ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே யுத்தகாண்டம் ।
அத ஏகத்ரிம்ஶததிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ।
ஶிரஸ்யஞ்ஜலிமாதாயகைகேய்யாநந்தவர்தநஃ ।
பபாஷேபரதோஜ்யேஷ்டம்ராமம்ஸத்யபராக்ரமம் ॥ 1 ॥
பூஜிதாமாமிகாமாதாதத்தம்ராஜ்யமிதம்மம ।
தத்ததாமிபுநஸ்துப்யம்யதாத்வமததாமம ॥ 2 ॥
துரமேகாகிநாந்யஸ்தாம்வ்ரு'ஷபேணபலீயஸா ।
கிஶோரவத்குரும்பாரம் ந வோடுமஹமுத்ஸஹே ॥ 3 ॥
வாரிவேகேநமஹதாபிந்நஸ்ஸேதுரிவக்ஷரந் ।
துர்பந்தநமிதம்மந்யேராஜ்யச்ச்ரிதமஸம்வ்ரு'தம் ॥ 4 ॥
கதிங்கரைவாஶ்வஸ்யஹம்ஸஸ்யேவ ச வாயஸஃ ।
நாந்வேதுமுத்ஸஹேராம தவமார்கமரிந்தம ॥ 5 ॥
யதாசாரோபிதோவ்ரு'க்ஷோஜாதஶ்சார்ந்ந்திவேஶநே ।
மஹாம்ஶ்சஸுதுராரோஹோமஹாஸ்கந்தஃப்ரஶாகவாந் ॥ 6 ॥
ஶீர்யேதபுஷ்பிதோபூத்வா ந பலாநிப்ரதர்ஶயந் ।
தஸ்யநாநுபவேதர்தம்யஸ்யஹேதோஸ்ஸரோபிதஃ ॥ 7 ॥
ஏஷோபமாமஹாபாஹோத்வமர்தம்வேத்துமர்ஹஸி ।
யத்யஸ்மாந்மநுஜேந்த்ரத்வம்பர்தாப்ரு'த்யாந்நஶாதிஹி ॥ 8 ॥
ஜகதத்யாபிஷிக்தந்த்வாமநுபஶ்யதுராகவ ।
ப்ரதபந்தமிவாதித்யம்மத்யாஹ்நேதீப்ததேஜஸம் ॥ 9 ॥
தூர்யஸங்காந்திர்கோஷைஃகாஞ்சீநூபுரநிஃஸ்வநைஃ ।
மதுரைர்கீதஶப்தைஶ்சப்ரதிபுத்யஸ்வஶேஷ்வ ச ॥ 10 ॥
யாவதாவர்ததேசக்ரம்யாவதீ ச வஸுந்தரா ।
தாவத்த்வமிஹலோகஸ்யஸ்வாமித்வமநுவர்தய ॥ 11 ॥
பரதஸ்யவச்ஶ்ருத்வாராமஃபரபுரஞ்ஜயஃ ।
ததேதிப்ரதிஜக்ராஹநிஷஸாதாஸநேஶுபே ॥ 12 ॥
ததஶ்ஶத்ருக்நவசநாந்நிபுணாஃஶ்மஶ்ருவர்தநாஃ ।
ஸுகஹஸ்தாஃஸுஶீக்ராஶ்சராகவம்பர்யவாரயந் ॥ 13 ॥
பூர்வந்துபரதேஸ்நாதேலக்ஷ்மணே ச மஹாபலே ।
ஸுக்ரீவேவாநரேந்த்ரே ச ராக்ஷஸேந்த்ரேவிபீஷணே ॥ 14 ॥
விஶோதிதஜடஸ்ஸ்நாதஶ்சித்ரமால்யாநுலேபநஃ ।
மஹார்ஹவஸநோபேதஸ்தஸ்தௌதத்ரஶ்ரியாஜ்வலந் ॥ 15 ॥
ப்ரதிகர்ம ச ராமஸ்யகாரயாமாஸவீர்யவாந ।
லக்ஷ்மணஸ்ய ச லக்ஷ்மீவாநிக்ஷ்வாகுகுலவர்தநஃ ॥ 16 ॥
ப்ரதிகர்மசஸீதாயாஸ்ஸர்வாதஶரதஸ்த்ரியஃ ।
ஆத்மநைவததாசக்ருர்மநஸ்விந்யோமநோஹரம் ॥ 17 ॥
ததோவாநரபத்நீநாம்ஸர்வாஸாமேவஶோபநம் ।
சகாரயத்நாத்கௌஸல்யாப்ரஹ்ரு'ஷ்டாபுத்ரவத்ஸலா ॥ 18 ॥
ததஃ ஶ்ஶத்ருக்நவசநாத்ஸுமந்த்ரோநாமஸாரதிஃ ।
யோஜயித்வாபிசக்ராமரதம்ஸர்வாங்கஶோபநம் ॥ 19 ॥
அர்கமண்டலஸங்காஶந்திவ்யந்த்ரு'ஷ்டவாரதம்ஸ்திதம் ।
ஆருரோஹமஹாபாஹூராமஃபரபுரம்ஞ்ஜயஃ ॥ 20 ॥
ஸுக்ரீவோஹநுமாம்ஶ்சைவமஹேந்த்ரஸத்ரு'ஶத்யுதீ ।
ஸ்நாதௌதிவ்யநிபைர்வஸ்த்ரைர்ஜக்மதுஶ்ஶுபகுண்டலௌ ॥ 21 ॥
ஸர்வாபரணஜுஷ்டாஶ்சயுயுஸ்தஶ்ஶுபகுண்டலாஃ ।
ஸுக்ரீவபத்நயஃஸீதா ச த்ரஷ்டுந்நகரமுத்ஸுகாஃ ॥ 22 ॥
அயோத்யாயாந்துஸசிவாராஜ்ஞோதஶரதஸ்ய ச ।
புரோஹிதம்புரஸ்க்ரு'த்யமந்த்ரயாமாஸுரர்தவத் ॥ 23 ॥
அஶோகோவிஜயஶ்சைவஸித்தார்தஶ்சஸமாஹிதாஃ ।
மந்த்ரயந்ராமவ்ரு'த்யர்தம்புத்யர்தந்நகரஸ்ய ச ॥ 24 ॥
ஸர்வமேவாபிஷேகார்தஞ்ஜயார்ஹஸ்யமஹாத்மநஃ ।
கர்துமர்ஹதராமஸ்யயத்யந்மங்கலபூர்வகம் ॥ 25 ॥
இதிதேமந்த்ரிணஸ்ஸர்வேஸந்திஶ்ய ச புரோஹிதம் ।
நகராந்நிர்யயுஸ்தூர்ணம்ராமதர்ஶநபுத்தயஃ ॥ 26 ॥
ஹரியுக்தம்ஸஹஸ்ராக்ஷோரதமிந்த்ரைவாநகஃ ।
ப்ரயயௌரதமாஸ்தாயராமோநகரமுத்தமம் ॥ 27 ॥
ஜக்ராஹபரதோரமஶீந்ஶத்ருக்நஶ்சத்ரமாததே ।
லக்ஷ்மணோவ்யஜநந்தஸ்யமூர்த்நிஸம்பர்யவீஜயத் ॥ 28 ॥
ஶ்வேதம் ச வாலவ்யஜநஞ்ஜக்ரு'ஹேபரிதஸ்ஸ்திதஃ ।
அபரஞ்சந்த்ரஸங்காஶம்ராக்ஷஸேந்த்ரோவிபீஷணஃ ॥ 29 ॥
ரு'ஷிஸங்கைஸ்ததாகாஶேதேவைஶ்சஸமருத்கணைஃ ।
ஸ்தூயமாஸ்யராமஸ்யஶுஶ்ருவமதுரத்வநிஃ ॥ 30 ॥
ததஃஶத்ருஞ்ஜயந்நாமகுஞ்ஜரம்பர்வதோபமம் ।
ஆருரோஹமஹாதேஜாஸ்ஸுக்ரீவஃப்லவகர்ஷபஃ ॥ 31 ॥
நவநாகஸஹஸ்ராணியயுராஸ்தாயவாநராஃ ।
மாநுஷம்விக்ரஹங்க்ரு'த்வாஸர்வாபரணபூஷிதாஃ ॥ 32 ॥
ஶங்கஶப்தப்ரணாதைஶ்சதுந்துபீநாம் ச நிஸ்ஸ்வநைஃ ।
ப்ரயயௌபுருஷவ்யாக்ரஸ்தாம்புரீம்ஹர்ம்யமாலிநீம் ॥ 33 ॥
தத்ரு'ஶுஸ்தேஸமாயாந்தம்ராகவம்ஸபுரஸ்ஸரம் ।
விராஜமாநம்வபுஷாரதேநாதிரதந்ததா ॥ 34 ॥
தேவர்தயித்வாகாகுத்ஸ்தம்ராமேணப்ரதிநந்திதாஃ ।
அநுஜக்முர்மஹாத்மாநம்ப்ராத்ரு'பிஃபரிவாரிதம் ॥ 35 ॥
அமாத்யைர்ப்ராஹ்மணைஶ்சைவததாப்ரக்ரு'திபிர்வவ்ரு'தஃ ।
ஶ்ரியாவிருருசேராமோநக்ஷத்ரரிவசந்த்ரமாஃ ॥ 36 ॥
ஸ புரோகாமிபிஸ்தூர்யைஸ்தாலஸ்வஸ்திகபாணிபிஃ ।
ப்ரவ்யாஹரத்பிர்முதிதைர்மங்கலாநிவ்ரு'தோயயௌ ॥ 37 ॥
அக்ஷதஞ்ஜாதரூபம் ச காவஃகந்யாஸ்ஸஹத்விஜாஃ ।
நராமோதகஹஸ்தாஶ்சராமஸ்யபுரதோயயுஃ ॥ 38 ॥
ஸக்யம் ச ராமஸ்ஸுக்ரீவேப்ரபாவஞ்சாநிலாத்மஜே ।
வாநராணாம் ச தத்கர்மஹ்யாசசக்ஷேऽऽதமந்த்ரிணாம் ॥ 39 ॥
ஶ்ருத்வா ச விஸ்மயஞ்ஜக்முரயோத்யாபுரவாஸிநஃ ।
வாநராணாம் ச ததகர்மராக்ஷஸாநாம் ச தத்பலம் ॥ 40 ॥
விபீஷணஸ்யஸம்யோகமாசசக்ஷேऽதமந்த்ரிணாம் ।
த்யுதிமாநேததாக்யாயராமோவாநரஸம்யுதஃ ॥ 41 ॥
ஹ்ரு'ஷ்டபுஷ்டஜநாகீர்ணமயோத்யாம்ப்ரவிவேஶஸஃ ।
ததோஹ்யப்யுச்ச்ரயந்பௌராஃபதாகாஶ்சக்ரு'ஹேக்ரு'ஹே ॥ 42 ॥
ஐக்ஷ்வாகுத்யுஷிதம்ரம்யமாஸஸாதபிதுர்க்ரு'ஹம் ।
அதாப்ரவீத்ராஜபுத்ரோபரதந்தர்மிணாம்வரம் ॥ 43 ॥
அர்தோபஹிதயாவாசாமதுரம்ரகுநந்தநஃ ।
பிதுர்பவநமாஸாத்யப்ரவிஶ்ய ச மஹாத்மநஃ ॥ 44 ॥
கௌஸல்யாம் ச ஸுமித்ராம் ச கைகேயீமபிவாத்ய ச ।
யச்சமத்பவநம்ஶ்ரேஷ்டம்ஸாஶோகவநிகம்மஹத் ॥ 45 ॥
முக்தாவைதூர்யஸங்கீர்ணம்ஸுக்ரீவாயநிவேதய ।
தஸ்யதத்வசநம்ஶ்ருத்வாபரதஸ்ஸத்யவிக்ரமஃ ॥ 46 ॥
ஹஸ்தேக்ரு'ஹீத்வாஸுக்ரீவம்ப்ரவிவேஶதமாலயம் ।
ததஃ ஸ்ஸ்ஸைலப்ரதீபாம்ஶ்சபர்யங்காஸ்தரணாநி ச ॥ 47 ॥
க்ரு'ஹீத்வாவிவிஶுஃக்ஷிப்ரம்ஶத்ருக்நேப்ரசோதிதாஃ ।
உவாச ச மஹாதேஜாஸ்ஸுக்ரீவம்ராகவாநுஜஃ ॥ 48 ॥
அபிஷேகாயராமஸ்யதூதாநாஜ்ஞாபயப்ரபோ ।
ஸௌவர்ணாந்வாநரேந்த்ராணாஞ்சதுர்ணாஞ்சதுரோகடாந் ॥ 49 ॥
ததௌக்ஷிப்ரம்ஸஸுக்ரீவஸ்ஸர்வரத்நவிபூஷிதாந் ।
யதாப்ரத்யூஷஸமயேசதுர்ணாம்ஸாகராம்பஸாம் ॥ 50 ॥
பூர்ணகடைஃப்ரதீக்ஷத்வந்ததாகுருதவாநராஃ ।
ஏவமுக்தாமஹாத்மாநோவாநராவாரணோபமாஃ ॥ 51 ॥
உத்பேதுர்ககநம்ஶீக்ரங்கருடாஇவஶீக்ரகாஃ ।
ஜாம்பவாம்ஶ்சஹநூமாம்ஶ்சவேகதர்ஶீ ச வாநரஃ ॥ 52 ॥
ரு'ஷபஶ்சைவகலஶாந்ஜலபூர்ணாநதாநயந் ।
நதீஶதாநாம்பஞ்சாநாஞ்ஜலங்கும்பைருபாஹரந் ॥ 53 ॥
பூர்வாத்ஸமுத்ராத்கலஶஞ்ஜலபூர்ணமதாநயத் ।
ஸுஷேணஸ்ஸத்த்வஸம்பந்நஸ்ஸர்வரத்நவிபூஷிதம் ॥ 54 ॥
ரு'ஷபோதக்ஷிணாத்தூர்ணம்ஸமுத்ராஜ்ஜலமாநயத் ।
ரக்தசந்தநஶாகாபிஸ்ஸம்வ்ரு'தங்காஞ்சநங்கடம் ॥ 55 ॥
கவயஃபஶ்சிமாத்தோயமாஜஹாரமஹார்ணவாத் ।
ரத்நகும்பேநமஹதாஶீதம்மாருதவிக்ரமஃ ॥ 56 ॥
உத்தராச்சஜலம்ஶீக்ரங்கருடாநிலவிக்ரமஃ ।
ஆஜஹார ஸ தர்மாத்மாநலஃஸர்வகுணாந்விதஃ ॥ 57 ॥
ததஸ்தைர்வாநரஶ்ரேஷ்டைராநீதம்ப்ரேக்ஷ்யதஜ்ஜலம் ।
அபிஷேகாயராமஸ்யஶத்ருக்நஸ்ஸசிவைஸ்ஸஹ ॥ 58 ॥
புரோஹிதாயஶ்ரேஷ்டாயஸுஹ்ரு'த்ப்யஶ்சந்யவேதயத் ।
ததஸ்ஸப்ரயதோவ்ரு'த்தோவஸிஷ்டோப்ராஹ்மணைஃஸஹ ॥ 59 ॥
ராமம்ரத்நமயேபீடேஸஸீதம்ஸந்நயவேஶயத் ।
வஸிஷ்டோவாமதேவஶ்சஜாபாலிரதகாஶ்யபஃ ॥ 60 ॥
காத்யாயநோஸுயஜ்ஞஶ்சகௌதமோவிஜயஸ்ததா ।
அப்யஷிஞ்சந்நரவ்யாக்ரம்ப்ரஸந்நேநஸுகந்திநா ॥ 61 ॥
ஸலிலேநஸஹஸ்ராக்ஷம்வஸவோவாஸவம்யதா ।
ரு'க்பிர்ப்ராஹ்மணைஃபூர்வங்கந்யாபிர்மந்த்ரிபிஸ்ததா ॥ 62 ॥
யோதௌஶ்சைவாப்யஷிஞ்சம்ஸ்தேஸம்ப்ரஹ்ரு'ஷ்டாஸ்ஸநைகமைஃ ।
ஸர்வௌஷதீநஸைஶ்சாபிதைவதைர்நபஸிஸ்திதைஃ ॥ 63 ॥
சதுர்பிர்லோகபாலைஶ்சஸர்வைர்தேவைஶ்சஸங்கதைஃ ।
ப்ரஹ்மணாநிர்மிதம்பூர்வங்கிரீடம்ரத்நஶோபிதம் ॥ 64 ॥
அபிஷிக்தஃபுராயேவமநுஸ்தந்தீப்ததேஜஸம் ।
தஸ்யாந்வவாயேராஜாநஃக்ரமாத்யேநாபிஷேசிதாஃ ॥ 65 ॥
ஸபாயாம்ஹேமக்லுப்தாயாம்ஶோபிதாயாம்மஹாதநைஃ ।
ரத்நைர்நாநாவிதைஶ்சவசித்ரிதாயாம்ஸுஶோபநைஃ ॥ 66 ॥
நாநாரத்நமயேபீடேகல்பயித்வாயதாவிதி ।
கிரீடேநததஃபஶ்சாத்வஸிஷ்டேநமஹாத்மநா ॥ 67 ॥
ரு'த்விகிமபகிர்பூஷணைஶ்சைவஸமயோக்ஷ்யதராகவஃ ।
