ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಏಕತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಶಿರಸ್ಯಞ್ಜಲಿಮಾಧಾಯಕೈಕೇಯ್ಯಾನನ್ದವರ್ಧನಃ ।
ಬಭಾಷೇಭರತೋಜ್ಯೇಷ್ಠಂರಾಮಂಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಮ್ ॥ 1 ॥
ಪೂಜಿತಾಮಾಮಿಕಾಮಾತಾದತ್ತಂರಾಜ್ಯಮಿದಮ್ಮಮ ।
ತದ್ದದಾಮಿಪುನಸ್ತುಭ್ಯಂಯಥಾತ್ವಮದದಾಮಮ ॥ 2 ॥
ಧುರಮೇಕಾಕಿನಾನ್ಯಸ್ತಾಂವೃಷಭೇಣಬಲೀಯಸಾ ।
ಕಿಶೋರವದ್ಗುರುಮ್ಭಾರಂ ನ ವೋಢುಮಹಮುತ್ಸಹೇ ॥ 3 ॥
ವಾರಿವೇಗೇನಮಹತಾಭಿನ್ನಸ್ಸೇತುರಿವಕ್ಷರನ್ ।
ದುರ್ಬನ್ಧನಮಿದಮ್ಮನ್ಯೇರಾಜ್ಯಚ್ಛ್ರಿದಮಸಮ್ವೃತಮ್ ॥ 4 ॥
ಗತಿಙ್ಖರೈವಾಶ್ವಸ್ಯಹಂಸಸ್ಯೇವ ಚ ವಾಯಸಃ ।
ನಾನ್ವೇತುಮುತ್ಸಹೇರಾಮ ತವಮಾರ್ಗಮರಿನ್ದಮ ॥ 5 ॥
ಯಥಾಚಾರೋಪಿತೋವೃಕ್ಷೋಜಾತಶ್ಚಾರ್ನ್ನ್ತಿವೇಶನೇ ।
ಮಹಾಂಶ್ಚಸುದುರಾರೋಹೋಮಹಾಸ್ಕನ್ದಃಪ್ರಶಾಖವಾನ್ ॥ 6 ॥
ಶೀರ್ಯೇತಪುಷ್ಪಿತೋಭೂತ್ವಾ ನ ಫಲಾನಿಪ್ರದರ್ಶಯನ್ ।
ತಸ್ಯನಾನುಭವೇದರ್ಥಂಯಸ್ಯಹೇತೋಸ್ಸರೋಪಿತಃ ॥ 7 ॥
ಏಷೋಪಮಾಮಹಾಬಾಹೋತ್ವಮರ್ಥಂವೇತ್ತುಮರ್ಹಸಿ ।
ಯದ್ಯಸ್ಮಾನ್ಮನುಜೇನ್ದ್ರತ್ವಮ್ಭರ್ತಾಭೃತ್ಯಾನ್ನಶಾಧಿಹಿ ॥ 8 ॥
ಜಗದದ್ಯಾಭಿಷಿಕ್ತನ್ತ್ವಾಮನುಪಶ್ಯತುರಾಘವ ।
ಪ್ರತಪನ್ತಮಿವಾದಿತ್ಯಮ್ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇದೀಪ್ತತೇಜಸಮ್ ॥ 9 ॥
ತೂರ್ಯಸಙ್ಘಾನ್ತಿರ್ಘೋಷೈಃಕಾಞ್ಚೀನೂಪುರನಿಃಸ್ವನೈಃ ।
ಮಧುರೈರ್ಗೀತಶಬ್ದೈಶ್ಚಪ್ರತಿಬುಧ್ಯಸ್ವಶೇಷ್ವ ಚ ॥ 10 ॥
ಯಾವದಾವರ್ತತೇಚಕ್ರಂಯಾವತೀ ಚ ವಸುನ್ಧರಾ ।
ತಾವತ್ತ್ವಮಿಹಲೋಕಸ್ಯಸ್ವಾಮಿತ್ವಮನುವರ್ತಯ ॥ 11 ॥
ಭರತಸ್ಯವಚ್ಶ್ರುತ್ವಾರಾಮಃಪರಪುರಞ್ಜಯಃ ।
ತಥೇತಿಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹನಿಷಸಾದಾಸನೇಶುಭೇ ॥ 12 ॥
ತತಶ್ಶತ್ರುಘ್ನವಚನಾನ್ನಿಪುಣಾಃಶ್ಮಶ್ರುವರ್ಧನಾಃ ।
ಸುಖಹಸ್ತಾಃಸುಶೀಘ್ರಾಶ್ಚರಾಘವಮ್ಪರ್ಯವಾರಯನ್ ॥ 13 ॥
ಪೂರ್ವನ್ತುಭರತೇಸ್ನಾತೇಲಕ್ಷ್ಮಣೇ ಚ ಮಹಾಬಲೇ ।
ಸುಗ್ರೀವೇವಾನರೇನ್ದ್ರೇ ಚ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೇವಿಭೀಷಣೇ ॥ 14 ॥
ವಿಶೋಧಿತಜಟಸ್ಸ್ನಾತಶ್ಚಿತ್ರಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನಃ ।
ಮಹಾರ್ಹವಸನೋಪೇತಸ್ತಸ್ಥೌತತ್ರಶ್ರಿಯಾಜ್ವಲನ್ ॥ 15 ॥
ಪ್ರತಿಕರ್ಮ ಚ ರಾಮಸ್ಯಕಾರಯಾಮಾಸವೀರ್ಯವಾನ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನಿಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲವರ್ಧನಃ ॥ 16 ॥
ಪ್ರತಿಕರ್ಮಚಸೀತಾಯಾಸ್ಸರ್ವಾದಶರಥಸ್ತ್ರಿಯಃ ।
ಆತ್ಮನೈವತದಾಚಕ್ರುರ್ಮನಸ್ವಿನ್ಯೋಮನೋಹರಮ್ ॥ 17 ॥
ತತೋವಾನರಪತ್ನೀನಾಂಸರ್ವಾಸಾಮೇವಶೋಭನಮ್ ।
ಚಕಾರಯತ್ನಾತ್ಕೌಸಲ್ಯಾಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಪುತ್ರವತ್ಸಲಾ ॥ 18 ॥
ತತಃ ಶ್ಶತ್ರುಘ್ನವಚನಾತ್ಸುಮನ್ತ್ರೋನಾಮಸಾರಥಿಃ ।
ಯೋಜಯಿತ್ವಾಭಿಚಕ್ರಾಮರಥಂಸರ್ವಾಙ್ಗಶೋಭನಮ್ ॥ 19 ॥
ಅರ್ಕಮಣ್ಡಲಸಙ್ಕಾಶನ್ದಿವ್ಯನ್ದೃಷ್ಟವಾರಥಂಸ್ಥಿತಮ್ ।
ಆರುರೋಹಮಹಾಬಾಹೂರಾಮಃಪರಪುರಂಞ್ಜಯಃ ॥ 20 ॥
ಸುಗ್ರೀವೋಹನುಮಾಂಶ್ಚೈವಮಹೇನ್ದ್ರಸದೃಶದ್ಯುತೀ ।
ಸ್ನಾತೌದಿವ್ಯನಿಭೈರ್ವಸ್ತ್ರೈರ್ಜಗ್ಮತುಶ್ಶುಭಕುಣ್ಡಲೌ ॥ 21 ॥
ಸರ್ವಾಭರಣಜುಷ್ಟಾಶ್ಚಯುಯುಸ್ತಶ್ಶುಭಕುಣ್ಡಲಾಃ ।
ಸುಗ್ರೀವಪತ್ನಯಃಸೀತಾ ಚ ದ್ರಷ್ಟುನ್ನಗರಮುತ್ಸುಕಾಃ ॥ 22 ॥
ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾನ್ತುಸಚಿವಾರಾಜ್ಞೋದಶರಥಸ್ಯ ಚ ।
ಪುರೋಹಿತಮ್ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯಮನ್ತ್ರಯಾಮಾಸುರರ್ಥವತ್ ॥ 23 ॥
ಅಶೋಕೋವಿಜಯಶ್ಚೈವಸಿದ್ಧಾರ್ಥಶ್ಚಸಮಾಹಿತಾಃ ।
ಮನ್ತ್ರಯನ್ರಾಮವೃಧ್ಯರ್ಥಮ್ಬುಧ್ಯರ್ಥನ್ನಗರಸ್ಯ ಚ ॥ 24 ॥
ಸರ್ವಮೇವಾಭಿಷೇಕಾರ್ಥಞ್ಜಯಾರ್ಹಸ್ಯಮಹಾತ್ಮನಃ ।
ಕರ್ತುಮರ್ಹಥರಾಮಸ್ಯಯದ್ಯನ್ಮಙ್ಗಲಪೂರ್ವಕಮ್ ॥ 25 ॥
ಇತಿತೇಮನ್ತ್ರಿಣಸ್ಸರ್ವೇಸನ್ದಿಶ್ಯ ಚ ಪುರೋಹಿತಮ್ ।
ನಗರಾನ್ನಿರ್ಯಯುಸ್ತೂರ್ಣಂರಾಮದರ್ಶನಬುದ್ಧಯಃ ॥ 26 ॥
ಹರಿಯುಕ್ತಂಸಹಸ್ರಾಕ್ಷೋರಥಮಿನ್ದ್ರೈವಾನಘಃ ।
ಪ್ರಯಯೌರಥಮಾಸ್ಥಾಯರಾಮೋನಗರಮುತ್ತಮಮ್ ॥ 27 ॥
ಜಗ್ರಾಹಭರತೋರಮಶೀನ್ಶತ್ರುಘ್ನಶ್ಚತ್ರಮಾದದೇ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣೋವ್ಯಜನನ್ತಸ್ಯಮೂರ್ಧ್ನಿಸಮ್ಪರ್ಯವೀಜಯತ್ ॥ 28 ॥
ಶ್ವೇತಂ ಚ ವಾಲವ್ಯಜನಞ್ಜಗೃಹೇಪರಿತಸ್ಸ್ಥಿತಃ ।
ಅಪರಞ್ಚನ್ದ್ರಸಙ್ಕಾಶಂರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೋವಿಭೀಷಣಃ ॥ 29 ॥
ಋಷಿಸಙ್ಘೈಸ್ತದಾಕಾಶೇದೇವೈಶ್ಚಸಮರುದ್ಗಣೈಃ ।
ಸ್ತೂಯಮಾಸ್ಯರಾಮಸ್ಯಶುಶ್ರುವಮಧುರಧ್ವನಿಃ ॥ 30 ॥
ತತಃಶತ್ರುಞ್ಜಯನ್ನಾಮಕುಞ್ಜರಮ್ಪರ್ವತೋಪಮಮ್ ।
ಆರುರೋಹಮಹಾತೇಜಾಸ್ಸುಗ್ರೀವಃಪ್ಲವಗರ್ಷಭಃ ॥ 31 ॥
ನವನಾಗಸಹಸ್ರಾಣಿಯಯುರಾಸ್ಥಾಯವಾನರಾಃ ।
ಮಾನುಷಂವಿಗ್ರಹಙ್ಕೃತ್ವಾಸರ್ವಾಭರಣಭೂಷಿತಾಃ ॥ 32 ॥
ಶಙ್ಖಶಬ್ದಪ್ರಣಾದೈಶ್ಚದುನ್ದುಭೀನಾಂ ಚ ನಿಸ್ಸ್ವನೈಃ ।
ಪ್ರಯಯೌಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಸ್ತಾಮ್ಪುರೀಂಹರ್ಮ್ಯಮಾಲಿನೀಮ್ ॥ 33 ॥
ದದೃಶುಸ್ತೇಸಮಾಯಾನ್ತಂರಾಘವಂಸಪುರಸ್ಸರಮ್ ।
ವಿರಾಜಮಾನಂವಪುಷಾರಥೇನಾತಿರಥನ್ತದಾ ॥ 34 ॥
ತೇವರ್ಥಯಿತ್ವಾಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂರಾಮೇಣಪ್ರತಿನನ್ದಿತಾಃ ।
ಅನುಜಗ್ಮುರ್ಮಹಾತ್ಮಾನಮ್ಭ್ರಾತೃಭಿಃಪರಿವಾರಿತಮ್ ॥ 35 ॥
ಅಮಾತ್ಯೈರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಶ್ಚೈವತಥಾಪ್ರಕೃತಿಭಿರ್ವವೃತಃ ।
ಶ್ರಿಯಾವಿರುರುಚೇರಾಮೋನಕ್ಷತ್ರರಿವಚನ್ದ್ರಮಾಃ ॥ 36 ॥
ಸ ಪುರೋಗಾಮಿಭಿಸ್ತೂರ್ಯೈಸ್ತಾಲಸ್ವಸ್ತಿಕಪಾಣಿಭಿಃ ।
ಪ್ರವ್ಯಾಹರದ್ಭಿರ್ಮುದಿತೈರ್ಮಙ್ಗಲಾನಿವೃತೋಯಯೌ ॥ 37 ॥
ಅಕ್ಷತಞ್ಜಾತರೂಪಂ ಚ ಗಾವಃಕನ್ಯಾಸ್ಸಹದ್ವಿಜಾಃ ।
ನರಾಮೋದಕಹಸ್ತಾಶ್ಚರಾಮಸ್ಯಪುರತೋಯಯುಃ ॥ 38 ॥
ಸಖ್ಯಂ ಚ ರಾಮಸ್ಸುಗ್ರೀವೇಪ್ರಭಾವಞ್ಚಾನಿಲಾತ್ಮಜೇ ।
ವಾನರಾಣಾಂ ಚ ತತ್ಕರ್ಮಹ್ಯಾಚಚಕ್ಷೇಽಽಥಮನ್ತ್ರಿಣಾಮ್ ॥ 39 ॥
ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ವಿಸ್ಮಯಞ್ಜಗ್ಮುರಯೋಧ್ಯಾಪುರವಾಸಿನಃ ।
ವಾನರಾಣಾಂ ಚ ತತಕರ್ಮರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಚ ತದ್ಬಲಮ್ ॥ 40 ॥
ವಿಭೀಷಣಸ್ಯಸಮ್ಯೋಗಮಾಚಚಕ್ಷೇಽಥಮನ್ತ್ರಿಣಾಮ್ ।
ದ್ಯುತಿಮಾನೇತದಾಖ್ಯಾಯರಾಮೋವಾನರಸಮ್ಯುತಃ ॥ 41 ॥
ಹೃಷ್ಟಪುಷ್ಟಜನಾಕೀರ್ಣಮಯೋಧ್ಯಾಮ್ಪ್ರವಿವೇಶಸಃ ।
ತತೋಹ್ಯಭ್ಯುಚ್ಛ್ರಯನ್ಪೌರಾಃಪತಾಕಾಶ್ಚಗೃಹೇಗೃಹೇ ॥ 42 ॥
ಐಕ್ಷ್ವಾಕುಧ್ಯುಷಿತಂರಮ್ಯಮಾಸಸಾದಪಿತುರ್ಗೃಹಮ್ ।
ಅಥಾಬ್ರವೀದ್ರಾಜಪುತ್ರೋಭರತನ್ಧರ್ಮಿಣಾಂವರಮ್ ॥ 43 ॥
ಅರ್ಧೋಪಹಿತಯಾವಾಚಾಮಧುರಂರಘುನನ್ದನಃ ।
ಪಿತುರ್ಭವನಮಾಸಾದ್ಯಪ್ರವಿಶ್ಯ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 44 ॥
ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾಂ ಚ ಕೈಕೇಯೀಮಭಿವಾದ್ಯ ಚ ।
ಯಚ್ಛಮದ್ಭವನಂಶ್ರೇಷ್ಠಂಸಾಶೋಕವನಿಕಮ್ಮಹತ್ ॥ 45 ॥
ಮುಕ್ತಾವೈದೂರ್ಯಸಙ್ಕೀರ್ಣಂಸುಗ್ರೀವಾಯನಿವೇದಯ ।
ತಸ್ಯತದ್ವಚನಂಶ್ರುತ್ವಾಭರತಸ್ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಃ ॥ 46 ॥
ಹಸ್ತೇಗೃಹೀತ್ವಾಸುಗ್ರೀವಮ್ಪ್ರವಿವೇಶತಮಾಲಯಮ್ ।
ತತಃ ಸ್ಸ್ಸೈಲಪ್ರದೀಪಾಂಶ್ಚಪರ್ಯಙ್ಕಾಸ್ತರಣಾನಿ ಚ ॥ 47 ॥
ಗೃಹೀತ್ವಾವಿವಿಶುಃಕ್ಷಿಪ್ರಂಶತ್ರುಘ್ನೇಪ್ರಚೋದಿತಾಃ ।
ಉವಾಚ ಚ ಮಹಾತೇಜಾಸ್ಸುಗ್ರೀವಂರಾಘವಾನುಜಃ ॥ 48 ॥
ಅಭಿಷೇಕಾಯರಾಮಸ್ಯದೂತಾನಾಜ್ಞಾಪಯಪ್ರಭೋ ।
ಸೌವರ್ಣಾನ್ವಾನರೇನ್ದ್ರಾಣಾಞ್ಚತುರ್ಣಾಞ್ಚತುರೋಘಟಾನ್ ॥ 49 ॥
ದದೌಕ್ಷಿಪ್ರಂಸಸುಗ್ರೀವಸ್ಸರ್ವರತ್ನವಿಭೂಷಿತಾನ್ ।
ಯಥಾಪ್ರತ್ಯೂಷಸಮಯೇಚತುರ್ಣಾಂಸಾಗರಾಮ್ಬಸಾಮ್ ॥ 50 ॥
ಪೂರ್ಣಘಟೈಃಪ್ರತೀಕ್ಷಧ್ವನ್ತಥಾಕುರುತವಾನರಾಃ ।
ಏವಮುಕ್ತಾಮಹಾತ್ಮಾನೋವಾನರಾವಾರಣೋಪಮಾಃ ॥ 51 ॥
ಉತ್ಪೇತುರ್ಗಗನಂಶೀಘ್ರಙ್ಗರುಡಾಇವಶೀಘ್ರಗಾಃ ।
ಜಾಮ್ಬವಾಂಶ್ಚಹನೂಮಾಂಶ್ಚವೇಗದರ್ಶೀ ಚ ವಾನರಃ ॥ 52 ॥
ಋಷಭಶ್ಚೈವಕಲಶಾನ್ಜಲಪೂರ್ಣಾನಥಾನಯನ್ ।
ನದೀಶತಾನಾಮ್ಪಞ್ಚಾನಾಞ್ಜಲಙ್ಕುಮ್ಭೈರುಪಾಹರನ್ ॥ 53 ॥
ಪೂರ್ವಾತ್ಸಮುದ್ರಾತ್ಕಲಶಞ್ಜಲಪೂರ್ಣಮಥಾನಯತ್ ।
ಸುಷೇಣಸ್ಸತ್ತ್ವಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸರ್ವರತ್ನವಿಭೂಷಿತಮ್ ॥ 54 ॥
ಋಷಭೋದಕ್ಷಿಣಾತ್ತೂರ್ಣಂಸಮುದ್ರಾಜ್ಜಲಮಾನಯತ್ ।
ರಕ್ತಚನ್ದನಶಾಖಾಭಿಸ್ಸಮ್ವೃತಙ್ಕಾಞ್ಚನಙ್ಘಟಮ್ ॥ 55 ॥
ಗವಯಃಪಶ್ಚಿಮಾತ್ತೋಯಮಾಜಹಾರಮಹಾರ್ಣವಾತ್ ।
ರತ್ನಕುಮ್ಭೇನಮಹತಾಶೀತಮ್ಮಾರುತವಿಕ್ರಮಃ ॥ 56 ॥
ಉತ್ತರಾಚ್ಚಜಲಂಶೀಘ್ರಙ್ಗರುಡಾನಿಲವಿಕ್ರಮಃ ।
ಆಜಹಾರ ಸ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾನಲಃಸರ್ವಗುಣಾನ್ವಿತಃ ॥ 57 ॥
ತತಸ್ತೈರ್ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠೈರಾನೀತಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯತಜ್ಜಲಮ್ ।
ಅಭಿಷೇಕಾಯರಾಮಸ್ಯಶತ್ರುಘ್ನಸ್ಸಚಿವೈಸ್ಸಹ ॥ 58 ॥
ಪುರೋಹಿತಾಯಶ್ರೇಷ್ಠಾಯಸುಹೃದ್ಭ್ಯಶ್ಚನ್ಯವೇದಯತ್ ।
ತತಸ್ಸಪ್ರಯತೋವೃದ್ಧೋವಸಿಷ್ಠೋಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃಸಹ ॥ 59 ॥
ರಾಮಂರತ್ನಮಯೇಪೀಠೇಸಸೀತಂಸನ್ನಯವೇಶಯತ್ ।
ವಸಿಷ್ಠೋವಾಮದೇವಶ್ಚಜಾಬಾಲಿರಥಕಾಶ್ಯಪಃ ॥ 60 ॥
