Summary — Marathi
AI-generated · not yet verified
The Marathi meaning of each verse is shown below the verse.
Summary — Nepali
AI-generated · not yet verified
The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.
ஓ-ந்நமஃ பரமாத்மநே, ஶ்ரீ மஹாகணபதயே நமஃ,
ஶ்ரீ குருப்யோ நமஃ । ஹ॒ரிஃ॒ ஓம் ॥
காவோ॒ வா ஏ॒த-த்ஸ॒த்ர-மா॑ஸதாஶ்ரு'॒ங்கா-ஸ்ஸ॒தீ-ஶ்ஶ்ரு'ங்கா॑ணி நோ ஜாயந்தா॒ இதி॒ காமே॑ந॒ தாஸா॒-ந்தஶ॒மாஸா॒ நிஷ॑ண்ணா॒ ஆஸ॒ந்நத॒ ஶ்ரு'ங்கா᳚ண்யஜாயந்த॒ தா உத॑திஷ்ட॒ந்நரா॒த்ஸ்மேத்யத॒ யாஸா॒-ந்நாஜா॑யந்த॒ தா-ஸ்ஸம்॑வँத்ஸ॒ர-மா॒ப்த்வோத॑திஷ்ட॒ -ந்நரா॒த்ஸ்மேதி॒ யாஸா॒-ஞ்சாஜா॑யந்த॒ யாஸா᳚-ஞ்ச॒ ந தா உ॒பயீ॒ரு-த॑திஷ்ட॒-ந்நரா॒த்ஸ்மேதி॑ கோஸ॒த்ரம்-வைँ [கோஸ॒த்ரம்-வைँ, ஸம்॒வँ॒த்ஸ॒ரோ ய] 1
ஸம்॑வँத்ஸ॒ரோ ய ஏ॒வம்-விँ॒த்வாக்ம்ஸஃ॑ ஸம்வँத்ஸ॒ர-மு॑ப॒யந்த்ய்ரு'॑த்த்நு॒வந்த்யே॒வ தஸ்மா᳚-த்தூப॒ரா வார்ஷி॑கௌ॒ மாஸௌ॒ பர்த்வா॑ சரதி ஸ॒த்ராபி॑ஜித॒க்க்॒ஹ்ய॑ஸ்யை॒ தஸ்மா᳚-த்ஸம்வँத்ஸர॒ஸதோ॒ ய-த்கி-ஞ்ச॑ க்ரு'॒ஹே க்ரி॒யதே॒ ததா॒ப்த-மவ॑ருத்த-ம॒பிஜி॑த-ங்க்ரியதே ஸமு॒த்ரம்-வாँ ஏ॒தே ப்ர ப்ல॑வந்தே॒ யே ஸம்॑வँத்ஸ॒ரமு॑ப॒யந்தி॒ யோ வை ஸ॑மு॒த்ரஸ்ய॑ பா॒ர-ந்ந பஶ்ய॑தி॒ ந வை ஸ தத॒ உதே॑தி ஸம்வँத்ஸ॒ரோ [உதே॑தி ஸம்வँத்ஸ॒ரஃ, வை ஸ॑மு॒த்ர-] 2
வை ஸ॑மு॒த்ர-ஸ்தஸ்யை॒த-த்பா॒ரம்-யँத॑திரா॒த்ரௌ ய ஏ॒வம்-விँ॒த்வாக்ம்ஸஃ॑ ஸம்வँத்ஸ॒ர-மு॑ப॒யந்த்யநா᳚ர்தா ஏ॒வோத்ரு'ச॑-ங்கச்சந்தீ॒யம்-வைँ பூர்வோ॑-ऽதிரா॒த்ரோ॑ ऽஸாவுத்த॑ரோ॒ மநஃ॒ பூர்வோ॒ வாகுத்த॑ரஃ ப்ரா॒ணஃ பூர்வோ॑-ऽபா॒ந உத்த॑ரஃ ப்ர॒ரோத॑ந॒-ம்பூர்வ॑ உ॒தய॑ந॒முத்த॑ரோ॒ ஜ்யோதி॑ஷ்டோமோ வைஶ்வாந॒ரோ॑ ऽதிரா॒த்ரோ ப॑வதி॒ ஜ்யோதி॑ரே॒வ பு॒ரஸ்தா᳚த்தததே ஸுவ॒ர்கஸ்ய॑ லோ॒கஸ்யா-நு॑க்யாத்யை சதுர்வி॒க்ம்॒ஶஃ ப்ரா॑ய॒ணீயோ॑ பவதி॒ சது॑ர்விக்ம்ஶதி-ரர்தமா॒ஸா- [சது॑ர்விக்ம்ஶதி-ரர்தமா॒ஸாஃ, ஸம்॒வँ॒த்ஸ॒ரஃ] 3
-ஸ்ஸம்॑வँத்ஸ॒ரஃ ப்ர॒யந்த॑ ஏ॒வ ஸம்॑வँத்ஸ॒ரே ப்ரதி॑ திஷ்டந்தி॒ தஸ்ய॒ த்ரீணி॑ ச ஶ॒தாநி॑ ஷ॒ஷ்டிஶ்ச॑ ஸ்தோ॒த்ரீயா॒ஸ்தாவ॑தீ-ஸ்ஸம்வँத்ஸ॒ரஸ்ய॒ ராத்ர॑ய உ॒பே ஏ॒வ ஸம்॑வँத்ஸ॒ரஸ்ய॑ ரூ॒பே ஆ᳚ப்நுவந்தி॒ தே ஸக்க்ஸ்தி॑த்யா॒ அரி॑ஷ்ட்யா॒ உத்த॑ரை॒ரஹோ॑பிஶ்சரந்தி ஷட॒ஹா ப॑வந்தி॒ ஷ-ட்வா ரு'॒தவஃ॑ ஸம்வँத்ஸ॒ர ரு'॒துஷ்வே॒வ ஸம்॑வँத்ஸ॒ரே ப்ரதி॑ திஷ்டந்தி॒ கௌஶ்சா-ऽऽயு॑ஶ்ச மத்த்ய॒த-ஸ்ஸ்தோமௌ॑ பவத-ஸ்ஸம்வँத்ஸ॒ரஸ்யை॒வ தந்மி॑து॒ந-ம்ம॑த்த்ய॒தோ [தந்மி॑து॒ந-ம்ம॑த்த்ய॒தஃ, த॒த॒தி॒ ப்ர॒ஜந॑நாய॒] 4
த॑ததி ப்ர॒ஜந॑நாய॒ ஜ்யோதி॑ர॒பிதோ॑ பவதி வி॒மோச॑நமே॒வ தச்சந்தாக்॑ஸ்யே॒வ த-த்வி॒மோகம்॑-யँ॒ந்த்யதோ॑ உப॒யதோ᳚ஜ்யோதிஷை॒வ ஷ॑ட॒ஹேந॑ ஸுவ॒ர்கம்-லோँ॒கம்-யँ॑ந்தி ப்ரஹ்மவா॒திநோ॑ வத॒ந்த்யாஸ॑தே॒ கேந॑ ய॒ந்தீதி॑ தேவ॒யாநே॑ந ப॒தேதி॑ ப்ரூயா॒ச்சந்தாக்ம்॑ஸி॒ வை தே॑வ॒யாநஃ॒ பந்தா॑ காய॒த்ரீ த்ரி॒ஷ்டுப்-ஜக॑தீ॒ஜ்யோதி॒ர்வை கா॑ய॒த்ரீ கௌஸ்த்ரி॒ஷ்டுகாயு॒ர்ஜக॑தீ॒ யதே॒தே ஸ்தோமா॒ பவ॑ந்தி தேவ॒யாநே॑நை॒வ [ ] 5
த-த்ப॒தா ய॑ந்தி ஸமா॒நக்ம் ஸாம॑ பவதி தேவலோ॒கோ வை ஸாம॑ தேவலோ॒காதே॒வ நய॑ந்த்ய॒ந்யாஅ॑ந்யா॒ ரு'சோ॑ பவந்தி மநுஷ்யலோ॒கோ வா ரு'சோ॑ மநுஷ்யலோ॒காதே॒வாந்யம॑ந்ய-ந்தேவலோ॒கம॑ப்யா॒ரோஹ॑ந்தோ யந்த்யபிவ॒ர்தோ ப்ர॑ஹ்மஸா॒ம-ம்ப॑வதி ஸுவ॒ர்கஸ்ய॑ லோ॒கஸ்யா॒பிவ்ரு'॑த்யா அபி॒ஜி-த்ப॑வதி ஸுவ॒ர்கஸ்ய॑ லோ॒கஸ்யா॒பிஜி॑த்யை விஶ்வ॒ஜி-த்ப॑வதி॒ விஶ்வ॑ஸ்ய॒ ஜித்யை॑ மா॒ஸிமா॑ஸி ப்ரு'॒ஷ்டாந்யுப॑ யந்தி மா॒ஸிமா᳚ஸ்யதிக்ரா॒ஹ்யா॑ க்ரு'ஹ்யந்தே மா॒ஸிமா᳚ஸ்யே॒வ வீ॒ர்ய॑-ந்தததி மா॒ஸா-ம்ப்ரதி॑ஷ்டித்யா உ॒பரி॑ஷ்டாந்மா॒ஸா-ம்ப்ரு'॒ஷ்டாந்யுப॑ யந்தி॒ தஸ்மா॑து॒பரி॑ஷ்டா॒தோஷ॑தயஃ॒ பல॑-ங்க்ரு'ஹ்ணந்தி ॥ 6 ॥
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
gāvo॒ vā e॒ta-thsa॒tra-mā̭satāśṛ॒ṅgā-ssa॒tī-śśṛṅgā̭ṇi no jāyantā॒ iti॒ kāmḙna॒ tāsā॒-ndaśa॒māsā॒ niṣa̭ṇṇā॒ āsa॒nnatha॒ śṛṅgā᳚ṇyajāyanta॒ tā uda̭tiṣṭha॒nnarā॒thsmetyatha॒ yāsā॒-nnājā̭yanta॒ tā-ssaṃ̭va~thsa॒ra-mā॒ptvoda̭tiṣṭha॒ -nnarā॒thsmeti॒ yāsā॒-ñcājā̭yanta॒ yāsā᳚-ñca॒ na tā u॒bhayī॒ru-da̭tiṣṭha॒-nnarā॒thsmeti̭ gosa॒traṃ-vai~ [gosa॒traṃ-vai~, saṃ॒va~॒thsa॒ro ya] 1
saṃ̭va~thsa॒ro ya e॒vaṃ-vi~॒dvāgṃsaḥ̭ saṃva~thsa॒ra-mṷpa॒yantyṛ̭ddhnu॒vantye॒va tasmā᳚-ttūpa॒rā vārṣi̭kau॒ māsau॒ partvā̭ carati sa॒trābhi̭jita॒gg॒hya̭syai॒ tasmā᳚-thsaṃva~thsara॒sado॒ ya-tki-ñca̭ gṛ॒he kri॒yate॒ tadā॒pta-mava̭ruddha-ma॒bhiji̭ta-ṅkriyate samu॒draṃ-vā~ e॒te pra pla̭vante॒ ye saṃ̭va~thsa॒ramṷpa॒yanti॒ yo vai sa̭mu॒drasya̭ pā॒ra-nna paśya̭ti॒ na vai sa tata॒ udḙti saṃva~thsa॒ro [udḙti saṃva~thsa॒raḥ, vai sa̭mu॒dra-] 2
vai sa̭mu॒dra-stasyai॒ta-tpā॒raṃ-ya~da̭tirā॒trau ya e॒vaṃ-vi~॒dvāgṃsaḥ̭ saṃva~thsa॒ra-mṷpa॒yantyanā᳚rtā e॒vodṛca̭-ṅgacchantī॒yaṃ-vai~ pūrvo̭-'tirā॒tro̭ 'sāvutta̭ro॒ manaḥ॒ pūrvo॒ vāgutta̭raḥ prā॒ṇaḥ pūrvo̭-'pā॒na utta̭raḥ pra॒rodha̭na॒-mpūrva̭ u॒daya̭na॒mutta̭ro॒ jyoti̭ṣṭomo vaiśvāna॒ro̭ 'tirā॒tro bha̭vati॒ jyoti̭re॒va pu॒rastā᳚ddadhate suva॒rgasya̭ lo॒kasyā-nṷkhyātyai caturvi॒gṃ॒śaḥ prā̭ya॒ṇīyo̭ bhavati॒ catṷrvigṃśati-rardhamā॒sā- [catṷrvigṃśati-rardhamā॒sāḥ, saṃ॒va~॒thsa॒raḥ] 3
-ssaṃ̭va~thsa॒raḥ pra॒yanta̭ e॒va saṃ̭va~thsa॒re prati̭ tiṣṭhanti॒ tasya॒ trīṇi̭ ca śa॒tāni̭ ṣa॒ṣṭiśca̭ sto॒trīyā॒stāva̭tī-ssaṃva~thsa॒rasya॒ rātra̭ya u॒bhe e॒va saṃ̭va~thsa॒rasya̭ rū॒pe ā᳚pnuvanti॒ te saggsthi̭tyā॒ ari̭ṣṭyā॒ utta̭rai॒raho̭bhiścaranti ṣaḍa॒hā bha̭vanti॒ ṣa-ḍvā ṛ॒tavaḥ̭ saṃva~thsa॒ra ṛ॒tuṣve॒va saṃ̭va~thsa॒re prati̭ tiṣṭhanti॒ gauścā-''yṷśca maddhya॒ta-sstomaṷ bhavata-ssaṃva~thsa॒rasyai॒va tanmi̭thu॒na-mma̭ddhya॒to [tanmi̭thu॒na-mma̭ddhya॒taḥ, da॒dha॒ti॒ pra॒jana̭nāya॒] 4
da̭dhati pra॒jana̭nāya॒ jyoti̭ra॒bhito̭ bhavati vi॒moca̭name॒va tacchandāg̭sye॒va ta-dvi॒mokaṃ̭-ya~॒ntyatho̭ ubha॒yato᳚jyotiṣai॒va ṣa̭ḍa॒hena̭ suva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~̭nti brahmavā॒dino̭ vada॒ntyāsa̭te॒ kena̭ ya॒ntīti̭ deva॒yānḙna pa॒theti̭ brūyā॒cchandāgṃ̭si॒ vai dḙva॒yānaḥ॒ panthā̭ gāya॒trī tri॒ṣṭub-jaga̭tī॒jyoti॒rvai gā̭ya॒trī gaustri॒ṣṭugāyu॒rjaga̭tī॒ yade॒te stomā॒ bhava̭nti deva॒yānḙnai॒va [ ] 5
ta-tpa॒thā ya̭nti samā॒nagṃ sāma̭ bhavati devalo॒ko vai sāma̭ devalo॒kāde॒va naya̭ntya॒nyāa̭nyā॒ ṛco̭ bhavanti manuṣyalo॒ko vā ṛco̭ manuṣyalo॒kāde॒vānyama̭nya-ndevalo॒kama̭bhyā॒roha̭nto yantyabhiva॒rto bra̭hmasā॒ma-mbha̭vati suva॒rgasya̭ lo॒kasyā॒bhivṛ̭tyā abhi॒ji-dbha̭vati suva॒rgasya̭ lo॒kasyā॒bhiji̭tyai viśva॒ji-dbha̭vati॒ viśva̭sya॒ jityai̭ mā॒simā̭si pṛ॒ṣṭhānyupa̭ yanti mā॒simā᳚syatigrā॒hyā̭ gṛhyante mā॒simā᳚sye॒va vī॒rya̭-ndadhati mā॒sā-mprati̭ṣṭhityā u॒pari̭ṣṭānmā॒sā-mpṛ॒ṣṭhānyupa̭ yanti॒ tasmā̭du॒pari̭ṣṭā॒doṣa̭dhayaḥ॒ phala̭-ṅgṛhṇanti || 6 ||
कृष्ण यजुर्वेदातील तैत्तिरीय संहितेच्या सातव्या कांडातील पाचवा प्रश्न — सत्रविशेषाचे वर्णन. ओं, परमात्म्यास नमस्कार, श्री महागणपतीस नमस्कार, श्री गुरूंना नमस्कार. हरिः ओं. गायी या सत्राचे अनुष्ठान करत होत्या, त्या शिंगे नसलेल्या होत्या; 'आम्हांला शिंगे जन्मावीत' अशा कामनेने त्या दहा महिने बसल्या होत्या; नंतर त्यांना शिंगे उगवली; त्या उठल्या — 'आम्ही निरोगी आहोत' असे म्हणत. नंतर ज्यांना शिंगे उगवली नाहीत त्या संवत्सरभर राहून उठल्या — 'आम्ही निरोगी आहोत' असे म्हणत; आणि ज्यांना उगवली नाहीत आणि ज्यांना उगवली नाहीत अशा दोन्ही प्रकारच्या गायी उठल्या — 'आम्ही निरोगी आहोत' असे म्हणत. हे गोसत्र आहे; संवत्सर (हे गोसत्र आहे; संवत्सर). जो असा जाणतो तो संवत्सराला प्राप्त होतो; ते समृद्ध होतात. म्हणूनच तूपर (वृषभ) वर्षातील दोन महिने (वसंत व ग्रीष्म) भ्रमण करतो. सत्राभिजितासाठी हे आहे. म्हणून संवत्सरसदांनी घरी जे काही केले जाते ते सर्व प्राप्त, परिगृहीत व अभिजित केले जाते. जे संवत्सराला प्राप्त होतात ते समुद्र ओलांडतात; जो समुद्राचा पार पाहत नाही तो तेथून परत येत नाही. संवत्सर हा समुद्र आहे; त्याचा पार म्हणजे अतिरात्र. जो असा जाणतो तो संवत्सराला प्राप्त होतो; ते निर्विघ्नपणे उदृच (समाप्ती) पावतात. हा पूर्व अतिरात्र आहे, तो उत्तर अतिरात्र आहे; मन पूर्व आहे, वाणी उत्तर आहे; प्राण पूर्व आहे, अपान उत्तर आहे; प्ररोधन पूर्व आहे, उदयन उत्तर आहे. ज्योतिष्टोम वैश्वानर अतिरात्र होतो; ते पुढे ज्योतिर्धारण करतात — स्वर्गलोकाच्या प्राप्तीसाठी. चोवीस (ऋत्विजांचा) प्रायणीय होतो; चोवीस अर्धमास (चोवीस अर्धमास, संवत्सर). संवत्सर; प्रयाण करताना संवत्सरातच प्रतिष्ठित होतात. त्याची तीनशे साठ स्तोत्रीय (ऋचा) असतात; संवत्सराच्या तितक्याच रात्री असतात; ते संवत्सराची दोन्ही रूपे प्राप्त करतात. ते सुस्थितीने व अरिष्टतेने उत्तर दिवसांनी चालतात. सहा अह (दिवस) असतात; सहा ऋतू संवत्सर आहेत; ऋतूंमध्येच संवत्सरात प्रतिष्ठित होतात. गौ (गाय) व आयु (आयुष्य) हे मध्यत स्तोम होतात; ते संवत्सराचेच मिथुन (स्त्री-पुरुष जोडपे) मध्यत (तन्मिथुन मध्यत, धारण करतात, प्रजननासाठी). प्रजननासाठी धारण करतात. ज्योतिरभितो (दोन्ही बाजूंनी ज्योती) होतो; ते विमोचनच आहे; छंदसांचेच ते विमोकन प्राप्त करतात; आणि दोन्ही बाजूंनी ज्योतींनी सहा दिवसांत स्वर्गलोकात जातात. ब्रह्मवादी विचारतात — 'कोणत्या मार्गाने जातात?' तर म्हणावे — 'देवयान मार्गाने.' छंदसच देवयान मार्ग आहे — गायत्री, त्रिष्टुप, जगती; ज्योती गायत्री, गौ त्रिष्टुप, आयु जगती. जेव्हा हे स्तोम होतात तेव्हा देवयान मार्गानेच (जातात). ते त्या मार्गाने जातात. समान साम होते; देवलोक साम आहे; देवलोकातूनच नेतात. अन्य अन्य ऋचा होतात; मनुष्यलोक ऋचा आहे; मनुष्यलोकातूनच अन्य अन्य देवलोकाकडे आरोहण करीत जातात. अभिवर्त ब्रह्मसाम होते — स्वर्गलोकाच्या अभिवृत्तीसाठी. अभिजित होते — स्वर्गलोकाच्या अभिजितीसाठी. विश्वजित होते — सर्वाच्या जितीसाठी. महिन्यामहिन्याने पृष्ठ स्तोमांना प्राप्त होतात; महिन्यामहिन्याने अतिग्राह्य ग्रहण केले जातात; महिन्यामहिन्यानेच वीर्य धारण करतात — महिन्यांच्या प्रतिष्ठेसाठी. वरून महिन्यांना पृष्ठ स्तोमांना प्राप्त होतात; म्हणूनच वरून औषधी फळ धारण करतात. ॥ ६ ॥ AI
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताको सातौं काण्डको पाँचौं प्रश्न — सत्रविशेषको वर्णन। ओम्, परमात्मालाई नमस्कार, श्री महागणपतिलाई नमस्कार, श्री गुरुहरूलाई नमस्कार। हरिः ओम्। गाईहरूले नै यो सत्र अनुष्ठान गरेका थिए। तिनीहरू सिङ्ग नभएका थिए, र 'हाम्रा सिङ्ग उम्रिन्छन्' भन्ने कामनाले तिनीहरू दश महिनासम्म बसे। त्यसपछि सिङ्ग उम्रिए, ती उठे — 'हामी रथ चढ्न सक्ने भयौं' भनी। अनि जुन गाईहरूका सिङ्ग उम्रिएनन्, ती पनि एक वर्ष पुगेर उठे — 'हामी रथ चढ्न सक्ने भयौं' भनी। जुन गाईहरूका सिङ्ग उम्रिए र जुन उम्रिएनन्, ती दुवै समूह उठे — 'हामी रथ चढ्न सक्ने भयौं' भनी। गाईहरूको सत्र नै संवत्सर हो। जो यसलाई यसरी जान्दछ, तिनीहरू संवत्सरलाई प्राप्त गर्दै समृद्ध हुन्छन्। त्यसैले गोरु वर्षभरका दुई महिना बाहिर घुम्छ। सत्र अभिजित्को कारण हो। त्यसैले संवत्सरसद (वर्षभर बस्ने) हरूको घरमा जे जति गरिन्छ, त्यो सबै प्राप्त, अधीन र अभिजित गरिन्छ। जो संवत्सरलाई प्राप्त गर्छन्, ती समुद्र पार गर्छन्। जसले समुद्रको पार देख्दैन, त्यो त्यहाँबाट पार हुँदैन। संवत्सर नै समुद्र हो। त्यसको पार भनेको अतिरात्र हो। जो यसलाई यसरी जान्दछ, तिनीहरू संवत्सरलाई प्राप्त गर्दै निर्विघ्न रूपमा पार पुग्छन्। यो पहिलो अतिरात्र हो, त्यो उत्तर हो। मन पहिलो हो, वाणी उत्तर हो। प्राण पहिलो हो, अपान उत्तर हो। प्ररोधन पहिलो हो, उदयन उत्तर हो। ज्योतिष्टोम वैश्वानर अतिरात्र हुन्छ। उनीहरूले अगाडि नै ज्योति राख्छन् — स्वर्गलोकको अनुख्यातिका लागि। चौबीस प्रायणीय हुन्छ। चौबीस अर्धमासा हुन्छन्, संवत्सर हो। प्रस्थान गर्दा नै संवत्सरमा प्रतिष्ठित हुन्छन्। त्यसका तीन सय साठी स्तोत्रीय हुन्छन्; त्यति नै संवत्सरका रात्रि हुन्। उनीहरूले संवत्सरका दुवै रूप प्राप्त गर्छन्। ती सँगै स्थित भई, अरिष्टतापूर्वक उत्तरका दिनहरूमा चल्छन्। छ दिन हुन्छन्; छ ऋतु हुन्, संवत्सर हो। ऋतुहरूमा नै संवत्सरमा प्रतिष्ठित हुन्छन्। गौ र आयु मध्यत स्तोम हुन्छन्। त्यसरी संवत्सरको मिथुन मध्यतमा राख्छन् — प्रजननका लागि। ज्योति दुवैतिर हुन्छ, त्यो विमोचन नै हो। छन्दकै त्यो विमोक पाउँछन्। अनि दुवैतिर ज्योतिले छ दिनमा स्वर्गलोक जान्छन्। ब्रह्मवादीहरू भन्छन् — 'कुन मार्गले जान्छन्?' भनी। 'देवयान मार्गले' भन्नुपर्छ। छन्द नै देवयान मार्ग हो — गायत्री, त्रिष्टुप्, जगती। ज्योति गायत्री हो, गौ त्रिष्टुप् हो, आयु जगती हो। जब यी स्तोम हुन्छन्, तब देवयान मार्गले नै त्यो पथमा जान्छन्। समान साम हुन्छ। देवलोक नै साम हो; देवलोकबाट नै लैजान्छन्। भिन्न-भिन्न ऋचा हुन्छन्। मनुष्यलोक नै ऋचा हो; मनुष्यलोकबाट नै अर्को देवलोकतर्फ आरोहण गर्दै जान्छन्। अभिवर्त ब्रह्मसाम हुन्छ — स्वर्गलोकको अभिवृत्तिका लागि। अभिजित् हुन्छ — स्वर्गलोकको अभिजितिका लागि। विश्वजित् हुन्छ — सबैको जितका लागि। महिना-महिनामा पृष्ठहरू उपासना गर्छन्; महिना-महिनामा अतिग्राह्य ग्रहण गरिन्छन्; महिना-महिनामा नै वीर्य राख्छन् — महिनाको प्रतिष्ठाका लागि। माथिबाट महिनाका पृष्ठहरू उपासना गर्छन्; त्यसैले माथिबाट ओषधिहरूले फल ग्रहण गर्छन्। AI