சத்ரந்தஸ்ய ச ஜக்ராஹஶத்ரக்நஃபாண்டுரம்ஶுபம் ॥ 68 ॥
ஶ்வேதம் ச வாலவ்யஜநம்ஸுக்ரீவோவாநரேஶ்வரஃ ।
அபரஞ்சந்த்ரஸங்காஶம்ராக்ஷஸேந்த்ரோவிபீஷணஃ ॥ 69 ॥
மாலாஞ்ஜ்வலந்தீம்வபுஷாகாஞ்சநீம்ஶதபுஷ்கராம் ।
ராகவாயததௌவாயுர்வாஸவேநப்ரசோதிதஃ ॥ 70 ॥
ஸர்வரத்நஸமாயுக்தம்மணிபிஶ்சவிபூஷிதம் ।
முக்தாஹாரந்நரேந்த்ராயததௌஶக்ரப்ரசோதிதஃ ॥ 71 ॥
ப்ரஜகுர்தேவகந்தர்வாநந்ரு'துஶ்சாப்ஸரோகணாஃ ।
அபிஷேகேததர்ஹஸ்யததாராமஸ்யதீமதஃ ॥ 72 ॥
பூமிஃஸஸ்யவதீசைவபலவந்தஶ்சபாதபாஃ ।
கந்தவந்தி ச புஷ்பாணிபபூவூராகவோத்ஸவே ॥ 73 ॥
ஸஹஸ்ரஶதமஶ்வாநாந்தேநூநாம் ச கவாந்ததா ।
ததௌஶதவ்ரு'ஷாந்பூர்வந்த்விஜேப்யோமநுஜர்ஷபஃ ॥ 74 ॥
த்ரிம்ஶத்கோடீர்ஹிரண்யஸ்யப்ராஹ்மணேப்யோததௌபுநஃ ।
நாநாபரணவஸ்த்ராணிமஹார்ஹாணி ச ராகவஃ ॥ 75 ॥
அர்கரஶ்மிப்ரதீகாஶாங்காஞ்சநீம்மணிவிக்ரஹாம் ।
ஸுக்ரீவாயஸ்ரஜந்திவ்யாம்ப்ராயச்சந்மநுஜாதிபஃ ॥ 76 ॥
வைதூர்யமயசித்ரே ச மணிரத்நவிபூஷிதே ।
வாலிபுத்ராயத்ரு'திமாநங்கதாயாங்கதேததௌ ॥ 77 ॥
மணிப்ரவரஜுஷ்டந்துமுக்தாஹாரமநுத்தமம் ।
ஸீதாயைப்ரததௌராமஶ்சந்த்ரரஶ்மிஸமப்ரபம் ॥ 78 ॥
அரஜேவாஸஸீதிவ்யேஶுபாந்யாபரணாநி ச ।
அவேக்ஷமாணாவைதேஹீப்ரததௌவாயுஸூநவே ॥ 79 ॥
அவமுச்யாத்மநஃகண்டாத்தாரஞ்ஜநகநந்திநீ ।
அவைக்ஷதஹரீந்ஸர்வாந்பர்தாரம் ச முஹுர்முஹுஃ ॥ 80 ॥
தாமிங்கிதஜ்ஞஸ்ஸம்ப்ரேக்ஷ்ய பபாஷே ஜநகாத்மஜாம் ।
ப்ரதேஹிஸுபகேஹாரம்யஸ்யதுஷ்டாஸிபாமிநி ॥ 81 ॥
தேஜோத்ரு'திர்யஶோதாக்ஷ்யம்ஸாமர்த்யம்விநயோநயஃ ।
பௌருஷம்விக்ரமோபுத்திர்யஸ்மிந்நேதாநிஸர்வதா ॥ 82 ॥
ததௌஸாவாயுபுத்ராயதம்ஹாரமஸிதேக்ஷணா ।
ஹநூமாம்ஸ்தேநஹாரேணஶுஶுபேவாநரர்ஷபஃ ॥ 83 ॥
சந்ராம்ஶுசயகௌரேணஶ்வேதாப்ரேணயதாசலஃ ।
தோத்விவிதமைந்தாப்யாந்நீலாய ச பரந்தபஃ ஸர்வேவாநரவ்ரு'த்தாஶ்சயேசாந்யேவாநரோத்தமாஃ ॥ 84 ॥
வாஸோபிர்பூஷணைஶ்சைவயதார்ஹம்ப்ரதிபூஜிதாஃ ।
ஸர்வாந்காமகுணாவநீக்ஷ்யப்ரததௌவஸுதாதிபஃ ॥ 85 ॥
விபீஷணோऽதஸுக்ரீவோஹநுமாந்ஜாம்பவாம்ஸ்ததா ॥ 86 ॥
ஸர்வேவாநரமுக்யாஶ்சராமேணாக்லிஷ்டகர்மணா ।
யதார்ஹம்பூஜிதாஃஸர்வேகாமைரத்நைஶ்சபுஷ்கலைஃ ॥ 87 ॥
ப்ரஹ்ரு'ஷ்டமாநஸஃஸர்வேஜக்முரேவயதாகதம் ।
த்ரு'ஷ்ட்வாஸர்வேமஹாத்மாநஸ்ததஸ்தேவாநரர்ஷபாஃ ॥ 88 ॥
விஸ்ரு'ஷ்டாஃபார்திவேந்த்ரேணகிஷ்கிந்தாம்ஸமுபாகமந் ।
ஸுக்ரீவோவாநரஶ்ரேஷ்டோ த்ரு'ஷ்டவாராமபிஷேசநம் ॥ 89 ॥
பூஜிதஶ்சைவராமேயகிஷ்கிந்தாம்ப்ராவிஶத்புரீம் ।
விபீஷணோऽபிதர்மாத்மாஸஹதைர்நைர்ரு'தர்ஷபைஃ ॥ 90 ॥
லப்த்வாகுலதநம்ராஜாலங்காம்ப்ராயாந் மஹாயஶாஃ ।
ஸராஜ்யமகிலம்ஶாஸந்நிஹதாரிர்மஹாயஶாஃ ॥ 91 ॥
ராகவஃபரமோதாரஶ்ஶஶாஸபரயாமுதா ।
உவாசலக்ஷ்மணம்ராமோதர்மஜ்ஞந்தர்மவத்ஸலஃ ॥ 92 ॥
ஆதிஷ்டதர்மஜ்ஞ மயாஸஹேமாங்காம்பூர்வராஜாத்யுஷிதாம்பலேந ।
துல்யம்மயாத்வம்பித்ரு'பிர்த்ரு'தாயாதாம்யௌவராஜ்யேதுரமுத்வஹஸ்வ ॥ 93 ॥
ஸர்வாத்மநாபர்யநுநீயமாநோயதா ந ஸௌமித்ரிருபைதியோகம் ।
நியுஜ்யமாநோऽபி ச யௌவராஜ்யேததோऽப்யஷிஞ்சத்பரதம்மஹாத்மா ॥ 94 ॥
பௌண்டரீகாஶ்வமேதாப்யாம்வாஜபேயேநசாஸக்ரு'த் ।
அந்யைஶ்சவிவிதைர்யஜ்ஞைரயஜத்பார்திவாத்மஜஃ ॥ 95 ॥
ராஜ்யந்தஶஸஹஸ்ராணிப்ராப்யவர்ஷாணிராகவஃ ।
ஶதாஶ்வமேதாநாஜஹ்ரேஸதஶ்வாந் பூரிதக்ஷிணாந் ॥ 96 ॥
ஆஜாநுலம்பிபாஹுஸ்ஸமஹாவக்ஷாஃப்ரதாபவாந் ।
லக்ஷ்மணாநுசரோராமஃஶஶாஸப்ரு'திவீமிமாம் ॥ 97 ॥
ராகவஶ்சாபிதர்மாத்மாப்ராப்யராஜ்யமநுத்தமம் ।
ஈஜேபஹுவிதைர்யஜ்ஞைஸஸுதப்ராத்ரு'பாந்தவஃ ॥ 98 ॥
ஸ பர்யதேவந்விதவா ந ச வ்யாலக்ரு'தம்பயம் ।
ந வ்யாதிஜம்பயஞ்சாஸீத்ராமேராஜ்யம்ப்ரஶாஸதி ॥ 99 ॥
நிர்தஸ்யுரபவல்லோகோநாநர்தங்கஶ்சிதஸ்ப்ரு'ஶத் ।
ந ச ஸ்மவ்ரு'த்தாபாலாநாம்ப்ரேதகார்யாணிகுர்வதே ॥ 100 ॥
ஸர்வம்முதிதமேவாஸீத்ஸர்வோதர்மபரோऽபவத் ।
ராமமேவாநுபஶ்யந்தோநாப்யஹிம்ஸந் பரஸ்பரம் ॥ 101 ॥
ஆஸந்வர்ஷஸஹஸ்ராணிததாபுத்ரஸஹஸ்ரிணஃ ।
நிராமயாவிஶோகாஶ்சராமேராஜ்யம்ப்ரஶாஸதி ॥ 102 ॥
ராமோராமோராமஃ இதிப்ரஜாநாமபவந்கதாஃ ।
ராமபூதஞ்ஜகதபூத்ராமேராஜ்யம்ப்ரஶாஸதி ॥ 103 ॥
நித்யபுஷ்பாநித்யபலாந்தரவஸ்தத்ரநிர்வ்ரணாஃ ।
காமவர்ஷீ ச பர்ஜந்யஸ்ஸுகஸ்பர்ஶஶ்சமாருதஃ ॥ 104 ॥
ப்ராஹ்மணாஃக்ஷத்ரியாவைஶ்யாஶ்ஶூத்ராலோபவிவர்ஜிதாஃ ।
ஸ்வகர்மஸுப்ரவர்தந்தேதுஷ்டாஸ்ஸ்வைரேவகர்மபிஃ ॥ 105 ॥
ஆஸந்ப்ரஜாதர்மபராராமேஶாஸதிநாந்ரு'தாஃ ।
ஸர்வேலக்ஷணஸம்பந்நாஸ்ஸர்வேதர்மபராயணாஃ ॥ 106 ॥
தஶவர்ஷஸஹஸ்ராணிதஶவர்ஷஶதாநி ச ப்ராத்ரு'பிஃ ஸஹிதஃஶ்ரீமாநராமோராஜ்யமகாரயத் ।
தந்யம்யஶஸ்யமாயுஷ்யம்ராஜ்ஞாம் ச வியாவஹம் ॥ 107 ॥
ஆதிகாவ்யமிதஞ்சார்ஷம்புராவால்மீகிநாக்ரு'தம் ।
படேத்யஃஶ்ரு'ணுயால்லோகேநரஃபாபாத்ப்ரமுச்யதே ॥ 108 ॥
புத்ரகாமஶ்சபுத்ராந்வைதநகாமோதநாநி ச ।
லபதேமநுஜோலோகேஶ்ருத்வாராமாபிஷேசநம் ॥ 109 ॥
மஹீம்விஜயதேராஜாரிபூம்ஶ்சாப்யதிதிஷ்டதி ।
ராகவேணயதாமாதாஸுமித்ராலக்ஷ்மணேந ச ॥ 110 ॥
பரதேந ச கைகேயீஜீவபுத்ராஸ்ததாஸ்த்ரியஃ ।
பவிஷ்யந்திஸதாநந்தாஃபுத்ரபௌத்ரஸமந்விதாஃ ॥ 111 ॥
ஶ்ருத்வாராமாயணமிதந்தீர்கமாயுஶ்சவிந்ததி ।
ராமஸ்யவிஜயஞ்சைவஸர்வமக்லிஷ்டகர்மணஃ ॥ 112 ॥
ஶ்ரு'ணோதி ய இதங்காவ்யம்புராவால்மீகிநாக்ரு'தம் ।
ஶ்ரத்ததாநோஜிதக்ரோதோதுர்காண்யதிதரத்யஸௌ ॥ 113 ॥
ஸமாகம்யப்ரவாஸாந்தேரமந்தேஸஹபாந்தவைஃ ।
ஶ்ரு'ண்வந்தி ய இதங்காவ்யம்புராவால்மீகிநாக்ரு'தம் ॥ 114 ॥
தேப்ரார்திதாந்வராந்ஸர்வாந்ப்ராப்நுவந்தீஹராகவாத் ।
ஶ்ரவணேநஸுராஸ்ஸர்வேப்ரீயந்தேஸம்ப்ரஶ்ரு'ண்வதாம் ॥ 115 ॥
விநாயகாஶ்சஶாம்யந்திக்ரு'ஹேதிஷ்டந்தியஸ்யவை ।
விஜயேதமஹீம்ராஜாப்ரவாஸீஸ்வஸ்திமாந்பவேத் ॥ 116 ॥
ஸ்த்ரியோரஜஸ்வலாஶ்ருத்வாபுத்ராந்ஸூயுரநுத்தமாந் ।
பூஜயம்ஶ்சபடம்ஶ்சைவமிதிஹாஸம்புராதநம் ॥ 117 ॥
ஸர்வபாபைஃப்ரமுச்யேததீர்கமாயுரவாப்நுயாத் ।
ப்ரணம்யஶிரஸாநித்யம்ஶ்ரோதவ்யங்க்ஷத்ரியைர்த்விஜாத் ॥ 118 ॥
ஐஶ்வர்யம்புத்ரலாபாஶ்சபவிஷ்யதி ந ஸம்ஶயஃ ।
ராமாயணமிதங்க்ரு'த்ஸ்நம்ஶ்ரு'ண்வதஃபடதஸ்ஸதா ॥ 119 ॥
ப்ரீயதேஸததம்ராமஸ்ஸஹிவிஷ்ணுஸ்ஸநாதநஃ ।
ஆதிதேவோமஹாபாஹுர்ஹரிந்நாராயணஃப்ரபுஃ ॥ 120 ॥
ஸாக்ஷாத்ராமோரகுஶ்ரேஷ்டஶ்ஶேஷோலக்ஷ்மணௌச்யதே ।
ஏவமேதத்புராவ்ரு'த்தமாக்யாநம்பத்ரமஸ்துவஃ ॥ 121 ॥
ப்ரவ்யாஹரதவிஸ்ரப்தம்பலம்விஷ்ணோஃப்ரவர்ததாம் ।
தேவாஶ்சஸர்வேதுஷ்யந்திக்ரஹணாச்ச்ரவணாத்ததா ॥ 122 ॥
ராமாயணஸ்யஶ்ரவணேதுஷ்யந்திபிதஸ்ஸதா ।
பக்த்யாராமஸ்யயேசேமாம்ஸம்ஸிதாம்ரு'ஷிணாக்ரு'தாம் ॥ 123 ॥
யேலிகந்தீ ஹ ச நராஸ்தேஷாம்வாஸஸ்த்ரிவிஷ்டபே ।
குடும்பவ்ரு'த்திந்தநதாந்யவ்ரு'த்திம்ஸ்த்ரியஶ்சமுக்யாஸ்ஸுகமுத்தமம் ச ।
ஶ்ருத்வாஶுபங்காவ்யமிதம்மஹார்தம்ப்ராப்நோதிஸர்வாம்புவிசார்தஸித்தம் ॥ 124 ॥
ஆயுஷ்யமாரோக்யகரம்யஶஸ்யம்ஸௌப்ராத்ரு'கம்புத்திகரம்ஶுபம் ச ।
ஶ்ரோதவ்யமேதந்நியமேநஸத்பிராக்யாநமோஜஸ்கரம்ரு'த்திகாமைஃ ॥ 125 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே யுத்தகாண்டே ஏகத்ரிம்ஶததிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ |
śirasyañjalimādhāyakaikeyyānandavardhanaḥ |
babhāṣebharatojyeṣṭhaṃrāmaṃsatyaparākramam || 1 ||
pūjitāmāmikāmātādattaṃrājyamidammama |
taddadāmipunastubhyaṃyathātvamadadāmama || 2 ||
dhuramekākinānyastāṃvṛṣabheṇabalīyasā |
kiśoravadgurumbhāraṃ na voḍhumahamutsahe || 3 ||
vārivegenamahatābhinnasseturivakṣaran |
durbandhanamidammanyerājyacchridamasamvṛtam || 4 ||
gatiṅkharaivāśvasyahaṃsasyeva ca vāyasaḥ |
nānvetumutsaherāma tavamārgamarindama || 5 ||
yathācāropitovṛkṣojātaścārnntiveśane |