ಕಾತ್ಯಾಯನೋಸುಯಜ್ಞಶ್ಚಗೌತಮೋವಿಜಯಸ್ತಥಾ ।
ಅಭ್ಯಷಿಞ್ಚನ್ನರವ್ಯಾಘ್ರಮ್ಪ್ರಸನ್ನೇನಸುಗನ್ಧಿನಾ ॥ 61 ॥
ಸಲಿಲೇನಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಂವಸವೋವಾಸವಂಯಥಾ ।
ಋಗ್ಭಿರ್ಭ್ರಾಹ್ಮಣೈಃಪೂರ್ವಙ್ಕನ್ಯಾಭಿರ್ಮನ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತಥಾ ॥ 62 ॥
ಯೋಥೌಶ್ಚೈವಾಭ್ಯಷಿಞ್ಚಂಸ್ತೇಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಸ್ಸನೈಗಮೈಃ ।
ಸರ್ವೌಷಧೀನಸೈಶ್ಚಾಪಿದೈವತೈರ್ನಭಸಿಸ್ಥಿತೈಃ ॥ 63 ॥
ಚತುರ್ಭಿರ್ಲೋಕಪಾಲೈಶ್ಚಸರ್ವೈರ್ದೇವೈಶ್ಚಸಙ್ಗತೈಃ ।
ಬ್ರಹ್ಮಣಾನಿರ್ಮಿತಮ್ಪೂರ್ವಙ್ಕಿರೀಟಂರತ್ನಶೋಭಿತಮ್ ॥ 64 ॥
ಅಭಿಷಿಕ್ತಃಪುರಾಯೇವಮನುಸ್ತನ್ದೀಪ್ತತೇಜಸಮ್ ।
ತಸ್ಯಾನ್ವವಾಯೇರಾಜಾನಃಕ್ರಮಾದ್ಯೇನಾಭಿಷೇಚಿತಾಃ ॥ 65 ॥
ಸಭಾಯಾಂಹೇಮಕ್ಲುಪ್ತಾಯಾಂಶೋಭಿತಾಯಾಮ್ಮಹಾಧನೈಃ ।
ರತ್ನೈರ್ನಾನಾವಿಧೈಶ್ಚವಚಿತ್ರಿತಾಯಾಂಸುಶೋಭನೈಃ ॥ 66 ॥
ನಾನಾರತ್ನಮಯೇಪೀಠೇಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾಯಥಾವಿಧಿ ।
ಕಿರೀಟೇನತತಃಪಶ್ಚಾದ್ವಸಿಷ್ಠೇನಮಹಾತ್ಮನಾ ॥ 67 ॥
ಋತ್ವಿಗಿಮಭಗಿರ್ಭೂಷಣೈಶ್ಚೈವಸಮಯೋಕ್ಷ್ಯತರಾಘವಃ ।
ಛತ್ರನ್ತಸ್ಯ ಚ ಜಗ್ರಾಹಶತ್ರಘ್ನಃಪಾಣ್ಡುರಂಶುಭಮ್ ॥ 68 ॥
ಶ್ವೇತಂ ಚ ವಾಲವ್ಯಜನಂಸುಗ್ರೀವೋವಾನರೇಶ್ವರಃ ।
ಅಪರಞ್ಚನ್ದ್ರಸಙ್ಕಾಶಂರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೋವಿಭೀಷಣಃ ॥ 69 ॥
ಮಾಲಾಞ್ಜ್ವಲನ್ತೀಂವಪುಷಾಕಾಞ್ಚನೀಂಶತಪುಷ್ಕರಾಮ್ ।
ರಾಘವಾಯದದೌವಾಯುರ್ವಾಸವೇನಪ್ರಚೋದಿತಃ ॥ 70 ॥
ಸರ್ವರತ್ನಸಮಾಯುಕ್ತಮ್ಮಣಿಭಿಶ್ಚವಿಭೂಷಿತಮ್ ।
ಮುಕ್ತಾಹಾರನ್ನರೇನ್ದ್ರಾಯದದೌಶಕ್ರಪ್ರಚೋದಿತಃ ॥ 71 ॥
ಪ್ರಜಗುರ್ಧೇವಗನ್ಧರ್ವಾನನೃತುಶ್ಚಾಪ್ಸರೋಗಣಾಃ ।
ಅಭಿಷೇಕೇತದರ್ಹಸ್ಯತದಾರಾಮಸ್ಯಧೀಮತಃ ॥ 72 ॥
ಭೂಮಿಃಸಸ್ಯವತೀಚೈವಫಲವನ್ತಶ್ಚಪಾದಪಾಃ ।
ಗನ್ಧವನ್ತಿ ಚ ಪುಷ್ಪಾಣಿಬಭೂವೂರಾಘವೋತ್ಸವೇ ॥ 73 ॥
ಸಹಸ್ರಶತಮಶ್ವಾನಾನ್ಧೇನೂನಾಂ ಚ ಗವಾನ್ತಥಾ ।
ದದೌಶತವೃಷಾನ್ಪೂರ್ವನ್ದ್ವಿಜೇಭ್ಯೋಮನುಜರ್ಷಭಃ ॥ 74 ॥
ತ್ರಿಂಶತ್ಕೋಟೀರ್ಹಿರಣ್ಯಸ್ಯಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋದದೌಪುನಃ ।
ನಾನಾಭರಣವಸ್ತ್ರಾಣಿಮಹಾರ್ಹಾಣಿ ಚ ರಾಘವಃ ॥ 75 ॥
ಅರ್ಕರಶ್ಮಿಪ್ರತೀಕಾಶಾಙ್ಕಾಞ್ಚನೀಮ್ಮಣಿವಿಗ್ರಹಾಮ್ ।
ಸುಗ್ರೀವಾಯಸ್ರಜನ್ದಿವ್ಯಾಮ್ಪ್ರಾಯಚ್ಛನ್ಮನುಜಾಧಿಪಃ ॥ 76 ॥
ವೈದೂರ್ಯಮಯಚಿತ್ರೇ ಚ ಮಣಿರತ್ನವಿಭೂಷಿತೇ ।
ವಾಲಿಪುತ್ರಾಯಧೃತಿಮಾನಙ್ಗದಾಯಾಙ್ಗದೇದದೌ ॥ 77 ॥
ಮಣಿಪ್ರವರಜುಷ್ಟನ್ತುಮುಕ್ತಾಹಾರಮನುತ್ತಮಮ್ ।
ಸೀತಾಯೈಪ್ರದದೌರಾಮಶ್ಚನ್ದ್ರರಶ್ಮಿಸಮಪ್ರಭಮ್ ॥ 78 ॥
ಅರಜೇವಾಸಸೀದಿವ್ಯೇಶುಭಾನ್ಯಾಭರಣಾನಿ ಚ ।
ಅವೇಕ್ಷಮಾಣಾವೈದೇಹೀಪ್ರದದೌವಾಯುಸೂನವೇ ॥ 79 ॥
ಅವಮುಚ್ಯಾತ್ಮನಃಕಣ್ಠಾದ್ದಾರಞ್ಜನಕನನ್ದಿನೀ ।
ಅವೈಕ್ಷತಹರೀನ್ಸರ್ವಾನ್ಭರ್ತಾರಂ ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ॥ 80 ॥
ತಾಮಿಙ್ಗಿತಜ್ಞಸ್ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಬಭಾಷೇ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ।
ಪ್ರದೇಹಿಸುಭಗೇಹಾರಂಯಸ್ಯತುಷ್ಟಾಸಿಭಾಮಿನಿ ॥ 81 ॥
ತೇಜೋಧೃತಿರ್ಯಶೋದಾಕ್ಷ್ಯಂಸಾಮರ್ಥ್ಯಂವಿನಯೋನಯಃ ।
ಪೌರುಷಂವಿಕ್ರಮೋಬುದ್ಧಿರ್ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತಾನಿಸರ್ವದಾ ॥ 82 ॥
ದದೌಸಾವಾಯುಪುತ್ರಾಯತಂಹಾರಮಸಿತೇಕ್ಷಣಾ ।
ಹನೂಮಾಂಸ್ತೇನಹಾರೇಣಶುಶುಭೇವಾನರರ್ಷಭಃ ॥ 83 ॥
ಚನ್ರಾಂಶುಚಯಗೌರೇಣಶ್ವೇತಾಭ್ರೇಣಯಥಾಚಲಃ ।
ತೋದ್ವಿವಿದಮೈನ್ಧಾಭ್ಯಾನ್ನೀಲಾಯ ಚ ಪರನ್ತಪಃ ಸರ್ವೇವಾನರವೃದ್ಧಾಶ್ಚಯೇಚಾನ್ಯೇವಾನರೋತ್ತಮಾಃ ॥ 84 ॥
ವಾಸೋಭಿರ್ಭೂಷಣೈಶ್ಚೈವಯಥಾರ್ಹಮ್ಪ್ರತಿಪೂಜಿತಾಃ ।
ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಗುಣಾವನೀಕ್ಷ್ಯಪ್ರದದೌವಸುಧಾಧಿಪಃ ॥ 85 ॥
ವಿಭೀಷಣೋಽಥಸುಗ್ರೀವೋಹನುಮಾನ್ಜಾಮ್ಬವಾಂಸ್ತಥಾ ॥ 86 ॥
ಸರ್ವೇವಾನರಮುಖ್ಯಾಶ್ಚರಾಮೇಣಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ ।
ಯಥಾರ್ಹಮ್ಪೂಜಿತಾಃಸರ್ವೇಕಾಮೈರತ್ನೈಶ್ಚಪುಷ್ಕಲೈಃ ॥ 87 ॥
ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮಾನಸಃಸರ್ವೇಜಗ್ಮುರೇವಯಥಾಗತಮ್ ।
ದೃಷ್ಟ್ವಾಸರ್ವೇಮಹಾತ್ಮಾನಸ್ತತಸ್ತೇವಾನರರ್ಷಭಾಃ ॥ 88 ॥
ವಿಸೃಷ್ಟಾಃಪಾರ್ಥಿವೇನ್ದ್ರೇಣಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಂಸಮುಪಾಗಮನ್ ।
ಸುಗ್ರೀವೋವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠೋ ದೃಷ್ಟವಾರಾಮಭಿಷೇಚನಮ್ ॥ 89 ॥
ಪೂಜಿತಶ್ಚೈವರಾಮೇಯಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಮ್ಪ್ರಾವಿಶತ್ಪುರೀಮ್ ।
ವಿಭೀಷಣೋಽಪಿಧರ್ಮಾತ್ಮಾಸಹತೈರ್ನೈರೃತರ್ಷಭೈಃ ॥ 90 ॥
ಲಬ್ಧ್ವಾಕುಲಧನಂರಾಜಾಲಙ್ಕಾಮ್ಪ್ರಾಯಾನ್ ಮಹಾಯಶಾಃ ।
ಸರಾಜ್ಯಮಖಿಲಂಶಾಸನ್ನಿಹತಾರಿರ್ಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 91 ॥
ರಾಘವಃಪರಮೋದಾರಶ್ಶಶಾಸಪರಯಾಮುದಾ ।
ಉವಾಚಲಕ್ಷ್ಮಣಂರಾಮೋಧರ್ಮಜ್ಞನ್ಧರ್ಮವತ್ಸಲಃ ॥ 92 ॥
ಆತಿಷ್ಠಧರ್ಮಜ್ಞ ಮಯಾಸಹೇಮಾಙ್ಗಾಮ್ಪೂರ್ವರಾಜಾಧ್ಯುಷಿತಾಮ್ಬಲೇನ ।
ತುಲ್ಯಮ್ಮಯಾತ್ವಮ್ಪಿತೃಭಿರ್ಧೃತಾಯಾತಾಂಯೌವರಾಜ್ಯೇಧುರಮುದ್ವಹಸ್ವ ॥ 93 ॥
ಸರ್ವಾತ್ಮನಾಪರ್ಯನುನೀಯಮಾನೋಯದಾ ನ ಸೌಮಿತ್ರಿರುಪೈತಿಯೋಗಮ್ ।
ನಿಯುಜ್ಯಮಾನೋಽಪಿ ಚ ಯೌವರಾಜ್ಯೇತತೋಽಭ್ಯಷಿಞ್ಚದ್ಭರತಮ್ಮಹಾತ್ಮಾ ॥ 94 ॥
ಪೌಣ್ಡರೀಕಾಶ್ವಮೇಧಾಭ್ಯಾಂವಾಜಪೇಯೇನಚಾಸಕೃತ್ ।
ಅನ್ಯೈಶ್ಚವಿವಿಧೈರ್ಯಜ್ಞೈರಯಜತ್ಪಾರ್ಥಿವಾತ್ಮಜಃ ॥ 95 ॥
ರಾಜ್ಯನ್ದಶಸಹಸ್ರಾಣಿಪ್ರಾಪ್ಯವರ್ಷಾಣಿರಾಘವಃ ।
ಶತಾಶ್ವಮೇಧಾನಾಜಹ್ರೇಸದಶ್ವಾನ್ ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣಾನ್ ॥ 96 ॥
ಆಜಾನುಲಮ್ಬಿಬಾಹುಸ್ಸಮಹಾವಕ್ಷಾಃಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾನುಚರೋರಾಮಃಶಶಾಸಪೃಥಿವೀಮಿಮಾಮ್ ॥ 97 ॥
ರಾಘವಶ್ಚಾಪಿಧರ್ಮಾತ್ಮಾಪ್ರಾಪ್ಯರಾಜ್ಯಮನುತ್ತಮಮ್ ।
ಈಜೇಬಹುವಿಧೈರ್ಯಜ್ಞೈಸಸುತಭ್ರಾತೃಬಾನ್ಧವಃ ॥ 98 ॥
ಸ ಪರ್ಯದೇವನ್ವಿಧವಾ ನ ಚ ವ್ಯಾಲಕೃತಮ್ಭಯಮ್ ।
ನ ವ್ಯಾಧಿಜಮ್ಭಯಞ್ಚಾಸೀದ್ರಾಮೇರಾಜ್ಯಮ್ಪ್ರಶಾಸತಿ ॥ 99 ॥
ನಿರ್ದಸ್ಯುರಭವಲ್ಲೋಕೋನಾನರ್ಥಙ್ಕಶ್ಚಿದಸ್ಪೃಶತ್ ।
ನ ಚ ಸ್ಮವೃದ್ಧಾಬಾಲಾನಾಮ್ಪ್ರೇತಕಾರ್ಯಾಣಿಕುರ್ವತೇ ॥ 100 ॥
ಸರ್ವಮ್ಮುದಿತಮೇವಾಸೀತ್ಸರ್ವೋಧರ್ಮಪರೋಽಭವತ್ ।
ರಾಮಮೇವಾನುಪಶ್ಯನ್ತೋನಾಭ್ಯಹಿಂಸನ್ ಪರಸ್ಪರಮ್ ॥ 101 ॥
ಆಸನ್ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿತಥಾಪುತ್ರಸಹಸ್ರಿಣಃ ।
ನಿರಾಮಯಾವಿಶೋಕಾಶ್ಚರಾಮೇರಾಜ್ಯಮ್ಪ್ರಶಾಸತಿ ॥ 102 ॥
ರಾಮೋರಾಮೋರಾಮಃ ಇತಿಪ್ರಜಾನಾಮಭವನ್ಕಥಾಃ ।
ರಾಮಭೂತಞ್ಜಗದಭೂದ್ರಾಮೇರಾಜ್ಯಮ್ಪ್ರಶಾಸತಿ ॥ 103 ॥
ನಿತ್ಯಪುಷ್ಪಾನಿತ್ಯಫಲಾನ್ತರವಸ್ತತ್ರನಿರ್ವ್ರಣಾಃ ।
ಕಾಮವರ್ಷೀ ಚ ಪರ್ಜನ್ಯಸ್ಸುಖಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚಮಾರುತಃ ॥ 104 ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃಕ್ಷತ್ರಿಯಾವೈಶ್ಯಾಶ್ಶೂದ್ರಾಲೋಭವಿವರ್ಜಿತಾಃ ।
ಸ್ವಕರ್ಮಸುಪ್ರವರ್ತನ್ತೇತುಷ್ಟಾಸ್ಸ್ವೈರೇವಕರ್ಮಭಿಃ ॥ 105 ॥
ಆಸನ್ಪ್ರಜಾಧರ್ಮಪರಾರಾಮೇಶಾಸತಿನಾನೃತಾಃ ।
ಸರ್ವೇಲಕ್ಷಣಸಮ್ಪನ್ನಾಸ್ಸರ್ವೇಧರ್ಮಪರಾಯಣಾಃ ॥ 106 ॥
ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿದಶವರ್ಷಶತಾನಿ ಚ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಸಹಿತಃಶ್ರೀಮಾನರಾಮೋರಾಜ್ಯಮಕಾರಯತ್ ।
ಧನ್ಯಂಯಶಸ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂರಾಜ್ಞಾಂ ಚ ವಿಯಾವಹಮ್ ॥ 107 ॥
ಆದಿಕಾವ್ಯಮಿದಞ್ಚಾರ್ಷಮ್ಪುರಾವಾಲ್ಮೀಕಿನಾಕೃತಮ್ ।
ಪಠೇಧ್ಯಃಶೃಣುಯಾಲ್ಲೋಕೇನರಃಪಾಪಾತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ॥ 108 ॥
ಪುತ್ರಕಾಮಶ್ಚಪುತ್ರಾನ್ವೈಧನಕಾಮೋಧನಾನಿ ಚ ।
ಲಭತೇಮನುಜೋಲೋಕೇಶ್ರುತ್ವಾರಾಮಾಭಿಷೇಚನಮ್ ॥ 109 ॥
ಮಹೀಂವಿಜಯತೇರಾಜಾರಿಪೂಂಶ್ಚಾಪ್ಯಧಿತಿಷ್ಠತಿ ।
ರಾಘವೇಣಯಥಾಮಾತಾಸುಮಿತ್ರಾಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಚ ॥ 110 ॥
ಭರತೇನ ಚ ಕೈಕೇಯೀಜೀವಪುತ್ರಾಸ್ತಥಾಸ್ತ್ರಿಯಃ ।
ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿಸದಾನನ್ದಾಃಪುತ್ರಪೌತ್ರಸಮನ್ವಿತಾಃ ॥ 111 ॥
ಶ್ರುತ್ವಾರಾಮಾಯಣಮಿದನ್ದೀರ್ಘಮಾಯುಶ್ಚವಿನ್ದತಿ ।
ರಾಮಸ್ಯವಿಜಯಞ್ಚೈವಸರ್ವಮಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಃ ॥ 112 ॥
ಶೃಣೋತಿ ಯ ಇದಙ್ಕಾವ್ಯಮ್ಪುರಾವಾಲ್ಮೀಕಿನಾಕೃತಮ್ ।
ಶ್ರದ್ಧಧಾನೋಜಿತಕ್ರೋಧೋದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರತ್ಯಸೌ ॥ 113 ॥
ಸಮಾಗಮ್ಯಪ್ರವಾಸಾನ್ತೇರಮನ್ತೇಸಹಬಾನ್ಧವೈಃ ।
ಶೃಣ್ವನ್ತಿ ಯ ಇದಙ್ಕಾವ್ಯಮ್ಪುರಾವಾಲ್ಮೀಕಿನಾಕೃತಮ್ ॥ 114 ॥
ತೇಪ್ರಾರ್ಥಿತಾನ್ವರಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತೀಹರಾಘವಾತ್ ।
ಶ್ರವಣೇನಸುರಾಸ್ಸರ್ವೇಪ್ರೀಯನ್ತೇಸಮ್ಪ್ರಶೃಣ್ವತಾಮ್ ॥ 115 ॥
ವಿನಾಯಕಾಶ್ಚಶಾಮ್ಯನ್ತಿಗೃಹೇತಿಷ್ಠನ್ತಿಯಸ್ಯವೈ ।
ವಿಜಯೇತಮಹೀಂರಾಜಾಪ್ರವಾಸೀಸ್ವಸ್ತಿಮಾನ್ಭವೇತ್ ॥ 116 ॥
ಸ್ತ್ರಿಯೋರಜಸ್ವಲಾಶ್ರುತ್ವಾಪುತ್ರಾನ್ಸೂಯುರನುತ್ತಮಾನ್ ।