காவோ॒ வா ஏ॒த-த்ஸ॒த்ரமா॑ஸதாஶ்ரு'॒ங்கா-ஸ்ஸ॒தீ-ஶ்ஶ்ரு'ங்கா॑ணி॒ ஸிஷா॑ஸந்தீ॒ஸ்தாஸா॒-ந்தஶ॒ மாஸா॒ நிஷ॑ண்ணா॒ ஆஸ॒ந்நத॒ ஶ்ரு'ங்கா᳚ண்யஜாயந்த॒ தா அ॑ப்ருவ॒ந்நரா॒த்ஸ்மோ-த்தி॑ஷ்டா॒மாவ॒ த-ங்காம॑மருத்ஸ்மஹி॒ யேந॒ காமே॑ந॒ ந்யஷ॑தா॒மேதி॒ தாஸா॑மு॒ த்வா அ॑ப்ருவந்ந॒ர்தாவா॒ யாவ॑தீ॒ர்வா-ऽऽஸா॑மஹா ஏ॒வேமௌத்வா॑த॒ஶௌ மாஸௌ॑ ஸம்வँத்ஸ॒ரக்ம் ஸ॒பாந்த்யோ-த்தி॑ஷ்டா॒மேதி॒ தாஸா᳚- [தாஸா᳚ம், த்வா॒த॒ஶே மா॒ஸி] 7
-ந்த்வாத॒ஶே மா॒ஸி ஶ்ரு'ங்கா॑ணி॒ ப்ராவ॑ர்தந்த ஶ்ர॒த்தயா॒ வா-ऽஶ்ர॑த்தயா வா॒ தா இ॒மா யாஸ்தூ॑ப॒ரா உ॒பய்யோ॒ வாவ தா ஆ᳚ர்த்நுவ॒ந்॒. யாஶ்ச॒ ஶ்ரு'ங்கா॒ண்யஸ॑ந்வ॒ந்॒. யாஶ்சோர்ஜ॑ம॒வாரு॑ந்தத॒ர்த்நோதி॑ த॒ஶஸு॑ மா॒ஸூ᳚த்திஷ்ட॑ந்ந்ரு'॒த்த்நோதி॑ த்வாத॒ஶஸு॒ ய ஏ॒வம்-வேँத॑ ப॒தேந॒ கலு॒ வா ஏ॒தே ய॑ந்தி வி॒ந்ததி॒ கலு॒ வை ப॒தேந॒ ய-ந்தத்வா ஏ॒தத்ரு'॒த்தமய॑ந॒-ந்தஸ்மா॑ தே॒த-த்கோ॒ஸநி॑ ॥ 8 ॥
gāvo॒ vā e॒ta-thsa॒tramā̭satāśṛ॒ṅgā-ssa॒tī-śśṛṅgā̭ṇi॒ siṣā̭santī॒stāsā॒-ndaśa॒ māsā॒ niṣa̭ṇṇā॒ āsa॒nnatha॒ śṛṅgā᳚ṇyajāyanta॒ tā a̭bruva॒nnarā॒thsmo-tti̭ṣṭhā॒māva॒ ta-ṅkāma̭maruthsmahi॒ yena॒ kāmḙna॒ nyaṣa̭dā॒meti॒ tāsā̭mu॒ tvā a̭bruvanna॒rdhāvā॒ yāva̭tī॒rvā-''sā̭mahā e॒vemaudvā̭da॒śau māsaṷ saṃva~thsa॒ragṃ sa॒pāndyo-tti̭ṣṭhā॒meti॒ tāsā᳚- [tāsā᳚m, dvā॒da॒śe mā॒si] 7
-ndvāda॒śe mā॒si śṛṅgā̭ṇi॒ prāva̭rtanta śra॒ddhayā॒ vā-'śra̭ddhayā vā॒ tā i॒mā yāstṷ̄pa॒rā u॒bhayyo॒ vāva tā ā᳚rdhnuva॒n॒. yāśca॒ śṛṅgā॒ṇyasa̭nva॒n॒. yāścorja̭ma॒vārṷndhata॒rdhnoti̭ da॒śasṷ mā॒sū᳚ttiṣṭha̭nnṛ॒ddhnoti̭ dvāda॒śasu॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ pa॒dena॒ khalu॒ vā e॒te ya̭nti vi॒ndati॒ khalu॒ vai pa॒dena॒ ya-ntadvā e॒tadṛ॒ddhamaya̭na॒-ntasmā̭ de॒ta-dgo॒sani̭ || 8 ||
गाईंनी हे सत्र अनुष्ठान केले; त्या शिंगे नसलेल्या असून शिंगे मिळवण्याची इच्छा धरून होत्या. त्यांनी दहा महिने बसून राहिल्या; नंतर शिंगे उगवली. तेव्हा त्या म्हणाल्या, 'आपण रथहीन झालो, आता उठू या; ज्या इच्छेने आपण बसलो ती इच्छा पूर्ण झाली.' त्यांना असे सांगितले गेले, 'जोपर्यंत अर्धे वर्ष किंवा जितके दिवस तुम्ही बसलेल्या आहात तितकेच, हे दोन महिने आणि बारा महिने मिळून वर्ष पूर्ण होईपर्यंत तुम्ही उठू नका.' त्यांची बाराव्या महिन्यात शिंगे वाढू लागली — श्रद्धेने किंवा अश्रद्धेने. त्या सर्व उपरा गाई आणि दोन्ही प्रकारच्या गाई समृद्ध झाल्या; ज्यांना शिंगे झाली आणि ज्यांनी ऊर्जा मिळवली. जो दहा महिन्यांत उठतो तो समृद्ध होतो, जो बारा महिन्यांत उठतो तो समृद्ध होतो — जो असे जाणतो. हे पायरीनेच जातात आणि पायरीनेच मिळवतात; तेच समृद्ध मार्ग आहे; म्हणून हे गोसनि (गोधनप्राप्ती) आहे. AI
गाईहरूले नै यो सत्र (यज्ञ) गरेका थिए। तिनीहरू सिङ नभएका थिए र सिङ चाहन्थे। तिनीहरू दश महिनासम्म बसे। त्यसपछि सिङ उम्रिए। तब तिनीहरूले भने — हामी रथविहीन भयौं, उठौं; जुन कामनाका लागि बस्यौं, त्यो कामना प्राप्त गरौं। तब तिनीहरूले भने — हामीमध्ये जति दिन बसेका छौं, त्यसको आधा वा त्यति नै दिन, अथवा यी बाह्र महिना र एक संवत्सर पनि सँगै बसौं र उठौं। तिनीहरूका सिङ बाह्रौं महिनामा उम्रिए — श्रद्धाले वा अश्रद्धाले। ती यी तूपरा (गाई) हुन्; ती दुवै प्रकारले सफल भए — जसका सिङ उम्रिए र जसले बल (ऊर्जा) प्राप्त गरे। जो दश महिनासम्म बसी उठ्छ, सफल हुन्छ; जो बाह्र महिनासम्म बसी उठ्छ, सफल हुन्छ; जसले यसरी जान्दछ। यी पदचिह्नद्वारा नै जान्छन्, पदचिह्नद्वारा नै पाउँछन्। त्यो नै यो सफल मार्ग हो; त्यसैले यसलाई गोसनि (गाईबाट प्राप्त) भनिन्छ। AI
ஏ॒தே॑-ऽநவா॒ரம॑பா॒ர-ம்ப்ர ப்ல॑வந்தே॒ யே ஸம்॑வँத்ஸ॒ரமு॑ப॒யந்தி॒ ய-த்ப்ரு'॑ஹ-த்ரதந்த॒ரே அ॒ந்வர்ஜே॑யு॒ர்யதா॒ மத்த்யே॑ ஸமு॒த்ரஸ்ய॑ ப்ல॒வம॒ந்வர்ஜே॑யுஸ்தா॒த்ரு'-க்ததநு॑த்ஸர்க-ம்ப்ரு'ஹ-த்ரதந்த॒ராப்யா॑மி॒த்வா ப்ர॑தி॒ஷ்டா-ங்க॑ச்சந்தி॒ ஸர்வே᳚ப்யோ॒ வை காமே᳚ப்ய-ஸ்ஸ॒ந்திர்து॑ஹே॒ த-த்யஜ॑மாநா॒-ஸ்ஸர்வா॒ந் காமா॒நவ॑ ருந்ததே ॥ 10 ॥
e॒tḙ-'navā॒rama̭pā॒ra-mpra pla̭vante॒ ye saṃ̭va~thsa॒ramṷpa॒yanti॒ ya-dbṛ̭ha-drathanta॒re a॒nvarjḙyu॒ryathā॒ maddhyḙ samu॒drasya̭ pla॒vama॒nvarjḙyustā॒dṛ-ktadanṷthsarga-mbṛha-drathanta॒rābhyā̭mi॒tvā pra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭cchanti॒ sarve᳚bhyo॒ vai kāme᳚bhya-ssa॒ndhirdṷhe॒ ta-dyaja̭mānā॒-ssarvā॒n kāmā॒nava̭ rundhate || 10 ||
पहिल्या महिन्यात पृष्ठ स्तोत्रे उपासना करतात, मध्यमात उपासना करतात, उत्तमात उपासना करतात. तेव्हा असे म्हणतात, 'जे एका दिवसात तीन वेळा उपासना करतात, ते अल्प दुभत्या गाईंपासून दुभतात; मग ती कशी दुभेल?' जे बारा वेळा उपासना करतात, ते वर्षभर सहवास करून शेवटच्या महिन्यात एकदाच पृष्ठ स्तोत्रे उपासना करतात — ते यजमान यज्ञ आणि पशूंना वश करतात. जे वर्षभर उपासना करतात ते नावेल न तरून जाणारा, पार नसलेला समुद्र तरून जातात. जर बृहद्रथंतर स्तोत्रे सोडून दिली, तर जसे समुद्राच्या मध्यभागी नाव सोडून दिल्यासारखे होईल; तसे ते अनुत्सर्ग (सोडणे) होय. बृहद्रथंतर स्तोत्रांनी जाऊन ते स्थिरतेला पोहोचतात. सर्व कामांसाठी संधी दुभते; तेव्हा यजमान सर्व कामे वश करतात. AI
पहिलो महिनामा पृष्ठ स्तोत्रहरू गाइन्छ, मध्यममा गाइन्छ, उत्तममा गाइन्छ। त्यसैमा भन्छन् — जुन एक दिनको तीन पटक बसिन्छ, त्यो दुहुना गाई अर्को दुई दुहाइबाट दुहिन्छ; तर त्यो फेरि कसरी दुहिनेछ? जो बाह्र पटक बस्छन् भन्ने। संवत्सरसँग सँगै बसौं। उत्तम महिनामा एक पटक पृष्ठहरू गाइन्छ; त्यसबाट यजमानहरूले यज्ञ र पशुहरूलाई वशमा गर्छन्। जो संवत्सरसँग सँगै जान्छन्, ती यी समुद्रलाई नघाउने, पार नभएको तर्ने गर्छन्। यदि बृहद् र रथन्तर सामलाई नछोडेर जान्थे, त जसरी समुद्रको बीचमा डुङ्गालाई नछोडी जान्थे, त्यस्तै हुन्थ्यो। त्यो अनुत्सर्ग (नत्याग) हो। बृहद् र रथन्तरबाट गएर प्रतिष्ठा प्राप्त गर्छन्। सबै कामनाहरूका लागि दुहुना गाई दुहिन्छ; त्यसबाट यजमानहरूले सबै कामनाहरूलाई वशमा गर्छन्। AI
க்ரு'॑ஹ்யத இ॒யம்-வாँ அதி॑திர॒ஸ்யாமே॒வ ப்ரதி॑ திஷ்டந்த்ய॒ந்யோ᳚-ऽந்யோ க்ரு'ஹ்யேதே மிதுந॒த்வாய॒ ப்ரஜா᳚த்யா அவாந்த॒ரம்-வைँ த॑ஶரா॒த்ரேண॑ ப்ர॒ஜாப॑திஃ ப்ர॒ஜா அ॑ஸ்ரு'ஜத॒ ய-த்த॑ஶரா॒த்ரோ பவ॑தி ப்ர॒ஜா ஏ॒வ த-த்யஜ॑மாநா-ஸ்ஸ்ரு'ஜந்த ஏ॒தாக்ம் ஹ॒ வா உ॑த॒ங்க-ஶ்ஶௌ᳚ல்பாய॒ந-ஸ்ஸ॒த்ரஸ்யர்தி॑முவாச॒ ய-த்த॑ஶரா॒த்ரோய-த்த॑ஶரா॒த்ரோ பவ॑தி ஸ॒த்ரஸ்யர்த்யா॒ அதோ॒ யதே॒வ பூர்வே॒ஷ்வஹ॑ஸ்ஸு॒ விலோ॑ம க்ரி॒யதே॒ தஸ்யை॒வை ( )-ஷா ஶாந்திஃ॑ ॥ 12 ॥
gṛ̭hyata i॒yaṃ-vā~ adi̭tira॒syāme॒va prati̭ tiṣṭhantya॒nyo᳚-'nyo gṛhyete mithuna॒tvāya॒ prajā᳚tyā avānta॒raṃ-vai~ da̭śarā॒treṇa̭ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata॒ ya-dda̭śarā॒tro bhava̭ti pra॒jā e॒va ta-dyaja̭mānā-ssṛjanta e॒tāgṃ ha॒ vā ṷda॒ṅka-śśau᳚lbāya॒na-ssa॒trasyardhi̭muvāca॒ ya-dda̭śarā॒troya-dda̭śarā॒tro bhava̭ti sa॒trasyardhyā॒ atho॒ yade॒va pūrve॒ṣvaha̭ssu॒ vilo̭ma kri॒yate॒ tasyai॒vai ( )-ṣā śāntiḥ̭ || 12 ||
ऋचा समान असतात; मनुष्यलोक हाच ऋचा होय; मनुष्यलोकापासूनच ते (ऋचा) जात नाहीत. दुसरे जे साम आहे ते वेगळे असते; देवलोक हेच साम होय; देवलोकापासूनच ते एकामागून एक मनुष्यलोकाकडे उतरत जात येतात. पहिल्यांदा जगती छंदाने येतात; छंद जगतीद्वारेच खाली उतरतात. अग्रयण ग्रह, बृहत्पृष्ठे आणि त्रयस्त्रिंश स्तोम — म्हणून मोठ्याकडून लहानाकडे उतरतो. वैश्वकर्मण ग्रह घेतला जातो; त्याने यजमान सर्व कर्मे आपल्याकडे खेचून घेतात. आदित्य घेतला जातो, ही पृथ्वीही घेतली जाते; यामध्येच ते स्थिर होतात. संततीसाठी एकामागून एक जोडप्याने घेतले जातात. दशरात्राने प्रजापतीने प्रजा निर्माण केली; दशरात्र असते म्हणून यजमान प्रजा निर्माण करतात. हे दशरात्राबद्दल उदंक शौल्बायनाने सत्राचा अर्ध भाग सांगितला; दशरात्र असते म्हणून सत्राचा अर्ध भाग होय. आणि पूर्वीच्या दिवसांमध्ये जे विलोम केले जाते त्याचीच ही शांती होय. AI
ऋचाहरू समान हुन्छन्; ऋचाहरू मनुष्यलोक हुन्; ऋचाहरूबाट मनुष्यलोकबाट नै फर्केर जाँदैनन्; अर्को अर्को प्रकारले साम हुन्छ; साम देवलोक हो; सामबाट देवलोकबाट नै एक-अर्को मनुष्यलोकतर्फ ओर्लँदै जान्छन्; अगाडि जगती छन्दमा पुग्छन्; जगतीबाट नै छन्दहरूतर्फ ओर्लँदै जान्छन्; अग्रयण ग्रह, बृहत् पृष्ठहरू, त्रयस्त्रिंश स्तोम — त्यसकारण ठूलोबाट सानोतर्फ ओर्लन्छ; वैश्वकर्मण ग्रह लिइन्छ; त्यसद्वारा सबै कर्महरू यजमानहरूले प्राप्त गर्छन्; आदित्य लिइन्छ, यो पृथ्वी लिइन्छ; यसमा नै तिनीहरू स्थिर हुन्छन्; एक-अर्का लिइन्छन्, मिथुनत्वका लागि, प्रजातिका लागि; दशरात्रले प्रजापतिले प्रजाहरू सृष्टि गरे; दशरात्र हुन्छ भने त्यसैले यजमानहरूले प्रजाहरू सृष्टि गर्छन्; यसैलाई उदङ्क शौल्बायनले सत्रको समृद्धि भने; दशरात्र हुन्छ, दशरात्र हुन्छ भने सत्रको समृद्धिका लागि; अनि पहिलेका दिनहरूमा जे विलोम गरिन्छ, त्यसैको यो शान्ति हो। AI
-ஞ்சந்தாக்ம்॑ஸி வ்ரு'ங்க்தே ஸஜ॒நீய॒க்ம்॒ ஶஸ்யம்॑-விँஹ॒வ்யக்ம்॑ ஶஸ்ய॑ம॒கஸ்த்ய॑ஸ்ய கயாஶு॒பீய॒க்ம்॒ ஶஸ்ய॑மே॒தாவ॒த்வா அ॑ஸ்தி॒ யாவ॑தே॒த-த்யாவ॑தே॒வாஸ்தி॒ ததே॑ஷாம்-வ்ரு'ँங்க்தே॒ யதி॑ ப்ராதஸ்ஸவ॒நே க॒லஶோ॒ தீர்யே॑த வைஷ்ண॒வீஷு॑ ஶிபிவி॒ஷ்டவ॑தீஷு ஸ்துவீர॒ந்॒.யத்வை ய॒ஜ்ஞஸ்யா॑-தி॒ரிச்ய॑தே॒ விஷ்ணு॒-ந்தச்சி॑பிவி॒ஷ்டம॒ப்யதி॑ ரிச்யதே॒ தத்விஷ்ணுஃ॑ ஶிபிவி॒ஷ்டோ-ऽதி॑ரிக்த ஏ॒வாதி॑ரிக்த-ந்ததா॒த்யதோ॒ அதி॑ரிக்தேநை॒வா-தி॑ரிக்தமா॒ப்த்வா-ऽவ॑ ருந்ததே॒ யதி॑ ம॒த்த்யந்தி॑நே॒ தீர்யே॑த வஷட்கா॒ரநி॑தந॒க்ம்॒ ஸாம॑ குர்யுர்வஷட்கா॒ரோ வை ய॒ஜ்ஞஸ்ய॑ ப்ரதி॒ஷ்டா ப்ர॑தி॒ஷ்டாமே॒வைந॑-த்கமயந்தி॒ யதி॑ த்ரு'தீயஸவ॒ந ஏ॒ததே॒வ ॥ 14 ॥
-ñchandāgṃ̭si vṛṅkte saja॒nīya॒gṃ॒ śasyaṃ̭-vi~ha॒vyagṃ̭ śasya̭ma॒gastya̭sya kayāśu॒bhīya॒gṃ॒ śasya̭me॒tāva॒dvā a̭sti॒ yāva̭de॒ta-dyāva̭de॒vāsti॒ tadḙṣāṃ-vṛ~ṅkte॒ yadi̭ prātassava॒ne ka॒laśo॒ dīryḙta vaiṣṇa॒vīṣṷ śipivi॒ṣṭava̭tīṣu stuvīra॒n॒.yadvai ya॒jñasyā̭-ti॒ricya̭te॒ viṣṇu॒-ntacchi̭pivi॒ṣṭama॒bhyati̭ ricyate॒ tadviṣṇuḥ̭ śipivi॒ṣṭo-'ti̭rikta e॒vāti̭rikta-ndadhā॒tyatho॒ ati̭riktenai॒vā-ti̭riktamā॒ptvā-'va̭ rundhate॒ yadi̭ ma॒ddhyandi̭ne॒ dīryḙta vaṣaṭkā॒rani̭dhana॒gṃ॒ sāma̭ kuryurvaṣaṭkā॒ro vai ya॒jñasya̭ prati॒ṣṭhā pra̭ti॒ṣṭhāme॒vaina̭-dgamayanti॒ yadi̭ tṛtīyasava॒na e॒tade॒va || 14 ||