mahāṃścasudurārohomahāskandaḥpraśākhavān || 6 ||
śīryetapuṣpitobhūtvā na phalānipradarśayan |
tasyanānubhavedarthaṃyasyahetossaropitaḥ || 7 ||
eṣopamāmahābāhotvamarthaṃvettumarhasi |
yadyasmānmanujendratvambhartābhṛtyānnaśādhihi || 8 ||
jagadadyābhiṣiktantvāmanupaśyaturāghava |
pratapantamivādityammadhyāhnedīptatejasam || 9 ||
tūryasaṅghāntirghoṣaiḥkāñcīnūpuraniḥsvanaiḥ |
madhurairgītaśabdaiścapratibudhyasvaśeṣva ca || 10 ||
yāvadāvartatecakraṃyāvatī ca vasundharā |
tāvattvamihalokasyasvāmitvamanuvartaya || 11 ||
bharatasyavacśrutvārāmaḥparapurañjayaḥ |
tathetipratijagrāhaniṣasādāsaneśubhe || 12 ||
tataśśatrughnavacanānnipuṇāḥśmaśruvardhanāḥ |
sukhahastāḥsuśīghrāścarāghavamparyavārayan || 13 ||
pūrvantubharatesnātelakṣmaṇe ca mahābale |
sugrīvevānarendre ca rākṣasendrevibhīṣaṇe || 14 ||
viśodhitajaṭassnātaścitramālyānulepanaḥ |
mahārhavasanopetastasthautatraśriyājvalan || 15 ||
pratikarma ca rāmasyakārayāmāsavīryavāna |
lakṣmaṇasya ca lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ || 16 ||
pratikarmacasītāyāssarvādaśarathastriyaḥ |
ātmanaivatadācakrurmanasvinyomanoharam || 17 ||
tatovānarapatnīnāṃsarvāsāmevaśobhanam |
cakārayatnātkausalyāprahṛṣṭāputravatsalā || 18 ||
tataḥ śśatrughnavacanātsumantronāmasārathiḥ |
yojayitvābhicakrāmarathaṃsarvāṅgaśobhanam || 19 ||
arkamaṇḍalasaṅkāśandivyandṛṣṭavārathaṃsthitam |
ārurohamahābāhūrāmaḥparapuraṃñjayaḥ || 20 ||
sugrīvohanumāṃścaivamahendrasadṛśadyutī |
snātaudivyanibhairvastrairjagmatuśśubhakuṇḍalau || 21 ||
sarvābharaṇajuṣṭāścayuyustaśśubhakuṇḍalāḥ |
sugrīvapatnayaḥsītā ca draṣṭunnagaramutsukāḥ || 22 ||
ayodhyāyāntusacivārājñodaśarathasya ca |
purohitampuraskṛtyamantrayāmāsurarthavat || 23 ||
aśokovijayaścaivasiddhārthaścasamāhitāḥ |
mantrayanrāmavṛdhyarthambudhyarthannagarasya ca || 24 ||
sarvamevābhiṣekārthañjayārhasyamahātmanaḥ |
kartumarhatharāmasyayadyanmaṅgalapūrvakam || 25 ||
ititemantriṇassarvesandiśya ca purohitam |
nagarānniryayustūrṇaṃrāmadarśanabuddhayaḥ || 26 ||
hariyuktaṃsahasrākṣorathamindraivānaghaḥ |
prayayaurathamāsthāyarāmonagaramuttamam || 27 ||
jagrāhabharatoramaśīnśatrughnaścatramādade |
lakṣmaṇovyajanantasyamūrdhnisamparyavījayat || 28 ||
śvetaṃ ca vālavyajanañjagṛheparitassthitaḥ |
aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 29 ||
ṛṣisaṅghaistadākāśedevaiścasamarudgaṇaiḥ |
stūyamāsyarāmasyaśuśruvamadhuradhvaniḥ || 30 ||
tataḥśatruñjayannāmakuñjaramparvatopamam |
ārurohamahātejāssugrīvaḥplavagarṣabhaḥ || 31 ||
navanāgasahasrāṇiyayurāsthāyavānarāḥ |
mānuṣaṃvigrahaṅkṛtvāsarvābharaṇabhūṣitāḥ || 32 ||
śaṅkhaśabdapraṇādaiścadundubhīnāṃ ca nissvanaiḥ |
prayayaupuruṣavyāghrastāmpurīṃharmyamālinīm || 33 ||
dadṛśustesamāyāntaṃrāghavaṃsapurassaram |
virājamānaṃvapuṣārathenātirathantadā || 34 ||
tevarthayitvākākutsthaṃrāmeṇapratinanditāḥ |
anujagmurmahātmānambhrātṛbhiḥparivāritam || 35 ||
amātyairbrāhmaṇaiścaivatathāprakṛtibhirvavṛtaḥ |
śriyāvirurucerāmonakṣatrarivacandramāḥ || 36 ||
sa purogāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ |
pravyāharadbhirmuditairmaṅgalānivṛtoyayau || 37 ||
akṣatañjātarūpaṃ ca gāvaḥkanyāssahadvijāḥ |
narāmodakahastāścarāmasyapuratoyayuḥ || 38 ||
sakhyaṃ ca rāmassugrīveprabhāvañcānilātmaje |
vānarāṇāṃ ca tatkarmahyācacakṣe''thamantriṇām || 39 ||
śrutvā ca vismayañjagmurayodhyāpuravāsinaḥ |
vānarāṇāṃ ca tatakarmarākṣasānāṃ ca tadbalam || 40 ||
vibhīṣaṇasyasamyogamācacakṣe'thamantriṇām |
dyutimānetadākhyāyarāmovānarasamyutaḥ || 41 ||
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇamayodhyāmpraviveśasaḥ |
tatohyabhyucchrayanpaurāḥpatākāścagṛhegṛhe || 42 ||
aikṣvākudhyuṣitaṃramyamāsasādapiturgṛham |
athābravīdrājaputrobharatandharmiṇāṃvaram || 43 ||
ardhopahitayāvācāmadhuraṃraghunandanaḥ |
piturbhavanamāsādyapraviśya ca mahātmanaḥ || 44 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīmabhivādya ca |
yacchamadbhavanaṃśreṣṭhaṃsāśokavanikammahat || 45 ||
muktāvaidūryasaṅkīrṇaṃsugrīvāyanivedaya |
tasyatadvacanaṃśrutvābharatassatyavikramaḥ || 46 ||
hastegṛhītvāsugrīvampraviveśatamālayam |
tataḥ sssailapradīpāṃścaparyaṅkāstaraṇāni ca || 47 ||
gṛhītvāviviśuḥkṣipraṃśatrughnepracoditāḥ |
uvāca ca mahātejāssugrīvaṃrāghavānujaḥ || 48 ||
abhiṣekāyarāmasyadūtānājñāpayaprabho |
sauvarṇānvānarendrāṇāñcaturṇāñcaturoghaṭān || 49 ||
dadaukṣipraṃsasugrīvassarvaratnavibhūṣitān |
yathāpratyūṣasamayecaturṇāṃsāgarāmbasām || 50 ||
pūrṇaghaṭaiḥpratīkṣadhvantathākurutavānarāḥ |
evamuktāmahātmānovānarāvāraṇopamāḥ || 51 ||
utpeturgaganaṃśīghraṅgaruḍāivaśīghragāḥ |
jāmbavāṃścahanūmāṃścavegadarśī ca vānaraḥ || 52 ||
ṛṣabhaścaivakalaśānjalapūrṇānathānayan |
nadīśatānāmpañcānāñjalaṅkumbhairupāharan || 53 ||
pūrvātsamudrātkalaśañjalapūrṇamathānayat |
suṣeṇassattvasampannassarvaratnavibhūṣitam || 54 ||
ṛṣabhodakṣiṇāttūrṇaṃsamudrājjalamānayat |
raktacandanaśākhābhissamvṛtaṅkāñcanaṅghaṭam || 55 ||
gavayaḥpaścimāttoyamājahāramahārṇavāt |
ratnakumbhenamahatāśītammārutavikramaḥ || 56 ||
uttarāccajalaṃśīghraṅgaruḍānilavikramaḥ |
ājahāra sa dharmātmānalaḥsarvaguṇānvitaḥ || 57 ||
tatastairvānaraśreṣṭhairānītamprekṣyatajjalam |
abhiṣekāyarāmasyaśatrughnassacivaissaha || 58 ||
purohitāyaśreṣṭhāyasuhṛdbhyaścanyavedayat |
tatassaprayatovṛddhovasiṣṭhobrāhmaṇaiḥsaha || 59 ||
rāmaṃratnamayepīṭhesasītaṃsannayaveśayat |
vasiṣṭhovāmadevaścajābālirathakāśyapaḥ || 60 ||
kātyāyanosuyajñaścagautamovijayastathā |
abhyaṣiñcannaravyāghramprasannenasugandhinā || 61 ||
salilenasahasrākṣaṃvasavovāsavaṃyathā |
ṛgbhirbhrāhmaṇaiḥpūrvaṅkanyābhirmantribhistathā || 62 ||
yothauścaivābhyaṣiñcaṃstesamprahṛṣṭāssanaigamaiḥ |
sarvauṣadhīnasaiścāpidaivatairnabhasisthitaiḥ || 63 ||
caturbhirlokapālaiścasarvairdevaiścasaṅgataiḥ |
brahmaṇānirmitampūrvaṅkirīṭaṃratnaśobhitam || 64 ||
abhiṣiktaḥpurāyevamanustandīptatejasam |
tasyānvavāyerājānaḥkramādyenābhiṣecitāḥ || 65 ||
sabhāyāṃhemakluptāyāṃśobhitāyāmmahādhanaiḥ |
ratnairnānāvidhaiścavacitritāyāṃsuśobhanaiḥ || 66 ||
nānāratnamayepīṭhekalpayitvāyathāvidhi |