ಪೂಜಯಂಶ್ಚಪಠಂಶ್ಚೈವಮಿತಿಹಾಸಮ್ಪುರಾತನಮ್ ॥ 117 ॥
ಸರ್ವಪಾಪೈಃಪ್ರಮುಚ್ಯೇತದೀರ್ಘಮಾಯುರವಾಪ್ನುಯಾತ್ ।
ಪ್ರಣಮ್ಯಶಿರಸಾನಿತ್ಯಂಶ್ರೋತವ್ಯಙ್ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ದ್ವಿಜಾತ್ ॥ 118 ॥
ಐಶ್ವರ್ಯಮ್ಪುತ್ರಲಾಭಾಶ್ಚಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ ।
ರಾಮಾಯಣಮಿದಙ್ಕೃತ್ಸ್ನಂಶೃಣ್ವತಃಪಠತಸ್ಸದಾ ॥ 119 ॥
ಪ್ರೀಯತೇಸತತಂರಾಮಸ್ಸಹಿವಿಷ್ಣುಸ್ಸನಾತನಃ ।
ಆದಿದೇವೋಮಹಾಬಾಹುರ್ಹರಿನ್ನಾರಾಯಣಃಪ್ರಭುಃ ॥ 120 ॥
ಸಾಕ್ಷಾದ್ರಾಮೋರಘುಶ್ರೇಷ್ಠಶ್ಶೇಷೋಲಕ್ಷ್ಮಣೌಚ್ಯತೇ ।
ಏವಮೇತತ್ಪುರಾವೃತ್ತಮಾಖ್ಯಾನಮ್ಭದ್ರಮಸ್ತುವಃ ॥ 121 ॥
ಪ್ರವ್ಯಾಹರತವಿಸ್ರಬ್ಧಮ್ಬಲಂವಿಷ್ಣೋಃಪ್ರವರ್ಥತಾಮ್ ।
ದೇವಾಶ್ಚಸರ್ವೇತುಷ್ಯನ್ತಿಗ್ರಹಣಾಚ್ಛ್ರವಣಾತ್ತಥಾ ॥ 122 ॥
ರಾಮಾಯಣಸ್ಯಶ್ರವಣೇತುಷ್ಯನ್ತಿಪಿತಸ್ಸದಾ ।
ಭಕ್ತ್ಯಾರಾಮಸ್ಯಯೇಚೇಮಾಂಸಂಸಿತಾಮೃಷಿಣಾಕೃತಾಮ್ ॥ 123 ॥
ಯೇಲಿಖನ್ತೀ ಹ ಚ ನರಾಸ್ತೇಷಾಂವಾಸಸ್ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪೇ ।
ಕುಟುಮ್ಬವೃದ್ಧಿನ್ಧನಧಾನ್ಯವೃದ್ಧಿಂಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚಮುಖ್ಯಾಸ್ಸುಖಮುತ್ತಮಂ ಚ ।
ಶ್ರುತ್ವಾಶುಭಙ್ಕಾವ್ಯಮಿದಮ್ಮಹಾರ್ಥಮ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿಸರ್ವಾಮ್ಭುವಿಚಾರ್ಥಸಿದ್ಧಮ್ ॥ 124 ॥
ಆಯುಷ್ಯಮಾರೋಗ್ಯಕರಂಯಶಸ್ಯಂಸೌಭ್ರಾತೃಕಮ್ಬುದ್ಧಿಕರಂಶುಭಂ ಚ ।
ಶ್ರೋತವ್ಯಮೇತನ್ನಿಯಮೇನಸದ್ಭಿರಾಖ್ಯಾನಮೋಜಸ್ಕರಮೃದ್ಧಿಕಾಮೈಃ ॥ 125 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಏಕತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ |
śirasyañjalimādhāyakaikeyyānandavardhanaḥ |
babhāṣebharatojyeṣṭhaṃrāmaṃsatyaparākramam || 1 ||
pūjitāmāmikāmātādattaṃrājyamidammama |
taddadāmipunastubhyaṃyathātvamadadāmama || 2 ||
dhuramekākinānyastāṃvṛṣabheṇabalīyasā |
kiśoravadgurumbhāraṃ na voḍhumahamutsahe || 3 ||
vārivegenamahatābhinnasseturivakṣaran |
durbandhanamidammanyerājyacchridamasamvṛtam || 4 ||
gatiṅkharaivāśvasyahaṃsasyeva ca vāyasaḥ |
nānvetumutsaherāma tavamārgamarindama || 5 ||
yathācāropitovṛkṣojātaścārnntiveśane |
mahāṃścasudurārohomahāskandaḥpraśākhavān || 6 ||
śīryetapuṣpitobhūtvā na phalānipradarśayan |
tasyanānubhavedarthaṃyasyahetossaropitaḥ || 7 ||
eṣopamāmahābāhotvamarthaṃvettumarhasi |
yadyasmānmanujendratvambhartābhṛtyānnaśādhihi || 8 ||
jagadadyābhiṣiktantvāmanupaśyaturāghava |
pratapantamivādityammadhyāhnedīptatejasam || 9 ||
tūryasaṅghāntirghoṣaiḥkāñcīnūpuraniḥsvanaiḥ |
madhurairgītaśabdaiścapratibudhyasvaśeṣva ca || 10 ||
yāvadāvartatecakraṃyāvatī ca vasundharā |
tāvattvamihalokasyasvāmitvamanuvartaya || 11 ||
bharatasyavacśrutvārāmaḥparapurañjayaḥ |
tathetipratijagrāhaniṣasādāsaneśubhe || 12 ||
tataśśatrughnavacanānnipuṇāḥśmaśruvardhanāḥ |
sukhahastāḥsuśīghrāścarāghavamparyavārayan || 13 ||
pūrvantubharatesnātelakṣmaṇe ca mahābale |
sugrīvevānarendre ca rākṣasendrevibhīṣaṇe || 14 ||
viśodhitajaṭassnātaścitramālyānulepanaḥ |
mahārhavasanopetastasthautatraśriyājvalan || 15 ||
pratikarma ca rāmasyakārayāmāsavīryavāna |
lakṣmaṇasya ca lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ || 16 ||
pratikarmacasītāyāssarvādaśarathastriyaḥ |
ātmanaivatadācakrurmanasvinyomanoharam || 17 ||
tatovānarapatnīnāṃsarvāsāmevaśobhanam |
cakārayatnātkausalyāprahṛṣṭāputravatsalā || 18 ||
tataḥ śśatrughnavacanātsumantronāmasārathiḥ |
yojayitvābhicakrāmarathaṃsarvāṅgaśobhanam || 19 ||
arkamaṇḍalasaṅkāśandivyandṛṣṭavārathaṃsthitam |
ārurohamahābāhūrāmaḥparapuraṃñjayaḥ || 20 ||
sugrīvohanumāṃścaivamahendrasadṛśadyutī |
snātaudivyanibhairvastrairjagmatuśśubhakuṇḍalau || 21 ||
sarvābharaṇajuṣṭāścayuyustaśśubhakuṇḍalāḥ |
sugrīvapatnayaḥsītā ca draṣṭunnagaramutsukāḥ || 22 ||
ayodhyāyāntusacivārājñodaśarathasya ca |
purohitampuraskṛtyamantrayāmāsurarthavat || 23 ||
aśokovijayaścaivasiddhārthaścasamāhitāḥ |
mantrayanrāmavṛdhyarthambudhyarthannagarasya ca || 24 ||
sarvamevābhiṣekārthañjayārhasyamahātmanaḥ |
kartumarhatharāmasyayadyanmaṅgalapūrvakam || 25 ||
ititemantriṇassarvesandiśya ca purohitam |
nagarānniryayustūrṇaṃrāmadarśanabuddhayaḥ || 26 ||
hariyuktaṃsahasrākṣorathamindraivānaghaḥ |
prayayaurathamāsthāyarāmonagaramuttamam || 27 ||
jagrāhabharatoramaśīnśatrughnaścatramādade |
lakṣmaṇovyajanantasyamūrdhnisamparyavījayat || 28 ||
śvetaṃ ca vālavyajanañjagṛheparitassthitaḥ |
aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 29 ||
ṛṣisaṅghaistadākāśedevaiścasamarudgaṇaiḥ |
stūyamāsyarāmasyaśuśruvamadhuradhvaniḥ || 30 ||
tataḥśatruñjayannāmakuñjaramparvatopamam |
ārurohamahātejāssugrīvaḥplavagarṣabhaḥ || 31 ||
navanāgasahasrāṇiyayurāsthāyavānarāḥ |
mānuṣaṃvigrahaṅkṛtvāsarvābharaṇabhūṣitāḥ || 32 ||
śaṅkhaśabdapraṇādaiścadundubhīnāṃ ca nissvanaiḥ |
prayayaupuruṣavyāghrastāmpurīṃharmyamālinīm || 33 ||
dadṛśustesamāyāntaṃrāghavaṃsapurassaram |
virājamānaṃvapuṣārathenātirathantadā || 34 ||
tevarthayitvākākutsthaṃrāmeṇapratinanditāḥ |
anujagmurmahātmānambhrātṛbhiḥparivāritam || 35 ||
amātyairbrāhmaṇaiścaivatathāprakṛtibhirvavṛtaḥ |
śriyāvirurucerāmonakṣatrarivacandramāḥ || 36 ||
sa purogāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ |
pravyāharadbhirmuditairmaṅgalānivṛtoyayau || 37 ||
akṣatañjātarūpaṃ ca gāvaḥkanyāssahadvijāḥ |
narāmodakahastāścarāmasyapuratoyayuḥ || 38 ||
sakhyaṃ ca rāmassugrīveprabhāvañcānilātmaje |
vānarāṇāṃ ca tatkarmahyācacakṣe''thamantriṇām || 39 ||
śrutvā ca vismayañjagmurayodhyāpuravāsinaḥ |
vānarāṇāṃ ca tatakarmarākṣasānāṃ ca tadbalam || 40 ||
vibhīṣaṇasyasamyogamācacakṣe'thamantriṇām |
dyutimānetadākhyāyarāmovānarasamyutaḥ || 41 ||
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇamayodhyāmpraviveśasaḥ |
tatohyabhyucchrayanpaurāḥpatākāścagṛhegṛhe || 42 ||
aikṣvākudhyuṣitaṃramyamāsasādapiturgṛham |
athābravīdrājaputrobharatandharmiṇāṃvaram || 43 ||
ardhopahitayāvācāmadhuraṃraghunandanaḥ |
piturbhavanamāsādyapraviśya ca mahātmanaḥ || 44 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīmabhivādya ca |
yacchamadbhavanaṃśreṣṭhaṃsāśokavanikammahat || 45 ||
muktāvaidūryasaṅkīrṇaṃsugrīvāyanivedaya |
tasyatadvacanaṃśrutvābharatassatyavikramaḥ || 46 ||
hastegṛhītvāsugrīvampraviveśatamālayam |
tataḥ sssailapradīpāṃścaparyaṅkāstaraṇāni ca || 47 ||
gṛhītvāviviśuḥkṣipraṃśatrughnepracoditāḥ |
uvāca ca mahātejāssugrīvaṃrāghavānujaḥ || 48 ||
abhiṣekāyarāmasyadūtānājñāpayaprabho |
sauvarṇānvānarendrāṇāñcaturṇāñcaturoghaṭān || 49 ||
dadaukṣipraṃsasugrīvassarvaratnavibhūṣitān |
yathāpratyūṣasamayecaturṇāṃsāgarāmbasām || 50 ||
pūrṇaghaṭaiḥpratīkṣadhvantathākurutavānarāḥ |
evamuktāmahātmānovānarāvāraṇopamāḥ || 51 ||
utpeturgaganaṃśīghraṅgaruḍāivaśīghragāḥ |