जर सोम व सगुंत असे असतील, तर महारात्रीनंतर प्रातरनुवाक करावा; तो पूर्वी वाचेला, पूर्वी देवतांना, पूर्वी छंदांना भ्रष्ट करतो. वृषण्वती प्रतिपद करावी; प्रातःसवनापासूनच तो यांचा इंद्र भ्रष्ट करतो. आणि असेही म्हणतात की सवनमुखाला सवनमुखाला करावे; सवनमुखापासून सवनमुखापासूनच तो यांचा इंद्र भ्रष्ट करतो. संवेश व उपवेश यासाठी गायत्री, त्रिष्टुभ, जगती, अनुष्टुभ, पंक्ति या छंदांसाठी अभिभूतीसाठी स्वाहा. संवेश व उपवेश हे छंदच आहेत; छंदांनीच तो छंद भ्रष्ट करतो. सजनीय शस्य, विहव्य शस्य, अगस्त्याचे कयाशुभीय शस्य; एवढेच आहे जेवढे हे आहे; जेवढे आहे तेवढेच तो यांचे भ्रष्ट करतो. जर प्रातःसवनी कलश फुटला, तर वैष्णवी सूक्तांमध्ये शिपिविष्टवती सूक्तांनी स्तुती करावी. यज्ञात जे अतिरिक्त होते ते विष्णूला व शिपिविष्टाला अभ्यतिरिक्त होते; तेच विष्णू व शिपिविष्ट अतिरिक्त आहे; अतिरिक्तातच अतिरिक्त ठेवतो; आणि अतिरिक्तानेच अतिरिक्ताला प्राप्त करून अवरुंधतो. जर माध्यंदिन सवनात फुटला, तर वषट्कारनिधन साम करावे; वषट्कार हा यज्ञाचा प्रतिष्ठा आहे; प्रतिष्ठेतच त्याला नेतात. जर तृतीयसवनात असेल तर हेच. AI
यदि सोम र सगंसु (संसुत) हुन्छन् भने महती रात्रिका लागि प्रातरनुवाकको उपाकरण गर्नुपर्छ; पहिले वाचलाई, पहिले देवताहरूलाई, पहिले छन्दहरूलाई वृङ्क्त (प्राप्त) गर्छ। वृषण्वती (छन्द)लाई प्रतिपद बनाउनुपर्छ; प्रातःसवनबाट नै यसले तिनीहरूको इन्द्रलाई वृङ्क्त गर्छ। त्यसपछि केही भन्छन् — सवनमुखमा, सवनमुखमा गर्नुपर्छ भनी; सवनमुखबाट, सवनमुखबाट नै यसले तिनीहरूको इन्द्रलाई वृङ्क्त गर्छ। संवेश र उपवेशका लागि गायत्री, त्रिष्टुभ, जगती, अनुष्टुभ र पङ्क्तिका लागि अभिभूतिका लागि स्वाहा। छन्दहरू नै संवेश र उपवेश हुन्; छन्दहरूद्वारा नै यसले छन्दहरूलाई वृङ्क्त गर्छ। सजनीय शस्य, विहव्य शस्य, अगस्त्यको कयाशुभीय शस्य — यति मात्र छ जति यो छ; जति नै छ त्यति नै तिनीहरूको वृङ्क्त गर्छ। यदि प्रातःसवनमा कलश फुट्यो भने शिपिविष्टवती वैष्णवी ऋचाहरूमा स्तुति गर्नुपर्छ। यज्ञबाट जे अतिरिक्त हुन्छ त्यो विष्णुलाई नै हो; त्यो शिपिविष्टलाई अभ्यतिरिक्त हुन्छ; त्यो विष्णु शिपिविष्ट अतिरिक्त नै हो; अतिरिक्तलाई नै अतिरिक्तमा राख्छ। त्यसपछि अतिरिक्तद्वारा नै अतिरिक्तलाई प्राप्त गरी अवरुन्ध (आफ्नो वशमा) गर्छन्। यदि मध्यन्दिनमा फुट्यो भने वषट्कारनिधन साम गर्नुपर्छ; वषट्कार नै यज्ञको प्रतिष्ठा हो; प्रतिष्ठामा नै यसलाई पुर्याउँछन्। यदि तृतीयसवनमा भयो भने यही नै हो। AI
ப்ரா॒ணம॑ஸ்மி॒ந்த்ஸ த॑தாதி॒ ய-த்பௌ᳚ர்ணமா॒ஸ்யா மாஸா᳚ந்-த்ஸ॒பாந்த்யாஹ॑ரு-த்ஸ்ரு'॒ஜந்தி॑ ஸம்வँத்ஸ॒ராயை॒வ த-த்ப்ரா॒ண-ந்த॑ததி॒ ததநு॑ ஸ॒த்ரிணஃ॒ ப்ராண॑ந்தி॒ யதஹ॒ர்நோ-த்ஸ்ரு'॒ஜேயு॒ர்யதா॒ த்ரு'தி॒ருப॑நத்தோ வி॒பத॑த்யே॒வக்ம் ஸம்॑வँத்ஸ॒ரோ வி ப॑தே॒தார்தி॒-மார்ச்சே॑யு॒ர்ய-த்பௌ᳚ர்ணமா॒ஸ்யா மாஸா᳚ந்-த்ஸ॒பாந்த்யாஹ॑ரு-த்ஸ்ரு'॒ஜந்தி॑ ஸம்வँத்ஸ॒ராயை॒வ தது॑தா॒ந-ந்த॑ததி॒ ததநு॑ ஸ॒த்ரிண॒ உ- [ஸ॒த்ரிண॒ உத், அ॒ந॒ந்தி॒ நா-ऽऽர்தி॒-மார்ச்ச॑ந்தி] 16
-த॑நந்தி॒ நா-ऽऽர்தி॒-மார்ச்ச॑ந்தி பூ॒ர்ணமா॑ஸே॒ வை தே॒வாநாக்ம்॑ ஸு॒தோ ய-த்பௌ᳚ர்ணமா॒ஸ்யா மாஸா᳚ந்-த்ஸ॒பாந்த்யாஹ॑ரு-த்ஸ்ரு'॒ஜந்தி॑ தே॒வாநா॑மே॒வ த-த்ய॒ஜ்ஞேந॑ ய॒ஜ்ஞ-ம்ப்ர॒த்யவ॑ரோஹந்தி॒ வி வா ஏ॒த-த்ய॒ஜ்ஞ-ஞ்சி॑ந்தந்தி॒ ய-த்ஷ॑ட॒ஹஸ॑தந்த॒க்ம்॒ ஸந்த॒மதாஹ॑ரு-த்ஸ்ரு'॒ஜந்தி॑ ப்ராஜாப॒த்ய-ம்ப॒ஶுமா ல॑பந்தே ப்ர॒ஜாப॑தி॒-ஸ்ஸர்வா॑ தே॒வதா॑ தே॒வதா॑பிரே॒வ ய॒ஜ்ஞக்ம் ஸ-ந்த॑ந்வந்தி॒ யந்தி॒ வா ஏ॒தே ஸவ॑நா॒த்யே-ऽஹ॑- [ஸவ॑நா॒த்யே-ऽஹஃ॑, உ॒-த்ஸ்ரு'॒ஜந்தி॑] 17
-ரு-த்ஸ்ரு'॒ஜந்தி॑ து॒ரீய॒-ங்கலு॒ வா ஏ॒த-த்ஸவ॑நம்॒-யँ-த்ஸா᳚நாம்॒ய்யம்-யँ-த்ஸா᳚நாம்॒ய்ய-ம்பவ॑தி॒ தேநை॒வ ஸவ॑நா॒ந்ந ய॑ந்தி ஸமுப॒ஹூய॑ பக்ஷயந்த்யே॒தத்- ஸோ॑மபீதா॒ ஹ்யே॑தர்ஹி॑ யதாயத॒நம்-வாँ ஏ॒தேஷாக்ம்॑ ஸவந॒பாஜோ॑ தே॒வதா॑ கச்சந்தி॒ யே-ऽஹ॑ரு-த்ஸ்ரு'॒ஜந்த்ய॑நுஸவ॒ந-ம்பு॑ரோ॒டாஶா॒-ந்நிர்வ॑பந்தி யதாயத॒நாதே॒வ ஸ॑வந॒பாஜோ॑ தே॒வதா॒ அவ॑ ருந்ததே॒ ऽஷ்டாக॑பாலா-ந்ப்ராதஸ்ஸவ॒ந ஏகா॑தஶகபாலா॒-ந்மாத்த்ய॑ந்திநே॒ ஸவ॑நே॒ த்வாத॑ஶகபாலாக்-ஸ்த்ரு'தீயஸவ॒நே சந்தாக்॑ஸ்யே॒வா-ऽऽப்த்வா -ऽவ॑ ருந்ததே வைஶ்வதே॒வ-ஞ்ச॒ரு-ந்த்ரு'॑தீயஸவ॒நே நிர்வ॑பந்தி வைஶ்வதே॒வம்-வைँ த்ரு'॑தீயஸவ॒ந-ந்தேநை॒வ த்ரு'॑தீயஸவ॒நாந்ந ய॑ந்தி ॥ 18 ॥
prā॒ṇama̭smi॒nthsa da̭dhāti॒ ya-tpau᳚rṇamā॒syā māsā᳚n-thsa॒pāndyāha̭ru-thsṛ॒janti̭ saṃva~thsa॒rāyai॒va ta-tprā॒ṇa-nda̭dhati॒ tadanṷ sa॒triṇaḥ॒ prāṇa̭nti॒ yadaha॒rno-thsṛ॒jeyu॒ryathā॒ dṛti॒rupa̭naddho vi॒pata̭tye॒vagṃ saṃ̭va~thsa॒ro vi pa̭te॒dārti॒-mārcchḙyu॒rya-tpau᳚rṇamā॒syā māsā᳚n-thsa॒pāndyāha̭ru-thsṛ॒janti̭ saṃva~thsa॒rāyai॒va tadṷdā॒na-nda̭dhati॒ tadanṷ sa॒triṇa॒ u- [sa॒triṇa॒ ut, a॒na॒nti॒ nā-''rti॒-mārccha̭nti] 16
-da̭nanti॒ nā-''rti॒-mārccha̭nti pū॒rṇamā̭se॒ vai de॒vānāgṃ̭ su॒to ya-tpau᳚rṇamā॒syā māsā᳚n-thsa॒pāndyāha̭ru-thsṛ॒janti̭ de॒vānā̭me॒va ta-dya॒jñena̭ ya॒jña-mpra॒tyava̭rohanti॒ vi vā e॒ta-dya॒jña-ñchi̭ndanti॒ ya-thṣa̭ḍa॒hasa̭tanta॒gṃ॒ santa॒mathāha̭ru-thsṛ॒janti̭ prājāpa॒tya-mpa॒śumā la̭bhante pra॒jāpa̭ti॒-ssarvā̭ de॒vatā̭ de॒vatā̭bhire॒va ya॒jñagṃ sa-nta̭nvanti॒ yanti॒ vā e॒te sava̭nā॒dye-'ha̭- [sava̭nā॒dye-'haḥ̭, u॒-thsṛ॒janti̭] 17
-ru-thsṛ॒janti̭ tu॒rīya॒-ṅkhalu॒ vā e॒ta-thsava̭naṃ॒-ya~-thsā᳚nāṃ॒yyaṃ-ya~-thsā᳚nāṃ॒yya-mbhava̭ti॒ tenai॒va sava̭nā॒nna ya̭nti samupa॒hūya̭ bhakṣayantye॒tath- so̭mapīthā॒ hyḙtarhi̭ yathāyata॒naṃ-vā~ e॒teṣāgṃ̭ savana॒bhājo̭ de॒vatā̭ gacchanti॒ ye-'ha̭ru-thsṛ॒jantya̭nusava॒na-mpṷro॒ḍāśā॒-nnirva̭panti yathāyata॒nāde॒va sa̭vana॒bhājo̭ de॒vatā॒ ava̭ rundhate॒ 'ṣṭāka̭pālā-nprātassava॒na ekā̭daśakapālā॒-nmāddhya̭ndine॒ sava̭ne॒ dvāda̭śakapālāg-stṛtīyasava॒ne chandāg̭sye॒vā-''ptvā -'va̭ rundhate vaiśvade॒va-ñca॒ru-ntṛ̭tīyasava॒ne nirva̭panti vaiśvade॒vaṃ-vai~ tṛ̭tīyasava॒na-ntenai॒va tṛ̭tīyasava॒nānna ya̭nti || 18 ||
सहा दिवसांनी महिने पूर्ण करून मग अहः (दिवस) सोडतात; कारण सहा दिवसांनी महिने पाहतात. अर्धमासांनी महिने पूर्ण करून मग अहः सोडतात; कारण अर्धमासांनी महिने पाहतात. अमावास्येने महिने पूर्ण करून मग अहः सोडतात; कारण अमावास्येने महिने पाहतात. पौर्णिमेने महिने पूर्ण करून मग अहः सोडतात; कारण पौर्णिमेने महिने पाहतात. जो पूर्ण (पात्र) ओततो तो ते (पात्र) टाकून ओततो; जो पूर्णातून उचलतो तो त्यात प्राण ठेवतो. जे पौर्णिमेने महिने पूर्ण करून मग अहः सोडतात, ते संवत्सरासाठीच प्राण ठेवतात. त्यानुसार सत्र करणारे प्राण धारण करतात. जर ते अहः सोडणार नाहीत, तर जसे बांधलेले दृति (चर्मपात्र) फुटते, तसे संवत्सर फुटेल आणि त्यांना आर्ती प्राप्त होईल. जे पौर्णिमेने महिने पूर्ण करून मग अहः सोडतात, ते संवत्सरासाठीच उदान ठेवतात. त्यानुसार सत्र करणारे उदान धारण करतात आणि आर्तीला प्राप्त होत नाहीत. पौर्णिमेस देवांचा सोम पूर्णपणे सुत असतो; जे पौर्णिमेने महिने पूर्ण करून मग अहः सोडतात, ते देवांचा यज्ञ यज्ञानेच पुन्हा प्राप्त करतात. ते यज्ञाला तोडतात; जो सहा दिवसांचा तंतू असतो तो मग अहः सोडतात. प्राजापत्य पशूचा आलंभ करतात; प्रजापती सर्व देवता आहे; देवतांनीच यज्ञाला विस्तारतात. ते सवनाच्या अहः (दिवशी) सोडतात. चौथे सवन म्हणजे जे सानांचे (स्तोत्रांचे) सान आहे ते होते; त्यानेच सवनांना जात नाहीत. एकत्र बोलावून भक्षण करतात; कारण यावेळी सोमपाने होतात. जे अहः सोडतात त्या देवता आपापल्या स्थानाला जातात. प्रत्येक सवनासाठी पुरोडाश निर्वाप करतात; यथास्थानच सवनभाजन देवतांना प्राप्त करतात. प्रातःसवनास अष्टकपाल, माध्यंदिन सवनास एकादशकपाल, तृतीय सवनास द्वादशकपाल; छंदांना प्राप्त करूनच (देवतांना) प्राप्त करतात. तृतीय सवनास वैश्वदेव चरू निर्वाप करतात; तृतीय सवन वैश्वदेव आहे; त्यानेच तृतीय सवनाला जात नाहीत. AI
छ दिनले महिनाहरूलाई पूरा गरेर दिन छोड्छन्; किनकि छ दिनले नै महिनाहरू देखिन्छन्। आधा महिनाले महिनाहरूलाई पूरा गरेर दिन छोड्छन्; किनकि आधा महिनाले नै महिनाहरू देखिन्छन्। अमावास्याले महिनाहरूलाई पूरा गरेर दिन छोड्छन्; किनकि अमावास्याले नै महिनाहरू देखिन्छन्। पूर्णिमाले महिनाहरूलाई पूरा गरेर दिन छोड्छन्; किनकि पूर्णिमाले नै महिनाहरू देखिन्छन्। जो पूर्ण भएकोमा खन्याउँछ, उसले पर (बाहिर) खन्याउँछ; जो पूर्णबाट उँभो लिन्छ, उसले यसमा प्राण राख्छ। पूर्णिमाले महिनाहरूलाई पूरा गरेर दिन छोड्छन् — त्यसद्वारा संवत्सरकै लागि प्राण राख्छन्; त्यसैअनुसार सत्र गर्नेहरू प्राण लिन्छन्। यदि दिन नछोडे, दृति (छालाको भाँडो) बाँधिएको जस्तै फुत्केर खस्छ, त्यसैगरी संवत्सर पनि खस्ने थियो, र तिनीहरू आर्तिमा पर्ने थिए। पूर्णिमाले महिनाहरूलाई पूरा गरेर दिन छोड्छन् — त्यसद्वारा संवत्सरकै लागि उदान राख्छन्; त्यसैअनुसार सत्र गर्नेहरू उदान लिन्छन् र आर्तिमा पर्दैनन्। पूर्णिमाको दिनमा देवताहरूका लागि सोम अभिषुत हुन्छ; पूर्णिमाले महिनाहरूलाई पूरा गरेर दिन छोड्छन् — त्यसद्वारा देवताहरूकै यज्ञले यज्ञमा प्रत्यवरोहण गर्छन्। यसले यज्ञलाई चिर्छ — जो छ दिनसम्म विस्तारित थियो, त्यसलाई अब दिन छोड्छन्। प्राजापत्य पशु लिन्छन्; प्रजापति नै सबै देवता हुन् — देवताहरूद्वारा नै यज्ञलाई विस्तार गर्छन्। ती सवनको दिनमा दिन छोड्छन्। चौथो सवन त साँच्चै यो हो — जुन सानो हुन्छ, त्यो सानै हुन्छ; त्यसैले सवनबाट फर्केर जान्छन्। एकै ठाउँमा बोलाएर भक्षण गर्छन्; किनकि अहिले सोमपान भएको छ। ती देवताहरू आ-आफ्नो स्थानमा गएर सवनभागी हुन्छन्। जो दिन छोड्छन्, तिनीहरूले प्रत्येक सवनअनुसार पुरोडाश निकाल्छन्; आ-आफ्नो स्थानअनुसार नै सवनभागी देवताहरूलाई प्राप्त गर्छन्। प्रातःसवनमा आठ कपालका, माध्यन्दिन सवनमा एघार कपालका, र तृतीय सवनमा बाह्र कपालका पुरोडाश निकाल्छन्; छन्दहरूलाई नै प्राप्त गरेर तिनीहरूलाई वशमा गर्छन्। तृतीय सवनमा वैश्वदेव चरु निकाल्छन्; तृतीय सवन त वैश्वदेव नै हो — त्यसैले तृतीय सवनबाट फर्केर जान्छन्। AI
-முத்ஸ்ரு'॑ஜேயு॒-ர்யதாதி॑ஷ்ட-முத்ஸ்ரு'॒ஜேயு॑ர்யா॒த்ரு'ஶே॒ புநஃ॑ பர்யாப்லா॒வே மத்த்யே॑ ஷட॒ஹஸ்ய॑ ஸ॒பந்த்யே॑த ஷட॒ஹைர்மாஸா᳚ந்-த்ஸ॒பாந்த்ய॒ ய-த்ஸ॑ப்த॒ம- மஹ॒ஸ்தஸ்மி॒ந்நு-த்ஸ்ரு'॑ஜேயு॒-ஸ்தத॒க்நயே॒ வஸு॑மதே புரோ॒டாஶ॑ம॒ஷ்டாக॑பால॒-ந்நிர்வ॑பேயுரை॒ந்த்ர-ந்ததீந்த்ரா॑ய ம॒ருத்வ॑தே புரோ॒டாஶ॒மேகா॑தஶகபாலம்-வைँஶ்வதே॒வ-ந்த்வாத॑ஶகபாலம॒க்நேர்வை வஸு॑மதஃ ப்ராதஸ்ஸவ॒நம்-யँத॒க்நயே॒ வஸு॑மதே புரோ॒டாஶ॑ம॒ஷ்டாக॑பால-ந்நி॒ர்வப॑ந்தி தே॒வதா॑மே॒வ த-த்பா॒கிநீ᳚-ங்கு॒ர்வந்தி॒ [-ங்கு॒ர்வந்தி॑, ஸவ॑ந] 20
ஸவ॑ந-மஷ்டா॒பிருப॑ யந்தி॒ யதை॒ந்த்ர-ந்ததி॒ பவ॒தீந்த்ர॑மே॒வ த-த்பா॑க॒தேயா॒ந்ந ச்யா॑வய॒ந்தீந்த்ர॑ஸ்ய॒ வை ம॒ருத்வ॑தோ॒ மாத்த்ய॑ந்திந॒க்ம்॒ ஸவ॑நம்॒-யँதிந்த்ரா॑ய ம॒ருத்வ॑தே புரோ॒டாஶ॒மேகா॑தஶகபால-ந்நி॒ர்வப॑ந்தி தே॒வதா॑மே॒வ த-த்பா॒கிநீ᳚-ங்கு॒ர்வந்தி॒ ஸவ॑நமேகாத॒ஶபி॒ருப॑ யந்தி॒ விஶ்வே॑ஷாம்॒-வைँ தே॒வாநா॑ம்ரு'பு॒மதா᳚-ந்த்ரு'தீயஸவ॒நம்யँ-த்வை᳚ஶ்வதே॒வ-ந்த்வாத॑ஶகபால-ந்நி॒ர்வப॑ந்தி தே॒வதா॑ ஏ॒வ த-த்பா॒கிநீஃ᳚ கு॒ர்வந்தி॒ ஸவ॑ந-ந்த்வாத॒ஶபி॒- [ஸவ॑ந-ந்த்வாத॒ஶபிஃ॑, உப॑ யந்தி] 21
-ருப॑ யந்தி ப்ராஜாப॒த்ய-ம்ப॒ஶுமா ல॑பந்தே ய॒ஜ்ஞோ வை ப்ர॒ஜாப॑தி-ர்ய॒ஜ்ஞஸ்யா-ந॑நுஸர்காயாபிவ॒ர்த இ॒த-ஷ்ஷண்மா॒ஸோ ப்ர॑ஹ்மஸா॒ம-ம்ப॑வதி॒ ப்ரஹ்ம॒ வா அ॑பிவ॒ர்தோ ப்ரஹ்ம॑ணை॒வ த-த்ஸு॑வ॒ர்கம்-லோँ॒க-ம॑பிவ॒ர்தய॑ந்தோ யந்தி ப்ரதிகூ॒லமி॑வ॒ ஹீத-ஸ்ஸு॑வ॒ர்கோ லோ॒க இந்த்ர॒ க்ரது॑-ந்ந॒ ஆ ப॑ர பி॒தா பு॒த்ரேப்யோ॒ யதா᳚ । ஶிக்ஷா॑ நோ அ॒ஸ்மி-ந்பு॑ருஹூத॒ யாம॑நி ஜீ॒வா ஜ்யோதி॑-ரஶீம॒ஹீத்ய॒-முத॑ ஆய॒தாக்ம் ஷண்மா॒ஸோ ப்ர॑ஹ்மஸா॒ம-ம்ப॑வத்ய॒யம்-வைँ லோ॒கோ ஜ்யோதிஃ॑ ப்ர॒ஜா ஜ்யோதி॑ரி॒மமே॒வ தல்லோ॒க-ம்பஶ்ய॑ந்தோ-ऽபி॒வத॑ந்த॒ ஆ ய॑ந்தி ॥ 22 ॥
-muthsṛ̭jeyu॒-ryadādi̭ṣṭa-muthsṛ॒jeyṷryā॒dṛśe॒ punaḥ̭ paryāplā॒ve maddhyḙ ṣaḍa॒hasya̭ sa॒pandyḙta ṣaḍa॒hairmāsā᳚n-thsa॒pāndya॒ ya-thsa̭pta॒ma- maha॒stasmi॒nnu-thsṛ̭jeyu॒-stada॒gnaye॒ vasṷmate puro॒ḍāśa̭ma॒ṣṭāka̭pāla॒-nnirva̭peyurai॒ndra-ndadhīndrā̭ya ma॒rutva̭te puro॒ḍāśa॒mekā̭daśakapālaṃ-vai~śvade॒va-ndvāda̭śakapālama॒gnervai vasṷmataḥ prātassava॒naṃ-ya~da॒gnaye॒ vasṷmate puro॒ḍāśa̭ma॒ṣṭāka̭pāla-nni॒rvapa̭nti de॒vatā̭me॒va ta-dbhā॒ginī᳚-ṅku॒rvanti॒ [-ṅku॒rvanti̭, sava̭na] 20