kirīṭenatataḥpaścādvasiṣṭhenamahātmanā || 67 ||
ṛtvigimabhagirbhūṣaṇaiścaivasamayokṣyatarāghavaḥ |
chatrantasya ca jagrāhaśatraghnaḥpāṇḍuraṃśubham || 68 ||
śvetaṃ ca vālavyajanaṃsugrīvovānareśvaraḥ |
aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 69 ||
mālāñjvalantīṃvapuṣākāñcanīṃśatapuṣkarām |
rāghavāyadadauvāyurvāsavenapracoditaḥ || 70 ||
sarvaratnasamāyuktammaṇibhiścavibhūṣitam |
muktāhārannarendrāyadadauśakrapracoditaḥ || 71 ||
prajagurdhevagandharvānanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
abhiṣeketadarhasyatadārāmasyadhīmataḥ || 72 ||
bhūmiḥsasyavatīcaivaphalavantaścapādapāḥ |
gandhavanti ca puṣpāṇibabhūvūrāghavotsave || 73 ||
sahasraśatamaśvānāndhenūnāṃ ca gavāntathā |
dadauśatavṛṣānpūrvandvijebhyomanujarṣabhaḥ || 74 ||
triṃśatkoṭīrhiraṇyasyabrāhmaṇebhyodadaupunaḥ |
nānābharaṇavastrāṇimahārhāṇi ca rāghavaḥ || 75 ||
arkaraśmipratīkāśāṅkāñcanīmmaṇivigrahām |
sugrīvāyasrajandivyāmprāyacchanmanujādhipaḥ || 76 ||
vaidūryamayacitre ca maṇiratnavibhūṣite |
vāliputrāyadhṛtimānaṅgadāyāṅgadedadau || 77 ||
maṇipravarajuṣṭantumuktāhāramanuttamam |
sītāyaipradadaurāmaścandraraśmisamaprabham || 78 ||
arajevāsasīdivyeśubhānyābharaṇāni ca |
avekṣamāṇāvaidehīpradadauvāyusūnave || 79 ||
avamucyātmanaḥkaṇṭhāddārañjanakanandinī |
avaikṣataharīnsarvānbhartāraṃ ca muhurmuhuḥ || 80 ||
tāmiṅgitajñassamprekṣya babhāṣe janakātmajām |
pradehisubhagehāraṃyasyatuṣṭāsibhāmini || 81 ||
tejodhṛtiryaśodākṣyaṃsāmarthyaṃvinayonayaḥ |
pauruṣaṃvikramobuddhiryasminnetānisarvadā || 82 ||
dadausāvāyuputrāyataṃhāramasitekṣaṇā |
hanūmāṃstenahāreṇaśuśubhevānararṣabhaḥ || 83 ||
canrāṃśucayagaureṇaśvetābhreṇayathācalaḥ |
todvividamaindhābhyānnīlāya ca parantapaḥ sarvevānaravṛddhāścayecānyevānarottamāḥ || 84 ||
vāsobhirbhūṣaṇaiścaivayathārhampratipūjitāḥ |
sarvānkāmaguṇāvanīkṣyapradadauvasudhādhipaḥ || 85 ||
vibhīṣaṇo'thasugrīvohanumānjāmbavāṃstathā || 86 ||
sarvevānaramukhyāścarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
yathārhampūjitāḥsarvekāmairatnaiścapuṣkalaiḥ || 87 ||
prahṛṣṭamānasaḥsarvejagmurevayathāgatam |
dṛṣṭvāsarvemahātmānastatastevānararṣabhāḥ || 88 ||
visṛṣṭāḥpārthivendreṇakiṣkindhāṃsamupāgaman |
sugrīvovānaraśreṣṭho dṛṣṭavārāmabhiṣecanam || 89 ||
pūjitaścaivarāmeyakiṣkindhāmprāviśatpurīm |
vibhīṣaṇo'pidharmātmāsahatairnairṛtarṣabhaiḥ || 90 ||
labdhvākuladhanaṃrājālaṅkāmprāyān mahāyaśāḥ |
sarājyamakhilaṃśāsannihatārirmahāyaśāḥ || 91 ||
rāghavaḥparamodāraśśaśāsaparayāmudā |
uvācalakṣmaṇaṃrāmodharmajñandharmavatsalaḥ || 92 ||
ātiṣṭhadharmajña mayāsahemāṅgāmpūrvarājādhyuṣitāmbalena |
tulyammayātvampitṛbhirdhṛtāyātāṃyauvarājyedhuramudvahasva || 93 ||
sarvātmanāparyanunīyamānoyadā na saumitrirupaitiyogam |
niyujyamāno'pi ca yauvarājyetato'bhyaṣiñcadbharatammahātmā || 94 ||
pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃvājapeyenacāsakṛt |
anyaiścavividhairyajñairayajatpārthivātmajaḥ || 95 ||
rājyandaśasahasrāṇiprāpyavarṣāṇirāghavaḥ |
śatāśvamedhānājahresadaśvān bhūridakṣiṇān || 96 ||
ājānulambibāhussamahāvakṣāḥpratāpavān |
lakṣmaṇānucarorāmaḥśaśāsapṛthivīmimām || 97 ||
rāghavaścāpidharmātmāprāpyarājyamanuttamam |
ījebahuvidhairyajñaisasutabhrātṛbāndhavaḥ || 98 ||
sa paryadevanvidhavā na ca vyālakṛtambhayam |
na vyādhijambhayañcāsīdrāmerājyampraśāsati || 99 ||
nirdasyurabhavallokonānarthaṅkaścidaspṛśat |
na ca smavṛddhābālānāmpretakāryāṇikurvate || 100 ||
sarvammuditamevāsītsarvodharmaparo'bhavat |
rāmamevānupaśyantonābhyahiṃsan parasparam || 101 ||
āsanvarṣasahasrāṇitathāputrasahasriṇaḥ |
nirāmayāviśokāścarāmerājyampraśāsati || 102 ||
rāmorāmorāmaḥ itiprajānāmabhavankathāḥ |
rāmabhūtañjagadabhūdrāmerājyampraśāsati || 103 ||
nityapuṣpānityaphalāntaravastatranirvraṇāḥ |
kāmavarṣī ca parjanyassukhasparśaścamārutaḥ || 104 ||
brāhmaṇāḥkṣatriyāvaiśyāśśūdrālobhavivarjitāḥ |
svakarmasupravartantetuṣṭāssvairevakarmabhiḥ || 105 ||
āsanprajādharmaparārāmeśāsatinānṛtāḥ |
sarvelakṣaṇasampannāssarvedharmaparāyaṇāḥ || 106 ||
daśavarṣasahasrāṇidaśavarṣaśatāni ca bhrātṛbhiḥ sahitaḥśrīmānarāmorājyamakārayat |
dhanyaṃyaśasyamāyuṣyaṃrājñāṃ ca viyāvaham || 107 ||
ādikāvyamidañcārṣampurāvālmīkinākṛtam |
paṭhedhyaḥśṛṇuyāllokenaraḥpāpātpramucyate || 108 ||
putrakāmaścaputrānvaidhanakāmodhanāni ca |
labhatemanujolokeśrutvārāmābhiṣecanam || 109 ||
mahīṃvijayaterājāripūṃścāpyadhitiṣṭhati |
rāghaveṇayathāmātāsumitrālakṣmaṇena ca || 110 ||
bharatena ca kaikeyījīvaputrāstathāstriyaḥ |
bhaviṣyantisadānandāḥputrapautrasamanvitāḥ || 111 ||
śrutvārāmāyaṇamidandīrghamāyuścavindati |
rāmasyavijayañcaivasarvamakliṣṭakarmaṇaḥ || 112 ||
śṛṇoti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam |
śraddhadhānojitakrodhodurgāṇyatitaratyasau || 113 ||
samāgamyapravāsānteramantesahabāndhavaiḥ |
śṛṇvanti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam || 114 ||
teprārthitānvarānsarvānprāpnuvantīharāghavāt |
śravaṇenasurāssarveprīyantesampraśṛṇvatām || 115 ||
vināyakāścaśāmyantigṛhetiṣṭhantiyasyavai |
vijayetamahīṃrājāpravāsīsvastimānbhavet || 116 ||
striyorajasvalāśrutvāputrānsūyuranuttamān |
pūjayaṃścapaṭhaṃścaivamitihāsampurātanam || 117 ||
sarvapāpaiḥpramucyetadīrghamāyuravāpnuyāt |
praṇamyaśirasānityaṃśrotavyaṅkṣatriyairdvijāt || 118 ||
aiśvaryamputralābhāścabhaviṣyati na saṃśayaḥ |
rāmāyaṇamidaṅkṛtsnaṃśṛṇvataḥpaṭhatassadā || 119 ||
prīyatesatataṃrāmassahiviṣṇussanātanaḥ |
ādidevomahābāhurharinnārāyaṇaḥprabhuḥ || 120 ||
sākṣādrāmoraghuśreṣṭhaśśeṣolakṣmaṇaucyate |
evametatpurāvṛttamākhyānambhadramastuvaḥ || 121 ||
pravyāharatavisrabdhambalaṃviṣṇoḥpravarthatām |
devāścasarvetuṣyantigrahaṇācchravaṇāttathā || 122 ||
rāmāyaṇasyaśravaṇetuṣyantipitassadā |
bhaktyārāmasyayecemāṃsaṃsitāmṛṣiṇākṛtām || 123 ||
yelikhantī ha ca narāsteṣāṃvāsastriviṣṭape |
kuṭumbavṛddhindhanadhānyavṛddhiṃstriyaścamukhyāssukhamuttamaṃ ca |
śrutvāśubhaṅkāvyamidammahārthamprāpnotisarvāmbhuvicārthasiddham || 124 ||
āyuṣyamārogyakaraṃyaśasyaṃsaubhrātṛkambuddhikaraṃśubhaṃ ca |