jāmbavāṃścahanūmāṃścavegadarśī ca vānaraḥ || 52 ||
ṛṣabhaścaivakalaśānjalapūrṇānathānayan |
nadīśatānāmpañcānāñjalaṅkumbhairupāharan || 53 ||
pūrvātsamudrātkalaśañjalapūrṇamathānayat |
suṣeṇassattvasampannassarvaratnavibhūṣitam || 54 ||
ṛṣabhodakṣiṇāttūrṇaṃsamudrājjalamānayat |
raktacandanaśākhābhissamvṛtaṅkāñcanaṅghaṭam || 55 ||
gavayaḥpaścimāttoyamājahāramahārṇavāt |
ratnakumbhenamahatāśītammārutavikramaḥ || 56 ||
uttarāccajalaṃśīghraṅgaruḍānilavikramaḥ |
ājahāra sa dharmātmānalaḥsarvaguṇānvitaḥ || 57 ||
tatastairvānaraśreṣṭhairānītamprekṣyatajjalam |
abhiṣekāyarāmasyaśatrughnassacivaissaha || 58 ||
purohitāyaśreṣṭhāyasuhṛdbhyaścanyavedayat |
tatassaprayatovṛddhovasiṣṭhobrāhmaṇaiḥsaha || 59 ||
rāmaṃratnamayepīṭhesasītaṃsannayaveśayat |
vasiṣṭhovāmadevaścajābālirathakāśyapaḥ || 60 ||
kātyāyanosuyajñaścagautamovijayastathā |
abhyaṣiñcannaravyāghramprasannenasugandhinā || 61 ||
salilenasahasrākṣaṃvasavovāsavaṃyathā |
ṛgbhirbhrāhmaṇaiḥpūrvaṅkanyābhirmantribhistathā || 62 ||
yothauścaivābhyaṣiñcaṃstesamprahṛṣṭāssanaigamaiḥ |
sarvauṣadhīnasaiścāpidaivatairnabhasisthitaiḥ || 63 ||
caturbhirlokapālaiścasarvairdevaiścasaṅgataiḥ |
brahmaṇānirmitampūrvaṅkirīṭaṃratnaśobhitam || 64 ||
abhiṣiktaḥpurāyevamanustandīptatejasam |
tasyānvavāyerājānaḥkramādyenābhiṣecitāḥ || 65 ||
sabhāyāṃhemakluptāyāṃśobhitāyāmmahādhanaiḥ |
ratnairnānāvidhaiścavacitritāyāṃsuśobhanaiḥ || 66 ||
nānāratnamayepīṭhekalpayitvāyathāvidhi |
kirīṭenatataḥpaścādvasiṣṭhenamahātmanā || 67 ||
ṛtvigimabhagirbhūṣaṇaiścaivasamayokṣyatarāghavaḥ |
chatrantasya ca jagrāhaśatraghnaḥpāṇḍuraṃśubham || 68 ||
śvetaṃ ca vālavyajanaṃsugrīvovānareśvaraḥ |
aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 69 ||
mālāñjvalantīṃvapuṣākāñcanīṃśatapuṣkarām |
rāghavāyadadauvāyurvāsavenapracoditaḥ || 70 ||
sarvaratnasamāyuktammaṇibhiścavibhūṣitam |
muktāhārannarendrāyadadauśakrapracoditaḥ || 71 ||
prajagurdhevagandharvānanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
abhiṣeketadarhasyatadārāmasyadhīmataḥ || 72 ||
bhūmiḥsasyavatīcaivaphalavantaścapādapāḥ |
gandhavanti ca puṣpāṇibabhūvūrāghavotsave || 73 ||
sahasraśatamaśvānāndhenūnāṃ ca gavāntathā |
dadauśatavṛṣānpūrvandvijebhyomanujarṣabhaḥ || 74 ||
triṃśatkoṭīrhiraṇyasyabrāhmaṇebhyodadaupunaḥ |
nānābharaṇavastrāṇimahārhāṇi ca rāghavaḥ || 75 ||
arkaraśmipratīkāśāṅkāñcanīmmaṇivigrahām |
sugrīvāyasrajandivyāmprāyacchanmanujādhipaḥ || 76 ||
vaidūryamayacitre ca maṇiratnavibhūṣite |
vāliputrāyadhṛtimānaṅgadāyāṅgadedadau || 77 ||
maṇipravarajuṣṭantumuktāhāramanuttamam |
sītāyaipradadaurāmaścandraraśmisamaprabham || 78 ||
arajevāsasīdivyeśubhānyābharaṇāni ca |
avekṣamāṇāvaidehīpradadauvāyusūnave || 79 ||
avamucyātmanaḥkaṇṭhāddārañjanakanandinī |
avaikṣataharīnsarvānbhartāraṃ ca muhurmuhuḥ || 80 ||
tāmiṅgitajñassamprekṣya babhāṣe janakātmajām |
pradehisubhagehāraṃyasyatuṣṭāsibhāmini || 81 ||
tejodhṛtiryaśodākṣyaṃsāmarthyaṃvinayonayaḥ |
pauruṣaṃvikramobuddhiryasminnetānisarvadā || 82 ||
dadausāvāyuputrāyataṃhāramasitekṣaṇā |
hanūmāṃstenahāreṇaśuśubhevānararṣabhaḥ || 83 ||
canrāṃśucayagaureṇaśvetābhreṇayathācalaḥ |
todvividamaindhābhyānnīlāya ca parantapaḥ sarvevānaravṛddhāścayecānyevānarottamāḥ || 84 ||
vāsobhirbhūṣaṇaiścaivayathārhampratipūjitāḥ |
sarvānkāmaguṇāvanīkṣyapradadauvasudhādhipaḥ || 85 ||
vibhīṣaṇo'thasugrīvohanumānjāmbavāṃstathā || 86 ||
sarvevānaramukhyāścarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
yathārhampūjitāḥsarvekāmairatnaiścapuṣkalaiḥ || 87 ||
prahṛṣṭamānasaḥsarvejagmurevayathāgatam |
dṛṣṭvāsarvemahātmānastatastevānararṣabhāḥ || 88 ||
visṛṣṭāḥpārthivendreṇakiṣkindhāṃsamupāgaman |
sugrīvovānaraśreṣṭho dṛṣṭavārāmabhiṣecanam || 89 ||
pūjitaścaivarāmeyakiṣkindhāmprāviśatpurīm |
vibhīṣaṇo'pidharmātmāsahatairnairṛtarṣabhaiḥ || 90 ||
labdhvākuladhanaṃrājālaṅkāmprāyān mahāyaśāḥ |
sarājyamakhilaṃśāsannihatārirmahāyaśāḥ || 91 ||
rāghavaḥparamodāraśśaśāsaparayāmudā |
uvācalakṣmaṇaṃrāmodharmajñandharmavatsalaḥ || 92 ||
ātiṣṭhadharmajña mayāsahemāṅgāmpūrvarājādhyuṣitāmbalena |
tulyammayātvampitṛbhirdhṛtāyātāṃyauvarājyedhuramudvahasva || 93 ||
sarvātmanāparyanunīyamānoyadā na saumitrirupaitiyogam |
niyujyamāno'pi ca yauvarājyetato'bhyaṣiñcadbharatammahātmā || 94 ||
pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃvājapeyenacāsakṛt |
anyaiścavividhairyajñairayajatpārthivātmajaḥ || 95 ||
rājyandaśasahasrāṇiprāpyavarṣāṇirāghavaḥ |
śatāśvamedhānājahresadaśvān bhūridakṣiṇān || 96 ||
ājānulambibāhussamahāvakṣāḥpratāpavān |
lakṣmaṇānucarorāmaḥśaśāsapṛthivīmimām || 97 ||
rāghavaścāpidharmātmāprāpyarājyamanuttamam |
ījebahuvidhairyajñaisasutabhrātṛbāndhavaḥ || 98 ||
sa paryadevanvidhavā na ca vyālakṛtambhayam |
na vyādhijambhayañcāsīdrāmerājyampraśāsati || 99 ||
nirdasyurabhavallokonānarthaṅkaścidaspṛśat |
na ca smavṛddhābālānāmpretakāryāṇikurvate || 100 ||
sarvammuditamevāsītsarvodharmaparo'bhavat |
rāmamevānupaśyantonābhyahiṃsan parasparam || 101 ||
āsanvarṣasahasrāṇitathāputrasahasriṇaḥ |
nirāmayāviśokāścarāmerājyampraśāsati || 102 ||
rāmorāmorāmaḥ itiprajānāmabhavankathāḥ |
rāmabhūtañjagadabhūdrāmerājyampraśāsati || 103 ||
nityapuṣpānityaphalāntaravastatranirvraṇāḥ |
kāmavarṣī ca parjanyassukhasparśaścamārutaḥ || 104 ||
brāhmaṇāḥkṣatriyāvaiśyāśśūdrālobhavivarjitāḥ |
svakarmasupravartantetuṣṭāssvairevakarmabhiḥ || 105 ||
āsanprajādharmaparārāmeśāsatinānṛtāḥ |
sarvelakṣaṇasampannāssarvedharmaparāyaṇāḥ || 106 ||
daśavarṣasahasrāṇidaśavarṣaśatāni ca bhrātṛbhiḥ sahitaḥśrīmānarāmorājyamakārayat |
dhanyaṃyaśasyamāyuṣyaṃrājñāṃ ca viyāvaham || 107 ||
ādikāvyamidañcārṣampurāvālmīkinākṛtam |
paṭhedhyaḥśṛṇuyāllokenaraḥpāpātpramucyate || 108 ||
putrakāmaścaputrānvaidhanakāmodhanāni ca |
labhatemanujolokeśrutvārāmābhiṣecanam || 109 ||
mahīṃvijayaterājāripūṃścāpyadhitiṣṭhati |
rāghaveṇayathāmātāsumitrālakṣmaṇena ca || 110 ||
bharatena ca kaikeyījīvaputrāstathāstriyaḥ |
bhaviṣyantisadānandāḥputrapautrasamanvitāḥ || 111 ||
śrutvārāmāyaṇamidandīrghamāyuścavindati |
rāmasyavijayañcaivasarvamakliṣṭakarmaṇaḥ || 112 ||
śṛṇoti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam |
śraddhadhānojitakrodhodurgāṇyatitaratyasau || 113 ||
samāgamyapravāsānteramantesahabāndhavaiḥ |
śṛṇvanti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam || 114 ||