sava̭na-maṣṭā॒bhirupa̭ yanti॒ yadai॒ndra-ndadhi॒ bhava॒tīndra̭me॒va ta-dbhā̭ga॒dheyā॒nna cyā̭vaya॒ntīndra̭sya॒ vai ma॒rutva̭to॒ māddhya̭ndina॒gṃ॒ sava̭naṃ॒-ya~dindrā̭ya ma॒rutva̭te puro॒ḍāśa॒mekā̭daśakapāla-nni॒rvapa̭nti de॒vatā̭me॒va ta-dbhā॒ginī᳚-ṅku॒rvanti॒ sava̭namekāda॒śabhi॒rupa̭ yanti॒ viśvḙṣāṃ॒-vai~ de॒vānā̭mṛbhu॒matā᳚-ntṛtīyasava॒naṃya~-dvai᳚śvade॒va-ndvāda̭śakapāla-nni॒rvapa̭nti de॒vatā̭ e॒va ta-dbhā॒ginīḥ᳚ ku॒rvanti॒ sava̭na-ndvāda॒śabhi॒- [sava̭na-ndvāda॒śabhiḥ̭, upa̭ yanti] 21
-rupa̭ yanti prājāpa॒tya-mpa॒śumā la̭bhante ya॒jño vai pra॒jāpa̭ti-rya॒jñasyā-na̭nusargāyābhiva॒rta i॒ta-ṣṣaṇmā॒so bra̭hmasā॒ma-mbha̭vati॒ brahma॒ vā a̭bhiva॒rto brahma̭ṇai॒va ta-thsṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ma̭bhiva॒rtaya̭nto yanti pratikū॒lami̭va॒ hīta-ssṷva॒rgo lo॒ka indra॒ kratṷ-nna॒ ā bha̭ra pi॒tā pu॒trebhyo॒ yathā᳚ | śikṣā̭ no a॒smi-npṷruhūta॒ yāma̭ni jī॒vā jyoti̭-raśīma॒hītya॒-muta̭ āya॒tāgṃ ṣaṇmā॒so bra̭hmasā॒ma-mbha̭vatya॒yaṃ-vai~ lo॒ko jyotiḥ̭ pra॒jā jyoti̭ri॒mame॒va tallo॒ka-mpaśya̭nto-'bhi॒vada̭nta॒ ā ya̭nti || 22 ||
‘सोडावे की सोडू नये’ असे ब्रह्मवादी विचार करतात. ते म्हणतात — ‘सोडावेच’. अमावास्या आणि पौर्णिमा यांना सोडावे असे ते म्हणतात, कारण या दोन्ही यज्ञाला वाहून नेतात. परंतु जे मध्येच यज्ञाला भोगतात, ते म्हणतात — ‘सोडू नये’. जी पहिली व्यष्टका तिच्यामध्ये सोडावे असे ते म्हणतात, कारण हा महिना विशीर्ण होतो. अनादिष्ट असता सोडू नये; आदिष्ट असता सोडावे. जसे पुन्हा पूर आल्यासारखे मध्ये षडहाच्या सहाव्या दिवशी सोडावे; षडहांनी महिने पूर्ण करून सातव्या अहनमध्ये सोडावे. तेव्हा अग्नी वसुमते यासाठी आठ कपालांचा पुरोडाश निर्वाप करावा, इंद्रासाठी दधी, इंद्र मरुत्वते यासाठी अकरा कपालांचा पुरोडाश, विश्वेदेवांसाठी बारा कपालांचा. अग्नी वसुमते याचे प्रातःसवन असते; अग्नी वसुमते यासाठी आठ कपालांचा पुरोडाश निर्वाप करतात, तेव्हा देवतेला भागी करतात. सवन आठांनी उपासना करतात. इंद्रासाठी दधी असते, तेव्हा इंद्रालाच भागधेयापासून ढळवत नाहीत. इंद्र मरुत्वते याचे माध्यंदिन सवन असते; इंद्र मरुत्वते यासाठी अकरा कपालांचा पुरोडाश निर्वाप करतात, तेव्हा देवतेला भागी करतात. सवन अकरांनी उपासना करतात. विश्वेदेवांचे ऋभुमते तृतीयसवन असते; विश्वेदेवांसाठी बारा कपालांचा पुरोडाश निर्वाप करतात, तेव्हा देवतांना भागी करतात. सवन बारांनी उपासना करतात. प्राजापत्य पशूचा आलंभ करतात. यज्ञ हा प्रजापती आहे; यज्ञाच्या अननुसर्गासाठी अभिवर्त आहे. हा सहा महिन्यांचा ब्रह्मसाम होतो. ब्रह्म हा अभिवर्त आहे; ब्रह्मानेच स्वर्गलोक अभिवर्त करीत जातात, कारण हा स्वर्गलोक प्रतिकूल आहे. ‘हे इंद्रा, आमच्यासाठी क्रतू आण, जसा पिता पुत्रांसाठी. हे पुरुहूत, या यामनि आम्हांला शिकव; आम्ही जिवंत होऊन ज्योतिरशीम.’ अशा प्रकारे येथून आलेला सहा महिन्यांचा ब्रह्मसाम होतो. हा लोक ज्योती आहे, प्रजा ज्योती आहे; या लोकाला पाहत अभिवदन करीत येतात. AI
‘उत्स्रष्टव्य हो कि होइन?’ भनी ब्रह्मवादीहरू विचार गर्छन्। उनीहरू भन्छन्—‘उत्स्रष्टव्य नै हो।’ अमावस्या र पूर्णिमामा उत्स्रष्टव्य हो भनी उनीहरू भन्छन्, किनकि यी दुईले यज्ञलाई वहन गर्छन्। तर जसले मध्यवर्ती यज्ञलाई भोग्छन्, उनीहरू भन्छन्—‘त्यो उत्स्रष्टव्य होइन।’ जुन पहिलो व्यष्टका हो, त्यसमा उत्स्रष्टव्य हो भनी उनीहरू भन्छन्, किनकि त्यो महिना विशर (विशीर्ण) हुन्छ। अतः अनादिष्ट (निर्दिष्ट नगरिएको) हुनाले उत्स्रष्टव्य गर्नु हुँदैन। यदि आदिष्ट (निर्दिष्ट) भएको भए उत्स्रष्टव्य गर्नुपर्थ्यो। जुन प्रकारले पुनः पर्याप्लाव (पुनः प्रवाह) हुन्छ, त्यसै प्रकार षडहको मध्यमा सप्तम दिनमा उत्स्रष्टव्य गर्नुपर्छ। षडहहरूले महिनाहरूलाई सप्त (मिलाएर) पूरा गरेपछि, जुन सातौँ अहः (दिन) हो, त्यसमा उत्स्रष्टव्य गर्नुपर्छ। त्यसका लागि अग्नि वसुमतेलाई आठ कपालको पुरोडाश निर्वाप गर्नुपर्छ, इन्द्रलाई दधि, इन्द्र मरुत्वतेलाई एघार कपालको पुरोडाश, र विश्वेदेवालाई बाह्र कपालको पुरोडाश। अग्नि वसुमतको प्रातःसवन हुन्छ; अग्नि वसुमतेलाई आठ कपालको पुरोडाश निर्वाप गर्दा देवतालाई भागिनी बनाइन्छ। सवनलाई आठले उपयोग गरिन्छ। इन्द्रलाई दधि हुँदा इन्द्रलाई नै भागधेयबाट च्युत गराइँदैन। इन्द्र मरुत्वतको माध्यन्दिन सवन हुन्छ; इन्द्र मरुत्वतेलाई एघार कपालको पुरोडाश निर्वाप गर्दा देवतालाई भागिनी बनाइन्छ। सवनलाई एघारले उपयोग गरिन्छ। विश्वेदेवाहरूको ऋभुमत् तृतीयसवन हुन्छ; विश्वेदेवालाई बाह्र कपालको पुरोडाश निर्वाप गर्दा देवताहरूलाई भागिनी बनाइन्छ। सवनलाई बाह्रले उपयोग गरिन्छ। प्राजापत्य पशु लिइन्छ। यज्ञ नै प्रजापति हुन्; यज्ञको अनुसर्ग (समाप्ति) का लागि अभिवर्त (अभिवर्तन) गरिन्छ। यसरी छ महिनासम्म ब्रह्मसाम हुन्छ। ब्रह्म नै अभिवर्त हो; ब्रह्मद्वारा नै स्वर्गलोकतर्फ अभिवर्तन गर्दै जान्छन्, किनकि यो स्वर्गलोक प्रतिकूल जस्तो हुन्छ। ‘हे इन्द्र, क्रतु (कर्म) मा हामीलाई आ भर (सम्पत्ति) ल्याउ, जसरी पिता पुत्रहरूलाई। हे पुरुहूत, यस याम (मार्ग) मा हामीलाई शिक्षा दिनु, हामी जीवित रहँदै ज्योति प्राप्त गरौं।’ यसरी त्यहाँबाट आएपछि छ महिनासम्म ब्रह्मसाम हुन्छ। यो लोक ज्योति हो, प्रजा ज्योति हो; यस लोकलाई देख्दै अभिवदन गर्दै आउँछन्। AI
தே॒வாநாம்॒-வாँ அந்த॑-ஞ்ஜ॒க்முஷா॑மிந்த்ரி॒யம்-வீँ॒ர்ய॑-மபா᳚க்ராம॒-த்த-த்க்ரோ॒ஶேநாவா॑ருந்தத॒ த-த்க்ரோ॒ஶஸ்ய॑ க்ரோஶ॒த்வம்-யँ-த்க்ரோ॒ஶேந॒ சாத்வா॑ல॒ஸ்யாந்தே᳚ ஸ்து॒வந்தி॑ ய॒ஜ்ஞஸ்யை॒வாந்த॑-ங்க॒த்வேந்த்ரி॒யம்-வீँ॒ர்ய॑மவ॑ ருந்ததே ஸ॒த்ரஸ்யர்த்யா॑ ऽऽஹவ॒நீய॒ஸ்யாந்தே᳚ ஸ்துவந்த்ய॒க்நி-மே॒வோப॑-த்ர॒ஷ்டார॑-ங்க்ரு'॒த்வர்தி॒முப॑ யந்தி ப்ர॒ஜாப॑தே॒ர்॒ஹ்ரு'த॑யேந ஹவி॒ர்தாநே॒-ऽந்த-ஸ்ஸ்து॑வந்தி ப்ரே॒மாண॑மே॒வாஸ்ய॑ கச்சந்தி ஶ்லோ॒கேந॑ பு॒ரஸ்தா॒-த்ஸத॑ஸ- [பு॒ரஸ்தா॒-த்ஸத॑ஸஃ, ஸ்து॒வ॒ந்த்யநு॑ஶ்லோகேந] 23
-ஸ்ஸ்துவ॒ந்த்யநு॑ஶ்லோகேந ப॒ஶ்சா-த்ய॒ஜ்ஞஸ்யை॒வாந்த॑-ங்க॒த்வா ஶ்லோ॑க॒பாஜோ॑ பவந்தி ந॒வபி॑-ரத்த்வ॒ர்யுரு-த்கா॑யதி॒ நவ॒ வை புரு॑ஷே ப்ரா॒ணாஃ ப்ரா॒ணாநே॒வ யஜ॑மாநேஷு ததாதி॒ ஸர்வா॑ ஐ॒ந்த்ரியோ॑ பவந்தி ப்ரா॒ணேஷ்வே॒வேந்த்ரி॒ய-ந்த॑த॒-த்யப்ர॑திஹ்ரு'தாபி॒ரு-த்கா॑யதி॒ தஸ்மா॒-த்புரு॑ஷ॒-ஸ்ஸர்வா᳚ண்ய॒ந்யாநி॑ ஶீ॒ர்ஷ்ணோ-ऽங்கா॑நி॒ ப்ரத்ய॑சதி॒ ஶிர॑ ஏ॒வ ந ப॑ஞ்சத॒ஶக்ம்ர॑தந்த॒ர-ம்ப॑வதீந்த்ரி॒யமே॒வாவ॑ ருந்ததே ஸப்தத॒ஶ- [ஸப்தத॒ஶம், ப்ரு'॒ஹ-த॒ந்நாத்ய॒ஸ்யா] 24
-ம்ப்ரு'॒ஹ-த॒ந்நாத்ய॒ஸ்யா-ऽவ॑ருத்த்யா॒ அதோ॒ ப்ரைவ தேந॑ ஜாயந்த ஏகவி॒க்ம்॒ஶ-ம்ப॒த்ர-ந்த்வி॒பதா॑ஸு॒ ப்ரதி॑ஷ்டித்யை॒ பத்ந॑ய॒ உப॑ காயந்தி மிதுந॒த்வாய॒ ப்ரஜா᳚த்யை ப்ர॒ஜா॑பதிஃ ப்ர॒ஜா அ॑ஸ்ரு'ஜத॒ ஸோ॑-ऽகாமயதா॒-ऽऽஸாம॒ஹக்ம் ரா॒ஜ்ய-ம்பரீ॑யா॒மிதி॒ தாஸாக்ம்॑ ராஜ॒நேநை॒வ ரா॒ஜ்ய-ம்பர்யை॒-த்த-த்ரா॑ஜ॒நஸ்ய॑ ராஜந॒த்வம்-யँ-த்ரா॑ஜ॒ந-ம்பவ॑தி ப்ர॒ஜாநா॑மே॒வ த-த்யஜ॑மாநா ரா॒ஜ்ய-ம்பரி॑ யந்தி பஞ்சவி॒க்ம்॒ஶ-ம்ப॑வதி ப்ர॒ஜாப॑தே॒- [ப்ர॒ஜாப॑தேஃ, ஆப்த்யை॑ ப॒ஞ்சபி॒-ஸ்திஷ்ட॑ந்த-ஸ்ஸ்துவந்தி] 25
-ராப்த்யை॑ ப॒ஞ்சபி॒-ஸ்திஷ்ட॑ந்த-ஸ்ஸ்துவந்தி தேவலோ॒கமே॒வாபி ஜ॑யந்தி ப॒ஞ்சபி॒ராஸீ॑நா மநுஷ்யலோ॒கமே॒வாபி ஜ॑யந்தி॒ தஶ॒ ஸம்ப॑த்யந்தே॒ தஶா᳚க்ஷரா வி॒ராடந்நம்॑-விँ॒ரா-ட்வி॒ராஜை॒வா-ந்நாத்ய॒மவ॑ ருந்ததே பஞ்ச॒தா வி॑நி॒ஷத்ய॑ ஸ்துவந்தி॒ பஞ்ச॒ திஶோ॑ தி॒க்ஷ்வே॑வ ப்ரதி॑திஷ்ட॒ந்த்யேகை॑க॒யா-ऽஸ்து॑தயா ஸ॒மாய॑ந்தி தி॒க்ப்ய ஏ॒வாந்நாத்ய॒க்ம்॒ ஸ-ம்ப॑ரந்தி॒ தாபி॑-ருத்கா॒தோ-த்கா॑யதி தி॒க்ப்ய ஏ॒வா-ऽந்நாத்யக்ம்॑ [ஏ॒வா-ऽந்நாத்ய᳚ம், ஸ॒ம்ப்ரு'த்ய॒ தேஜ॑] 26
ஸ॒ம்ப்ரு'த்ய॒ தேஜ॑ ஆ॒த்ம-ந்த॑ததே॒ தஸ்மா॒தேகஃ॑ ப்ரா॒ண-ஸ்ஸர்வா॒ண்யங்கா᳚ந்யவ॒த்யதோ॒ யதா॑ ஸுப॒ர்ண உ॑த்பதி॒ஷ்யஞ்சிர॑ உத்த॒ம-ங்கு॑ரு॒த ஏ॒வமே॒வ த-த்யஜ॑மாநாஃ ப்ர॒ஜாநா॑முத்த॒மா ப॑வந்த்யாஸ॒ந்தீ-மு॑த்கா॒தா ऽऽரோ॑ஹதி॒ ஸாம்ரா᳚ஜ்யமே॒வ க॑ச்சந்தி ப்லே॒ங்கக்ம் ஹோதா॒ நாக॑ஸ்யை॒வ ப்ரு'॒ஷ்டக்ம் ரோ॑ஹந்தி கூ॒ர்சாவ॑த்த்வ॒ர்யு-ர்ப்ர॒த்த்நஸ்யை॒வ வி॒ஷ்டப॑-ங்கச்சந்த்யே॒தாவ॑ந்தோ॒ வை தே॑வலோ॒காஸ்தேஷ்வே॒வ ய॑தாபூ॒ர்வ-ம்ப்ரதி॑ திஷ்ட॒ந்த்யதோ॑ ஆ॒க்ரம॑ணமே॒வ த-த்ஸேதும்॒-யँஜ॑மாநாஃ குர்வதே ஸுவ॒ர்கஸ்ய॑ லோ॒கஸ்ய॒ ஸம॑ஷ்ட்யை ॥ 27 ॥
de॒vānāṃ॒-vā~ anta̭-ñja॒gmuṣā̭mindri॒yaṃ-vī~॒rya̭-mapā᳚krāma॒-tta-tkro॒śenāvā̭rundhata॒ ta-tkro॒śasya̭ krośa॒tvaṃ-ya~-tkro॒śena॒ cātvā̭la॒syānte᳚ stu॒vanti̭ ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvendri॒yaṃ-vī~॒rya̭mava̭ rundhate sa॒trasyardhyā̭ ''hava॒nīya॒syānte᳚ stuvantya॒gni-me॒vopa̭-dra॒ṣṭāra̭-ṅkṛ॒tvardhi॒mupa̭ yanti pra॒jāpa̭te॒r॒hṛda̭yena havi॒rdhāne॒-'nta-sstṷvanti pre॒māṇa̭me॒vāsya̭ gacchanti ślo॒kena̭ pu॒rastā॒-thsada̭sa- [pu॒rastā॒-thsada̭saḥ, stu॒va॒ntyanṷślokena] 23
-sstuva॒ntyanṷślokena pa॒ścā-dya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā ślo̭ka॒bhājo̭ bhavanti na॒vabhi̭-raddhva॒ryuru-dgā̭yati॒ nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇāḥ prā॒ṇāne॒va yaja̭māneṣu dadhāti॒ sarvā̭ ai॒ndriyo̭ bhavanti prā॒ṇeṣve॒vendri॒ya-nda̭dha॒-tyapra̭tihṛtābhi॒ru-dgā̭yati॒ tasmā॒-tpurṷṣa॒-ssarvā᳚ṇya॒nyāni̭ śī॒rṣṇo-'ṅgā̭ni॒ pratya̭cati॒ śira̭ e॒va na pa̭ñcada॒śagṃra̭thanta॒ra-mbha̭vatīndri॒yame॒vāva̭ rundhate saptada॒śa- [saptada॒śam, bṛ॒ha-da॒nnādya॒syā] 24
-mbṛ॒ha-da॒nnādya॒syā-'va̭ruddhyā॒ atho॒ praiva tena̭ jāyanta ekavi॒gṃ॒śa-mbha॒dra-ndvi॒padā̭su॒ prati̭ṣṭhityai॒ patna̭ya॒ upa̭ gāyanti mithuna॒tvāya॒ prajā᳚tyai pra॒jā̭patiḥ pra॒jā a̭sṛjata॒ so̭-'kāmayatā॒-''sāma॒hagṃ rā॒jya-mparī̭yā॒miti॒ tāsāgṃ̭ rāja॒nenai॒va rā॒jya-mparyai॒-tta-drā̭ja॒nasya̭ rājana॒tvaṃ-ya~-drā̭ja॒na-mbhava̭ti pra॒jānā̭me॒va ta-dyaja̭mānā rā॒jya-mpari̭ yanti pañcavi॒gṃ॒śa-mbha̭vati pra॒jāpa̭te॒- [pra॒jāpa̭teḥ, āptyai̭ pa॒ñcabhi॒-stiṣṭha̭nta-sstuvanti] 25
-rāptyai̭ pa॒ñcabhi॒-stiṣṭha̭nta-sstuvanti devalo॒kame॒vābhi ja̭yanti pa॒ñcabhi॒rāsī̭nā manuṣyalo॒kame॒vābhi ja̭yanti॒ daśa॒ sampa̭dyante॒ daśā᳚kṣarā vi॒rāḍannaṃ̭-vi~॒rā-ḍvi॒rājai॒vā-nnādya॒mava̭ rundhate pañca॒dhā vi̭ni॒ṣadya̭ stuvanti॒ pañca॒ diśo̭ di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭha॒ntyekai̭ka॒yā-'stṷtayā sa॒māya̭nti di॒gbhya e॒vānnādya॒gṃ॒ sa-mbha̭ranti॒ tābhi̭-rudgā॒to-dgā̭yati di॒gbhya e॒vā-'nnādyagṃ̭ [e॒vā-'nnādya᳚m, sa॒mbhṛtya॒ teja̭] 26
sa॒mbhṛtya॒ teja̭ ā॒tma-nda̭dhate॒ tasmā॒dekaḥ̭ prā॒ṇa-ssarvā॒ṇyaṅgā᳚nyava॒tyatho॒ yathā̭ supa॒rṇa ṷtpati॒ṣyañchira̭ utta॒ma-ṅkṷru॒ta e॒vame॒va ta-dyaja̭mānāḥ pra॒jānā̭mutta॒mā bha̭vantyāsa॒ndī-mṷdgā॒tā ''ro̭hati॒ sāmrā᳚jyame॒va ga̭cchanti ple॒ṅkhagṃ hotā॒ nāka̭syai॒va pṛ॒ṣṭhagṃ ro̭hanti kū॒rcāva̭ddhva॒ryu-rbra॒ddhnasyai॒va vi॒ṣṭapa̭-ṅgacchantye॒tāva̭nto॒ vai dḙvalo॒kāsteṣve॒va ya̭thāpū॒rva-mprati̭ tiṣṭha॒ntyatho̭ ā॒krama̭ṇame॒va ta-thsetuṃ॒-ya~ja̭mānāḥ kurvate suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 27 ||