śrotavyametanniyamenasadbhirākhyānamojaskaramṛddhikāmaiḥ || 125 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकत्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ।
शिरस्यञ्जलिमाधायकैकेय्यानन्दवर्धनः ।
बभाषेभरतोज्येष्ठंरामंसत्यपराक्रमम् ॥ 1 ॥
पूजितामामिकामातादत्तंराज्यमिदम्मम ।
तद्ददामिपुनस्तुभ्यंयथात्वमददामम ॥ 2 ॥
धुरमेकाकिनान्यस्तांवृषभेणबलीयसा ।
किशोरवद्गुरुम्भारं न वोढुमहमुत्सहे ॥ 3 ॥
वारिवेगेनमहताभिन्नस्सेतुरिवक्षरन् ।
दुर्बन्धनमिदम्मन्येराज्यच्छ्रिदमसम्वृतम् ॥ 4 ॥
गतिङ्खरैवाश्वस्यहंसस्येव च वायसः ।
नान्वेतुमुत्सहेराम तवमार्गमरिन्दम ॥ 5 ॥
यथाचारोपितोवृक्षोजातश्चार्न्न्तिवेशने ।
महांश्चसुदुरारोहोमहास्कन्दःप्रशाखवान् ॥ 6 ॥
शीर्येतपुष्पितोभूत्वा न फलानिप्रदर्शयन् ।
तस्यनानुभवेदर्थंयस्यहेतोस्सरोपितः ॥ 7 ॥
एषोपमामहाबाहोत्वमर्थंवेत्तुमर्हसि ।
यद्यस्मान्मनुजेन्द्रत्वम्भर्ताभृत्यान्नशाधिहि ॥ 8 ॥
जगदद्याभिषिक्तन्त्वामनुपश्यतुराघव ।
प्रतपन्तमिवादित्यम्मध्याह्नेदीप्ततेजसम् ॥ 9 ॥
तूर्यसङ्घान्तिर्घोषैःकाञ्चीनूपुरनिःस्वनैः ।
मधुरैर्गीतशब्दैश्चप्रतिबुध्यस्वशेष्व च ॥ 10 ॥
यावदावर्ततेचक्रंयावती च वसुन्धरा ।
तावत्त्वमिहलोकस्यस्वामित्वमनुवर्तय ॥ 11 ॥
भरतस्यवच्श्रुत्वारामःपरपुरञ्जयः ।
तथेतिप्रतिजग्राहनिषसादासनेशुभे ॥ 12 ॥
ततश्शत्रुघ्नवचनान्निपुणाःश्मश्रुवर्धनाः ।
सुखहस्ताःसुशीघ्राश्चराघवम्पर्यवारयन् ॥ 13 ॥
पूर्वन्तुभरतेस्नातेलक्ष्मणे च महाबले ।
सुग्रीवेवानरेन्द्रे च राक्षसेन्द्रेविभीषणे ॥ 14 ॥
विशोधितजटस्स्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः ।
महार्हवसनोपेतस्तस्थौतत्रश्रियाज्वलन् ॥ 15 ॥
प्रतिकर्म च रामस्यकारयामासवीर्यवान ।
लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवानिक्ष्वाकुकुलवर्धनः ॥ 16 ॥
प्रतिकर्मचसीतायास्सर्वादशरथस्त्रियः ।
आत्मनैवतदाचक्रुर्मनस्विन्योमनोहरम् ॥ 17 ॥
ततोवानरपत्नीनांसर्वासामेवशोभनम् ।
चकारयत्नात्कौसल्याप्रहृष्टापुत्रवत्सला ॥ 18 ॥
ततः श्शत्रुघ्नवचनात्सुमन्त्रोनामसारथिः ।
योजयित्वाभिचक्रामरथंसर्वाङ्गशोभनम् ॥ 19 ॥
अर्कमण्डलसङ्काशन्दिव्यन्दृष्टवारथंस्थितम् ।
आरुरोहमहाबाहूरामःपरपुरंञ्जयः ॥ 20 ॥
सुग्रीवोहनुमांश्चैवमहेन्द्रसदृशद्युती ।
स्नातौदिव्यनिभैर्वस्त्रैर्जग्मतुश्शुभकुण्डलौ ॥ 21 ॥
सर्वाभरणजुष्टाश्चयुयुस्तश्शुभकुण्डलाः ।
सुग्रीवपत्नयःसीता च द्रष्टुन्नगरमुत्सुकाः ॥ 22 ॥
अयोध्यायान्तुसचिवाराज्ञोदशरथस्य च ।
पुरोहितम्पुरस्कृत्यमन्त्रयामासुरर्थवत् ॥ 23 ॥
अशोकोविजयश्चैवसिद्धार्थश्चसमाहिताः ।
मन्त्रयन्रामवृध्यर्थम्बुध्यर्थन्नगरस्य च ॥ 24 ॥
सर्वमेवाभिषेकार्थञ्जयार्हस्यमहात्मनः ।
कर्तुमर्हथरामस्ययद्यन्मङ्गलपूर्वकम् ॥ 25 ॥
इतितेमन्त्रिणस्सर्वेसन्दिश्य च पुरोहितम् ।
नगरान्निर्ययुस्तूर्णंरामदर्शनबुद्धयः ॥ 26 ॥
हरियुक्तंसहस्राक्षोरथमिन्द्रैवानघः ।
प्रययौरथमास्थायरामोनगरमुत्तमम् ॥ 27 ॥
जग्राहभरतोरमशीन्शत्रुघ्नश्चत्रमाददे ।
लक्ष्मणोव्यजनन्तस्यमूर्ध्निसम्पर्यवीजयत् ॥ 28 ॥
श्वेतं च वालव्यजनञ्जगृहेपरितस्स्थितः ।
अपरञ्चन्द्रसङ्काशंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 29 ॥
ऋषिसङ्घैस्तदाकाशेदेवैश्चसमरुद्गणैः ।
स्तूयमास्यरामस्यशुश्रुवमधुरध्वनिः ॥ 30 ॥
ततःशत्रुञ्जयन्नामकुञ्जरम्पर्वतोपमम् ।
आरुरोहमहातेजास्सुग्रीवःप्लवगर्षभः ॥ 31 ॥
नवनागसहस्राणिययुरास्थायवानराः ।
मानुषंविग्रहङ्कृत्वासर्वाभरणभूषिताः ॥ 32 ॥
शङ्खशब्दप्रणादैश्चदुन्दुभीनां च निस्स्वनैः ।
प्रययौपुरुषव्याघ्रस्ताम्पुरींहर्म्यमालिनीम् ॥ 33 ॥
ददृशुस्तेसमायान्तंराघवंसपुरस्सरम् ।
विराजमानंवपुषारथेनातिरथन्तदा ॥ 34 ॥
तेवर्थयित्वाकाकुत्स्थंरामेणप्रतिनन्दिताः ।
अनुजग्मुर्महात्मानम्भ्रातृभिःपरिवारितम् ॥ 35 ॥
अमात्यैर्ब्राह्मणैश्चैवतथाप्रकृतिभिर्ववृतः ।
श्रियाविरुरुचेरामोनक्षत्ररिवचन्द्रमाः ॥ 36 ॥
स पुरोगामिभिस्तूर्यैस्तालस्वस्तिकपाणिभिः ।
प्रव्याहरद्भिर्मुदितैर्मङ्गलानिवृतोययौ ॥ 37 ॥
अक्षतञ्जातरूपं च गावःकन्यास्सहद्विजाः ।
नरामोदकहस्ताश्चरामस्यपुरतोययुः ॥ 38 ॥
सख्यं च रामस्सुग्रीवेप्रभावञ्चानिलात्मजे ।
वानराणां च तत्कर्मह्याचचक्षेऽऽथमन्त्रिणाम् ॥ 39 ॥
श्रुत्वा च विस्मयञ्जग्मुरयोध्यापुरवासिनः ।
वानराणां च ततकर्मराक्षसानां च तद्बलम् ॥ 40 ॥
विभीषणस्यसम्योगमाचचक्षेऽथमन्त्रिणाम् ।
द्युतिमानेतदाख्यायरामोवानरसम्युतः ॥ 41 ॥
हृष्टपुष्टजनाकीर्णमयोध्याम्प्रविवेशसः ।
ततोह्यभ्युच्छ्रयन्पौराःपताकाश्चगृहेगृहे ॥ 42 ॥
ऐक्ष्वाकुध्युषितंरम्यमाससादपितुर्गृहम् ।
अथाब्रवीद्राजपुत्रोभरतन्धर्मिणांवरम् ॥ 43 ॥
अर्धोपहितयावाचामधुरंरघुनन्दनः ।
पितुर्भवनमासाद्यप्रविश्य च महात्मनः ॥ 44 ॥
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीमभिवाद्य च ।
यच्छमद्भवनंश्रेष्ठंसाशोकवनिकम्महत् ॥ 45 ॥
मुक्तावैदूर्यसङ्कीर्णंसुग्रीवायनिवेदय ।
तस्यतद्वचनंश्रुत्वाभरतस्सत्यविक्रमः ॥ 46 ॥
हस्तेगृहीत्वासुग्रीवम्प्रविवेशतमालयम् ।
ततः स्स्सैलप्रदीपांश्चपर्यङ्कास्तरणानि च ॥ 47 ॥
गृहीत्वाविविशुःक्षिप्रंशत्रुघ्नेप्रचोदिताः ।
उवाच च महातेजास्सुग्रीवंराघवानुजः ॥ 48 ॥
अभिषेकायरामस्यदूतानाज्ञापयप्रभो ।
सौवर्णान्वानरेन्द्राणाञ्चतुर्णाञ्चतुरोघटान् ॥ 49 ॥
ददौक्षिप्रंससुग्रीवस्सर्वरत्नविभूषितान् ।
यथाप्रत्यूषसमयेचतुर्णांसागराम्बसाम् ॥ 50 ॥
पूर्णघटैःप्रतीक्षध्वन्तथाकुरुतवानराः ।
एवमुक्तामहात्मानोवानरावारणोपमाः ॥ 51 ॥
उत्पेतुर्गगनंशीघ्रङ्गरुडाइवशीघ्रगाः ।
जाम्बवांश्चहनूमांश्चवेगदर्शी च वानरः ॥ 52 ॥
ऋषभश्चैवकलशान्जलपूर्णानथानयन् ।
नदीशतानाम्पञ्चानाञ्जलङ्कुम्भैरुपाहरन् ॥ 53 ॥
पूर्वात्समुद्रात्कलशञ्जलपूर्णमथानयत् ।
सुषेणस्सत्त्वसम्पन्नस्सर्वरत्नविभूषितम् ॥ 54 ॥
ऋषभोदक्षिणात्तूर्णंसमुद्राज्जलमानयत् ।
रक्तचन्दनशाखाभिस्सम्वृतङ्काञ्चनङ्घटम् ॥ 55 ॥
गवयःपश्चिमात्तोयमाजहारमहार्णवात् ।
रत्नकुम्भेनमहताशीतम्मारुतविक्रमः ॥ 56 ॥
उत्तराच्चजलंशीघ्रङ्गरुडानिलविक्रमः ।
आजहार स धर्मात्मानलःसर्वगुणान्वितः ॥ 57 ॥
ततस्तैर्वानरश्रेष्ठैरानीतम्प्रेक्ष्यतज्जलम् ।
अभिषेकायरामस्यशत्रुघ्नस्सचिवैस्सह ॥ 58 ॥
पुरोहितायश्रेष्ठायसुहृद्भ्यश्चन्यवेदयत् ।
ततस्सप्रयतोवृद्धोवसिष्ठोब्राह्मणैःसह ॥ 59 ॥
रामंरत्नमयेपीठेससीतंसन्नयवेशयत् ।
वसिष्ठोवामदेवश्चजाबालिरथकाश्यपः ॥ 60 ॥
कात्यायनोसुयज्ञश्चगौतमोविजयस्तथा ।
अभ्यषिञ्चन्नरव्याघ्रम्प्रसन्नेनसुगन्धिना ॥ 61 ॥
सलिलेनसहस्राक्षंवसवोवासवंयथा ।
ऋग्भिर्भ्राह्मणैःपूर्वङ्कन्याभिर्मन्त्रिभिस्तथा ॥ 62 ॥
योथौश्चैवाभ्यषिञ्चंस्तेसम्प्रहृष्टास्सनैगमैः ।
सर्वौषधीनसैश्चापिदैवतैर्नभसिस्थितैः ॥ 63 ॥
चतुर्भिर्लोकपालैश्चसर्वैर्देवैश्चसङ्गतैः ।
ब्रह्मणानिर्मितम्पूर्वङ्किरीटंरत्नशोभितम् ॥ 64 ॥
अभिषिक्तःपुरायेवमनुस्तन्दीप्ततेजसम् ।
तस्यान्ववायेराजानःक्रमाद्येनाभिषेचिताः ॥ 65 ॥
सभायांहेमक्लुप्तायांशोभितायाम्महाधनैः ।
रत्नैर्नानाविधैश्चवचित्रितायांसुशोभनैः ॥ 66 ॥
नानारत्नमयेपीठेकल्पयित्वायथाविधि ।
किरीटेनततःपश्चाद्वसिष्ठेनमहात्मना ॥ 67 ॥
ऋत्विगिमभगिर्भूषणैश्चैवसमयोक्ष्यतराघवः ।