teprārthitānvarānsarvānprāpnuvantīharāghavāt |
śravaṇenasurāssarveprīyantesampraśṛṇvatām || 115 ||
vināyakāścaśāmyantigṛhetiṣṭhantiyasyavai |
vijayetamahīṃrājāpravāsīsvastimānbhavet || 116 ||
striyorajasvalāśrutvāputrānsūyuranuttamān |
pūjayaṃścapaṭhaṃścaivamitihāsampurātanam || 117 ||
sarvapāpaiḥpramucyetadīrghamāyuravāpnuyāt |
praṇamyaśirasānityaṃśrotavyaṅkṣatriyairdvijāt || 118 ||
aiśvaryamputralābhāścabhaviṣyati na saṃśayaḥ |
rāmāyaṇamidaṅkṛtsnaṃśṛṇvataḥpaṭhatassadā || 119 ||
prīyatesatataṃrāmassahiviṣṇussanātanaḥ |
ādidevomahābāhurharinnārāyaṇaḥprabhuḥ || 120 ||
sākṣādrāmoraghuśreṣṭhaśśeṣolakṣmaṇaucyate |
evametatpurāvṛttamākhyānambhadramastuvaḥ || 121 ||
pravyāharatavisrabdhambalaṃviṣṇoḥpravarthatām |
devāścasarvetuṣyantigrahaṇācchravaṇāttathā || 122 ||
rāmāyaṇasyaśravaṇetuṣyantipitassadā |
bhaktyārāmasyayecemāṃsaṃsitāmṛṣiṇākṛtām || 123 ||
yelikhantī ha ca narāsteṣāṃvāsastriviṣṭape |
kuṭumbavṛddhindhanadhānyavṛddhiṃstriyaścamukhyāssukhamuttamaṃ ca |
śrutvāśubhaṅkāvyamidammahārthamprāpnotisarvāmbhuvicārthasiddham || 124 ||
āyuṣyamārogyakaraṃyaśasyaṃsaubhrātṛkambuddhikaraṃśubhaṃ ca |
śrotavyametanniyamenasadbhirākhyānamojaskaramṛddhikāmaiḥ || 125 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकत्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ।
शिरस्यञ्जलिमाधायकैकेय्यानन्दवर्धनः ।
बभाषेभरतोज्येष्ठंरामंसत्यपराक्रमम् ॥ 1 ॥
पूजितामामिकामातादत्तंराज्यमिदम्मम ।
तद्ददामिपुनस्तुभ्यंयथात्वमददामम ॥ 2 ॥
धुरमेकाकिनान्यस्तांवृषभेणबलीयसा ।
किशोरवद्गुरुम्भारं न वोढुमहमुत्सहे ॥ 3 ॥
वारिवेगेनमहताभिन्नस्सेतुरिवक्षरन् ।
दुर्बन्धनमिदम्मन्येराज्यच्छ्रिदमसम्वृतम् ॥ 4 ॥
गतिङ्खरैवाश्वस्यहंसस्येव च वायसः ।
नान्वेतुमुत्सहेराम तवमार्गमरिन्दम ॥ 5 ॥
यथाचारोपितोवृक्षोजातश्चार्न्न्तिवेशने ।
महांश्चसुदुरारोहोमहास्कन्दःप्रशाखवान् ॥ 6 ॥
शीर्येतपुष्पितोभूत्वा न फलानिप्रदर्शयन् ।
तस्यनानुभवेदर्थंयस्यहेतोस्सरोपितः ॥ 7 ॥
एषोपमामहाबाहोत्वमर्थंवेत्तुमर्हसि ।
यद्यस्मान्मनुजेन्द्रत्वम्भर्ताभृत्यान्नशाधिहि ॥ 8 ॥
जगदद्याभिषिक्तन्त्वामनुपश्यतुराघव ।
प्रतपन्तमिवादित्यम्मध्याह्नेदीप्ततेजसम् ॥ 9 ॥
तूर्यसङ्घान्तिर्घोषैःकाञ्चीनूपुरनिःस्वनैः ।
मधुरैर्गीतशब्दैश्चप्रतिबुध्यस्वशेष्व च ॥ 10 ॥
यावदावर्ततेचक्रंयावती च वसुन्धरा ।
तावत्त्वमिहलोकस्यस्वामित्वमनुवर्तय ॥ 11 ॥
भरतस्यवच्श्रुत्वारामःपरपुरञ्जयः ।
तथेतिप्रतिजग्राहनिषसादासनेशुभे ॥ 12 ॥
ततश्शत्रुघ्नवचनान्निपुणाःश्मश्रुवर्धनाः ।
सुखहस्ताःसुशीघ्राश्चराघवम्पर्यवारयन् ॥ 13 ॥
पूर्वन्तुभरतेस्नातेलक्ष्मणे च महाबले ।
सुग्रीवेवानरेन्द्रे च राक्षसेन्द्रेविभीषणे ॥ 14 ॥
विशोधितजटस्स्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः ।
महार्हवसनोपेतस्तस्थौतत्रश्रियाज्वलन् ॥ 15 ॥
प्रतिकर्म च रामस्यकारयामासवीर्यवान ।
लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवानिक्ष्वाकुकुलवर्धनः ॥ 16 ॥
प्रतिकर्मचसीतायास्सर्वादशरथस्त्रियः ।
आत्मनैवतदाचक्रुर्मनस्विन्योमनोहरम् ॥ 17 ॥
ततोवानरपत्नीनांसर्वासामेवशोभनम् ।
चकारयत्नात्कौसल्याप्रहृष्टापुत्रवत्सला ॥ 18 ॥
ततः श्शत्रुघ्नवचनात्सुमन्त्रोनामसारथिः ।
योजयित्वाभिचक्रामरथंसर्वाङ्गशोभनम् ॥ 19 ॥
अर्कमण्डलसङ्काशन्दिव्यन्दृष्टवारथंस्थितम् ।
आरुरोहमहाबाहूरामःपरपुरंञ्जयः ॥ 20 ॥
सुग्रीवोहनुमांश्चैवमहेन्द्रसदृशद्युती ।
स्नातौदिव्यनिभैर्वस्त्रैर्जग्मतुश्शुभकुण्डलौ ॥ 21 ॥
सर्वाभरणजुष्टाश्चयुयुस्तश्शुभकुण्डलाः ।
सुग्रीवपत्नयःसीता च द्रष्टुन्नगरमुत्सुकाः ॥ 22 ॥
अयोध्यायान्तुसचिवाराज्ञोदशरथस्य च ।
पुरोहितम्पुरस्कृत्यमन्त्रयामासुरर्थवत् ॥ 23 ॥
अशोकोविजयश्चैवसिद्धार्थश्चसमाहिताः ।
मन्त्रयन्रामवृध्यर्थम्बुध्यर्थन्नगरस्य च ॥ 24 ॥
सर्वमेवाभिषेकार्थञ्जयार्हस्यमहात्मनः ।
कर्तुमर्हथरामस्ययद्यन्मङ्गलपूर्वकम् ॥ 25 ॥
इतितेमन्त्रिणस्सर्वेसन्दिश्य च पुरोहितम् ।
नगरान्निर्ययुस्तूर्णंरामदर्शनबुद्धयः ॥ 26 ॥
हरियुक्तंसहस्राक्षोरथमिन्द्रैवानघः ।
प्रययौरथमास्थायरामोनगरमुत्तमम् ॥ 27 ॥
जग्राहभरतोरमशीन्शत्रुघ्नश्चत्रमाददे ।
लक्ष्मणोव्यजनन्तस्यमूर्ध्निसम्पर्यवीजयत् ॥ 28 ॥
श्वेतं च वालव्यजनञ्जगृहेपरितस्स्थितः ।
अपरञ्चन्द्रसङ्काशंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 29 ॥
ऋषिसङ्घैस्तदाकाशेदेवैश्चसमरुद्गणैः ।
स्तूयमास्यरामस्यशुश्रुवमधुरध्वनिः ॥ 30 ॥
ततःशत्रुञ्जयन्नामकुञ्जरम्पर्वतोपमम् ।
आरुरोहमहातेजास्सुग्रीवःप्लवगर्षभः ॥ 31 ॥
नवनागसहस्राणिययुरास्थायवानराः ।
मानुषंविग्रहङ्कृत्वासर्वाभरणभूषिताः ॥ 32 ॥
शङ्खशब्दप्रणादैश्चदुन्दुभीनां च निस्स्वनैः ।
प्रययौपुरुषव्याघ्रस्ताम्पुरींहर्म्यमालिनीम् ॥ 33 ॥
ददृशुस्तेसमायान्तंराघवंसपुरस्सरम् ।
विराजमानंवपुषारथेनातिरथन्तदा ॥ 34 ॥
तेवर्थयित्वाकाकुत्स्थंरामेणप्रतिनन्दिताः ।
अनुजग्मुर्महात्मानम्भ्रातृभिःपरिवारितम् ॥ 35 ॥
अमात्यैर्ब्राह्मणैश्चैवतथाप्रकृतिभिर्ववृतः ।
श्रियाविरुरुचेरामोनक्षत्ररिवचन्द्रमाः ॥ 36 ॥
स पुरोगामिभिस्तूर्यैस्तालस्वस्तिकपाणिभिः ।
प्रव्याहरद्भिर्मुदितैर्मङ्गलानिवृतोययौ ॥ 37 ॥
अक्षतञ्जातरूपं च गावःकन्यास्सहद्विजाः ।
नरामोदकहस्ताश्चरामस्यपुरतोययुः ॥ 38 ॥
सख्यं च रामस्सुग्रीवेप्रभावञ्चानिलात्मजे ।
वानराणां च तत्कर्मह्याचचक्षेऽऽथमन्त्रिणाम् ॥ 39 ॥
श्रुत्वा च विस्मयञ्जग्मुरयोध्यापुरवासिनः ।
वानराणां च ततकर्मराक्षसानां च तद्बलम् ॥ 40 ॥
विभीषणस्यसम्योगमाचचक्षेऽथमन्त्रिणाम् ।
द्युतिमानेतदाख्यायरामोवानरसम्युतः ॥ 41 ॥
हृष्टपुष्टजनाकीर्णमयोध्याम्प्रविवेशसः ।
ततोह्यभ्युच्छ्रयन्पौराःपताकाश्चगृहेगृहे ॥ 42 ॥
ऐक्ष्वाकुध्युषितंरम्यमाससादपितुर्गृहम् ।
अथाब्रवीद्राजपुत्रोभरतन्धर्मिणांवरम् ॥ 43 ॥
अर्धोपहितयावाचामधुरंरघुनन्दनः ।
पितुर्भवनमासाद्यप्रविश्य च महात्मनः ॥ 44 ॥
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीमभिवाद्य च ।
यच्छमद्भवनंश्रेष्ठंसाशोकवनिकम्महत् ॥ 45 ॥
मुक्तावैदूर्यसङ्कीर्णंसुग्रीवायनिवेदय ।
तस्यतद्वचनंश्रुत्वाभरतस्सत्यविक्रमः ॥ 46 ॥
हस्तेगृहीत्वासुग्रीवम्प्रविवेशतमालयम् ।
ततः स्स्सैलप्रदीपांश्चपर्यङ्कास्तरणानि च ॥ 47 ॥
गृहीत्वाविविशुःक्षिप्रंशत्रुघ्नेप्रचोदिताः ।
उवाच च महातेजास्सुग्रीवंराघवानुजः ॥ 48 ॥
अभिषेकायरामस्यदूतानाज्ञापयप्रभो ।
सौवर्णान्वानरेन्द्राणाञ्चतुर्णाञ्चतुरोघटान् ॥ 49 ॥
ददौक्षिप्रंससुग्रीवस्सर्वरत्नविभूषितान् ।
यथाप्रत्यूषसमयेचतुर्णांसागराम्बसाम् ॥ 50 ॥
पूर्णघटैःप्रतीक्षध्वन्तथाकुरुतवानराः ।
एवमुक्तामहात्मानोवानरावारणोपमाः ॥ 51 ॥
उत्पेतुर्गगनंशीघ्रङ्गरुडाइवशीघ्रगाः ।
जाम्बवांश्चहनूमांश्चवेगदर्शी च वानरः ॥ 52 ॥
ऋषभश्चैवकलशान्जलपूर्णानथानयन् ।
नदीशतानाम्पञ्चानाञ्जलङ्कुम्भैरुपाहरन् ॥ 53 ॥
पूर्वात्समुद्रात्कलशञ्जलपूर्णमथानयत् ।
सुषेणस्सत्त्वसम्पन्नस्सर्वरत्नविभूषितम् ॥ 54 ॥
ऋषभोदक्षिणात्तूर्णंसमुद्राज्जलमानयत् ।
रक्तचन्दनशाखाभिस्सम्वृतङ्काञ्चनङ्घटम् ॥ 55 ॥
गवयःपश्चिमात्तोयमाजहारमहार्णवात् ।
रत्नकुम्भेनमहताशीतम्मारुतविक्रमः ॥ 56 ॥
उत्तराच्चजलंशीघ्रङ्गरुडानिलविक्रमः ।
आजहार स धर्मात्मानलःसर्वगुणान्वितः ॥ 57 ॥
ततस्तैर्वानरश्रेष्ठैरानीतम्प्रेक्ष्यतज्जलम् ।