(ना-ऽऽदिष्टं - कुर्वन्ति - द्वादशभिः - इति विंशतिश्च) (अध्याय ७) देवांचे अंतर्धान पावलेल्या देवांचे इंद्रिय आणि वीर्य निघून गेले; ते त्यांनी क्रोशाने (स्तुतीच्या आरोळीने) परत मिळवले; म्हणून क्रोशाला क्रोशत्व आहे. जे क्रोशाने चात्वालाच्या शेवटी स्तुती करतात, ते यज्ञाच्या अंताच्या रूपानेच इंद्रिय आणि वीर्य परत मिळवतात. सत्राच्या सिद्धीसाठी आहवनीयाच्या शेवटी स्तुती करतात; अग्नीला पाहणारा (उपद्रष्टा) करूनच सिद्धीकडे जातात. प्रजापतीच्या हृदयाने हविर्धानाच्या आत स्तुती करतात; त्याच्याच प्रेमाकडे जातात. श्लोकाने सदसाच्या पुढे स्तुती करतात, अनुश्लोकाने मागे; यज्ञाच्या अंताच्या रूपानेच श्लोकभाजन होतात. नऊ जणांनी अध्वर्यू उद्गाण करतो; पुरुषात नऊ प्राण आहेत; प्राणच यजमानांमध्ये ठेवतो. सर्व इंद्रिययुक्त होतात; प्राणांमध्येच इंद्रिय ठेवतो. अप्रतिहत (न रोखलेल्या) स्तुतींनी उद्गाण करतो; म्हणून पुरुष इतर सर्व अवयवांना डोक्याकडून मागे वळवतो; डोक्यालाच नाही. पंधरा ऋचांचे रथंतर होते; इंद्रियच परत मिळवतात. सतरा ऋचांचे बृहद् अन्नाद्याच्या प्राप्तीसाठी; आणि त्यानेच पुढे जन्म घेतात. एकवीस ऋचांचे भद्र द्विपदांमध्ये प्रतिष्ठेसाठी. पत्न्या उपगान करतात मिथुनत्वासाठी आणि प्रजोत्पत्तीसाठी. प्रजापतीने प्रजा निर्माण केल्या; तो इच्छा करू लागला - 'मी राज्यभर पसरावे' अशी; त्या राजन्यानेच राज्यभर पसरला; म्हणून राजन्याला राजनत्व आहे. जो राजन्य होतो, त्यानेच यजमान प्रजांवर राज्यभर पसरतात. पंचवीस ऋचांचे होते प्रजापतीच्या प्राप्तीसाठी. पाच जण उभे राहून स्तुती करतात; देवलोकच जिंकतात. पाच जण बसून स्तुती करतात; मनुष्यलोकच जिंकतात. दहा होतात; दहा अक्षरे विराट, अन्न विराट; विराजानेच अन्नाद्य परत मिळवतात. पाच प्रकारे विभागून स्तुती करतात; पाच दिशा; दिशांमध्येच प्रतिष्ठित होतात. एकेक स्तुतीने समाप्त होतात; दिशांमधूनच अन्नाद्य गोळा करतात. त्यांनी उद्गाता उद्गाण करतो; दिशांमधूनच अन्नाद्य गोळा करून तेज आत्म्यात ठेवतात. म्हणून एकच प्राण सर्व अवयवांना खाली ओढतो; आणि जसा गरुड उडण्यापूर्वी डोके वर करतो, तसेच ते यजमान प्रजांमध्ये श्रेष्ठ होतात. उद्गाता आसनावर चढतो; साम्राज्यच प्राप्त करतो. होता प्लेंखावर चढतो; नाकाच्या (स्वर्गाच्या) पृष्ठावरच चढतो. अध्वर्यू कूर्चावर; ब्रध्नाच्या विष्टपालाच जातो. एवढेच देवलोक आहेत; त्यांच्यामध्येच पूर्वीप्रमाणे प्रतिष्ठित होतात. आणि हे आक्रमणच आहे; ते यजमान सेतू करतात, स्वर्गलोकाच्या प्राप्तीसाठी. ॥ २७ ॥ AI
देवताहरूको अन्तर्गत गएको इन्द्रिय र वीर्य हराएको थियो; त्यसलाई क्रोश (साम) द्वारा पुनः प्राप्त गरे; त्यसैले क्रोशको क्रोशत्व छ। जसरी क्रोशद्वारा चात्वालको अन्त्यमा स्तुति गर्छन्, त्यसैले यज्ञको अङ्ग बनेर इन्द्रिय र वीर्यलाई वशमा गर्छन्। सत्रको सिद्धिका लागि आहवनीयको अन्त्यमा स्तुति गर्छन्; अग्निलाई नै द्रष्टा बनाएर सिद्धि प्राप्त गर्छन्। प्रजापतिको हृदयद्वारा हविर्धानको भित्री भागमा स्तुति गर्छन्; उनको प्रेम नै प्राप्त गर्छन्। श्लोकद्वारा अगाडि सदसको स्तुति गर्छन्, अनुश्लोकद्वारा पछाडि; यज्ञको अङ्ग बनेर श्लोकका भागी हुन्छन्। अध्वर्युले नौ (स्वर) मा उद्गान गर्छन्; पुरुषमा नौ प्राण हुन्छन्; प्राणहरूलाई नै यजमानहरूमा राख्छन्। सबै इन्द्रियसम्पन्न हुन्छन्; प्राणहरूमै इन्द्रिय राख्छन्। अप्रतिहृत (स्वर) हरूद्वारा उद्गान गर्छन्; त्यसैले पुरुषले शिरबाहेक अन्य सबै अङ्गहरू तलतिर फर्काउँछ; शिरलाई मात्र फर्काउँदैन। पन्ध्र (स्वर) को रथन्तर हुन्छ; इन्द्रियलाई नै वशमा गर्छन्। सत्र (स्वर) को बृहत् अन्नाद्यको प्राप्तिका लागि हुन्छ; त्यसद्वारा उनीहरू अगाडि बढ्छन्। एक्काइस (स्वर) को भद्र द्विपदामा प्रतिष्ठाका लागि हुन्छ। पत्नीहरूले साथमा गाउँछन्; मिथुनत्व र प्रजननका लागि। प्रजापतिले प्रजा सृष्टि गरे; उनले चाहे — 'म आफैँ राज्यलाई वरिपरि घेरुँ'; तिनको राजन (साम) द्वारा नै राज्यलाई घेरे; त्यसैले राजनको राजनत्व छ। राजन (साम) हुन्छ; त्यसैले यजमानहरूले प्रजाहरूको राज्यलाई वरिपरि घेर्छन्। पच्चीस (स्वर) को हुन्छ; प्रजापतिको प्राप्तिका लागि। पाँच जनाले उभिएर स्तुति गर्छन्; देवलोकलाई नै जित्छन्। पाँच जनाले बसेर (स्तुति गर्छन्); मनुष्यलोकलाई नै जित्छन्। दश हुन्छन्; विराट दश अक्षरको हुन्छ; विराट अन्न हो; विराटद्वारा नै अन्नाद्यलाई वशमा गर्छन्। पाँच भागमा बसेर स्तुति गर्छन्; पाँच दिशाहरूमा नै प्रतिष्ठित हुन्छन्। एक-एक स्तुतिद्वारा सँगै आउँछन्; दिशाहरूबाट नै अन्नाद्य सङ्कलन गर्छन्। तीद्वारा उद्गाताले उद्गान गर्छन्; दिशाहरूबाट नै अन्नाद्य सङ्कलन गरेर तेज आफूमा धारण गर्छन्। त्यसैले एउटा प्राणले सबै अङ्गहरूलाई तलतिर फर्काउँछ; जसरी गरुड उड्न लाग्दा शिरलाई माथि उठाउँछ, त्यसैगरी त्यहाँ यजमानहरू प्रजाहरूमा श्रेष्ठ हुन्छन्। उद्गाता आसन्दीमा चढ्छ; साम्राज्यलाई नै प्राप्त गर्छ। होता प्लेङ्खमा (चढ्छ); आकाशको पृष्ठमा नै चढ्छ। अध्वर्यु कूर्च (वेदी) मा (चढ्छ); ब्रध्नको विष्टपमा नै पुग्छ। यति मात्र देवलोकहरू छन्; तिनमै पूर्ववत् प्रतिष्ठित हुन्छन्। त्यसैले यजमानहरूले आक्रमण (पाइला) लाई नै स्वर्गलोकको प्राप्तिका लागि सेतु बनाउँछन्। AI
அ॒ர்க்யே॑ண॒ வை ஸ॑ஹஸ்ர॒ஶஃ ப்ர॒ஜாப॑திஃ ப்ர॒ஜா அ॑ஸ்ரு'ஜத॒ தாப்ய॒ இலா᳚தே॒ந்நேராம்॒-லூँதா॒மவா॑ருந்த॒ யத॒ர்க்ய॑-ம்பவ॑தி ப்ர॒ஜா ஏ॒வ த-த்யஜ॑மாநா-ஸ்ஸ்ரு'ஜந்த॒ இலா᳚த-ம்பவதி ப்ர॒ஜாப்ய॑ ஏ॒வ ஸ்ரு'॒ஷ்டாப்ய॒ இராம்॒-லூँதா॒மவ॑ ருந்ததே॒ தஸ்மா॒த்யாக்ம் ஸமாக்ம்॑ ஸ॒த்ரக்ம் ஸம்ரு'॑த்த॒-ங்க்ஷோது॑கா॒ஸ்தாக்ம் ஸமா᳚-ம்ப்ர॒ஜா இஷ॒க்க்॒ ஹ்யா॑ஸா॒மூர்ஜ॑மா॒தத॑தே॒ யாக்ம் ஸமாம்॒-வ்ய்ரு'ँ॑த்த॒-மக்ஷோ॑துகா॒ஸ்தாக்ம் ஸமா᳚-ம்ப்ர॒ஜா [ஸமா᳚-ம்ப்ர॒ஜாஃ, ந ஹ்யா॑ஸா॒மிஷ॒] 28
ந ஹ்யா॑ஸா॒மிஷ॒-மூர்ஜ॑-மா॒தத॑த உத்க்ரோ॒த-ங்கு॑ர்வதே॒ யதா॑ ப॒ந்தா-ந்மு॑முசா॒நா உ॑த்க்ரோ॒த-ங்கு॒ர்வத॑ ஏ॒வமே॒வ த-த்யஜ॑மாநா தேவப॒ந்தா-ந்மு॑முசா॒நா உ॑த்க்ரோ॒த-ங்கு॑ர்வத॒ இஷ॒மூர்ஜ॑மா॒த்ம-ந்ததா॑நா வா॒ண-ஶ்ஶ॒தத॑ந்துர்பவதி ஶ॒தாயுஃ॒ புரு॑ஷ-ஶ்ஶ॒தேந்த்ரி॑ய॒ ஆயு॑ஷ்யே॒வேந்த்ரி॒யே ப்ரதி॑ திஷ்டந்த்யா॒ஜி-ந்தா॑வ॒ந்த்யந॑பிஜிதஸ்யா॒-பிஜி॑த்யை துந்து॒பீந்-த்ஸ॒மாக்ந॑ந்தி பர॒மா வா ஏ॒ஷா வாக்யா து॑ந்து॒பௌ ப॑ர॒மாமே॒வ [ ] 29
வாச॒மவ॑ ருந்ததே பூமிதுந்து॒பிமா க்ந॑ந்தி॒ யைவேமாம்-வாँ-க்ப்ரவி॑ஷ்டா॒ தாமே॒வாவ॑ ருந்த॒தே ऽதோ॑ இ॒மாமே॒வ ஜ॑யந்தி॒ ஸர்வா॒ வாசோ॑ வதந்தி॒ ஸர்வா॑ஸாம்-வாँ॒சாமவ॑ருத்த்யா ஆ॒ர்த்ரேசர்ம॒ந் வ்யாய॑ச்சேதே இந்த்ரி॒யஸ்யா வ॑ருத்த்யா॒ ஆ-ऽந்யஃ க்ரோஶ॑தி॒ ப்ராந்ய-ஶ்ஶக்ம்॑ஸதி॒ ய ஆ॒க்ரோஶ॑தி பு॒நாத்யே॒வைநா॒ந்த்ஸ யஃ ப்ர॒ஶக்ம்ஸ॑தி பூ॒தேஷ்வே॒வா-ऽந்நாத்ய॑-ந்ததா॒த்ய்ரு'ஷி॑க்ரு'த-ஞ்ச॒ [-ந்ததா॒த்ய்ரு'ஷி॑க்ரு'த-ஞ்ச॒, வா ஏ॒தே] 30
வா ஏ॒தே தே॒வக்ரு'॑த-ஞ்ச॒ பூர்வை॒ர்மாஸை॒ரவ॑ ருந்ததே॒ ய-த்பூ॑தே॒ச்சதா॒க்ம்॒ ஸாமா॑நி॒ பவ॑ந்த்யு॒பய॒ஸ்யாவ॑ருத்த்யை॒ யந்தி॒ வா ஏ॒தே மி॑து॒நாத்யே ஸம்॑வँத்ஸ॒ர-மு॑ப॒யந்த்ய॑ந்தர்வே॒தி மி॑து॒நௌ ஸ-ம்ப॑வத॒ஸ்தேநை॒வ மி॑து॒நாந்ந ய॑ந்தி ॥ 31 ॥
a॒rkyḙṇa॒ vai sa̭hasra॒śaḥ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata॒ tābhya॒ ilā᳚de॒nnerāṃ॒-lū~tā॒mavā̭rundha॒ yada॒rkya̭-mbhava̭ti pra॒jā e॒va ta-dyaja̭mānā-ssṛjanta॒ ilā᳚da-mbhavati pra॒jābhya̭ e॒va sṛ॒ṣṭābhya॒ irāṃ॒-lū~tā॒mava̭ rundhate॒ tasmā॒dyāgṃ samāgṃ̭ sa॒tragṃ samṛ̭ddha॒-ṅkṣodhṷkā॒stāgṃ samā᳚-mpra॒jā iṣa॒gg॒ hyā̭sā॒mūrja̭mā॒dada̭te॒ yāgṃ samāṃ॒-vyṛ~̭ddha॒-makṣo̭dhukā॒stāgṃ samā᳚-mpra॒jā [samā᳚-mpra॒jāḥ, na hyā̭sā॒miṣa॒] 28
na hyā̭sā॒miṣa॒-mūrja̭-mā॒dada̭ta utkro॒da-ṅkṷrvate॒ yathā̭ ba॒ndhā-nmṷmucā॒nā ṷtkro॒da-ṅku॒rvata̭ e॒vame॒va ta-dyaja̭mānā devaba॒ndhā-nmṷmucā॒nā ṷtkro॒da-ṅkṷrvata॒ iṣa॒mūrja̭mā॒tma-ndadhā̭nā vā॒ṇa-śśa॒tata̭nturbhavati śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭ya॒ āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭ tiṣṭhantyā॒ji-ndhā̭va॒ntyana̭bhijitasyā॒-bhiji̭tyai dundu॒bhīn-thsa॒māghna̭nti para॒mā vā e॒ṣā vāgyā dṷndu॒bhau pa̭ra॒māme॒va [ ] 29
vāca॒mava̭ rundhate bhūmidundu॒bhimā ghna̭nti॒ yaivemāṃ-vā~-kpravi̭ṣṭā॒ tāme॒vāva̭ rundha॒te 'tho̭ i॒māme॒va ja̭yanti॒ sarvā॒ vāco̭ vadanti॒ sarvā̭sāṃ-vā~॒cāmava̭ruddhyā ā॒rdrecarma॒n vyāya̭cchete indri॒yasyā va̭ruddhyā॒ ā-'nyaḥ krośa̭ti॒ prānya-śśagṃ̭sati॒ ya ā॒krośa̭ti pu॒nātye॒vainā॒nthsa yaḥ pra॒śagṃsa̭ti pū॒teṣve॒vā-'nnādya̭-ndadhā॒tyṛṣi̭kṛta-ñca॒ [-ndadhā॒tyṛṣi̭kṛta-ñca॒, vā e॒te] 30
vā e॒te de॒vakṛ̭ta-ñca॒ pūrvai॒rmāsai॒rava̭ rundhate॒ ya-dbhṷ̄te॒cchadā॒gṃ॒ sāmā̭ni॒ bhava̭ntyu॒bhaya॒syāva̭ruddhyai॒ yanti॒ vā e॒te mi̭thu॒nādye saṃ̭va~thsa॒ra-mṷpa॒yantya̭ntarve॒di mi̭thu॒nau sa-mbha̭vata॒stenai॒va mi̭thu॒nānna ya̭nti || 31 ||
(सदसाचा सतरावा भाग प्रजापतीसाठी गातात; दिशांकडून अन्न मिळविण्यासाठी अकरा भाग गातात) (अध्याय ८) अर्क्य स्तोत्राने प्रजापतीने हजारो प्रजा निर्माण केल्या; त्या प्रजांसाठी इळा (अन्न) व लूता (धन) यांना त्याने प्राप्त केले. जे अर्क्य स्तोत्र होते, त्यामुळे यजमान प्रजा निर्माण करतात; इळा स्तोत्र होते, त्यामुळे निर्माण झालेल्या प्रजांसाठी इळा व लूता प्राप्त करतात. म्हणून जो काळ समृद्ध असतो, त्या काळात प्रजा क्षुधारहित असतात; कारण त्या प्रजा त्या काळातील अन्न व ऊर्जा घेतात. जो काळ व्यृद्ध (हीन) असतो, त्या काळात प्रजा क्षुधारहित नसतात; कारण त्या प्रजा त्या काळातील अन्न व ऊर्जा घेत नाहीत. ते उत्क्रोद (आनंदोत्सव) करतात; जसे बंधनातून मुक्त झालेले लोक उत्क्रोद करतात, तसेच यजमान देवबंधनातून मुक्त होऊन उत्क्रोद करतात, अन्न व ऊर्जा आत्म्यात धारण करतात. वाण (बाण) शततंतु (शंभर तंतूंचा) होतो, पुरुष शंभर वर्षांचा व शंभर इंद्रियांचा होतो; आयुष्य व इंद्रिय यांत ते प्रतिष्ठित होतात. आजिन (चर्म) धावतात, अनभिजित जिंकण्यासाठी. दुंदुभी (नगारे) एकत्र वाजवतात; ती परमा वाक् (श्रेष्ठ वाणी) आहे जी दुंदुभीत आहे; ती परम वाणी ते प्राप्त करतात. भूमिदुंदुभी वाजवतात; जी वाणी या पृथ्वीत प्रविष्ट झाली आहे, ती ते प्राप्त करतात; आणि ही पृथ्वी जिंकतात. सर्व वाणी बोलतात; सर्व वाणी प्राप्त करण्यासाठी. आर्द्र चर्म (ओले चामडे) ताणतात, इंद्रिय प्राप्त करण्यासाठी. एकजण क्रोश (आरडाओरड) करतो, दुसरा शगंस (स्तुति) करतो; जो आक्रोश करतो तो त्यांना पवित्र करतो, जो प्रशगंस करतो तो पवित्र झालेल्यांत अन्न ठेवतो. ऋषिकृत व देवकृत (स्तोत्रे) पूर्वीच्या महिन्यांनी प्राप्त करतात. जे भूतेच्छद (भूतांची इच्छा पूर्ण करणारे) साम होतात, ते उभय (दोन्ही) प्राप्त करण्यासाठी. हे मिथुन (जोडपे) वर्षभर उपयोग करतात; अंतर्वेदीत मिथुन संभवतात; त्यामुळेच मिथुनापासून ते येतात. ॥ ३१ ॥ AI
(सदसको सत्रौँ स्तोभ प्रजापतिको हो भन्ने गाउँछन्, दिशाहरूबाट नै अन्नलाई प्राप्त गर्छन्, एघार पनि) (अध्याय ८) प्रजापतिले अर्क्य सामद्वारा हजारौँको संख्यामा प्रजाहरू सृष्टि गरे; तिनीहरूका लागि इलादान (अन्नदान) र लूताम (धन) लाई प्राप्त गरे। जुन अर्क्य साम हुन्छ, त्यसद्वारा यजमानहरूले प्रजाहरू नै सृष्टि गर्छन्; इलादान हुन्छ, सृष्ट भएका प्रजाहरूका लागि नै इलादान र लूतामलाई प्राप्त गर्छन्। त्यसैले जुन वर्ष सत्रले समृद्ध हुन्छ, त्यस वर्ष प्रजाहरू क्षोधुक (भोकाउने) हुँदैनन्; किनकि तिनीहरूले इष (अन्न) र ऊर्ज (बल) लाई ग्रहण गर्छन्। जुन वर्ष व्यृद्ध (ह्रास) हुन्छ, त्यस वर्ष प्रजाहरू अक्षोधुक (नभोकाउने) हुँदैनन्; किनकि तिनीहरूले इष र ऊर्ज लिँदैनन्। उत्क्रोद (आनन्दध्वनि) गर्छन्; जसरी बन्धनबाट मुक्त भएकाहरू उत्क्रोद गर्छन्, त्यसैगरी यजमानहरू देवबन्धनबाट मुक्त भएर उत्क्रोद गर्छन्, इष र ऊर्जलाई आत्मामा धारण गर्दै। वाण (बाँसुरी) शततन्तु हुन्छ, पुरुष शतायु र शतेन्द्रिय हुन्छ; आयु र इन्द्रियमा नै प्रतिष्ठित हुन्छन्। अजित (नजितिएको) लाई जित्नका लागि आजि (युद्ध) मा दौडन्छन्। दुन्दुभीहरूलाई एकसाथ ठोक्छन्; यो दुन्दुभीमा परमा वाणी हुन्छ, परमा वाणीलाई नै प्राप्त गर्छन्। भूमिदुन्दुभीलाई ठोक्छन्; यी पृथ्वीमा प्रविष्ट भएकी जुन वाणी छ, त्यसैलाई प्राप्त गर्छन्, अनि यी पृथ्वीलाई नै जित्छन्। सबै वाणीहरू बोल्छन्, सबै वाणीहरूलाई प्राप्त गर्नका लागि। आर्द्र चर्ममा व्यायच्छेते (तान्छन्), इन्द्रियलाई प्राप्त गर्नका लागि। एक जनाले क्रोश (हुँकार) गर्छ, अर्कोले शंस (प्रशंसा) गर्छ; जसले आक्रोश गर्छ, उसले तिनीहरूलाई नै पवित्र गर्छ; जसले प्रशंसा गर्छ, उसले पवित्र भएकाहरूमा नै अन्न राख्छ। ऋषिकृत र देवकृत (सामहरू) पनि पहिलेका महिनाहरूद्वारा नै प्राप्त गर्छन्। जुन भूतेच्छद सामहरू हुन्छन्, ती दुवैलाई प्राप्त गर्नका लागि हुन्। यी मिथुन (जोडी) बाट जान्छन्, जो संवत्सरसम्म उपयन्ति (नजिक जान्छन्); वेदीभित्र मिथुन (जोडी) उत्पन्न हुन्छन्, त्यसैले मिथुनबाट नै जान्छन्। AI