छत्रन्तस्य च जग्राहशत्रघ्नःपाण्डुरंशुभम् ॥ 68 ॥
श्वेतं च वालव्यजनंसुग्रीवोवानरेश्वरः ।
अपरञ्चन्द्रसङ्काशंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 69 ॥
मालाञ्ज्वलन्तींवपुषाकाञ्चनींशतपुष्कराम् ।
राघवायददौवायुर्वासवेनप्रचोदितः ॥ 70 ॥
सर्वरत्नसमायुक्तम्मणिभिश्चविभूषितम् ।
मुक्ताहारन्नरेन्द्रायददौशक्रप्रचोदितः ॥ 71 ॥
प्रजगुर्धेवगन्धर्वाननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
अभिषेकेतदर्हस्यतदारामस्यधीमतः ॥ 72 ॥
भूमिःसस्यवतीचैवफलवन्तश्चपादपाः ।
गन्धवन्ति च पुष्पाणिबभूवूराघवोत्सवे ॥ 73 ॥
सहस्रशतमश्वानान्धेनूनां च गवान्तथा ।
ददौशतवृषान्पूर्वन्द्विजेभ्योमनुजर्षभः ॥ 74 ॥
त्रिंशत्कोटीर्हिरण्यस्यब्राह्मणेभ्योददौपुनः ।
नानाभरणवस्त्राणिमहार्हाणि च राघवः ॥ 75 ॥
अर्करश्मिप्रतीकाशाङ्काञ्चनीम्मणिविग्रहाम् ।
सुग्रीवायस्रजन्दिव्याम्प्रायच्छन्मनुजाधिपः ॥ 76 ॥
वैदूर्यमयचित्रे च मणिरत्नविभूषिते ।
वालिपुत्रायधृतिमानङ्गदायाङ्गदेददौ ॥ 77 ॥
मणिप्रवरजुष्टन्तुमुक्ताहारमनुत्तमम् ।
सीतायैप्रददौरामश्चन्द्ररश्मिसमप्रभम् ॥ 78 ॥
अरजेवाससीदिव्येशुभान्याभरणानि च ।
अवेक्षमाणावैदेहीप्रददौवायुसूनवे ॥ 79 ॥
अवमुच्यात्मनःकण्ठाद्दारञ्जनकनन्दिनी ।
अवैक्षतहरीन्सर्वान्भर्तारं च मुहुर्मुहुः ॥ 80 ॥
तामिङ्गितज्ञस्सम्प्रेक्ष्य बभाषे जनकात्मजाम् ।
प्रदेहिसुभगेहारंयस्यतुष्टासिभामिनि ॥ 81 ॥
तेजोधृतिर्यशोदाक्ष्यंसामर्थ्यंविनयोनयः ।
पौरुषंविक्रमोबुद्धिर्यस्मिन्नेतानिसर्वदा ॥ 82 ॥
ददौसावायुपुत्रायतंहारमसितेक्षणा ।
हनूमांस्तेनहारेणशुशुभेवानरर्षभः ॥ 83 ॥
चन्रांशुचयगौरेणश्वेताभ्रेणयथाचलः ।
तोद्विविदमैन्धाभ्यान्नीलाय च परन्तपः सर्वेवानरवृद्धाश्चयेचान्येवानरोत्तमाः ॥ 84 ॥
वासोभिर्भूषणैश्चैवयथार्हम्प्रतिपूजिताः ।
सर्वान्कामगुणावनीक्ष्यप्रददौवसुधाधिपः ॥ 85 ॥
विभीषणोऽथसुग्रीवोहनुमान्जाम्बवांस्तथा ॥ 86 ॥
सर्वेवानरमुख्याश्चरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
यथार्हम्पूजिताःसर्वेकामैरत्नैश्चपुष्कलैः ॥ 87 ॥
प्रहृष्टमानसःसर्वेजग्मुरेवयथागतम् ।
दृष्ट्वासर्वेमहात्मानस्ततस्तेवानरर्षभाः ॥ 88 ॥
विसृष्टाःपार्थिवेन्द्रेणकिष्किन्धांसमुपागमन् ।
सुग्रीवोवानरश्रेष्ठो दृष्टवारामभिषेचनम् ॥ 89 ॥
पूजितश्चैवरामेयकिष्किन्धाम्प्राविशत्पुरीम् ।
विभीषणोऽपिधर्मात्मासहतैर्नैरृतर्षभैः ॥ 90 ॥
लब्ध्वाकुलधनंराजालङ्काम्प्रायान् महायशाः ।
सराज्यमखिलंशासन्निहतारिर्महायशाः ॥ 91 ॥
राघवःपरमोदारश्शशासपरयामुदा ।
उवाचलक्ष्मणंरामोधर्मज्ञन्धर्मवत्सलः ॥ 92 ॥
आतिष्ठधर्मज्ञ मयासहेमाङ्गाम्पूर्वराजाध्युषिताम्बलेन ।
तुल्यम्मयात्वम्पितृभिर्धृतायातांयौवराज्येधुरमुद्वहस्व ॥ 93 ॥
सर्वात्मनापर्यनुनीयमानोयदा न सौमित्रिरुपैतियोगम् ।
नियुज्यमानोऽपि च यौवराज्येततोऽभ्यषिञ्चद्भरतम्महात्मा ॥ 94 ॥
पौण्डरीकाश्वमेधाभ्यांवाजपेयेनचासकृत् ।
अन्यैश्चविविधैर्यज्ञैरयजत्पार्थिवात्मजः ॥ 95 ॥
राज्यन्दशसहस्राणिप्राप्यवर्षाणिराघवः ।
शताश्वमेधानाजह्रेसदश्वान् भूरिदक्षिणान् ॥ 96 ॥
आजानुलम्बिबाहुस्समहावक्षाःप्रतापवान् ।
लक्ष्मणानुचरोरामःशशासपृथिवीमिमाम् ॥ 97 ॥
राघवश्चापिधर्मात्माप्राप्यराज्यमनुत्तमम् ।
ईजेबहुविधैर्यज्ञैससुतभ्रातृबान्धवः ॥ 98 ॥
स पर्यदेवन्विधवा न च व्यालकृतम्भयम् ।
न व्याधिजम्भयञ्चासीद्रामेराज्यम्प्रशासति ॥ 99 ॥
निर्दस्युरभवल्लोकोनानर्थङ्कश्चिदस्पृशत् ।
न च स्मवृद्धाबालानाम्प्रेतकार्याणिकुर्वते ॥ 100 ॥
सर्वम्मुदितमेवासीत्सर्वोधर्मपरोऽभवत् ।
राममेवानुपश्यन्तोनाभ्यहिंसन् परस्परम् ॥ 101 ॥
आसन्वर्षसहस्राणितथापुत्रसहस्रिणः ।
निरामयाविशोकाश्चरामेराज्यम्प्रशासति ॥ 102 ॥
रामोरामोरामः इतिप्रजानामभवन्कथाः ।
रामभूतञ्जगदभूद्रामेराज्यम्प्रशासति ॥ 103 ॥
नित्यपुष्पानित्यफलान्तरवस्तत्रनिर्व्रणाः ।
कामवर्षी च पर्जन्यस्सुखस्पर्शश्चमारुतः ॥ 104 ॥
ब्राह्मणाःक्षत्रियावैश्याश्शूद्रालोभविवर्जिताः ।
स्वकर्मसुप्रवर्तन्तेतुष्टास्स्वैरेवकर्मभिः ॥ 105 ॥
आसन्प्रजाधर्मपरारामेशासतिनानृताः ।
सर्वेलक्षणसम्पन्नास्सर्वेधर्मपरायणाः ॥ 106 ॥
दशवर्षसहस्राणिदशवर्षशतानि च भ्रातृभिः सहितःश्रीमानरामोराज्यमकारयत् ।
धन्यंयशस्यमायुष्यंराज्ञां च वियावहम् ॥ 107 ॥
आदिकाव्यमिदञ्चार्षम्पुरावाल्मीकिनाकृतम् ।
पठेध्यःशृणुयाल्लोकेनरःपापात्प्रमुच्यते ॥ 108 ॥
पुत्रकामश्चपुत्रान्वैधनकामोधनानि च ।
लभतेमनुजोलोकेश्रुत्वारामाभिषेचनम् ॥ 109 ॥
महींविजयतेराजारिपूंश्चाप्यधितिष्ठति ।
राघवेणयथामातासुमित्रालक्ष्मणेन च ॥ 110 ॥
भरतेन च कैकेयीजीवपुत्रास्तथास्त्रियः ।
भविष्यन्तिसदानन्दाःपुत्रपौत्रसमन्विताः ॥ 111 ॥
श्रुत्वारामायणमिदन्दीर्घमायुश्चविन्दति ।
रामस्यविजयञ्चैवसर्वमक्लिष्टकर्मणः ॥ 112 ॥
शृणोति य इदङ्काव्यम्पुरावाल्मीकिनाकृतम् ।
श्रद्धधानोजितक्रोधोदुर्गाण्यतितरत्यसौ ॥ 113 ॥
समागम्यप्रवासान्तेरमन्तेसहबान्धवैः ।
शृण्वन्ति य इदङ्काव्यम्पुरावाल्मीकिनाकृतम् ॥ 114 ॥
तेप्रार्थितान्वरान्सर्वान्प्राप्नुवन्तीहराघवात् ।
श्रवणेनसुरास्सर्वेप्रीयन्तेसम्प्रशृण्वताम् ॥ 115 ॥
विनायकाश्चशाम्यन्तिगृहेतिष्ठन्तियस्यवै ।
विजयेतमहींराजाप्रवासीस्वस्तिमान्भवेत् ॥ 116 ॥
स्त्रियोरजस्वलाश्रुत्वापुत्रान्सूयुरनुत्तमान् ।
पूजयंश्चपठंश्चैवमितिहासम्पुरातनम् ॥ 117 ॥
सर्वपापैःप्रमुच्येतदीर्घमायुरवाप्नुयात् ।
प्रणम्यशिरसानित्यंश्रोतव्यङ्क्षत्रियैर्द्विजात् ॥ 118 ॥
ऐश्वर्यम्पुत्रलाभाश्चभविष्यति न संशयः ।
रामायणमिदङ्कृत्स्नंशृण्वतःपठतस्सदा ॥ 119 ॥
प्रीयतेसततंरामस्सहिविष्णुस्सनातनः ।
आदिदेवोमहाबाहुर्हरिन्नारायणःप्रभुः ॥ 120 ॥
साक्षाद्रामोरघुश्रेष्ठश्शेषोलक्ष्मणौच्यते ।
एवमेतत्पुरावृत्तमाख्यानम्भद्रमस्तुवः ॥ 121 ॥
प्रव्याहरतविस्रब्धम्बलंविष्णोःप्रवर्थताम् ।
देवाश्चसर्वेतुष्यन्तिग्रहणाच्छ्रवणात्तथा ॥ 122 ॥
रामायणस्यश्रवणेतुष्यन्तिपितस्सदा ।
भक्त्यारामस्ययेचेमांसंसितामृषिणाकृताम् ॥ 123 ॥
येलिखन्ती ह च नरास्तेषांवासस्त्रिविष्टपे ।
कुटुम्बवृद्धिन्धनधान्यवृद्धिंस्त्रियश्चमुख्यास्सुखमुत्तमं च ।
श्रुत्वाशुभङ्काव्यमिदम्महार्थम्प्राप्नोतिसर्वाम्भुविचार्थसिद्धम् ॥ 124 ॥
आयुष्यमारोग्यकरंयशस्यंसौभ्रातृकम्बुद्धिकरंशुभं च ।
श्रोतव्यमेतन्नियमेनसद्भिराख्यानमोजस्करमृद्धिकामैः ॥ 125 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकत्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ |
śirasyañjalimādhāyakaikeyyānandavardhanaḥ |
babhāṣebharatojyeṣṭhaṃrāmaṃsatyaparākramam || 1 ||
pūjitāmāmikāmātādattaṃrājyamidammama |
taddadāmipunastubhyaṃyathātvamadadāmama || 2 ||
dhuramekākinānyastāṃvṛṣabheṇabalīyasā |
kiśoravadgurumbhāraṃ na voḍhumahamutsahe || 3 ||
vārivegenamahatābhinnasseturivakṣaran |
durbandhanamidammanyerājyacchridamasamvṛtam || 4 ||
gatiṅkharaivāśvasyahaṃsasyeva ca vāyasaḥ |
nānvetumutsaherāma tavamārgamarindama || 5 ||
yathācāropitovṛkṣojātaścārnntiveśane |
mahāṃścasudurārohomahāskandaḥpraśākhavān || 6 ||
śīryetapuṣpitobhūtvā na phalānipradarśayan |