अभिषेकायरामस्यशत्रुघ्नस्सचिवैस्सह ॥ 58 ॥
पुरोहितायश्रेष्ठायसुहृद्भ्यश्चन्यवेदयत् ।
ततस्सप्रयतोवृद्धोवसिष्ठोब्राह्मणैःसह ॥ 59 ॥
रामंरत्नमयेपीठेससीतंसन्नयवेशयत् ।
वसिष्ठोवामदेवश्चजाबालिरथकाश्यपः ॥ 60 ॥
कात्यायनोसुयज्ञश्चगौतमोविजयस्तथा ।
अभ्यषिञ्चन्नरव्याघ्रम्प्रसन्नेनसुगन्धिना ॥ 61 ॥
सलिलेनसहस्राक्षंवसवोवासवंयथा ।
ऋग्भिर्भ्राह्मणैःपूर्वङ्कन्याभिर्मन्त्रिभिस्तथा ॥ 62 ॥
योथौश्चैवाभ्यषिञ्चंस्तेसम्प्रहृष्टास्सनैगमैः ।
सर्वौषधीनसैश्चापिदैवतैर्नभसिस्थितैः ॥ 63 ॥
चतुर्भिर्लोकपालैश्चसर्वैर्देवैश्चसङ्गतैः ।
ब्रह्मणानिर्मितम्पूर्वङ्किरीटंरत्नशोभितम् ॥ 64 ॥
अभिषिक्तःपुरायेवमनुस्तन्दीप्ततेजसम् ।
तस्यान्ववायेराजानःक्रमाद्येनाभिषेचिताः ॥ 65 ॥
सभायांहेमक्लुप्तायांशोभितायाम्महाधनैः ।
रत्नैर्नानाविधैश्चवचित्रितायांसुशोभनैः ॥ 66 ॥
नानारत्नमयेपीठेकल्पयित्वायथाविधि ।
किरीटेनततःपश्चाद्वसिष्ठेनमहात्मना ॥ 67 ॥
ऋत्विगिमभगिर्भूषणैश्चैवसमयोक्ष्यतराघवः ।
छत्रन्तस्य च जग्राहशत्रघ्नःपाण्डुरंशुभम् ॥ 68 ॥
श्वेतं च वालव्यजनंसुग्रीवोवानरेश्वरः ।
अपरञ्चन्द्रसङ्काशंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 69 ॥
मालाञ्ज्वलन्तींवपुषाकाञ्चनींशतपुष्कराम् ।
राघवायददौवायुर्वासवेनप्रचोदितः ॥ 70 ॥
सर्वरत्नसमायुक्तम्मणिभिश्चविभूषितम् ।
मुक्ताहारन्नरेन्द्रायददौशक्रप्रचोदितः ॥ 71 ॥
प्रजगुर्धेवगन्धर्वाननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
अभिषेकेतदर्हस्यतदारामस्यधीमतः ॥ 72 ॥
भूमिःसस्यवतीचैवफलवन्तश्चपादपाः ।
गन्धवन्ति च पुष्पाणिबभूवूराघवोत्सवे ॥ 73 ॥
सहस्रशतमश्वानान्धेनूनां च गवान्तथा ।
ददौशतवृषान्पूर्वन्द्विजेभ्योमनुजर्षभः ॥ 74 ॥
त्रिंशत्कोटीर्हिरण्यस्यब्राह्मणेभ्योददौपुनः ।
नानाभरणवस्त्राणिमहार्हाणि च राघवः ॥ 75 ॥
अर्करश्मिप्रतीकाशाङ्काञ्चनीम्मणिविग्रहाम् ।
सुग्रीवायस्रजन्दिव्याम्प्रायच्छन्मनुजाधिपः ॥ 76 ॥
वैदूर्यमयचित्रे च मणिरत्नविभूषिते ।
वालिपुत्रायधृतिमानङ्गदायाङ्गदेददौ ॥ 77 ॥
मणिप्रवरजुष्टन्तुमुक्ताहारमनुत्तमम् ।
सीतायैप्रददौरामश्चन्द्ररश्मिसमप्रभम् ॥ 78 ॥
अरजेवाससीदिव्येशुभान्याभरणानि च ।
अवेक्षमाणावैदेहीप्रददौवायुसूनवे ॥ 79 ॥
अवमुच्यात्मनःकण्ठाद्दारञ्जनकनन्दिनी ।
अवैक्षतहरीन्सर्वान्भर्तारं च मुहुर्मुहुः ॥ 80 ॥
तामिङ्गितज्ञस्सम्प्रेक्ष्य बभाषे जनकात्मजाम् ।
प्रदेहिसुभगेहारंयस्यतुष्टासिभामिनि ॥ 81 ॥
तेजोधृतिर्यशोदाक्ष्यंसामर्थ्यंविनयोनयः ।
पौरुषंविक्रमोबुद्धिर्यस्मिन्नेतानिसर्वदा ॥ 82 ॥
ददौसावायुपुत्रायतंहारमसितेक्षणा ।
हनूमांस्तेनहारेणशुशुभेवानरर्षभः ॥ 83 ॥
चन्रांशुचयगौरेणश्वेताभ्रेणयथाचलः ।
तोद्विविदमैन्धाभ्यान्नीलाय च परन्तपः सर्वेवानरवृद्धाश्चयेचान्येवानरोत्तमाः ॥ 84 ॥
वासोभिर्भूषणैश्चैवयथार्हम्प्रतिपूजिताः ।
सर्वान्कामगुणावनीक्ष्यप्रददौवसुधाधिपः ॥ 85 ॥
विभीषणोऽथसुग्रीवोहनुमान्जाम्बवांस्तथा ॥ 86 ॥
सर्वेवानरमुख्याश्चरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
यथार्हम्पूजिताःसर्वेकामैरत्नैश्चपुष्कलैः ॥ 87 ॥
प्रहृष्टमानसःसर्वेजग्मुरेवयथागतम् ।
दृष्ट्वासर्वेमहात्मानस्ततस्तेवानरर्षभाः ॥ 88 ॥
विसृष्टाःपार्थिवेन्द्रेणकिष्किन्धांसमुपागमन् ।
सुग्रीवोवानरश्रेष्ठो दृष्टवारामभिषेचनम् ॥ 89 ॥
पूजितश्चैवरामेयकिष्किन्धाम्प्राविशत्पुरीम् ।
विभीषणोऽपिधर्मात्मासहतैर्नैरृतर्षभैः ॥ 90 ॥
लब्ध्वाकुलधनंराजालङ्काम्प्रायान् महायशाः ।
सराज्यमखिलंशासन्निहतारिर्महायशाः ॥ 91 ॥
राघवःपरमोदारश्शशासपरयामुदा ।
उवाचलक्ष्मणंरामोधर्मज्ञन्धर्मवत्सलः ॥ 92 ॥
आतिष्ठधर्मज्ञ मयासहेमाङ्गाम्पूर्वराजाध्युषिताम्बलेन ।
तुल्यम्मयात्वम्पितृभिर्धृतायातांयौवराज्येधुरमुद्वहस्व ॥ 93 ॥
सर्वात्मनापर्यनुनीयमानोयदा न सौमित्रिरुपैतियोगम् ।
नियुज्यमानोऽपि च यौवराज्येततोऽभ्यषिञ्चद्भरतम्महात्मा ॥ 94 ॥
पौण्डरीकाश्वमेधाभ्यांवाजपेयेनचासकृत् ।
अन्यैश्चविविधैर्यज्ञैरयजत्पार्थिवात्मजः ॥ 95 ॥
राज्यन्दशसहस्राणिप्राप्यवर्षाणिराघवः ।
शताश्वमेधानाजह्रेसदश्वान् भूरिदक्षिणान् ॥ 96 ॥
आजानुलम्बिबाहुस्समहावक्षाःप्रतापवान् ।
लक्ष्मणानुचरोरामःशशासपृथिवीमिमाम् ॥ 97 ॥
राघवश्चापिधर्मात्माप्राप्यराज्यमनुत्तमम् ।
ईजेबहुविधैर्यज्ञैससुतभ्रातृबान्धवः ॥ 98 ॥
स पर्यदेवन्विधवा न च व्यालकृतम्भयम् ।
न व्याधिजम्भयञ्चासीद्रामेराज्यम्प्रशासति ॥ 99 ॥
निर्दस्युरभवल्लोकोनानर्थङ्कश्चिदस्पृशत् ।
न च स्मवृद्धाबालानाम्प्रेतकार्याणिकुर्वते ॥ 100 ॥
सर्वम्मुदितमेवासीत्सर्वोधर्मपरोऽभवत् ।
राममेवानुपश्यन्तोनाभ्यहिंसन् परस्परम् ॥ 101 ॥
आसन्वर्षसहस्राणितथापुत्रसहस्रिणः ।
निरामयाविशोकाश्चरामेराज्यम्प्रशासति ॥ 102 ॥
रामोरामोरामः इतिप्रजानामभवन्कथाः ।
रामभूतञ्जगदभूद्रामेराज्यम्प्रशासति ॥ 103 ॥
नित्यपुष्पानित्यफलान्तरवस्तत्रनिर्व्रणाः ।
कामवर्षी च पर्जन्यस्सुखस्पर्शश्चमारुतः ॥ 104 ॥
ब्राह्मणाःक्षत्रियावैश्याश्शूद्रालोभविवर्जिताः ।
स्वकर्मसुप्रवर्तन्तेतुष्टास्स्वैरेवकर्मभिः ॥ 105 ॥
आसन्प्रजाधर्मपरारामेशासतिनानृताः ।
सर्वेलक्षणसम्पन्नास्सर्वेधर्मपरायणाः ॥ 106 ॥
दशवर्षसहस्राणिदशवर्षशतानि च भ्रातृभिः सहितःश्रीमानरामोराज्यमकारयत् ।
धन्यंयशस्यमायुष्यंराज्ञां च वियावहम् ॥ 107 ॥
आदिकाव्यमिदञ्चार्षम्पुरावाल्मीकिनाकृतम् ।
पठेध्यःशृणुयाल्लोकेनरःपापात्प्रमुच्यते ॥ 108 ॥
पुत्रकामश्चपुत्रान्वैधनकामोधनानि च ।
लभतेमनुजोलोकेश्रुत्वारामाभिषेचनम् ॥ 109 ॥
महींविजयतेराजारिपूंश्चाप्यधितिष्ठति ।
राघवेणयथामातासुमित्रालक्ष्मणेन च ॥ 110 ॥
भरतेन च कैकेयीजीवपुत्रास्तथास्त्रियः ।
भविष्यन्तिसदानन्दाःपुत्रपौत्रसमन्विताः ॥ 111 ॥
श्रुत्वारामायणमिदन्दीर्घमायुश्चविन्दति ।
रामस्यविजयञ्चैवसर्वमक्लिष्टकर्मणः ॥ 112 ॥
शृणोति य इदङ्काव्यम्पुरावाल्मीकिनाकृतम् ।
श्रद्धधानोजितक्रोधोदुर्गाण्यतितरत्यसौ ॥ 113 ॥
समागम्यप्रवासान्तेरमन्तेसहबान्धवैः ।
शृण्वन्ति य इदङ्काव्यम्पुरावाल्मीकिनाकृतम् ॥ 114 ॥
तेप्रार्थितान्वरान्सर्वान्प्राप्नुवन्तीहराघवात् ।
श्रवणेनसुरास्सर्वेप्रीयन्तेसम्प्रशृण्वताम् ॥ 115 ॥
विनायकाश्चशाम्यन्तिगृहेतिष्ठन्तियस्यवै ।
विजयेतमहींराजाप्रवासीस्वस्तिमान्भवेत् ॥ 116 ॥
स्त्रियोरजस्वलाश्रुत्वापुत्रान्सूयुरनुत्तमान् ।
पूजयंश्चपठंश्चैवमितिहासम्पुरातनम् ॥ 117 ॥
सर्वपापैःप्रमुच्येतदीर्घमायुरवाप्नुयात् ।
प्रणम्यशिरसानित्यंश्रोतव्यङ्क्षत्रियैर्द्विजात् ॥ 118 ॥
ऐश्वर्यम्पुत्रलाभाश्चभविष्यति न संशयः ।
रामायणमिदङ्कृत्स्नंशृण्वतःपठतस्सदा ॥ 119 ॥
प्रीयतेसततंरामस्सहिविष्णुस्सनातनः ।
आदिदेवोमहाबाहुर्हरिन्नारायणःप्रभुः ॥ 120 ॥
साक्षाद्रामोरघुश्रेष्ठश्शेषोलक्ष्मणौच्यते ।
एवमेतत्पुरावृत्तमाख्यानम्भद्रमस्तुवः ॥ 121 ॥
प्रव्याहरतविस्रब्धम्बलंविष्णोःप्रवर्थताम् ।
देवाश्चसर्वेतुष्यन्तिग्रहणाच्छ्रवणात्तथा ॥ 122 ॥
रामायणस्यश्रवणेतुष्यन्तिपितस्सदा ।
भक्त्यारामस्ययेचेमांसंसितामृषिणाकृताम् ॥ 123 ॥
येलिखन्ती ह च नरास्तेषांवासस्त्रिविष्टपे ।
कुटुम्बवृद्धिन्धनधान्यवृद्धिंस्त्रियश्चमुख्यास्सुखमुत्तमं च ।
श्रुत्वाशुभङ्काव्यमिदम्महार्थम्प्राप्नोतिसर्वाम्भुविचार्थसिद्धम् ॥ 124 ॥
आयुष्यमारोग्यकरंयशस्यंसौभ्रातृकम्बुद्धिकरंशुभं च ।
श्रोतव्यमेतन्नियमेनसद्भिराख्यानमोजस्करमृद्धिकामैः ॥ 125 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकत्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ |
śirasyañjalimādhāyakaikeyyānandavardhanaḥ |
babhāṣebharatojyeṣṭhaṃrāmaṃsatyaparākramam || 1 ||
pūjitāmāmikāmātādattaṃrājyamidammama |
taddadāmipunastubhyaṃyathātvamadadāmama || 2 ||
dhuramekākinānyastāṃvṛṣabheṇabalīyasā |
kiśoravadgurumbhāraṃ na voḍhumahamutsahe || 3 ||
vārivegenamahatābhinnasseturivakṣaran |
durbandhanamidammanyerājyacchridamasamvṛtam || 4 ||
gatiṅkharaivāśvasyahaṃsasyeva ca vāyasaḥ |
nānvetumutsaherāma tavamārgamarindama || 5 ||
yathācāropitovṛkṣojātaścārnntiveśane |
mahāṃścasudurārohomahāskandaḥpraśākhavān || 6 ||
śīryetapuṣpitobhūtvā na phalānipradarśayan |
tasyanānubhavedarthaṃyasyahetossaropitaḥ || 7 ||
eṣopamāmahābāhotvamarthaṃvettumarhasi |
yadyasmānmanujendratvambhartābhṛtyānnaśādhihi || 8 ||
jagadadyābhiṣiktantvāmanupaśyaturāghava |
pratapantamivādityammadhyāhnedīptatejasam || 9 ||
tūryasaṅghāntirghoṣaiḥkāñcīnūpuraniḥsvanaiḥ |
madhurairgītaśabdaiścapratibudhyasvaśeṣva ca || 10 ||
yāvadāvartatecakraṃyāvatī ca vasundharā |
tāvattvamihalokasyasvāmitvamanuvartaya || 11 ||
bharatasyavacśrutvārāmaḥparapurañjayaḥ |
tathetipratijagrāhaniṣasādāsaneśubhe || 12 ||
tataśśatrughnavacanānnipuṇāḥśmaśruvardhanāḥ |
sukhahastāḥsuśīghrāścarāghavamparyavārayan || 13 ||
pūrvantubharatesnātelakṣmaṇe ca mahābale |
sugrīvevānarendre ca rākṣasendrevibhīṣaṇe || 14 ||
viśodhitajaṭassnātaścitramālyānulepanaḥ |
mahārhavasanopetastasthautatraśriyājvalan || 15 ||
pratikarma ca rāmasyakārayāmāsavīryavāna |
lakṣmaṇasya ca lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ || 16 ||
pratikarmacasītāyāssarvādaśarathastriyaḥ |
ātmanaivatadācakrurmanasvinyomanoharam || 17 ||
tatovānarapatnīnāṃsarvāsāmevaśobhanam |
cakārayatnātkausalyāprahṛṣṭāputravatsalā || 18 ||
tataḥ śśatrughnavacanātsumantronāmasārathiḥ |
yojayitvābhicakrāmarathaṃsarvāṅgaśobhanam || 19 ||
arkamaṇḍalasaṅkāśandivyandṛṣṭavārathaṃsthitam |
ārurohamahābāhūrāmaḥparapuraṃñjayaḥ || 20 ||
sugrīvohanumāṃścaivamahendrasadṛśadyutī |
snātaudivyanibhairvastrairjagmatuśśubhakuṇḍalau || 21 ||
sarvābharaṇajuṣṭāścayuyustaśśubhakuṇḍalāḥ |
sugrīvapatnayaḥsītā ca draṣṭunnagaramutsukāḥ || 22 ||
ayodhyāyāntusacivārājñodaśarathasya ca |
purohitampuraskṛtyamantrayāmāsurarthavat || 23 ||
aśokovijayaścaivasiddhārthaścasamāhitāḥ |
mantrayanrāmavṛdhyarthambudhyarthannagarasya ca || 24 ||
sarvamevābhiṣekārthañjayārhasyamahātmanaḥ |
kartumarhatharāmasyayadyanmaṅgalapūrvakam || 25 ||
ititemantriṇassarvesandiśya ca purohitam |
nagarānniryayustūrṇaṃrāmadarśanabuddhayaḥ || 26 ||
hariyuktaṃsahasrākṣorathamindraivānaghaḥ |
prayayaurathamāsthāyarāmonagaramuttamam || 27 ||
jagrāhabharatoramaśīnśatrughnaścatramādade |
lakṣmaṇovyajanantasyamūrdhnisamparyavījayat || 28 ||
śvetaṃ ca vālavyajanañjagṛheparitassthitaḥ |
aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 29 ||
ṛṣisaṅghaistadākāśedevaiścasamarudgaṇaiḥ |
stūyamāsyarāmasyaśuśruvamadhuradhvaniḥ || 30 ||
tataḥśatruñjayannāmakuñjaramparvatopamam |
ārurohamahātejāssugrīvaḥplavagarṣabhaḥ || 31 ||
navanāgasahasrāṇiyayurāsthāyavānarāḥ |
mānuṣaṃvigrahaṅkṛtvāsarvābharaṇabhūṣitāḥ || 32 ||
śaṅkhaśabdapraṇādaiścadundubhīnāṃ ca nissvanaiḥ |
prayayaupuruṣavyāghrastāmpurīṃharmyamālinīm || 33 ||
dadṛśustesamāyāntaṃrāghavaṃsapurassaram |
virājamānaṃvapuṣārathenātirathantadā || 34 ||
tevarthayitvākākutsthaṃrāmeṇapratinanditāḥ |
anujagmurmahātmānambhrātṛbhiḥparivāritam || 35 ||
amātyairbrāhmaṇaiścaivatathāprakṛtibhirvavṛtaḥ |
śriyāvirurucerāmonakṣatrarivacandramāḥ || 36 ||
sa purogāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ |
pravyāharadbhirmuditairmaṅgalānivṛtoyayau || 37 ||
akṣatañjātarūpaṃ ca gāvaḥkanyāssahadvijāḥ |
narāmodakahastāścarāmasyapuratoyayuḥ || 38 ||
sakhyaṃ ca rāmassugrīveprabhāvañcānilātmaje |
vānarāṇāṃ ca tatkarmahyācacakṣe''thamantriṇām || 39 ||
śrutvā ca vismayañjagmurayodhyāpuravāsinaḥ |
vānarāṇāṃ ca tatakarmarākṣasānāṃ ca tadbalam || 40 ||
vibhīṣaṇasyasamyogamācacakṣe'thamantriṇām |
dyutimānetadākhyāyarāmovānarasamyutaḥ || 41 ||
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇamayodhyāmpraviveśasaḥ |
tatohyabhyucchrayanpaurāḥpatākāścagṛhegṛhe || 42 ||
aikṣvākudhyuṣitaṃramyamāsasādapiturgṛham |
athābravīdrājaputrobharatandharmiṇāṃvaram || 43 ||
ardhopahitayāvācāmadhuraṃraghunandanaḥ |
piturbhavanamāsādyapraviśya ca mahātmanaḥ || 44 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīmabhivādya ca |
yacchamadbhavanaṃśreṣṭhaṃsāśokavanikammahat || 45 ||
muktāvaidūryasaṅkīrṇaṃsugrīvāyanivedaya |
tasyatadvacanaṃśrutvābharatassatyavikramaḥ || 46 ||
hastegṛhītvāsugrīvampraviveśatamālayam |
tataḥ sssailapradīpāṃścaparyaṅkāstaraṇāni ca || 47 ||
gṛhītvāviviśuḥkṣipraṃśatrughnepracoditāḥ |
uvāca ca mahātejāssugrīvaṃrāghavānujaḥ || 48 ||
abhiṣekāyarāmasyadūtānājñāpayaprabho |
sauvarṇānvānarendrāṇāñcaturṇāñcaturoghaṭān || 49 ||
dadaukṣipraṃsasugrīvassarvaratnavibhūṣitān |
yathāpratyūṣasamayecaturṇāṃsāgarāmbasām || 50 ||
pūrṇaghaṭaiḥpratīkṣadhvantathākurutavānarāḥ |
evamuktāmahātmānovānarāvāraṇopamāḥ || 51 ||
utpeturgaganaṃśīghraṅgaruḍāivaśīghragāḥ |
jāmbavāṃścahanūmāṃścavegadarśī ca vānaraḥ || 52 ||
ṛṣabhaścaivakalaśānjalapūrṇānathānayan |
nadīśatānāmpañcānāñjalaṅkumbhairupāharan || 53 ||
pūrvātsamudrātkalaśañjalapūrṇamathānayat |
suṣeṇassattvasampannassarvaratnavibhūṣitam || 54 ||
ṛṣabhodakṣiṇāttūrṇaṃsamudrājjalamānayat |
raktacandanaśākhābhissamvṛtaṅkāñcanaṅghaṭam || 55 ||
gavayaḥpaścimāttoyamājahāramahārṇavāt |
ratnakumbhenamahatāśītammārutavikramaḥ || 56 ||
uttarāccajalaṃśīghraṅgaruḍānilavikramaḥ |
ājahāra sa dharmātmānalaḥsarvaguṇānvitaḥ || 57 ||
tatastairvānaraśreṣṭhairānītamprekṣyatajjalam |
abhiṣekāyarāmasyaśatrughnassacivaissaha || 58 ||
purohitāyaśreṣṭhāyasuhṛdbhyaścanyavedayat |
tatassaprayatovṛddhovasiṣṭhobrāhmaṇaiḥsaha || 59 ||
rāmaṃratnamayepīṭhesasītaṃsannayaveśayat |
vasiṣṭhovāmadevaścajābālirathakāśyapaḥ || 60 ||
kātyāyanosuyajñaścagautamovijayastathā |
abhyaṣiñcannaravyāghramprasannenasugandhinā || 61 ||
salilenasahasrākṣaṃvasavovāsavaṃyathā |
ṛgbhirbhrāhmaṇaiḥpūrvaṅkanyābhirmantribhistathā || 62 ||
yothauścaivābhyaṣiñcaṃstesamprahṛṣṭāssanaigamaiḥ |
sarvauṣadhīnasaiścāpidaivatairnabhasisthitaiḥ || 63 ||
caturbhirlokapālaiścasarvairdevaiścasaṅgataiḥ |
brahmaṇānirmitampūrvaṅkirīṭaṃratnaśobhitam || 64 ||
abhiṣiktaḥpurāyevamanustandīptatejasam |