சர்மாவ॑ பிந்தந்தி பா॒ப்மாந॑மே॒வைஷா॒மவ॑ பிந்தந்தி॒ மா-ऽப॑ ராத்ஸீ॒ர்மா-ऽதி॑ வ்யாத்ஸீ॒ரித்யா॑ஹ ஸம்ப்ர॒த்யே॑வைஷா᳚-ம்பா॒ப்மாந॒மவ॑ பிந்தந்த்யுதகு॒ம்பாந॑திநி॒தாய॑ தா॒ஸ்யோ॑ மார்ஜா॒லீய॒-ம்பரி॑ ந்ரு'த்யந்தி ப॒தோ நி॑க்ந॒தீரி॒தம்ம॑து॒-ங்காய॑ந்த்யோ॒ மது॒ வை தே॒வாநா᳚-ம்பர॒ம-ம॒ந்நாத்ய॑-ம்பர॒மமே॒வா-ந்நாத்ய॒மவ॑ ருந்ததே ப॒தோ நி க்ந॑ந்தி மஹீ॒யாமே॒வைஷு॑ தததி ॥ 32 ॥
carmāva̭ bhindanti pā॒pmāna̭me॒vaiṣā॒mava̭ bhindanti॒ mā-'pa̭ rāthsī॒rmā-'ti̭ vyāthsī॒rityā̭ha sampra॒tyḙvaiṣā᳚-mpā॒pmāna॒mava̭ bhindantyudaku॒mbhāna̭dhini॒dhāya̭ dā॒syo̭ mārjā॒līya॒-mpari̭ nṛtyanti pa॒do ni̭ghna॒tīri॒damma̭dhu॒-ṅgāya̭ntyo॒ madhu॒ vai de॒vānā᳚-mpara॒ma-ma॒nnādya̭-mpara॒mame॒vā-nnādya॒mava̭ rundhate pa॒do ni ghna̭nti mahī॒yāme॒vaiṣṷ dadhati || 32 ||
चर्म फाडतात, त्यांच्या पापाला फाडतात; 'मा-ऽप राथ्सीः मा-ऽति व्याथ्सीः' असे म्हणतात, त्या क्षणीच त्यांच्या पापाला फाडतात. उदकुंभ ठेवून दासी मार्जालीय स्थानाभोवती नाचतात, पदो निघ्नती असे म्हणतात, 'इदम्मधु गायन्ति' असे गातात; देवांचे परम अन्नाद्य मधु आहे, परम अन्नाद्य प्राप्त करतात; पदो निघ्नन्ति म्हणजे पृथ्वीवर महिमा स्थापित करतात. ॥ ३२ ॥ AI
यस वर्षमा प्रजा बढ्छिन् र भोक लाग्दैन, त्यसै वर्षमा प्रजा — (यो त्रिंशत् हो) (अ. ९)। छाला च्यात्छन्, अर्थात् तिनीहरूको पाप च्यात्छन्। 'हामीलाई नछोड, हामीलाई नाघेर नजाऊ' भनी भन्छन्; यसरी यसै समयमा तिनीहरूको पाप च्यात्छन्। पानीका घैलाहरू राखेर दासी मार्जालीय (स्थान) वरिपरि नाच्छिन्, पाइलाले कुल्चँदै 'यो मधु हो' भनी गाउँदै; मधु नै देवताहरूको परम अन्न हो; परम अन्न नै प्राप्त गर्छन्। पाइलाले कुल्चन्छन्, अर्थात् पृथ्वीमा नै तिनीहरू महिमा स्थापित गर्छिन्। AI
ஸ்வாஹா॑ ऽநு॒வர்ஷ॑தே॒ ஸ்வாஹா॑ ஶீகாயிஷ்ய॒தே ஸ்வாஹா॑ ஶீகாய॒தே ஸ்வாஹா॑ ஶீகி॒தாய॒ ஸ்வாஹா᳚ப்ரோஷிஷ்ய॒தே ஸ்வாஹா᳚ ப்ருஷ்ண॒தே ஸ்வாஹா॑ பரிப்ருஷ்ண॒தே ஸ்வாஹோ᳚-த்க்ரஹீஷ்ய॒தே ஸ்வாஹோ᳚ த்க்ரு'ஹ்ண॒தே ஸ்வாஹோ-த்க்ரு'॑ஹீதாய॒ ஸ்வாஹா॑ விப்லோஷ்ய॒தே ஸ்வாஹா॑ வி॒ப்லவ॑மாநாய॒ ஸ்வாஹா॒ விப்லு॑தாய॒ ஸ்வாஹா॑ ऽऽதப்ஸ்ய॒தே ஸ்வாஹா॒ ऽऽதப॑தே ॒ஸ்வாஹோ॒-க்ரமா॒தப॑தே॒ ஸ்வாஹ॒ -ர்க்ப்ய-ஸ்ஸ்வாஹா॒ யஜு॑ர்ப்ய॒-ஸ்ஸ்வாஹா॒ ஸாம॑ப்ய॒-ஸ்ஸ்வாஹா ऽங்கி॑ரோப்ய॒-ஸ்ஸ்வாஹா॒ வேதே᳚ப்ய॒-ஸ்ஸ்வாஹா॒ காதா᳚ப்ய॒-ஸ்ஸ்வாஹா॑ நாராஶ॒க்ம்॒ஸீப்ய॒-ஸ்ஸ்வாஹா॒ ரைபீ᳚ப்ய॒-ஸ்ஸ்வாஹா॒ ஸர்வ॑ஸ்மை॒ ஸ்வாஹா᳚ ॥ 34 ॥
svāhā̭ 'nu॒varṣa̭te॒ svāhā̭ śīkāyiṣya॒te svāhā̭ śīkāya॒te svāhā̭ śīki॒tāya॒ svāhā᳚proṣiṣya॒te svāhā᳚ pruṣṇa॒te svāhā̭ paripruṣṇa॒te svāho᳚-dgrahīṣya॒te svāho᳚ dgṛhṇa॒te svāho-dgṛ̭hītāya॒ svāhā̭ viploṣya॒te svāhā̭ vi॒plava̭mānāya॒ svāhā॒ viplṷtāya॒ svāhā̭ ''taphsya॒te svāhā॒ ''tapa̭te ॒svāho॒-gramā॒tapa̭te॒ svāha॒ -rgbhya-ssvāhā॒ yajṷrbhya॒-ssvāhā॒ sāma̭bhya॒-ssvāhā 'ṅgi̭robhya॒-ssvāhā॒ vede᳚bhya॒-ssvāhā॒ gāthā᳚bhya॒-ssvāhā̭ nārāśa॒gṃ॒sībhya॒-ssvāhā॒ raibhī᳚bhya॒-ssvāhā॒ sarva̭smai॒ svāhā᳚ || 34 ||
पृथ्वीसाठी स्वाहा, अंतरिक्षासाठी स्वाहा, द्युलोकासाठी स्वाहा, संप्लोष्यमाणासाठी स्वाहा, संप्लवमानासाठी स्वाहा, संप्लुतासाठी स्वाहा, मेघायिष्यमाणासाठी स्वाहा, मेघायमानासाठी स्वाहा, मेघितासाठी स्वाहा, मेघासाठी स्वाहा, नीहारासाठी स्वाहा, निहाकेसाठी स्वाहा, प्रासचासाठी स्वाहा, प्रचलाकेसाठी स्वाहा, विद्योतिष्यमाणासाठी स्वाहा, विद्योतमानासाठी स्वाहा, संविद्योतमानासाठी स्वाहा, स्तनयिष्यमाणासाठी स्वाहा, स्तनयमानासाठी स्वाहा, उग्र स्तनयमानासाठी स्वाहा, वर्षिष्यमाणासाठी स्वाहा, वर्षमाणासाठी स्वाहा, अभिवर्षमाणासाठी स्वाहा, परिवर्षमाणासाठी स्वाहा, संवर्षमाणासाठी स्वाहा, अनुवर्षमाणासाठी स्वाहा, शीकायिष्यमाणासाठी स्वाहा, शीकायमानासाठी स्वाहा, शीकितासाठी स्वाहा, प्रोषिष्यमाणासाठी स्वाहा, प्रुष्णमानासाठी स्वाहा, परिप्रुष्णमानासाठी स्वाहा, उद्ग्रहीष्यमाणासाठी स्वाहा, उद्गृह्णमानासाठी स्वाहा, उद्गृहीतासाठी स्वाहा, विप्लोष्यमाणासाठी स्वाहा, विप्लवमानासाठी स्वाहा, विप्लुतासाठी स्वाहा, आतप्स्यमाणासाठी स्वाहा, आतपमानासाठी स्वाहा, उग्र आतपमानासाठी स्वाहा, ऋग्वेदासाठी स्वाहा, यजुर्वेदासाठी स्वाहा, सामवेदासाठी स्वाहा, अंगिरसांसाठी स्वाहा, वेदांसाठी स्वाहा, गाथांसाठी स्वाहा, नाराशंसींसाठी स्वाहा, रैभींसाठी स्वाहा, सर्वांसाठी स्वाहा. ॥ ३४ ॥ AI
पृथ्वीलाई स्वाहा, अन्तरिक्षलाई स्वाहा, द्युलोकलाई स्वाहा, चर्कने (खडेरी) लाई स्वाहा, डुब्न लागेकोलाई स्वाहा, डुबेकोलाई स्वाहा, मेघाउन लागेकोलाई स्वाहा, मेघाउँदै गरेकोलाई स्वाहा, मेघाएकोलाई स्वाहा, मेघलाई स्वाहा, कुहिरोलाई स्वाहा, कुहिरो पर्ने (रात) लाई स्वाहा, प्रासच (वर्षा) लाई स्वाहा, प्रचलाका (विद्युत्) लाई स्वाहा, चम्कन लागेकोलाई स्वाहा, चम्कँदै गरेकोलाई स्वाहा, राम्ररी चम्कँदै गरेकोलाई स्वाहा, गर्जन लागेकोलाई स्वाहा, गर्जँदै गरेकोलाई स्वाहा, प्रबल गर्जँदै गरेकोलाई स्वाहा, वर्षन लागेकोलाई स्वाहा, वर्षँदै गरेकोलाई स्वाहा, अभिवर्षण गर्दै गरेकोलाई स्वाहा, परिवर्षण गर्दै गरेकोलाई स्वाहा, संवर्षण गर्दै गरेकोलाई स्वाहा, अनुवर्षण गर्दै गरेकोलाई स्वाहा, शीकायन (सिमसिम) लागेकोलाई स्वाहा, सिमसिम पर्दै गरेकोलाई स्वाहा, सिमसिम परेकोलाई स्वाहा, प्रुष्यन (छिटो पर्न) लागेकोलाई स्वाहा, छिटो पर्दै गरेकोलाई स्वाहा, वरिपरि पर्दै गरेकोलाई स्वाहा, उद्ग्रहण (माथि उठ्न) लागेकोलाई स्वाहा, माथि उठ्दै गरेकोलाई स्वाहा, माथि उठेकोलाई स्वाहा, विप्लोष (नष्ट हुन) लागेकोलाई स्वाहा, विप्लवन हुँदै गरेकोलाई स्वाहा, विप्लुत (नष्ट) भएकोलाई स्वाहा, आतप (घाम) लाग्नेलाई स्वाहा, घाम पर्दै गरेकोलाई स्वाहा, प्रबल घाम पर्दै गरेकोलाई स्वाहा, ऋग्वेदलाई स्वाहा, यजुर्वेदलाई स्वाहा, सामवेदलाई स्वाहा, अङ्गिरसहरूलाई स्वाहा, वेदहरूलाई स्वाहा, गाथाहरूलाई स्वाहा, नाराशंसीहरूलाई स्वाहा, रैभीहरूलाई स्वाहा, सबैलाई स्वाहा। AI
-ऽம॒நஸே॒ ஸ்வாஹா॑ ரேத॒ஸ்விநே॒ ஸ்வாஹா॑ ऽரே॒தஸ்கா॑ய॒ ஸ்வாஹா᳚ ப்ர॒ஜாப்ய॒-ஸ்ஸ்வாஹா᳚ ப்ர॒ஜந॑நாய॒ ஸ்வாஹா॒ லோம॑வதே॒ ஸ்வாஹா॑ ऽலோ॒மகா॑ய॒ ஸ்வாஹா᳚ த்வ॒சே ஸ்வாஹா॒ ऽத்வக்கா॑ய॒ ஸ்வாஹா॒ சர்ம॑ண்வதே॒ ஸ்வாஹா॑ ऽச॒ர்மகா॑ய॒ ஸ்வாஹா॒ லோஹி॑தவதே॒ ஸ்வாஹா॑-ऽலோஹி॒தாய॒ ஸ்வாஹா॑ மாக்ம்ஸ॒ந்வதே॒ ஸ்வாஹா॑ ऽமா॒க்ம்॒ஸகா॑ய॒ ஸ்வாஹா॒ ஸ்நாவ॑ப்ய॒-ஸ்ஸ்வாஹா᳚ ऽஸ்நா॒வகா॑ய॒ ஸ்வாஹா᳚ ஸ்த॒ந்வதே॒ ஸ்வாஹா॑-ऽந॒ஸ்திகா॑ய॒ ஸ்வாஹா॑ மஜ்ஜ॒ந்வதே॒ ஸ்வாஹா॑ ऽம॒ஜ்ஜகா॑ய॒ ஸ்வாஹா॒ ऽங்கிநே॒ ஸ்வாஹா॑-ऽந॒ங்காய॒ ஸ்வாஹா॒ ऽऽத்மநே॒ ஸ்வாஹா ऽநா᳚த்மநே॒ ஸ்வாஹா॒ ஸர்வ॑ஸ்மை॒ ஸ்வாஹா᳚ ॥ 36 ॥
-'ma॒nase॒ svāhā̭ reta॒svine॒ svāhā̭ 're॒taskā̭ya॒ svāhā᳚ pra॒jābhya॒-ssvāhā᳚ pra॒jana̭nāya॒ svāhā॒ loma̭vate॒ svāhā̭ 'lo॒makā̭ya॒ svāhā᳚ tva॒ce svāhā॒ 'tvakkā̭ya॒ svāhā॒ carma̭ṇvate॒ svāhā̭ 'ca॒rmakā̭ya॒ svāhā॒ lohi̭tavate॒ svāhā̭-'lohi॒tāya॒ svāhā̭ māgṃsa॒nvate॒ svāhā̭ 'mā॒gṃ॒sakā̭ya॒ svāhā॒ snāva̭bhya॒-ssvāhā᳚ 'snā॒vakā̭ya॒ svāhā᳚ stha॒nvate॒ svāhā̭-'na॒sthikā̭ya॒ svāhā̭ majja॒nvate॒ svāhā̭ 'ma॒jjakā̭ya॒ svāhā॒ 'ṅgine॒ svāhā̭-'na॒ṅgāya॒ svāhā॒ ''tmane॒ svāhā 'nā᳚tmane॒ svāhā॒ sarva̭smai॒ svāhā᳚ || 36 ||
दात्याला स्वाहा, दंतहीनाला स्वाहा, प्राण असलेल्याला स्वाहा, प्राण नसलेल्याला स्वाहा, तोंड असलेल्याला स्वाहा, तोंड नसलेल्याला स्वाहा, नाक असलेल्याला स्वाहा, नाक नसलेल्याला स्वाहा, डोळे असलेल्याला स्वाहा, डोळे नसलेल्याला स्वाहा, कान असलेल्याला स्वाहा, कान नसलेल्याला स्वाहा, डोके असलेल्याला स्वाहा, डोके नसलेल्याला स्वाहा, पाय असलेल्याला स्वाहा, पाय नसलेल्याला स्वाहा, श्वास घेणाऱ्याला स्वाहा, श्वास न घेणाऱ्याला स्वाहा, बोलणाऱ्याला स्वाहा, न बोलणाऱ्याला स्वाहा, पाहणाऱ्याला स्वाहा, न पाहणाऱ्याला स्वाहा, ऐकणाऱ्याला स्वाहा, न ऐकणाऱ्याला स्वाहा, मन असलेल्याला स्वाहा, मन नसलेल्याला स्वाहा, वीर्य असलेल्याला स्वाहा, वीर्य नसलेल्याला स्वाहा, प्रजांना स्वाहा, प्रजननाला स्वाहा, केस असलेल्याला स्वाहा, केस नसलेल्याला स्वाहा, त्वचेला स्वाहा, त्वचा नसलेल्याला स्वाहा, चामडी असलेल्याला स्वाहा, चामडी नसलेल्याला स्वाहा, रक्त असलेल्याला स्वाहा, रक्त नसलेल्याला स्वाहा, मांस असलेल्याला स्वाहा, मांस नसलेल्याला स्वाहा, स्नायूंना स्वाहा, स्नायू नसलेल्याला स्वाहा, हाडे असलेल्याला स्वाहा, हाडे नसलेल्याला स्वाहा, मज्जा असलेल्याला स्वाहा, मज्जा नसलेल्याला स्वाहा, अवयव असलेल्याला स्वाहा, अवयव नसलेल्याला स्वाहा, आत्म्याला स्वाहा, अनात्म्याला स्वाहा, सर्वांना स्वाहा. AI
दाँत भएकोलाई स्वाहा, दाँत नभएकोलाई स्वाहा, प्राण भएकोलाई स्वाहा, प्राण नभएकोलाई स्वाहा, मुख भएकोलाई स्वाहा, मुख नभएकोलाई स्वाहा, नाक भएकोलाई स्वाहा, नाक नभएकोलाई स्वाहा, आँखा भएकोलाई स्वाहा, आँखा नभएकोलाई स्वाहा, कान भएकोलाई स्वाहा, कान नभएकोलाई स्वाहा, टाउको भएकोलाई स्वाहा, टाउको नभएकोलाई स्वाहा, खुट्टा भएकोलाई स्वाहा, खुट्टा नभएकोलाई स्वाहा, श्वास लिनेलाई स्वाहा, श्वास नलिनेलाई स्वाहा, बोल्नेलाई स्वाहा, नबोल्नेलाई स्वाहा, देख्नेलाई स्वाहा, नदेख्नेलाई स्वाहा, सुन्नेलाई स्वाहा, नसुन्नेलाई स्वाहा, मन भएकोलाई स्वाहा, मन नभएकोलाई स्वाहा, वीर्य भएकोलाई स्वाहा, वीर्य नभएकोलाई स्वाहा, प्रजाहरूलाई स्वाहा, प्रजननलाई स्वाहा, रौँ भएकोलाई स्वाहा, रौँ नभएकोलाई स्वाहा, छालालाई स्वाहा, छाला नभएकोलाई स्वाहा, चर्म भएकोलाई स्वाहा, चर्म नभएकोलाई स्वाहा, रगत भएकोलाई स्वाहा, रगत नभएकोलाई स्वाहा, मासु भएकोलाई स्वाहा, मासु नभएकोलाई स्वाहा, नसाहरूलाई स्वाहा, नसा नभएकोलाई स्वाहा, हड्डी भएकोलाई स्वाहा, हड्डी नभएकोलाई स्वाहा, मज्जा भएकोलाई स्वाहा, मज्जा नभएकोलाई स्वाहा, अङ्ग भएकोलाई स्वाहा, अङ्ग नभएकोलाई स्वाहा, आत्मालाई स्वाहा, अनात्मालाई स्वाहा, सबैलाई स्वाहा। AI
कोण तुला योजितो, तोच तुला योजो; विष्णू तुला योजो; या यज्ञाच्या समृद्धीसाठी, माझ्या सन्नतीसाठी, त्या कामासाठी, आयुष्यासाठी तुला; प्राणासाठी तुला; अपानासाठी तुला; व्यानासाठी तुला; उषःकालासाठी तुला; संपत्तीसाठी तुला; लाभासाठी तुला; घोषासाठी तुला; पोषणासाठी तुला; आराद्घोषासाठी तुला; प्रच्युतीसाठी तुला. AI
कसले तिमीलाई योजित गर्छ, उसले तिमीलाई योजित गरोस्; विष्णुले तिमीलाई योजित गरून्, यस यज्ञको समृद्धिका लागि, मेरा लागि, सन्नतिका लागि, त्यस अमुक कामनाका लागि, आयुका लागि तिमीलाई, प्राणका लागि तिमीलाई, अपानका लागि तिमीलाई, व्यानका लागि तिमीलाई, उषाको प्रकाशका लागि तिमीलाई, धनका लागि तिमीलाई, राधस (दान/सम्पत्ति) का लागि तिमीलाई, घोषका लागि तिमीलाई, पोषका लागि तिमीलाई, आराद्घोषका लागि तिमीलाई, प्रच्युतिका लागि तिमीलाई। AI
अग्नीसाठी गायत्री छंदाने, त्रिवृत स्तोमाने, राथंतर सामाने, वसंत ऋतूत — आठ कपालांचा पुरोडाश; इंद्रासाठी त्रैष्टुभ छंदाने, पंचदश स्तोमाने, बार्हत सामाने, ग्रीष्म ऋतूत — अकरा कपालांचा पुरोडाश; सर्व देवांसाठी जागत छंदांनी, सप्तदश स्तोमांनी, वैरूप सामांनी, वर्षा ऋतूत — बारा कपालांचा पुरोडाश; मित्र व वरुण यांसाठी अनुष्टुभ छंदांनी, एकविंश स्तोमांनी, वैराज सामांनी, शरद ऋतूत — पयस्या (दुधाचा) पुरोडाश; बृहस्पतीसाठी पंक्ति छंदाने, त्रिणव स्तोमाने, शाक्वर सामाने, हेमंत ऋतूत — चरू; सवित्यासाठी अतिच्छंद छंदाने, त्रयस्त्रिंश स्तोमाने, रैवत सामाने, शिशिर ऋतूत — बारा कपालांचा पुरोडाश; अदितीसाठी व विष्णुपत्नीसाठी — चरू; अग्नी वैश्वानरासाठी — बारा कपालांचा पुरोडाश; अनुमतीसाठी — चरू; कासाठी — एक कपालाचा पुरोडाश. AI