tasyanānubhavedarthaṃyasyahetossaropitaḥ || 7 ||
eṣopamāmahābāhotvamarthaṃvettumarhasi |
yadyasmānmanujendratvambhartābhṛtyānnaśādhihi || 8 ||
jagadadyābhiṣiktantvāmanupaśyaturāghava |
pratapantamivādityammadhyāhnedīptatejasam || 9 ||
tūryasaṅghāntirghoṣaiḥkāñcīnūpuraniḥsvanaiḥ |
madhurairgītaśabdaiścapratibudhyasvaśeṣva ca || 10 ||
yāvadāvartatecakraṃyāvatī ca vasundharā |
tāvattvamihalokasyasvāmitvamanuvartaya || 11 ||
bharatasyavacśrutvārāmaḥparapurañjayaḥ |
tathetipratijagrāhaniṣasādāsaneśubhe || 12 ||
tataśśatrughnavacanānnipuṇāḥśmaśruvardhanāḥ |
sukhahastāḥsuśīghrāścarāghavamparyavārayan || 13 ||
pūrvantubharatesnātelakṣmaṇe ca mahābale |
sugrīvevānarendre ca rākṣasendrevibhīṣaṇe || 14 ||
viśodhitajaṭassnātaścitramālyānulepanaḥ |
mahārhavasanopetastasthautatraśriyājvalan || 15 ||
pratikarma ca rāmasyakārayāmāsavīryavāna |
lakṣmaṇasya ca lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ || 16 ||
pratikarmacasītāyāssarvādaśarathastriyaḥ |
ātmanaivatadācakrurmanasvinyomanoharam || 17 ||
tatovānarapatnīnāṃsarvāsāmevaśobhanam |
cakārayatnātkausalyāprahṛṣṭāputravatsalā || 18 ||
tataḥ śśatrughnavacanātsumantronāmasārathiḥ |
yojayitvābhicakrāmarathaṃsarvāṅgaśobhanam || 19 ||
arkamaṇḍalasaṅkāśandivyandṛṣṭavārathaṃsthitam |
ārurohamahābāhūrāmaḥparapuraṃñjayaḥ || 20 ||
sugrīvohanumāṃścaivamahendrasadṛśadyutī |
snātaudivyanibhairvastrairjagmatuśśubhakuṇḍalau || 21 ||
sarvābharaṇajuṣṭāścayuyustaśśubhakuṇḍalāḥ |
sugrīvapatnayaḥsītā ca draṣṭunnagaramutsukāḥ || 22 ||
ayodhyāyāntusacivārājñodaśarathasya ca |
purohitampuraskṛtyamantrayāmāsurarthavat || 23 ||
aśokovijayaścaivasiddhārthaścasamāhitāḥ |
mantrayanrāmavṛdhyarthambudhyarthannagarasya ca || 24 ||
sarvamevābhiṣekārthañjayārhasyamahātmanaḥ |
kartumarhatharāmasyayadyanmaṅgalapūrvakam || 25 ||
ititemantriṇassarvesandiśya ca purohitam |
nagarānniryayustūrṇaṃrāmadarśanabuddhayaḥ || 26 ||
hariyuktaṃsahasrākṣorathamindraivānaghaḥ |
prayayaurathamāsthāyarāmonagaramuttamam || 27 ||
jagrāhabharatoramaśīnśatrughnaścatramādade |
lakṣmaṇovyajanantasyamūrdhnisamparyavījayat || 28 ||
śvetaṃ ca vālavyajanañjagṛheparitassthitaḥ |
aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 29 ||
ṛṣisaṅghaistadākāśedevaiścasamarudgaṇaiḥ |
stūyamāsyarāmasyaśuśruvamadhuradhvaniḥ || 30 ||
tataḥśatruñjayannāmakuñjaramparvatopamam |
ārurohamahātejāssugrīvaḥplavagarṣabhaḥ || 31 ||
navanāgasahasrāṇiyayurāsthāyavānarāḥ |
mānuṣaṃvigrahaṅkṛtvāsarvābharaṇabhūṣitāḥ || 32 ||
śaṅkhaśabdapraṇādaiścadundubhīnāṃ ca nissvanaiḥ |
prayayaupuruṣavyāghrastāmpurīṃharmyamālinīm || 33 ||
dadṛśustesamāyāntaṃrāghavaṃsapurassaram |
virājamānaṃvapuṣārathenātirathantadā || 34 ||
tevarthayitvākākutsthaṃrāmeṇapratinanditāḥ |
anujagmurmahātmānambhrātṛbhiḥparivāritam || 35 ||
amātyairbrāhmaṇaiścaivatathāprakṛtibhirvavṛtaḥ |
śriyāvirurucerāmonakṣatrarivacandramāḥ || 36 ||
sa purogāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ |
pravyāharadbhirmuditairmaṅgalānivṛtoyayau || 37 ||
akṣatañjātarūpaṃ ca gāvaḥkanyāssahadvijāḥ |
narāmodakahastāścarāmasyapuratoyayuḥ || 38 ||
sakhyaṃ ca rāmassugrīveprabhāvañcānilātmaje |
vānarāṇāṃ ca tatkarmahyācacakṣe''thamantriṇām || 39 ||
śrutvā ca vismayañjagmurayodhyāpuravāsinaḥ |
vānarāṇāṃ ca tatakarmarākṣasānāṃ ca tadbalam || 40 ||
vibhīṣaṇasyasamyogamācacakṣe'thamantriṇām |
dyutimānetadākhyāyarāmovānarasamyutaḥ || 41 ||
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇamayodhyāmpraviveśasaḥ |
tatohyabhyucchrayanpaurāḥpatākāścagṛhegṛhe || 42 ||
aikṣvākudhyuṣitaṃramyamāsasādapiturgṛham |
athābravīdrājaputrobharatandharmiṇāṃvaram || 43 ||
ardhopahitayāvācāmadhuraṃraghunandanaḥ |
piturbhavanamāsādyapraviśya ca mahātmanaḥ || 44 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīmabhivādya ca |
yacchamadbhavanaṃśreṣṭhaṃsāśokavanikammahat || 45 ||
muktāvaidūryasaṅkīrṇaṃsugrīvāyanivedaya |
tasyatadvacanaṃśrutvābharatassatyavikramaḥ || 46 ||
hastegṛhītvāsugrīvampraviveśatamālayam |
tataḥ sssailapradīpāṃścaparyaṅkāstaraṇāni ca || 47 ||
gṛhītvāviviśuḥkṣipraṃśatrughnepracoditāḥ |
uvāca ca mahātejāssugrīvaṃrāghavānujaḥ || 48 ||
abhiṣekāyarāmasyadūtānājñāpayaprabho |
sauvarṇānvānarendrāṇāñcaturṇāñcaturoghaṭān || 49 ||
dadaukṣipraṃsasugrīvassarvaratnavibhūṣitān |
yathāpratyūṣasamayecaturṇāṃsāgarāmbasām || 50 ||
pūrṇaghaṭaiḥpratīkṣadhvantathākurutavānarāḥ |
evamuktāmahātmānovānarāvāraṇopamāḥ || 51 ||
utpeturgaganaṃśīghraṅgaruḍāivaśīghragāḥ |
jāmbavāṃścahanūmāṃścavegadarśī ca vānaraḥ || 52 ||
ṛṣabhaścaivakalaśānjalapūrṇānathānayan |
nadīśatānāmpañcānāñjalaṅkumbhairupāharan || 53 ||
pūrvātsamudrātkalaśañjalapūrṇamathānayat |
suṣeṇassattvasampannassarvaratnavibhūṣitam || 54 ||
ṛṣabhodakṣiṇāttūrṇaṃsamudrājjalamānayat |
raktacandanaśākhābhissamvṛtaṅkāñcanaṅghaṭam || 55 ||
gavayaḥpaścimāttoyamājahāramahārṇavāt |
ratnakumbhenamahatāśītammārutavikramaḥ || 56 ||
uttarāccajalaṃśīghraṅgaruḍānilavikramaḥ |
ājahāra sa dharmātmānalaḥsarvaguṇānvitaḥ || 57 ||
tatastairvānaraśreṣṭhairānītamprekṣyatajjalam |
abhiṣekāyarāmasyaśatrughnassacivaissaha || 58 ||
purohitāyaśreṣṭhāyasuhṛdbhyaścanyavedayat |
tatassaprayatovṛddhovasiṣṭhobrāhmaṇaiḥsaha || 59 ||
rāmaṃratnamayepīṭhesasītaṃsannayaveśayat |
vasiṣṭhovāmadevaścajābālirathakāśyapaḥ || 60 ||
kātyāyanosuyajñaścagautamovijayastathā |
abhyaṣiñcannaravyāghramprasannenasugandhinā || 61 ||
salilenasahasrākṣaṃvasavovāsavaṃyathā |
ṛgbhirbhrāhmaṇaiḥpūrvaṅkanyābhirmantribhistathā || 62 ||
yothauścaivābhyaṣiñcaṃstesamprahṛṣṭāssanaigamaiḥ |
sarvauṣadhīnasaiścāpidaivatairnabhasisthitaiḥ || 63 ||
caturbhirlokapālaiścasarvairdevaiścasaṅgataiḥ |
brahmaṇānirmitampūrvaṅkirīṭaṃratnaśobhitam || 64 ||
abhiṣiktaḥpurāyevamanustandīptatejasam |
tasyānvavāyerājānaḥkramādyenābhiṣecitāḥ || 65 ||
sabhāyāṃhemakluptāyāṃśobhitāyāmmahādhanaiḥ |
ratnairnānāvidhaiścavacitritāyāṃsuśobhanaiḥ || 66 ||
nānāratnamayepīṭhekalpayitvāyathāvidhi |
kirīṭenatataḥpaścādvasiṣṭhenamahātmanā || 67 ||
ṛtvigimabhagirbhūṣaṇaiścaivasamayokṣyatarāghavaḥ |