tasyānvavāyerājānaḥkramādyenābhiṣecitāḥ || 65 ||
sabhāyāṃhemakluptāyāṃśobhitāyāmmahādhanaiḥ |
ratnairnānāvidhaiścavacitritāyāṃsuśobhanaiḥ || 66 ||
nānāratnamayepīṭhekalpayitvāyathāvidhi |
kirīṭenatataḥpaścādvasiṣṭhenamahātmanā || 67 ||
ṛtvigimabhagirbhūṣaṇaiścaivasamayokṣyatarāghavaḥ |
chatrantasya ca jagrāhaśatraghnaḥpāṇḍuraṃśubham || 68 ||
śvetaṃ ca vālavyajanaṃsugrīvovānareśvaraḥ |
aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 69 ||
mālāñjvalantīṃvapuṣākāñcanīṃśatapuṣkarām |
rāghavāyadadauvāyurvāsavenapracoditaḥ || 70 ||
sarvaratnasamāyuktammaṇibhiścavibhūṣitam |
muktāhārannarendrāyadadauśakrapracoditaḥ || 71 ||
prajagurdhevagandharvānanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
abhiṣeketadarhasyatadārāmasyadhīmataḥ || 72 ||
bhūmiḥsasyavatīcaivaphalavantaścapādapāḥ |
gandhavanti ca puṣpāṇibabhūvūrāghavotsave || 73 ||
sahasraśatamaśvānāndhenūnāṃ ca gavāntathā |
dadauśatavṛṣānpūrvandvijebhyomanujarṣabhaḥ || 74 ||
triṃśatkoṭīrhiraṇyasyabrāhmaṇebhyodadaupunaḥ |
nānābharaṇavastrāṇimahārhāṇi ca rāghavaḥ || 75 ||
arkaraśmipratīkāśāṅkāñcanīmmaṇivigrahām |
sugrīvāyasrajandivyāmprāyacchanmanujādhipaḥ || 76 ||
vaidūryamayacitre ca maṇiratnavibhūṣite |
vāliputrāyadhṛtimānaṅgadāyāṅgadedadau || 77 ||
maṇipravarajuṣṭantumuktāhāramanuttamam |
sītāyaipradadaurāmaścandraraśmisamaprabham || 78 ||
arajevāsasīdivyeśubhānyābharaṇāni ca |
avekṣamāṇāvaidehīpradadauvāyusūnave || 79 ||
avamucyātmanaḥkaṇṭhāddārañjanakanandinī |
avaikṣataharīnsarvānbhartāraṃ ca muhurmuhuḥ || 80 ||
tāmiṅgitajñassamprekṣya babhāṣe janakātmajām |
pradehisubhagehāraṃyasyatuṣṭāsibhāmini || 81 ||
tejodhṛtiryaśodākṣyaṃsāmarthyaṃvinayonayaḥ |
pauruṣaṃvikramobuddhiryasminnetānisarvadā || 82 ||
dadausāvāyuputrāyataṃhāramasitekṣaṇā |
hanūmāṃstenahāreṇaśuśubhevānararṣabhaḥ || 83 ||
canrāṃśucayagaureṇaśvetābhreṇayathācalaḥ |
todvividamaindhābhyānnīlāya ca parantapaḥ sarvevānaravṛddhāścayecānyevānarottamāḥ || 84 ||
vāsobhirbhūṣaṇaiścaivayathārhampratipūjitāḥ |
sarvānkāmaguṇāvanīkṣyapradadauvasudhādhipaḥ || 85 ||
vibhīṣaṇo'thasugrīvohanumānjāmbavāṃstathā || 86 ||
sarvevānaramukhyāścarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
yathārhampūjitāḥsarvekāmairatnaiścapuṣkalaiḥ || 87 ||
prahṛṣṭamānasaḥsarvejagmurevayathāgatam |
dṛṣṭvāsarvemahātmānastatastevānararṣabhāḥ || 88 ||
visṛṣṭāḥpārthivendreṇakiṣkindhāṃsamupāgaman |
sugrīvovānaraśreṣṭho dṛṣṭavārāmabhiṣecanam || 89 ||
pūjitaścaivarāmeyakiṣkindhāmprāviśatpurīm |
vibhīṣaṇo'pidharmātmāsahatairnairṛtarṣabhaiḥ || 90 ||
labdhvākuladhanaṃrājālaṅkāmprāyān mahāyaśāḥ |
sarājyamakhilaṃśāsannihatārirmahāyaśāḥ || 91 ||
rāghavaḥparamodāraśśaśāsaparayāmudā |
uvācalakṣmaṇaṃrāmodharmajñandharmavatsalaḥ || 92 ||
ātiṣṭhadharmajña mayāsahemāṅgāmpūrvarājādhyuṣitāmbalena |
tulyammayātvampitṛbhirdhṛtāyātāṃyauvarājyedhuramudvahasva || 93 ||
sarvātmanāparyanunīyamānoyadā na saumitrirupaitiyogam |
niyujyamāno'pi ca yauvarājyetato'bhyaṣiñcadbharatammahātmā || 94 ||
pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃvājapeyenacāsakṛt |
anyaiścavividhairyajñairayajatpārthivātmajaḥ || 95 ||
rājyandaśasahasrāṇiprāpyavarṣāṇirāghavaḥ |
śatāśvamedhānājahresadaśvān bhūridakṣiṇān || 96 ||
ājānulambibāhussamahāvakṣāḥpratāpavān |
lakṣmaṇānucarorāmaḥśaśāsapṛthivīmimām || 97 ||
rāghavaścāpidharmātmāprāpyarājyamanuttamam |
ījebahuvidhairyajñaisasutabhrātṛbāndhavaḥ || 98 ||
sa paryadevanvidhavā na ca vyālakṛtambhayam |
na vyādhijambhayañcāsīdrāmerājyampraśāsati || 99 ||
nirdasyurabhavallokonānarthaṅkaścidaspṛśat |
na ca smavṛddhābālānāmpretakāryāṇikurvate || 100 ||
sarvammuditamevāsītsarvodharmaparo'bhavat |
rāmamevānupaśyantonābhyahiṃsan parasparam || 101 ||
āsanvarṣasahasrāṇitathāputrasahasriṇaḥ |
nirāmayāviśokāścarāmerājyampraśāsati || 102 ||
rāmorāmorāmaḥ itiprajānāmabhavankathāḥ |
rāmabhūtañjagadabhūdrāmerājyampraśāsati || 103 ||
nityapuṣpānityaphalāntaravastatranirvraṇāḥ |
kāmavarṣī ca parjanyassukhasparśaścamārutaḥ || 104 ||
brāhmaṇāḥkṣatriyāvaiśyāśśūdrālobhavivarjitāḥ |
svakarmasupravartantetuṣṭāssvairevakarmabhiḥ || 105 ||
āsanprajādharmaparārāmeśāsatinānṛtāḥ |
sarvelakṣaṇasampannāssarvedharmaparāyaṇāḥ || 106 ||
daśavarṣasahasrāṇidaśavarṣaśatāni ca bhrātṛbhiḥ sahitaḥśrīmānarāmorājyamakārayat |
dhanyaṃyaśasyamāyuṣyaṃrājñāṃ ca viyāvaham || 107 ||
ādikāvyamidañcārṣampurāvālmīkinākṛtam |
paṭhedhyaḥśṛṇuyāllokenaraḥpāpātpramucyate || 108 ||
putrakāmaścaputrānvaidhanakāmodhanāni ca |
labhatemanujolokeśrutvārāmābhiṣecanam || 109 ||
mahīṃvijayaterājāripūṃścāpyadhitiṣṭhati |
rāghaveṇayathāmātāsumitrālakṣmaṇena ca || 110 ||
bharatena ca kaikeyījīvaputrāstathāstriyaḥ |
bhaviṣyantisadānandāḥputrapautrasamanvitāḥ || 111 ||
śrutvārāmāyaṇamidandīrghamāyuścavindati |
rāmasyavijayañcaivasarvamakliṣṭakarmaṇaḥ || 112 ||
śṛṇoti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam |
śraddhadhānojitakrodhodurgāṇyatitaratyasau || 113 ||
samāgamyapravāsānteramantesahabāndhavaiḥ |
śṛṇvanti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam || 114 ||
teprārthitānvarānsarvānprāpnuvantīharāghavāt |
śravaṇenasurāssarveprīyantesampraśṛṇvatām || 115 ||
vināyakāścaśāmyantigṛhetiṣṭhantiyasyavai |
vijayetamahīṃrājāpravāsīsvastimānbhavet || 116 ||
striyorajasvalāśrutvāputrānsūyuranuttamān |
pūjayaṃścapaṭhaṃścaivamitihāsampurātanam || 117 ||
sarvapāpaiḥpramucyetadīrghamāyuravāpnuyāt |
praṇamyaśirasānityaṃśrotavyaṅkṣatriyairdvijāt || 118 ||
aiśvaryamputralābhāścabhaviṣyati na saṃśayaḥ |
rāmāyaṇamidaṅkṛtsnaṃśṛṇvataḥpaṭhatassadā || 119 ||
prīyatesatataṃrāmassahiviṣṇussanātanaḥ |
ādidevomahābāhurharinnārāyaṇaḥprabhuḥ || 120 ||
sākṣādrāmoraghuśreṣṭhaśśeṣolakṣmaṇaucyate |
evametatpurāvṛttamākhyānambhadramastuvaḥ || 121 ||
pravyāharatavisrabdhambalaṃviṣṇoḥpravarthatām |
devāścasarvetuṣyantigrahaṇācchravaṇāttathā || 122 ||
rāmāyaṇasyaśravaṇetuṣyantipitassadā |
bhaktyārāmasyayecemāṃsaṃsitāmṛṣiṇākṛtām || 123 ||
yelikhantī ha ca narāsteṣāṃvāsastriviṣṭape |
kuṭumbavṛddhindhanadhānyavṛddhiṃstriyaścamukhyāssukhamuttamaṃ ca |
śrutvāśubhaṅkāvyamidammahārthamprāpnotisarvāmbhuvicārthasiddham || 124 ||
āyuṣyamārogyakaraṃyaśasyaṃsaubhrātṛkambuddhikaraṃśubhaṃ ca |
śrotavyametanniyamenasadbhirākhyānamojaskaramṛddhikāmaiḥ || 125 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.