussamahāvakṣāḥpratāpavān |
lakṣmaṇānucarorāmaḥśaśāsapṛthivīmimām || 97 ||
rāghavaścāpidharmātmāprāpyarājyamanuttamam |
ījebahuvidhairyajñaisasutabhrātṛbāndhavaḥ || 98 ||
sa paryadevanvidhavā na ca vyālakṛtambhayam |
na vyādhijambhayañcāsīdrāmerājyampraśāsati || 99 ||
nirdasyurabhavallokonānarthaṅkaścidaspṛśat |
na ca smavṛddhābālānāmpretakāryāṇikurvate || 100 ||
sarvammuditamevāsītsarvodharmaparo'bhavat |
rāmamevānupaśyantonābhyahiṃsan parasparam || 101 ||
āsanvarṣasahasrāṇitathāputrasahasriṇaḥ |
nirāmayāviśokāścarāmerājyampraśāsati || 102 ||
rāmorāmorāmaḥ itiprajānāmabhavankathāḥ |
rāmabhūtañjagadabhūdrāmerājyampraśāsati || 103 ||
nityapuṣpānityaphalāntaravastatranirvraṇāḥ |
kāmavarṣī ca parjanyassukhasparśaścamārutaḥ || 104 ||
brāhmaṇāḥkṣatriyāvaiśyāśśūdrālobhavivarjitāḥ |
svakarmasupravartantetuṣṭāssvairevakarmabhiḥ || 105 ||
āsanprajādharmaparārāmeśāsatinānṛtāḥ |
sarvelakṣaṇasampannāssarvedharmaparāyaṇāḥ || 106 ||
daśavarṣasahasrāṇidaśavarṣaśatāni ca bhrātṛbhiḥ sahitaḥśrīmānarāmorājyamakārayat |
dhanyaṃyaśasyamāyuṣyaṃrājñāṃ ca viyāvaham || 107 ||
ādikāvyamidañcārṣampurāvālmīkinākṛtam |
paṭhedhyaḥśṛṇuyāllokenaraḥpāpātpramucyate || 108 ||
putrakāmaścaputrānvaidhanakāmodhanāni ca |
labhatemanujolokeśrutvārāmābhiṣecanam || 109 ||
mahīṃvijayaterājāripūṃścāpyadhitiṣṭhati |
rāghaveṇayathāmātāsumitrālakṣmaṇena ca || 110 ||
bharatena ca kaikeyījīvaputrāstathāstriyaḥ |
bhaviṣyantisadānandāḥputrapautrasamanvitāḥ || 111 ||
śrutvārāmāyaṇamidandīrghamāyuścavindati |
rāmasyavijayañcaivasarvamakliṣṭakarmaṇaḥ || 112 ||
śṛṇoti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam |
śraddhadhānojitakrodhodurgāṇyatitaratyasau || 113 ||
samāgamyapravāsānteramantesahabāndhavaiḥ |
śṛṇvanti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam || 114 ||
teprārthitānvarānsarvānprāpnuvantīharāghavāt |
śravaṇenasurāssarveprīyantesampraśṛṇvatām || 115 ||
vināyakāścaśāmyantigṛhetiṣṭhantiyasyavai |
vijayetamahīṃrājāpravāsīsvastimānbhavet || 116 ||
striyorajasvalāśrutvāputrānsūyuranuttamān |
pūjayaṃścapaṭhaṃścaivamitihāsampurātanam || 117 ||
sarvapāpaiḥpramucyetadīrghamāyuravāpnuyāt |
praṇamyaśirasānityaṃśrotavyaṅkṣatriyairdvijāt || 118 ||
aiśvaryamputralābhāścabhaviṣyati na saṃśayaḥ |
rāmāyaṇamidaṅkṛtsnaṃśṛṇvataḥpaṭhatassadā || 119 ||
prīyatesatataṃrāmassahiviṣṇussanātanaḥ |
ādidevomahābāhurharinnārāyaṇaḥprabhuḥ || 120 ||
sākṣādrāmoraghuśreṣṭhaśśeṣolakṣmaṇaucyate |
evametatpurāvṛttamākhyānambhadramastuvaḥ || 121 ||
pravyāharatavisrabdhambalaṃviṣṇoḥpravarthatām |
devāścasarvetuṣyantigrahaṇācchravaṇāttathā || 122 ||
rāmāyaṇasyaśravaṇetuṣyantipitassadā |
bhaktyārāmasyayecemāṃsaṃsitāmṛṣiṇākṛtām || 123 ||
yelikhantī ha ca narāsteṣāṃvāsastriviṣṭape |
kuṭumbavṛddhindhanadhānyavṛddhiṃstriyaścamukhyāssukhamuttamaṃ ca |
śrutvāśubhaṅkāvyamidammahārthamprāpnotisarvāmbhuvicārthasiddham || 124 ||
āyuṣyamārogyakaraṃyaśasyaṃsaubhrātṛkambuddhikaraṃśubhaṃ ca |
śrotavyametanniyamenasadbhirākhyānamojaskaramṛddhikāmaiḥ || 125 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.