chatrantasya ca jagrāhaśatraghnaḥpāṇḍuraṃśubham || 68 ||
śvetaṃ ca vālavyajanaṃsugrīvovānareśvaraḥ |
aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 69 ||
mālāñjvalantīṃvapuṣākāñcanīṃśatapuṣkarām |
rāghavāyadadauvāyurvāsavenapracoditaḥ || 70 ||
sarvaratnasamāyuktammaṇibhiścavibhūṣitam |
muktāhārannarendrāyadadauśakrapracoditaḥ || 71 ||
prajagurdhevagandharvānanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
abhiṣeketadarhasyatadārāmasyadhīmataḥ || 72 ||
bhūmiḥsasyavatīcaivaphalavantaścapādapāḥ |
gandhavanti ca puṣpāṇibabhūvūrāghavotsave || 73 ||
sahasraśatamaśvānāndhenūnāṃ ca gavāntathā |
dadauśatavṛṣānpūrvandvijebhyomanujarṣabhaḥ || 74 ||
triṃśatkoṭīrhiraṇyasyabrāhmaṇebhyodadaupunaḥ |
nānābharaṇavastrāṇimahārhāṇi ca rāghavaḥ || 75 ||
arkaraśmipratīkāśāṅkāñcanīmmaṇivigrahām |
sugrīvāyasrajandivyāmprāyacchanmanujādhipaḥ || 76 ||
vaidūryamayacitre ca maṇiratnavibhūṣite |
vāliputrāyadhṛtimānaṅgadāyāṅgadedadau || 77 ||
maṇipravarajuṣṭantumuktāhāramanuttamam |
sītāyaipradadaurāmaścandraraśmisamaprabham || 78 ||
arajevāsasīdivyeśubhānyābharaṇāni ca |
avekṣamāṇāvaidehīpradadauvāyusūnave || 79 ||
avamucyātmanaḥkaṇṭhāddārañjanakanandinī |
avaikṣataharīnsarvānbhartāraṃ ca muhurmuhuḥ || 80 ||
tāmiṅgitajñassamprekṣya babhāṣe janakātmajām |
pradehisubhagehāraṃyasyatuṣṭāsibhāmini || 81 ||
tejodhṛtiryaśodākṣyaṃsāmarthyaṃvinayonayaḥ |
pauruṣaṃvikramobuddhiryasminnetānisarvadā || 82 ||
dadausāvāyuputrāyataṃhāramasitekṣaṇā |
hanūmāṃstenahāreṇaśuśubhevānararṣabhaḥ || 83 ||
canrāṃśucayagaureṇaśvetābhreṇayathācalaḥ |
todvividamaindhābhyānnīlāya ca parantapaḥ sarvevānaravṛddhāścayecānyevānarottamāḥ || 84 ||
vāsobhirbhūṣaṇaiścaivayathārhampratipūjitāḥ |
sarvānkāmaguṇāvanīkṣyapradadauvasudhādhipaḥ || 85 ||
vibhīṣaṇo'thasugrīvohanumānjāmbavāṃstathā || 86 ||
sarvevānaramukhyāścarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
yathārhampūjitāḥsarvekāmairatnaiścapuṣkalaiḥ || 87 ||
prahṛṣṭamānasaḥsarvejagmurevayathāgatam |
dṛṣṭvāsarvemahātmānastatastevānararṣabhāḥ || 88 ||
visṛṣṭāḥpārthivendreṇakiṣkindhāṃsamupāgaman |
sugrīvovānaraśreṣṭho dṛṣṭavārāmabhiṣecanam || 89 ||
pūjitaścaivarāmeyakiṣkindhāmprāviśatpurīm |
vibhīṣaṇo'pidharmātmāsahatairnairṛtarṣabhaiḥ || 90 ||
labdhvākuladhanaṃrājālaṅkāmprāyān mahāyaśāḥ |
sarājyamakhilaṃśāsannihatārirmahāyaśāḥ || 91 ||
rāghavaḥparamodāraśśaśāsaparayāmudā |
uvācalakṣmaṇaṃrāmodharmajñandharmavatsalaḥ || 92 ||
ātiṣṭhadharmajña mayāsahemāṅgāmpūrvarājādhyuṣitāmbalena |
tulyammayātvampitṛbhirdhṛtāyātāṃyauvarājyedhuramudvahasva || 93 ||
sarvātmanāparyanunīyamānoyadā na saumitrirupaitiyogam |
niyujyamāno'pi ca yauvarājyetato'bhyaṣiñcadbharatammahātmā || 94 ||
pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃvājapeyenacāsakṛt |
anyaiścavividhairyajñairayajatpārthivātmajaḥ || 95 ||
rājyandaśasahasrāṇiprāpyavarṣāṇirāghavaḥ |
śatāśvamedhānājahresadaśvān bhūridakṣiṇān || 96 ||
ājānulambibāhussamahāvakṣāḥpratāpavān |
lakṣmaṇānucarorāmaḥśaśāsapṛthivīmimām || 97 ||
rāghavaścāpidharmātmāprāpyarājyamanuttamam |
ījebahuvidhairyajñaisasutabhrātṛbāndhavaḥ || 98 ||
sa paryadevanvidhavā na ca vyālakṛtambhayam |
na vyādhijambhayañcāsīdrāmerājyampraśāsati || 99 ||
nirdasyurabhavallokonānarthaṅkaścidaspṛśat |
na ca smavṛddhābālānāmpretakāryāṇikurvate || 100 ||
sarvammuditamevāsītsarvodharmaparo'bhavat |
rāmamevānupaśyantonābhyahiṃsan parasparam || 101 ||
āsanvarṣasahasrāṇitathāputrasahasriṇaḥ |
nirāmayāviśokāścarāmerājyampraśāsati || 102 ||
rāmorāmorāmaḥ itiprajānāmabhavankathāḥ |
rāmabhūtañjagadabhūdrāmerājyampraśāsati || 103 ||
nityapuṣpānityaphalāntaravastatranirvraṇāḥ |
kāmavarṣī ca parjanyassukhasparśaścamārutaḥ || 104 ||
brāhmaṇāḥkṣatriyāvaiśyāśśūdrālobhavivarjitāḥ |
svakarmasupravartantetuṣṭāssvairevakarmabhiḥ || 105 ||
āsanprajādharmaparārāmeśāsatinānṛtāḥ |
sarvelakṣaṇasampannāssarvedharmaparāyaṇāḥ || 106 ||
daśavarṣasahasrāṇidaśavarṣaśatāni ca bhrātṛbhiḥ sahitaḥśrīmānarāmorājyamakārayat |
dhanyaṃyaśasyamāyuṣyaṃrājñāṃ ca viyāvaham || 107 ||
ādikāvyamidañcārṣampurāvālmīkinākṛtam |
paṭhedhyaḥśṛṇuyāllokenaraḥpāpātpramucyate || 108 ||
putrakāmaścaputrānvaidhanakāmodhanāni ca |
labhatemanujolokeśrutvārāmābhiṣecanam || 109 ||
mahīṃvijayaterājāripūṃścāpyadhitiṣṭhati |
rāghaveṇayathāmātāsumitrālakṣmaṇena ca || 110 ||
bharatena ca kaikeyījīvaputrāstathāstriyaḥ |
bhaviṣyantisadānandāḥputrapautrasamanvitāḥ || 111 ||
śrutvārāmāyaṇamidandīrghamāyuścavindati |
rāmasyavijayañcaivasarvamakliṣṭakarmaṇaḥ || 112 ||
śṛṇoti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam |
śraddhadhānojitakrodhodurgāṇyatitaratyasau || 113 ||
samāgamyapravāsānteramantesahabāndhavaiḥ |
śṛṇvanti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam || 114 ||
teprārthitānvarānsarvānprāpnuvantīharāghavāt |
śravaṇenasurāssarveprīyantesampraśṛṇvatām || 115 ||
vināyakāścaśāmyantigṛhetiṣṭhantiyasyavai |
vijayetamahīṃrājāpravāsīsvastimānbhavet || 116 ||
striyorajasvalāśrutvāputrānsūyuranuttamān |
pūjayaṃścapaṭhaṃścaivamitihāsampurātanam || 117 ||
sarvapāpaiḥpramucyetadīrghamāyuravāpnuyāt |
praṇamyaśirasānityaṃśrotavyaṅkṣatriyairdvijāt || 118 ||
aiśvaryamputralābhāścabhaviṣyati na saṃśayaḥ |
rāmāyaṇamidaṅkṛtsnaṃśṛṇvataḥpaṭhatassadā || 119 ||
prīyatesatataṃrāmassahiviṣṇussanātanaḥ |
ādidevomahābāhurharinnārāyaṇaḥprabhuḥ || 120 ||
sākṣādrāmoraghuśreṣṭhaśśeṣolakṣmaṇaucyate |
evametatpurāvṛttamākhyānambhadramastuvaḥ || 121 ||
pravyāharatavisrabdhambalaṃviṣṇoḥpravarthatām |
devāścasarvetuṣyantigrahaṇācchravaṇāttathā || 122 ||
rāmāyaṇasyaśravaṇetuṣyantipitassadā |
bhaktyārāmasyayecemāṃsaṃsitāmṛṣiṇākṛtām || 123 ||
yelikhantī ha ca narāsteṣāṃvāsastriviṣṭape |
kuṭumbavṛddhindhanadhānyavṛddhiṃstriyaścamukhyāssukhamuttamaṃ ca |
śrutvāśubhaṅkāvyamidammahārthamprāpnotisarvāmbhuvicārthasiddham || 124 ||
āyuṣyamārogyakaraṃyaśasyaṃsaubhrātṛkambuddhikaraṃśubhaṃ ca |
śrotavyametanniyamenasadbhirākhyānamojaskaramṛddhikāmaiḥ || 125 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.