अग्निका लागि, गायत्री छन्द, तीन स्तोम (त्रिवृत्), राथन्तर साम, वसन्त ऋतु — आठ कपालको पुरोडाश; इन्द्रका लागि, त्रिष्टुभ् छन्द, पन्ध्र स्तोम (पञ्चदश), बार्हत साम, ग्रीष्म ऋतु — एघार कपालको पुरोडाश; सम्पूर्ण देवताहरूका लागि, जागत छन्द, सत्र स्तोम (सप्तदश), वैरूप साम, वर्षा ऋतु — बाह्र कपालको पुरोडाश; मित्र र वरुणका लागि, अनुष्टुभ् छन्द, एक्काइस स्तोम (एकविंश), वैराज साम, शरद ऋतु — दूधको पुरोडाश (पयस्या); बृहस्पतिका लागि, पङ्क्ति छन्द, उनन्तीस स्तोम (त्रिणव), शाक्वर साम, हेमन्त ऋतु — चरु; सविताका लागि, अतिच्छन्दस् छन्द, तेत्तीस स्तोम (त्रयस्त्रिंश), रैवत साम, शिशिर ऋतु — बाह्र कपालको पुरोडाश; अदिति र विष्णुपत्नीका लागि — चरु; अग्नि वैश्वानरका लागि — बाह्र कपालको पुरोडाश; अनुमतिका लागि — चरु; काका लागि — एक कपालको पुरोडाश। AI
உபோ॒த்தாய॑ ப்ர॒ஜா-ம்ப॒ஶூந॒பி ம॑ந்யதே॒ தஶ॑ ஹ॒வீக்ம்ஷி॑ பவந்தி॒ நவ॒ வை புரு॑ஷே ப்ரா॒ணா நாபி॑ர்தஶ॒மீ ப்ரா॒ணாநே॒வ யஜ॑மாநே ததா॒த்யதோ॒ தஶா᳚க்ஷரா வி॒ராடந்நம்॑-விँ॒ரா-ட்வி॒ராஜ்யே॒வாந்நாத்யே॒ ப்ரதி॑ திஷ்டத்ய்ரு'॒துபி॒ர்வா ஏ॒ஷ சந்தோ॑பி॒-ஸ்ஸ்தோமைஃ᳚ ப்ரு'॒ஷ்டைஶ்சே॑த॒வ்ய॑ இத்யா॑ஹு॒ர்யதே॒தாநி॑ ஹ॒வீக்ம்ஷி॑ நி॒ர்வப॑த்ய்ரு'॒துபி॑ரே॒வைந॒-ஞ்சந்தோ॑பி॒-ஸ்ஸ்தோமைஃ᳚ ப்ரு'॒ஷ்டைஶ்சி॑நுதே॒ திஶஃ॑ ஸுஷுவா॒ணேநா॑ - [ ] 40
-பி॒ஜித்யா॒ இத்யா॑ஹு॒ர்யதே॒தாநி॑ ஹ॒வீக்ம்ஷி॑ நி॒ர்வப॑தி தி॒ஶாம॒பிஜி॑த்யா ஏ॒தயா॒ வா இந்த்ர॑-ந்தே॒வா அ॑யாஜய॒-ந்தஸ்மா॑திந்த்ரஸ॒வ ஏ॒தயா॒ மநு॑-ம்மநு॒ஷ்யா᳚ஸ்தஸ்மா᳚-ந்மநுஸ॒வோ யதேந்த்ரோ॑ தே॒வாநாம்॒-யँதா॒ மநு॑ர்மநு॒ஷ்யா॑ணாமே॒வ-ம்ப॑வதி॒ ய ஏ॒வம்-விँ॒த்வாநே॒தயேஷ்ட்யா॒ யஜ॑தே॒ திக்வ॑தீஃ புரோ-ऽநுவா॒க்யா॑ பவந்தி॒ ஸர்வா॑ஸா-ந்தி॒ஶாம॒பிஜி॑த்யை ॥ 41 ॥
upo॒tthāya̭ pra॒jā-mpa॒śūna॒bhi ma̭nyate॒ daśa̭ ha॒vīgṃṣi̭ bhavanti॒ nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇā nābhi̭rdaśa॒mī prā॒ṇāne॒va yaja̭māne dadhā॒tyatho॒ daśā᳚kṣarā vi॒rāḍannaṃ̭-vi~॒rā-ḍvi॒rājye॒vānnādye॒ prati̭ tiṣṭhatyṛ॒tubhi॒rvā e॒ṣa chando̭bhi॒-sstomaiḥ᳚ pṛ॒ṣṭhaiścḙta॒vya̭ ityā̭hu॒ryade॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ ni॒rvapa̭tyṛ॒tubhi̭re॒vaina॒-ñchando̭bhi॒-sstomaiḥ᳚ pṛ॒ṣṭhaiści̭nute॒ diśaḥ̭ suṣuvā॒ṇenā̭ - [ ] 40
-bhi॒jityā॒ ityā̭hu॒ryade॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ ni॒rvapa̭ti di॒śāma॒bhiji̭tyā e॒tayā॒ vā indra̭-nde॒vā a̭yājaya॒-ntasmā̭dindrasa॒va e॒tayā॒ manṷ-mmanu॒ṣyā᳚stasmā᳚-nmanusa॒vo yathendro̭ de॒vānāṃ॒-ya~thā॒ manṷrmanu॒ṣyā̭ṇāme॒va-mbha̭vati॒ ya e॒vaṃ-vi~॒dvāne॒tayeṣṭyā॒ yaja̭te॒ digva̭tīḥ puro-'nuvā॒kyā̭ bhavanti॒ sarvā̭sā-ndi॒śāma॒bhiji̭tyai || 41 ||
जो अग्नीमध्ये अग्नी म्हणून हविर्भाग दिला जातो, आणि जो सोम राजा आहे, त्या दोघांचे हे आतिथ्य आहे — जे अग्नीषोमीय आहे. आणि हा रुद्र जो चिती केला जातो, जेव्हा अग्नी चिती केलेला असतो तेव्हा ही हवीर्द्रव्ये निर्वाप केली नाहीत तर हा रुद्र अशांत होऊन उठून यजमानाच्या प्रजा आणि पशूंवर कोप करतो. जेव्हा चिती केलेल्या अग्नीमध्ये ही हवीर्द्रव्ये निर्वाप करतो, तेव्हा भागधेयानेच त्याला शांत करतो; त्याचा रुद्र अशांत होऊन उठून प्रजा आणि पशूंवर कोप करत नाही. दहा हवीर्द्रव्ये होतात; पुरुषात नऊ प्राण असतात, नाभी दहावी; प्राणांनाच यजमानात स्थापित करतो. आणि दहा अक्षरे असलेली विराट अन्न आहे; विराटमध्ये, विराज्यातच अन्नाद्यात प्रतिष्ठित होतो. ऋतू, छंद, स्तोम आणि पृष्ठ यांनी हा चिती करावयाचा आहे असे म्हणतात; जेव्हा ही हवीर्द्रव्ये निर्वाप करतो तेव्हा ऋतू, छंद, स्तोम आणि पृष्ठ यांनीच त्याला चिती करतो. दिशांच्या सुषुवाण स्तोमाने अभिजितीसाठी असे म्हणतात; जेव्हा ही हवीर्द्रव्ये निर्वाप करतो तेव्हा दिशांच्या अभिजितीसाठी. या इष्टीने देवांनी इंद्राला यजन करवले, म्हणून इंद्रसव; या इष्टीने मनूने मनुष्यांना यजन करवले, म्हणून मनुसव. जसा इंद्र देवांचा आणि मनू मनुष्यांचा, तसा तो होतो; जो असा जाणून या इष्टीने यजन करतो. दिशायुक्त अनुवाक्यांची पुरोडाशे होतात, सर्व दिशांच्या अभिजितीसाठी. AI
जसलाई अग्निमा अग्निको रूपमा हवन गरिन्छ र जो सोम राजा हुन्, ती दुईका लागि यो आतिथ्य हो — जो अग्नीषोमीय छ। अनि जो रुद्र हुन् र जसलाई चयन गरिन्छ, जब अग्नि सञ्चित गरिन्छ, त्यसमा यी हवीहरू न निकाल्नुपर्छ; त्यो नै रुद्र अशान्त भएर उठेर यजमानका प्रजा र पशुहरूतिर मन लगाउँछ। जब सञ्चित अग्निमा यी हवीहरू निकालिन्छ, भागधेयद्वारा नै उसलाई शान्त गराउँछ; उसको रुद्र अशान्त हुँदैन। उठेर प्रजा र पशुहरूतिर मन लगाउँछ। दश हवीहरू हुन्छन्। पुरुषमा नौ प्राण हुन्छन्, नाभि दशौँ हो; प्राणहरूलाई नै यजमानमा स्थापित गर्छ। अनि दश अक्षर भएको विराट् अन्न हो; विराट्लाई विराज्यमा जस्तै अन्नाद्यमा प्रतिष्ठित गर्छ। ऋतुहरू, छन्दहरू, स्तोमहरू र पृष्ठहरूद्वारा यो चयन गर्नुपर्छ भनी भन्छन्; जब यी हवीहरू निकालिन्छ, ऋतुहरू, छन्दहरू, स्तोमहरू र पृष्ठहरूद्वारा नै उसलाई चयन गर्छ। दिशाहरूको सुषुवाणद्वारा अभिजितिका लागि भनी भन्छन्; जब यी हवीहरू निकालिन्छ, दिशाहरूको अभिजितिका लागि। यसैद्वारा देवताहरूले इन्द्रलाई यज्ञ गराए, त्यसैले इन्द्रसव हो; यसैद्वारा मनुले मनुष्यहरूलाई यज्ञ गराए, त्यसैले मनुसव हो। जो यसरी जानेर यो इष्टिद्वारा यज्ञ गर्छ, ऊ इन्द्र देवताहरूमा जस्तै र मनु मनुष्यहरूमा जस्तै हुन्छ। दिशावती पुरोनुवाक्याहरू हुन्छन्, सम्पूर्ण दिशाहरूको अभिजितिका लागि। AI
जो प्राण धारण करणाऱ्या आणि निमिष करणाऱ्या प्राण्यांमध्ये महत्त्वाने एकच राजा आहे, जो जगताचा झाला आहे; जो या द्विपद आणि चतुष्पदांवर ईश्वर आहे — त्या कोणत्या देवाला हविष्याने विधिपूर्वक पूजू? उपयामगृहीत असा तू प्रजापतीसाठी आहेस; तुला प्रिय म्हणून ग्रहण करतो. तुझे महिमा द्युलोक आहे, नक्षत्रे रूप आहे, आदित्य तेज आहे; त्या महिम्ने प्रजापतीसाठी तुला स्वाहा. AI
जो प्राण लिने र निमेष गर्ने प्राणीहरूमाथि आफ्नो महिमाले एक मात्र राजा भएर जगत्को प्रभु भएका छन्; जो यस दुई खुट्टा भएका र चार खुट्टा भएका प्राणीहरूमाथि शासन गर्छन् — हामी कुन देवतालाई हविष्यद्वारा अर्पण गरौँ? उपयामगृहीत तिमी छौ; प्रजापतिका लागि तिमीलाई प्रिय भएर ग्रहण गर्छु। तिम्रो त्यो महिमा द्युलोक हो, नक्षत्रहरू रूप हुन्, आदित्य तिम्रो तेज हो; त्यस महिमाका लागि तिमीलाई प्रजापतिका लागि स्वाहा। AI
जो आत्मदा आहे, बलदा आहे, ज्याच्या आज्ञेचे विश्व पालन करते, देव ज्याच्या आज्ञेचे पालन करतात, ज्याची छाया अमृत आहे, ज्याची छाया मृत्यू आहे, त्या देवाला आम्ही हविष्याने विधिपूर्वक अर्पण करू. तू उपयामगृहीत आहेस, प्रजापतीसाठी तुला प्रिय म्हणून ग्रहण करतो; तुझे महिमान पृथ्वी आहे, औषधी व वनस्पती तुझे रूप आहेत, अग्नी तुझे तेज आहे; त्या महिम्ने प्रजापतीसाठी तुला स्वाहा. AI
जो आत्मदाता र बलदाता छन्, जसको आज्ञा सम्पूर्ण विश्वले पालन गर्दछ, जसका देवताहरू अधीनमा छन्, जसको छाया अमृत हो र जसको छाया मृत्यु हो — त्यो कुन देवतालाई हविले अर्पण गरौं? हे उपयामगृहीत (उपयाम ग्रहण गरिएका), तिमी प्रजापतिका लागि हौ; तिमीलाई प्रसन्नतापूर्वक ग्रहण गर्दछु। तिम्रो महिमा पृथ्वी हो, औषधि र वनस्पतिहरू तिम्रो रूप हुन्, अग्नि तिम्रो तेज हो — त्यो महिमाका लागि तिमीलाई प्रजापतिका निम्ति स्वाहा। AI
ब्रह्मणात ब्राह्मण ब्रह्मवर्चस्वी होऊन जन्म घेऊ; या राष्ट्रात राजन्य इषव्य, शूर, महारथी जन्म घेऊ; दोग्ध्री धेनू, वोढा अनड्वान, आशु सप्ती, पुरंधी योषा, जिष्णू रथेष्ठा, सभेय युवा — या यजमानाचा वीर जन्म घेऊ. निकामेनिकामे नः पर्जन्यो वर्षतु; फलिन्यो न ओषधयः पच्यन्ताम्; योगक्षेमो नः कल्पताम्. AI
ब्रह्मणमा ब्रह्मवर्चसी ब्राह्मण उत्पन्न होस्; यस राष्ट्रमा इषव्य (धनुर्धर), शूर र महारथी राजन्य उत्पन्न होस्; दुहुने गाई र वहन गर्ने साँढे उत्पन्न होस्; वेगवान् घोडा र पुरन्ध्री (बुद्धिमती) स्त्री उत्पन्न होस्; विजयी र रथमा स्थित हुने, सभामा योग्य युवा उत्पन्न होस्; यस यजमानका वीर पुत्र उत्पन्न होस्। हाम्रा इच्छाअनुसार पर्जन्य वर्षाऊन्, हाम्रा औषधिहरू फलदायी भई पाकून्, हाम्रो योगक्षेम सिद्ध होस्। AI
-ம்பா॑ரயா ऽऽதி॒த்யஸ்தே॑ வாஜி॒ந்॒ யுங்ஙநு॒ த்வா ऽऽ ர॑பே ஸ்வ॒ஸ்தி மா॒ ஸ-ம்பா॑ரய ப்ராண॒த்ரு'க॑ஸி ப்ரா॒ண-ம்மே॑ த்ரு'க்ம்ஹ வ்யாந॒த்ரு'க॑ஸி வ்யா॒ந-ம்மே॑ த்ரு'க்ம்ஹா ऽபாந॒த்ரு'க॑ஸ்யபா॒ந-ம்ம॑ த்ரு'க்ம்ஹ॒ சக்ஷு॑ரஸி॒ சக்ஷு॒ர்மயி॑ தேஹி॒ ஶ்ரோத்ர॑மஸி॒ ஶ்ரோத்ர॒-ம்மயி॑ தே॒ஹ்யாயு॑ர॒ஸ்யாயு॒ர்மயி॑ தேஹி ॥ 46 ॥
-mpā̭rayā ''di॒tyastḙ vāji॒n॒ yuṅṅanu॒ tvā '' ra̭bhe sva॒sti mā॒ sa-mpā̭raya prāṇa॒dhṛga̭si prā॒ṇa-mmḙ dṛgṃha vyāna॒dhṛga̭si vyā॒na-mmḙ dṛgṃhā 'pāna॒dhṛga̭syapā॒na-mma̭ dṛgṃha॒ cakṣṷrasi॒ cakṣu॒rmayi̭ dhehi॒ śrotra̭masi॒ śrotra॒-mmayi̭ dhe॒hyāyṷra॒syāyu॒rmayi̭ dhehi || 46 ||
वाजी अश्व पृथ्वीवर आक्रमण करतो; वाजी अश्वाने अग्नीला युक्त केले; वाजी अश्व अंतरिक्षात आक्रमण करतो; वाजी अश्वाने वायूला युक्त केले; वाजी अश्व द्युलोकात आक्रमण करतो; वाजी अश्वाने सूर्याला युक्त केले. हे वाजिन, अग्नी तुझा युङ् आहे; तुला अनुसरून मी धरतो; स्वस्ति मला संपारण कर. हे वाजिन, वायु तुझा युङ् आहे; तुला अनुसरून मी धरतो; स्वस्ति मला संपारण कर. हे वाजिन, आदित्य तुझा युङ् आहे; तुला अनुसरून मी धरतो; स्वस्ति मला संपारण कर. तू प्राणधृक् आहेस; माझा प्राण दृढ कर. तू व्यानधृक् आहेस; माझा व्यान दृढ कर. तू अपानधृक् आहेस; माझा अपान दृढ कर. तू चक्षु आहेस; माझ्यात चक्षु ठेव. तू श्रोत्र आहेस; माझ्यात श्रोत्र ठेव. तू आयु आहेस; माझ्यात आयु ठेव. AI
वाजी (अश्व) पृथ्वीमा पुग्यो; वाजी अश्वले अग्निलाई जोत्ने बनायो। वाजी अश्व अन्तरिक्षमा पुग्यो; वाजी अश्वले वायुलाई जोत्ने बनायो। वाजी अश्व द्युलोकमा पुग्यो; वाजी अश्वले सूर्यलाई जोत्ने बनायो। हे वाजिन् (अश्व), अग्नि तिम्रो जोत्ने हो; तिम्रो पछि लाग्छु; मलाई कल्याणपूर्वक पार गराऊ। हे वाजिन्, वायु तिम्रो जोत्ने हो; तिम्रो पछि लाग्छु; मलाई कल्याणपूर्वक पार गराऊ। हे वाजिन्, आदित्य तिम्रो जोत्ने हो; तिम्रो पछि लाग्छु; मलाई कल्याणपूर्वक पार गराऊ। तिमी प्राणधृक् (प्राण धारण गर्ने) छौ; मेरो प्राणलाई दृढ गर। तिमी व्यानधृक् छौ; मेरो व्यानलाई दृढ गर। तिमी अपानधृक् छौ; मेरो अपानलाई दृढ गर। तिमी चक्षु हौ; ममा चक्षु स्थापित गर। तिमी श्रोत्र हौ; ममा श्रोत्र स्थापित गर। तिमी आयु हौ; ममा आयु स्थापित गर। AI
ஜஜ்ஞி॒ பீஜம்॒-வँர்ஷ்டா॑ ப॒ர்ஜந்யஃ॒ பக்தா॑ ஸ॒ஸ்யக்ம் ஸு॑பிப்ப॒லா ஓஷ॑தய-ஸ்ஸ்வதிசர॒ணேயக்ம் ஸூ॑பஸத॒நோ᳚-ऽக்நி-ஸ்ஸ்வ॑த்த்ய॒க்ஷம॒ந்தரி॑க்ஷக்ம்ஸுபா॒வஃ பவ॑மாந-ஸ்ஸூபஸ்தா॒நா த்யௌ-ஶ்ஶி॒வம॒ஸௌ தப॑ந் யதாபூ॒ர்வம॑ஹோரா॒த்ரே ப॑ஞ்சத॒ஶிநோ᳚ ऽர்தமா॒ஸா-ஸ்த்ரி॒க்ம்॒ஶிநோ॒ மாஸாஃ᳚ க்லு'॒ப்தா ரு'॒தவஃ॑ ஶா॒ந்த-ஸ்ஸம்॑வँத்ஸ॒ரஃ ॥ 47 ॥
jajñi॒ bījaṃ॒-va~rṣṭā̭ pa॒rjanyaḥ॒ paktā̭ sa॒syagṃ sṷpippa॒lā oṣa̭dhaya-ssvadhicara॒ṇeyagṃ sṷ̄pasada॒no᳚-'gni-ssva̭ddhya॒kṣama॒ntari̭kṣagṃsupā॒vaḥ pava̭māna-ssūpasthā॒nā dyau-śśi॒vama॒sau tapa̭n yathāpū॒rvama̭horā॒tre pa̭ñcada॒śino᳚ 'rdhamā॒sā-stri॒gṃ॒śino॒ māsāḥ᳚ kḷ॒ptā ṛ॒tavaḥ̭ śā॒nta-ssaṃ̭va~thsa॒raḥ || 47 ||
हे वाजिन, वायू तुझा योक्ता आहे; मी तुला अनुसरून धरतो; मला सुखरूपपणे पार पाड. (हे त्रिचत्वारिंशत्) (अ. १९) पर्जन्य हा बीजाचा उत्पादक व वर्षणकर्ता आहे, सस्याचा पक्ता आहे, औषधी सुपिप्पला आहेत, स्वधिचरणे आहे, अग्नि सूपसदन आहे, अंतरिक्ष स्वधी आहे, पवमान वायु सूपाव आहे, द्यौ सूपस्थाना आहे, असौ सूर्य शिव तपत आहे, यथापूर्व अहोरात्रे आहेत, पंधरा कला असलेले अर्धमास आहेत, तीस कला असलेले मास कल्पित आहेत, ऋतू शांत आहेत, संवत्सर आहे. AI
हे वायु, तिमी वाजीका युङ् (नियन्ता) हौ, म तिमीलाई अनुसरण गर्दै स्वस्तिका साथ समात्छु। (यो अड्त्रिंशत् र चवालीसको सङ्केत हो।) (अनुवाक १९) पर्वत (वर्षा गर्ने) बीज उत्पन्न गर्ने भयो, पर्जन्य पक्ता (पकाउने) भयो, ओषधिहरू सुपिप्पला (राम्ररी फल्ने) भइन्, अग्नि स्वधिचरण (स्वधाको चरण भएको) र सूपसदन (राम्रो स्थान भएको) भयो, अन्तरिक्ष सुपाव (राम्रो रक्षा गर्ने) भयो, पवमान सूपस्थान (राम्रो स्थान भएको) भयो, द्युलोक शिव (कल्याणकारी) भयो, त्यो सूर्य पहिलेझैं तप्यो, रात र दिन पन्ध्र-पन्ध्र भए, अर्धमासहरू तीस-तीस भए, महिनाहरू निर्धारित भए, ऋतुहरू शान्त भए, संवत्सर (वर्ष) पूर्ण भयो। AI
अग्नीसाठी आठ कपालांचा पुरोडाश, सोमासाठी चरु, सवित्यासाठी आठ कपालांचा पुरोडाश, पूषणासाठी चरु, रुद्रासाठी चरु, अग्नी वैश्वानरासाठी बारा कपालांचा पुरोडाश, मृगाखरात जर न आला तर अग्नी अंहोमुचासाठी आठ कपालांचा पुरोडाश, सूर्यासाठी दूध, वायूसाठी आज्यभाग. AI
अग्निका लागि आठ कपालको पुरोडाश, सोमका लागि चरु, सविताका लागि आठ कपालको पुरोडाश, पूषनका लागि चरु, रुद्रका लागि चरु, अग्नि वैश्वानरका लागि बाह्र कपालको पुरोडाश, मृगाखर (मृगको बारी) मा यदि (मृग) नआए अग्नि अंहोमुच (पापबाट छुटकारा दिने) का लागि आठ कपालको पुरोडाश, सूर्यका लागि पयस (दूध), वायुका लागि आज्यभाग (घीको भाग)। AI
अग्नी अंहोमुचासाठी आठ कपालांचा पुरोडाश, इंद्र अंहोमुचासाठी अकरा कपालांचा पुरोडाश, मित्रावरुण आगोमुगांसाठी दुधाचा, वायू व सविता आगोमुगांसाठी चरु, अश्विनी आगोमुगांसाठी धाना, मरुत एनोमुगांसाठी सात कपालांचा पुरोडाश, विश्वेदेव एनोमुगांसाठी बारा कपालांचा पुरोडाश, अनुमतीसाठी चरु, अग्नी वैश्वानरासाठी बारा कपालांचा पुरोडाश, द्यावापृथिवी अंहोमुगांसाठी दोन कपालांचा पुरोडाश. AI
अग्नि अंहोमुचका लागि आठ कपालको पुरोडाश, इन्द्र अंहोमुचका लागि एघार कपालको पुरोडाश, मित्रावरुण आगोमुग् (पापबाट मुक्त गर्ने) द्वयका लागि पयस (दूध), वायु सविता आगोमुग् द्वयका लागि चरु, अश्विनीकुमार आगोमुग् द्वयका लागि धाना (भुटेको अन्न), मरुत् एनोमुग् (पापबाट मुक्त गर्ने) समूहका लागि सात कपालको पुरोडाश, सम्पूर्ण देवता एनोमुग् समूहका लागि बाह्र कपालको पुरोडाश, अनुमति देवीका लागि चरु, अग्नि वैश्वानरका लागि बाह्र कपालको पुरोडाश, द्यावापृथिवी अंहोमुग् द्वयका लागि दुई कपालको पुरोडाश। AI
வரு॑ணோ॒-ऽத்பி-ஸ்ஸாம்நே॒ ஸம॑நமத்ரு'॒சே ஸம॑நம॒த்யதா॒ ஸாம॒ர்சா ப்ரஹ்ம॑ணே॒ ஸம॑நம-த்க்ஷ॒த்ராய॒ ஸம॑நம॒த்யதா॒ ப்ரஹ்ம॑ க்ஷ॒த்ரேண॒ ராஜ்ஞே॒ ஸம॑நம-த்வி॒ஶே ஸம॑நம॒த்யதா॒ ராஜா॑ வி॒ஶா ரதா॑ய॒-ஸ்ஸம॑நம॒தஶ்வே᳚ப்ய॒-ஸ்ஸம॑நம॒த்யதா॒ ரதோ-ऽஶ்வைஃ᳚ ப்ர॒ஜாப॑தயே॒ ஸம॑நம-த்பூ॒தேப்ய॒-ஸ்ஸம॑நம॒த்யதா᳚ ப்ர॒ஜாப॑திர்பூ॒தை-ஸ்ஸ॒மந॑மதே॒வ-ம்மஹ்ய॑-ம்ப॒த்ரா-ஸ்ஸந்ந॑தய॒-ஸ்ஸ-ந்ந॑மந்து ॥ 51 ॥
varṷṇo॒-'dbhi-ssāmne॒ sama̭namadṛ॒ce sama̭nama॒dyathā॒ sāma॒rcā brahma̭ṇe॒ sama̭nama-tkṣa॒trāya॒ sama̭nama॒dyathā॒ brahma̭ kṣa॒treṇa॒ rājñe॒ sama̭nama-dvi॒śe sama̭nama॒dyathā॒ rājā̭ vi॒śā rathā̭ya॒-ssama̭nama॒daśve᳚bhya॒-ssama̭nama॒dyathā॒ ratho-'śvaiḥ᳚ pra॒jāpa̭taye॒ sama̭nama-dbhū॒tebhya॒-ssama̭nama॒dyathā᳚ pra॒jāpa̭tirbhū॒tai-ssa॒mana̭made॒va-mmahya̭-mbha॒drā-ssanna̭taya॒-ssa-nna̭mantu || 51 ||
अग्नीसाठी (सर्व) एकत्र झाले; पृथ्वीसाठी (सर्व) एकत्र झाले; ज्याप्रमाणे अग्नी पृथ्वीशी एकत्र झाला, त्याप्रमाणे (सर्व) देवांनी माझ्यासाठी कल्याणकारी संतती एकत्र करावी. वायूसाठी (सर्व) एकत्र झाले; अंतरिक्षासाठी (सर्व) एकत्र झाले; ज्याप्रमाणे वायू अंतरिक्षाशी एकत्र झाला. सूर्यासाठी (सर्व) एकत्र झाले; द्युलोकासाठी (सर्व) एकत्र झाले; ज्याप्रमाणे सूर्य द्युलोकाशी एकत्र झाला. चंद्रासाठी (सर्व) एकत्र झाले; नक्षत्रांसाठी (सर्व) एकत्र झाले; ज्याप्रमाणे चंद्र नक्षत्रांशी एकत्र झाला. वरुणासाठी (सर्व) एकत्र झाले; उदकांसाठी (सर्व) एकत्र झाले; ज्याप्रमाणे वरुण उदकांशी एकत्र झाला. सामासाठी (सर्व) एकत्र झाले; ज्याप्रमाणे वरुण उदकांशी (एकत्र झाला). ऋचेसाठी (सर्व) एकत्र झाले; ज्याप्रमाणे साम ऋचेशी (एकत्र झाले). ब्रह्मासाठी (सर्व) एकत्र झाले; क्षत्रासाठी (सर्व) एकत्र झाले; ज्याप्रमाणे ब्रह्म क्षत्राशी (एकत्र झाले). राजासाठी (सर्व) एकत्र झाले; विशासाठी (सर्व) एकत्र झाले; ज्याप्रमाणे राजा विशेशी (एकत्र झाला). रथासाठी (सर्व) एकत्र झाले; अश्वांसाठी (सर्व) एकत्र झाले; ज्याप्रमाणे रथ अश्वांशी (एकत्र झाला). प्रजापतीसाठी (सर्व) एकत्र झाले; भूतांसाठी (सर्व) एकत्र झाले; ज्याप्रमाणे प्रजापती भूतांशी एकत्र झाला, त्याप्रमाणे (सर्व) देवांनी माझ्यासाठी कल्याणकारी संतती एकत्र करावी. AI
अग्निलाई सन्नमन (प्रणाम) होस्, पृथ्वीलाई सन्नमन होस्, जसरी अग्निले पृथ्वीसँग सन्नमन गर्यो। हाम्रा लागि कल्याणकारी सन्तानहरू सन्नत (नम्र) होऊन्। वायुलाई सन्नमन होस्, अन्तरिक्षलाई सन्नमन होस्, जसरी वायुले अन्तरिक्षसँग सन्नमन गर्यो। सूर्यलाई सन्नमन होस्, द्युलोकलाई सन्नमन होस्, जसरी सूर्यले द्युलोकसँग सन्नमन गर्यो। चन्द्रमालाई सन्नमन होस्, नक्षत्रहरूलाई सन्नमन होस्, जसरी चन्द्रमाले नक्षत्रहरूसँग सन्नमन गर्यो। वरुणलाई सन्नमन होस्, जलहरूलाई सन्नमन होस्, जसरी वरुणले जलहरूसँग सन्नमन गर्यो। सामलाई सन्नमन होस्, ऋचलाई सन्नमन होस्, जसरी सामले ऋचासँग सन्नमन गर्यो। ब्रह्म (पुरोहित वर्ग) लाई सन्नमन होस्, क्षत्र (शासक वर्ग) लाई सन्नमन होस्, जसरी ब्रह्मले क्षत्रसँग सन्नमन गर्यो। राजालाई सन्नमन होस्, विश (जनता वर्ग) लाई सन्नमन होस्, जसरी राजाले विशसँग सन्नमन गर्यो। रथलाई सन्नमन होस्, अश्वहरूलाई सन्नमन होस्, जसरी रथले अश्वहरूसँग सन्नमन गर्यो। प्रजापतिलाई सन्नमन होस्, भूतहरूलाई सन्नमन होस्, जसरी प्रजापतिले भूतहरूसँग सन्नमन गर्यो। हाम्रा लागि कल्याणकारी सन्तानहरू सन्नत (नम्र) होऊन्। AI
हे सवित्या, तुझे जे पूर्वीचे, धूळरहित, अंतरिक्षात पसरलेले मार्ग आहेत, त्या सुगम मार्गांनी आज आमचे रक्षण कर आणि हे देवा, आमच्यासाठी (शुभ) बोल. पृथ्वीवर निवास करणाऱ्या, लोकांना स्पर्श करणाऱ्या अग्नीला नमस्कार; या यजमानाला लोक दे. अंतरिक्षात निवास करणाऱ्या, लोकांना स्पर्श करणाऱ्या वायूला नमस्कार; या यजमानाला लोक दे. द्युलोकात निवास करणाऱ्या, लोकांना स्पर्श करणाऱ्या सूर्याला नमस्कार; या यजमानाला लोक दे. AI
हे सविता देव, अन्तरिक्षमा फैलिएका, धूलिरहित, तिम्रा पूर्वकालीन मार्गहरू छन्। ती सुगम मार्गहरूद्वारा आज हाम्रो रक्षा गर, र हे देव, हामीलाई आदेश (कल्याण) पनि भन। पृथ्वीमा निवास गर्ने, लोकलाई स्पर्श गर्ने अग्निलाई नमस्कार; यस यजमानलाई लोक प्रदान गर। अन्तरिक्षमा निवास गर्ने, लोकलाई स्पर्श गर्ने वायुलाई नमस्कार; यस यजमानलाई लोक प्रदान गर। द्युलोकमा निवास गर्ने, लोकलाई स्पर्श गर्ने सूर्यलाई नमस्कार; यस यजमानलाई लोक प्रदान गर। AI
ஸமு॒த்ர உ॒தர॑ம॒ந்தரி॑க்ஷ-ம்பா॒யு-ர்த்யாவா॑ப்ரு'தி॒வீ ஆ॒ண்டௌ க்ராவா॒ ஶேப॒-ஸ்ஸோமோ॒ ரேதோ॒ யஜ்ஜ॑ஞ்ஜ॒ப்யதே॒ தத்வி த்யோ॑ததே॒ யத்வி॑தூநு॒தே த-த்ஸ்த॑நயதி॒ யந்மேஹ॑தி॒ தத்வ॑ர்ஷதி॒ வாகே॒வாஸ்ய॒ வாகஹ॒ர்வா அஶ்வ॑ஸ்ய॒ ஜாய॑மாநஸ்ய மஹி॒மா பு॒ரஸ்தா᳚ஜ்ஜாயதே॒ ராத்ரி॑ரேந-ம்மஹி॒மா ப॒ஶ்சாதநு॑ ஜாயத ஏ॒தௌ வை ம॑ஹி॒மாநா॒-வஶ்வ॑ம॒பித॒-ஸ்ஸ-ம்ப॑பூவது॒ர்॒ஹயோ॑ தே॒வாந॑வஹ॒ தர்வா-ऽஸு॑ராந் வா॒ஜீ க॑ந்த॒ர்வா-நஶ்வோ॑ மநு॒ஷ்யா᳚ந்-த்ஸமு॒த்ரோ வா அஶ்வ॑ஸ்ய॒ யோநிஃ॑ ஸமு॒த்ரோ பந்துஃ॑ ॥ 54 ॥
samu॒dra u॒dara̭ma॒ntari̭kṣa-mpā॒yu-rdyāvā̭pṛthi॒vī ā॒ṇḍau grāvā॒ śepa॒-ssomo॒ reto॒ yajja̭ñja॒bhyate॒ tadvi dyo̭tate॒ yadvi̭dhūnu॒te ta-thsta̭nayati॒ yanmeha̭ti॒ tadva̭rṣati॒ vāge॒vāsya॒ vāgaha॒rvā aśva̭sya॒ jāya̭mānasya mahi॒mā pu॒rastā᳚jjāyate॒ rātri̭rena-mmahi॒mā pa॒ścādanṷ jāyata e॒tau vai ma̭hi॒mānā॒-vaśva̭ma॒bhita॒-ssa-mba̭bhūvatu॒r॒hayo̭ de॒vāna̭vaha॒ darvā-'sṷrān vā॒jī ga̭ndha॒rvā-naśvo̭ manu॒ṣyā᳚n-thsamu॒dro vā aśva̭sya॒ yoniḥ̭ samu॒dro bandhuḥ̭ || 54 ||
जो अश्वमेधाच्या अश्वाचे शिर जाणतो, तो शिरस्वामी (श्रेष्ठ) होतो. उषा हे अश्वमेधाच्या अश्वाचे शिर आहे, सूर्य डोळे आहे, वायू प्राण आहे, चंद्र कान आहे, दिशा पाय आहे, अवांतर दिशा बरगड्या आहेत, अहोरात्र निमेष आहे, अर्धमास पर्व आहे, मास सांधे आहेत, ऋतू अंगे आहेत, संवत्सर आत्मा आहे, किरण केस आहेत, नक्षत्रे रूप आहे, तारे अस्थी आहेत, आकाश मांस आहे, औषधी लोम आहेत, वनस्पती वाल आहेत, अग्नी मुख आहे, वैश्वानर व्यात्त (उघडे तोंड) आहे, समुद्र उदर आहे, अंतरिक्ष पायू (मलद्वार) आहे, द्यावापृथिवी अंडकोश आहेत, ग्राव शेप (लिंग) आहे, सोम रेत आहे. जे उडी मारते ते विद्योतते, जे विधूनते (हलते) ते स्तनयति (गर्जते), जे मेहते (मूत्रविसर्जन करते) ते वर्षति (पाऊस पडतो). वाक् हीच त्याची वाक् आहे. अश्व जन्मत असताना त्याची महिमा पूर्वेला जायते, रात्र ही महिमा पश्चिमेला त्याच्या मागे जायते. या दोन महिमांनी अश्वाला सर्व बाजूंनी व्यापले. हय (अश्व) देवांना वाहून नेणारा, दर्व (धावणारा) असुरांना, वाजी गंधर्वांना, अश्व मनुष्यांना. समुद्र हीच अश्वाची योनी आहे, समुद्र बंधु आहे. AI
जसले यो अश्वको बलवान शिर जान्दछ, त्यो शिरसहित बलवान हुन्छ। उषा नै अश्वको बलवान शिर हो, सूर्य आँखा, वायु प्राण, चन्द्रमा कान, दिशाहरू पाउ, उपदिशाहरू पसल, दिनरात निमेष, अर्धमास पर्व, महिनाहरू सन्धान भएका, ऋतुहरू अङ्ग, संवत्सर आत्मा, किरणहरू केश, नक्षत्रहरू रूप, ताराहरू अस्थि, आकाश मांस, ओषधिहरू लोम, वनस्पतिहरू वाला, अग्नि मुख, वैश्वानर व्यात्त (खुला मुख), समुद्र उदर, अन्तरिक्ष पायु, द्यावापृथिवी अण्डौ (अण्डकोष), ग्रावा शेप, सोम रेत; जब त्यो जञ्जभ्यते (हिन्छ) तब चम्कन्छ, जब विधूनुते (हल्लिन्छ) तब स्तनयति (गर्जन्छ), जब मेहति (मूत्र गर्छ) तब वर्षति (वर्षा गर्छ)। वाक् नै त्यसको वाक् हो। अहर्वा (दिन) अश्वको जायमान महिमा अगाडि जन्मन्छ, रात्रि त्यसको महिमा पछाडि अनुजायते (पछि जन्मन्छ)। यी दुई महिमाहरू अश्वलाई दुवैतिरबाट सम्भूत भए। हय (घोडा) ले देवताहरूलाई अवहत् (बोके), दर्वा (दौडने) ले असुरहरूलाई, वाजीले गन्धर्वहरूलाई, अश्वले मनुष्यहरूलाई। समुद्र नै अश्वको योनि हो, समुद्र बन्धु हो। AI
(காவஃ॑ - ஸமா॒ந்யஃ॑ - ஸவ॑நமஷ்டா॒பி - ர்வா ஏ॒தே தே॒வக்ரு'॑தஞ்சா - ऽபி॒ஜித்யா॒ இத்யா॑ஹு॒ -ர்வரு॑ணோ॒-ऽத்பி-ஸ்ஸாம்நே॒ - சது॑ஷ் பஞ்சா॒ஸத்)
(gāvaḥ̭ - samā॒nyaḥ̭ - sava̭namaṣṭā॒bhi - rvā e॒te de॒vakṛ̭tañcā - 'bhi॒jityā॒ ityā̭hu॒ -rvarṷṇo॒-'dbhi-ssāmne॒ - catṷṣ pañcā॒sat)
गाई (गावः), समान्य (समान्यः), सवन, आठ (अष्टाभिः), हे देवांनी केलेले आणि अभिजिती असे म्हणतात, वरुण जलांसह, साम, चौपन्न (चतुष्पंचाशत्). AI
गाईहरू (सिषासन्तीः) पहिलो महिनामा, समान्य (ऋतु), यदि सोमहरू छ दिनमा (षडहैः) छोडिनुपर्ने भए, देवताहरूको अर्क्य (स्तोत्र) द्वारा, चर्म (छाला) पृथ्वीको, दत्वते (दिने) लाई, कस्त्वा (तिमीलाई कसले) अग्निका लागि, जो वै (निश्चय), जो प्राणतो (प्राण भएको), जो आत्मदा (आत्मा दिने), ब्रह्ममा आक्रान् (पुग्यो), जज्ञि (जन्मियो) बीज, आग्नेय अष्टाकपाल, अग्नि अंहोमुचका लागि अष्टाकपाल, अग्नि समनमद (समान नाम भएको), जे तिम्रा पन्थाहरू (मार्गहरू), जसले यो अश्वको बलवान शिर जान्दछ, पच्चीस। गाईहरू, समान्य, सवन आठले, यी देवकृत र अभिजितिका लागि भन्छन्, वरुण अद्भिः (जलहरू) साम्ने (सामसँग), चौवन्न। AI
(இ॒ஷே, வா॑ய॒வ்ய॑, ம்ப்ர॒ஜாப॑தி, ர்யுஞ்ஜா॒நா, ஸ்ஸா॑வி॒த்ராணி॑, ப்ராசீந॑வக்ம்ஶ, ம்ப்ர॒ஜந॑நக்ம், ஸப்த) (7)
॥ ஹரிஃ॑ ஓம் ॥
॥ க்ரு'ஷ்ண யஜுர்வேதீய தைத்திரீய ஸம்ஹிதாயாம் ஸப்தமகாண்டே பஞ்சமஃ ப்ரஶ்ந-ஸ்ஸமாப்தஃ ॥
(i॒ṣe, vā̭ya॒vya̭, mpra॒jāpa̭ti, ryuñjā॒nā, ssā̭vi॒trāṇi̭, prācīna̭vagṃśa, mpra॒jana̭nagṃ, sapta) (7)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ saptamakāṇḍe pañcamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
प्रजनन नामक साद्य सत्र, प्रजेची इच्छा करणारा बृहस्पति, गाई, पाच (७). इषे, वायव्य, प्रजापति, युंजान, सावित्र, प्राचीनवंश, प्रजनन, सात (७). ॥ हरिः ओम् ॥ ॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहितेच्या सातव्या काण्डातील पाचवा प्रश्न समाप्त झाला ॥ AI
प्रजनन गर्ने साद्याहरू, प्रजव, बृहस्पति, गाईहरू — पाँच (७)। इषे, वायव्य, प्रजापति, युञ्जान, सावित्र, प्राचीनवंश, प्रजनन — सात (७)। हरिः ओम्। कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहितामा सातौं काण्डको पाँचौं प्रश्न समाप्त भयो। AI